‹ Ana sayfa
Danıştay 4. Daire İdare Hukuku · ön sınıflandırma

Danıştay 4. Daire E.2026/5526 K.2026/2422

Esas No: 2026/5526 · Karar No: 2026/2422 · Karar Tarihi: 07.05.2026
T.C. DANIŞTAY DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No: 2026/5526
Karar No: 2026/2422

DAVACI: ... Barolar Birliği Başkanlığı

VEKİLİ: Av. ...

DAVALI: ... Bakanlığı

DAVANIN KONUSU: 05/03/2026 tarih ve 33187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in; 1. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının; değiştirilen (h) bendinin, (i) bendinin ve (k) bendinin, (ö) bendinde yer alan "inşaat öncesi" ibaresinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin kısmının, değiştirilen (bb) bendi, (hh) bendi ve (ff) bendi ile aynı fıkraya eklenen (ii) bendinin ve (kk) bendinin; 2. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 5. maddesinin 1. fıkrasının; 3. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 6. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının kaldırılmasına ilişkin kısmının; 4. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "kanunen" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 12. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "kanunen" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 14. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 17. maddesinin 1. fıkrasının; 15. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 18. maddesinin değiştirilen 1. fıkrasının, 3. fıkrasında yer alan "veya ÇED Gerekli Değildir" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının ve 4. fıkrasına eklenen "ÇED raporu hazırlanarak" ibaresinin; 16. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 19. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin; 17. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer alan "veya ÇED Gerekli Değildir" ibarelerinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 19. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine eklenen "kuraklık" ibaresinin ve aynı fıkraya eklenen (g) bendinin; 20. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 28. maddesinin; 21. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin geçici 1. maddesine eklenen fıkranın; 22. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin geçici 2. maddesinin başlığında yapılan değişikliğin; 23. maddesinin; (b) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 9. maddesinin; (a), (b) ve (c) bentlerinin; (c) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 10. maddesinin; (b), (ç) ve (d) bentlerinin; (ç) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 11. maddesinin (b) bendinin; (d) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin 12. maddesinin (c) ve (ç) bentlerinde yer alan "(Biyokütle hariç)" ibarelerinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; (ı) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 25. maddesinin; (k) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin 29. maddesine eklenen "(perakende satışa hazır halde ambalajlı ürün depolama alanları hariç)" ibaresinin; (n) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 43. maddesinin (a) bendi ile (b) bendinde yer alan eşik değerlerin, (o) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesine eklenen 49. maddesinde yer alan eşik değerin; 24. maddesinin; (b) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 3. maddesinde yer alan "(perakende satışa hazır halde ambalajlı ürün depolama alanları hariç)" ibaresinin; (c) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 4. maddesinde yer alan eşik değerin; (ç) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 5. maddesinin değiştirilen (b) bendinin ve (ç) bendinde yer alan "ve/veya özel işleme tabi" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; (g) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 12. maddesinin değiştirilen (c) bendinde yer alan eşik değerin; (k) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 28. maddesinin değiştirilen (d), (ğ) ve (h) bentlerinin, (l) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 41. maddesinde yer alan eşik değerlerin; (m) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 45. maddesinin değiştirilen (ç) ve (g) bentlerinin; (n) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 51. maddesinin; (o) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 56. maddesinin; (ö) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 57. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI: Usule ilişkin olarak, ehliyet yönünden, Türkiye Barolar Birliğinin yalnızca meslek gruplarının kurumsal temsilcisi olmadığı, hukuk devleti ilkesinin, hak arama özgürlüğünün, temel hakların ve kamu yararının korunması bakımından kanundan kaynaklanan kamusal sorumluluğu bulunan bir kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olduğu, ÇED rejimi; sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkı, bilgiye erişim, katılım, etkili başvuru, idarenin yargısal denetimi ve gelecek kuşakların çevresel varlıklar üzerindeki hakkıyla doğrudan bağlantılı olduğu, bu nedenle dava konusu düzenlemelerin, yalnızca çevre idaresinin teknik işleyişine ilişkin hükümler olarak görülemeyeceği; davanın, çevre hakkının idari usul güvenceleriyle birlikte korunmasına, idarenin düzenleme yetkisinin sınırlarına ve hukuk devletinin çevresel karar alma süreçlerinde işletilmesine ilişkin olduğu, Türkiye Barolar Birliği'nin bu düzenleyici işlemin iptalini istemekte meşru, güncel ve kurumsal menfaati bulunduğu, süre yönünden, davanın süresinde açıldığı; esasa ilişkin olarak, dava konusu maddelerin; değiştirilmesinin, kaldırılmasının ve bu maddelere eklenen ibarelerin, Anayasaya, Çevre Kanununa, hukuka ve kamu yararına aykırı olduğu belirtilerek iptali gerektiği ileri sürülmüştür.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ: Anayasanın 56. maddesi gereği gerçek kişi-tüzel kişi ayrımı yapılmaksızın herkesin çevreyi korumakla yükümlü olduğu, dolayısıyla hukukun üstünlüğünü koruma görevi ve yükümlülüğü bulunan davacı Barolar Birliğinin, düzenlemenin niteliği de dikkate alındığında, dava açma ehliyetinin bulunduğu sonucuna varıldığından, işin esasının incelenmesi suretiyle karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dava dilekçesi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE

GEREKÇE:
MADDİ

OLAY:
2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, 05/03/2026 tarih ve 33187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle anılan Yönetmelikte değişiklik yapılmıştır.

Bakılan dava, 05/03/2026 tarih ve 33187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in; 1. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının; değiştirilen (h) bendinin, (i) bendinin ve (k) bendinin, (ö) bendinde yer alan "inşaat öncesi" ibaresinin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin kısmının, değiştirilen (bb) bendi, (hh) bendi ve (ff) bendi ile aynı fıkraya eklenen (ii) bendinin ve (kk) bendinin; 2. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 5. maddesinin 1. fıkrasının; 3. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 6. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının kaldırılmasına ilişkin kısmının; 4. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "kanunen" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 12. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "kanunen" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 14. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 17. maddesinin 1. fıkrasının; 15. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 18. maddesinin değiştirilen 1. fıkrasının, 3. fıkrasında yer alan "veya ÇED Gerekli Değildir" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının ve 4. fıkrasına eklenen "ÇED raporu hazırlanarak" ibaresinin; 16. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 19. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin; 17. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer alan "veya ÇED Gerekli Değildir" ibarelerinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; 19. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine eklenen "kuraklık" ibaresinin ve aynı fıkraya eklenen (g) bendinin; 20. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin değiştirilen 28. maddesinin; 21. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin geçici 1. maddesine eklenen fıkranın; 22. maddesi ile mevcut Yönetmeliğin geçici 2. maddesinin başlığında yapılan değişikliğin; 23. maddesinin; (b) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 9. maddesinin; (a), (b) ve (c) bentlerinin; (c) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 10. maddesinin; (b), (ç) ve (d) bentlerinin; (ç) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 11. maddesinin (b) bendinin; (d) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin 12. maddesinin (c) ve (ç) bentlerinde yer alan "(Biyokütle hariç)" ibarelerinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; (ı) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 25. maddesinin; (k) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin 29. maddesine eklenen "(perakende satışa hazır halde ambalajlı ürün depolama alanları hariç)" ibaresinin; (n) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesinin değiştirilen 43. maddesinin (a) bendi ile (b) bendinde yer alan eşik değerlerin, (o) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-1 listesine eklenen 49. maddesinde yer alan eşik değerin; 24. maddesinin; (b) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 3. maddesinde yer alan "(perakende satışa hazır halde ambalajlı ürün depolama alanları hariç)" ibaresinin; (c) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 4. maddesinde yer alan eşik değerin; (ç) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 5. maddesinin değiştirilen (b) bendinin ve (ç) bendinde yer alan "ve/veya özel işleme tabi" ibaresinin kaldırılmasına ilişkin kısmının; (g) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 12. maddesinin değiştirilen (c) bendinde yer alan eşik değerin; (k) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 28. maddesinin değiştirilen (d), (ğ) ve (h) bentlerinin, (l) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 41. maddesinde yer alan eşik değerlerin; (m) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin 45. maddesinin değiştirilen (ç) ve (g) bentlerinin; (n) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 51. maddesinin; (o) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 56. maddesinin; (ö) bendi ile mevcut Yönetmeliğin Ek-2 listesinin değiştirilen 57. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin (a) fıkrasında idari davaların; idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği, 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde; dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise; bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.

Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını düzenleyen 135. maddesinde; "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." kuralı yer almaktadır.

Diğer taraftan, 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 4667 sayılı Kanun ile değişik 76. maddesinin 1. fıkrasında; Barolar, avukatlık mesleğini geliştirmek, meslek mensuplarının birbirleri ve iş sahipleri ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni sağlamak; meslek düzenini, ahlakını, saygınlığını, hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak, avukatların ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tüm çalışmaları yürüten, tüzel kişiliği bulunan, çalışmalarını demokratik ilkelere göre sürdüren kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak tanımlanmış, yine aynı Kanunun Baro Yönetim Kurulunun görevlerinin sayıldığı 95. maddesinin 2. fıkrasının 21. bendinde de; yönetim kurulunun, hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmakla görevli olduğu belirtilmiş, bununla birlikte, Anayasanın 135. maddesine paralel biçimde anılan Kanunun 76. maddesinin 2. fıkrasında; "Barolar, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar." kuralı yer almış, 109. maddesinde; Türkiye Barolar Birliği"nin, bütün baroların katılmasıyla oluşan, tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olduğu vurgulanmış, 110. maddesinde ise; Türkiye Barolar Birliğinin mesleki faaliyete ilişkin görevleri ayrıntılı olarak sayılmış ve anılan maddeye 4667 sayılı Kanun ile eklenen 17. bentte, Türkiye Barolar Birliğinin hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmakla görevli olduğu belirtilmiş, 111. maddesinin 1. fıkrasında da; "Türkiye Barolar Birliği, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamaz." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için "menfaat ihlali"ni, subjektif ehliyet koşulu olarak aramıştır.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, genel nitelikteki düzenleyici işlemlere karşı sadece kuruluş kanunlarında gösterilen amaçları doğrultusunda dava açma ehliyeti bulunduğunun kabulü gerekmektedir. Nitekim konuyla ilgili yasal düzenlemelerde de, bu kuruluşların amaçları dışında faaliyette bulunamayacakları açık bir biçimde yer almıştır.

Uyuşmazlıkta; davacı Türkiye Barolar Birliği, kamu kurumu niteliğindeki bir meslek kuruluşu olup, iptali istenilen düzenlemenin davacı Barolar Birliğinin, tüzel kişiliğinin hak ve menfaatlerini doğrudan etkilemediği gibi, avukatlık mesleğine yönelik herhangi bir düzenleme de getirmediği, 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 110. maddesinde Barolar Birliğine verilen "hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmak" görevinin ise Barolar Birliğinin avukatlık mesleği ile ilgili meşru, güncel ve kişisel ilgisi bulunmayan her konuda tek başına dava açma imkânı vermeyeceği dikkate alındığında, davacı Barolar Birliğinin, dava konusu Yönetmeliğin iptali istemiyle açılan bu davada, dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Kullanılmayan ...-TL yürütmenin durdurulması harcının davacıya iadesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 07/05/2026 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.