167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun

3331








 


YERALTI SULARI HAKKINDA KANUN


 


 


Kanun
Numarası                              : 167


Kabul
Tarihi                                     : 16/12/1960


Yayımlandığı
Resmî Gazete            : Tarih: 23/12/1960   Sayı: 10688


Yayımlandığı
Düstur                       : Tertip: 4   Cilt: 1   Sayfa: 814


 


                                              


Yeraltı sularının mülkiyeti:


Madde
1 – Yeraltı
suları umumi sular meyanında olup Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.Bu
suların her türlü araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili bu kanun
hükümlerine tabidir.


           


Terimler:


Madde
2 – Bu
kanunda yeraltı suyu ile ilgili olarak kullanılan terimler aşağıdaki manaları
ifade eder:


Yeraltı
suyu:


Yeraltındaki
durgun veya hareket halinde olan bütün sulardır.


Yer
altı suyu deposu:


Bünyesinde
yeraltı suyu bulunan tabakalardır ki, bu tabakaların her hangi bir noktasından
su çekildiğinde, bütün su kütlesine tesir edilmiş olur.


Kimse:


Resmi,
yarı resmi veya hususi hüviyeti haiz hakiki ve hükmi şahıslar.


Komşu
:


Bitişik
arazi sahibi veya aynı bölgede bulunan ve halin icaplarına göre bitişik arazi
sahibi gibi aynı yeraltı suyu imkanlarından faydalanması lazım gelen kimse.


Müracaat
sahibi:


Arama,
kullanma veya ıslah ve tadil belgesi isteyen kimse.


Belge
sahibi:


Arama,
kullanma veya ıslah ve tadil belgesi almış olan kimse.


Faydalı
kullanış:


Yeraltı
suyunun içmede, temizlikte, belediye hizmetlerinde, hayvan sulamada, zirai
sulamada,maden ve sanayide, sportif vesair tesislerde kullanılması.


Faydalı
ihtiyaç:


Yeraltı
suyunu kullanacak kimsenin faydalı kullanışları için muhtaç olduğu su miktarı.


Emniyetli
verim haddi:


Yeraltı
suyu deposu verimine zarar vermeden devamlı olarak alınabilecek su miktarı.


Araştırma
kuyusu:


Yeraltı
suyu hakkında bilgi edinmek üzere açılan kuyular.


İşletme
kuyusu:


İstifadeye
arzolunan kuyular.


           


Yeraltı suyu işletme  sahalarının tesbit ve ilanı:


Madde
3 – (Değişik: 4/7/1988 - KHK - 336/1 md.; Aynen Kabul: 7/2/1990 - 3612/37 md.)


Sınırları
ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltısuyu sahaları,Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine,ilgili bakanlıkça "Yeraltısuyu İşletme
Alanları" kabul ve ilan edilir.


İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları
içinde kuyu açılması:


           


Madde 4 – Yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8 inci madde hükmüne
göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve
diğer vasıflariyle çekilecek su miktarı Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından
tayin ve tesbit edilir.


Yeraltı
suyu işletme sahalarında 8 inci madde şümülüne giren her türlü yeraltı suyu tesisleri,
Bayındırlık Bakanlığınca tanzim edilecek teknik talimatname hükümlerine göre
meydana getirilir.


Kuyu açan kimse, bulunan
suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya
yetkilidir. (Ek cümleler: 3/7/2003-4916/22 md.) Bu miktarı aşan sular
ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle içme suyu olarak satılmak
üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm
ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları (mazbut vakıflara ait
sular hariç), 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince
kiraya verilir. Tahsil edilen kira gelirinden; yer altı veya kaynak suyunun
çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15,
belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye % 25 oranında pay verilir.[1]



Faydalı
ihtiyaç miktarı,tahsis edilecek maksada göre ilgili bakanlıkların mütalaası
alınmak suretiyle, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından tayin ve tesbit
edilir.


           


İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları dışında yeraltı
suyu aranması ve kullanılması:


Madde
5 – İlan
edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları dışında her arazi sahibi; arazisinde
yeraltı suyu aramak, suyu bulduktan sonra, bunun kendi faydalı ihtiyaçlarına
yetecek miktarını kullanmak hakkına maliktir.


Ancak
bu işler 8 inci maddenin şümülüne girdiği takdirde belge alınması mecburidir.


Faydalı
ihtiyaç miktarı dördüncü madde hükümlerine göre tayin olunur.


           


Komşu hakkı:[2]


Madde
6 – Arazisinde
faydalı ihtiyaçları için yeter miktarda su bulunmıyan veya bu suyu elde etmesi
fahiş masrafı icabettiren bir kimsenin, komşu arazideki yeraltı suyundan
istifade şartları 20 nci maddede sözü geçen yönetmelikte belirtilir.


           


Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünün yetkileri:


Madde
7 – Yeraltı
suyu etüd ve araştırmaları için Devlet Su İşleri, herhangi bir yerde kuyular
açmak veya açtırmak hakkına maliktir. Bu kuyular için istimlak yapılmaz.


Araştırma
kuyularından işletme kuyusu haline ifrağ edilenlerle, doğrudan doğruya işletme
kuyusu olarak açılan kuyular için, kuyu yeri ile geliş gidişe lüzumlu arazi
Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından istimlak olunur.İstimlak
bedeli,kuyunun maliyet hesabına ithal edilir.İşletme kuyularının intifa hakkı
Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından hakiki veya hükmi şahıslara
devredilebilir veya kiralanabilir. Devir veya kira bedeli Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğü tarafından takdir olunur.


Kuyunun
intifa hakkının devrinde veya kiralanmasında arazi sahibine tercih hakkı
tanınır.


           


Belge alınması ve bilgi verilmesi mecburiyeti:


Madde
8 – Aşağıdaki
(a) ve (b) fıkralarında beyan edilen kazıların yapılması veya kuyuların
açılması için Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden belge alınması mecburidir:


a)
(Değişik: 4/7/1988 - KHK - 336/1 md.; Aynen Kabul: 7/2/1990 - 3612/38 md.)
Su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren
derinliği Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tesbit ve ilgili
bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve
kuyular (el ile açılan kuyular hariç),


b)
Su temini maksadiyle, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli
her türlü galeriler ve tüneller.


Bu
kazıların yapılması ve kuyuların açılması su temini maksadını gütmemesi
halinde, bunlar hakkında belge aranmamakla beraber, Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğünün talebi üzerine bilgi verilmesi mecburidir.


           


Arama belgesi:


Madde
9 – Yeraltı
suyu aranmasında belge almayı icabettiren işler için bir sene süreli arama
belgesi verilir.Bu süre içinde,arama bitirilmezse; belge sahibinin,sürenin son
ayı içinde müracaat etmesi şartiyle belge bir sene için temdit edilir. Bu süre
zarfında da arama bitirilemezse; belge hükümsüz sayılır ve iş sahibi yeniden belge
alır.


           


Kullanma belgesi


Madde
10 – Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan
kimse, bu suyu kullanabilir. Ancak, bir ay içinde Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğüne müracaat ederek kullanma belgesi alır.


(Ek
fıkra: 13/2/2011-6111/126 md.; Değişik: 14/2/2013-6427/1 md.)
Kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemleri
kurulmadan kullanma belgesi verilemez. Ölçüm sistemlerinin kurulmasını lüzumlu
kılacak yeraltı suyunun; kullanım maksadı, miktarı, havza sınırı ve diğer
hususlar Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça tespit edilir. Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça tespit edilen hususlara ilişkin
uygulama usul ve esasları ile ölçüm sistemine dair hususlar yönetmelikle
belirlenir. Su ölçüm sisteminin kurulmasına dair süre Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlığın kararıyla uzatılabilir.[3]


           


Islah ve tadil belgesi:


Madde
11 – Kullanma belgesini haiz bir kimse arazisindeki kuyuların
veya yeraltı suyu menbalarının verimini artırmak veya başka bir maksadı sağlamak
gibi mülahazalarla bunlar üzerinde kendiliğinden her hangi bir müdahalede
bulunamaz veya kuyuların kullanma şeklini değiştiremez. Ancak, Devlet Su İşleri
Umum Müdürlüğünden "ıslah ve tadil belgesi" almak suretiyle, böyle
bir ameliyeye girişebilir.


           


Belgelerin ücret, resim ve harctan muafiyeti:


Madde
12 – Dokuzuncu, onuncu ve on birinci maddelerde sözü geçen
belgeler hiçbir ücrete, damga resmine, harca ve sair rüsuma tabi değildir.


           


Belge için müracaat:


Madde
13 – Arama, kullanma veya ıslah ve tadil belgesi almak
isteyen kimse, doğrudan, doğruya, bulunduğu yerdeki Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü
teşkilatına, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü teşkilatı yoksa, en yakın mülkiye
amiri vasıtasiyle, Devlet Su İşleri teşkilatına müracaatla belge talebinde
bulunur.


Müracaat sahibine, bir ay
zarfında,belge verilmek veya reddedilmek suretiyle cevap verilir.


 


Aynı zamanda yapılan müracaatlarda
su taleplerinin emniyetli verim haddine yaklaşması:


Madde
14 – Su taleplerinin yeraltı suyu deposunun emniyetli verim
haddine yaklaşması halinde, belge için yapılmış bir müracaattan sonra, bir
hafta zarfında, aynı yeraltı su deposundan istifade etmek üzere,yapılacak başka
müracaatlar, ilgili Bakanlıkların temsilcilerinden müteşekkil bir heyet
marifetiyle incelenerek taliplerden hangilerine kullanma belgesi verileceği
karara bağlanır.


           


Tescil:


Madde
15 – Bu kanun hükümlerine göre verilen bütün belgeler,
Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından bir sicile kaydedilir.


           


Şartların tesbiti ve kontrolü:[4]


Madde
16 – Arama, kullanma, ıslah ve tadil ameliyelerinin
şartları ve kuyuların açılmasında fen elemanlarına tanınacak hak ve
salahiyetlerle mesuliyetleri ve bu hususların kontrolü 20 nci maddede sözü geçen
yönetmelikte belirtilir.


           


Proje ve fenni mesuliyet:


Madde
17 – Bu kanun hükümlerine göre yeniden yapılacak veya tadil
ve ıslah edilecek her türlü yeraltı suyu tesislerinin etüd, proje ve
aplikasyonları, yetkili elemanlarca yapılan tasdikli bir proje ve mesuliyete
istinat eder.


Satıh
alüvyunları içerisinde açılan ve derinliği 8 inci madde gereğince ilan edilen
haddi aşmayan kuyular bu hüküm dışındadır.


           


Ceza hükümleri:


Madde 18 – (Değişik:
23/1/2008-5728/270 md.)


Bu Kanundaki
vecibeleri yerine getirmeyenler bu hareketlerinden dolayı, diğer kanunlara göre
suç oluşturmadığı takdirde, bu madde hükmüne göre cezalandırılırlar.


a) Belge
almadan 8 inci maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenler bin
Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile
cezalandırılır. Ceza alınmakla beraber, kuyunun açılıp işletilmesinde Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belge
verilir. Aksi hâlde, kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır.


b) 10 ve 11
inci madde hükümlerine aykırı hareket edenlerle arama, kullanma, ıslah ve tadil
faaliyetleri sırasında konulan şartlara riayet etmeyenler, müracaat formlarında
istenen bilgileri vermeyenler, 8 inci maddenin son fıkrasındaki mecburiyete
riayet etmeyenler beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idarî para
cezası ile cezalandırılır. Ayrıca, kuyu kapatılarak masrafı açtırandan alınır.


Bu Kanunda
yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir.


           


İstisnalar:


Madde
19 – 6309 sayılı kanun hükümleri gereğince maden telakki
edilen sularla 927,4268 ve 6977 sayılı kanunların hükümlerine tabi bulunan
içmiye ve yıkanmaya mahsus şifalı maden suları, bu kanun hükümlerinden istisna
edilmiştir. Ancak, sekizinci maddenin son fıkrası hükmü mahfuzdur.[5]


           


Önce açılmış kuyular:


Geçici Madde 1 – (167
sayılı Kanunun kendi numarasız geçici maddesi olup teselsül için
numaralandırılmıştır.)


Bu kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten önce açılmış olup da, zirai sulama ile maden işletmelerinde ve
sanayide kullanılan ve 8 inci maddenin şümulüne giren yeraltı suyu kuyuları
için, bunların sahipleri, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, 2
sene içinde kuyunun bulunduğu yerin bağlı bulunduğu Devlet Su İşleri
teşkilatına müracaat ederek, hususi formları doldurup vermekle mükelleftir.
Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü; bu formları inceliyerek kuyuların kullanma
şartlarını tayin ve sahiplerine, müracaat tarihinden itibaren 1 ay içinde
kullanma belgesi verir.


İşbu geçici madde
gereğince müddeti içinde belge almayanlar 500 liradan 1500 liraya kadar para
cezası ile cezalandırılır.


 


Geçici Madde 2-(Ek: 13/2/2011-6111/127 md.) 


10 uncu maddenin ikinci fıkrasında öngörülen yönetmelik, üç ay
içinde hazırlanarak Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlık
tarafından yürürlüğe konulur.


 


Geçici Madde 3-(Ek: 13/2/2011-6111/127 md.; Değişik:
14/2/2013-6427/2 md.)[6][7][8]


Bu maddeyi değiştiren
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yeraltı suyu temini amacıyla kuyu,
galeri, tünel ve benzerleri için kullanma belgesi almış olanlardan;


a) Sanayi amaçlı
kullanılan kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemi, bir yıl içinde
belge sahibince kurulur. Süresi içerisinde ölçüm sistemini kurmayanların
belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır ve kapatma masrafları sahibinden
alınır.


b) Zirai, içme ve
kullanma suyu amaçlı açılan ve ölçüm sistemi kurma zorunluluğu dâhilinde
bulunan kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemi, bir yıl içerisinde
belge sahibince kurulur. Ölçüm sistemini kuramayanların bu süre içerisinde
talep etmesi hâlinde ölçüm sistemleri, bedeli yüzde on fazlası ile
ilgililerinden tahsil edilmek üzere, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren
üç yıl içerisinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından kurulur veya
kurdurulur. Bu şartlara uymayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları
kapatılır ve kapatma masrafları sahibinden alınır.


 


Yönetmelikler[9]


Madde 20- (Değişik:
2/7/2018-KHK-700/44 md.)


 Bu Kanunda belirtilen
yönetmelikler, münhasıran Bakanlıkça düzenleneceği öngörülenler hariç,
Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.


 


Madde 21 – Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.


 


Madde 22 – Bu kanunun hükümlerini Bakanlar
Kurulu yürütür.


 


 


167
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN


MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ


GÖSTERİR
LİSTE


 


 







Değiştiren Kanunun/
KHK’nin Numarası



 

167 sayılı Kanunun
değişen veya iptal edilen maddeleri



 

Yürürlüğe Giriş Tarihi






KHK/336



—



5/8/1988






3612



—



16/2/1990






4854



—



6/5/2003






4916



—



19/7/2003






5335



4



27/4/2005






5728



18



8/2/2008






6111



10, Geçici Madde 2, Geçici
Madde 3



25/2/2011






6427



10,
Geçici Madde 3



1/3/2013






7139



10



28/4/2018






KHK/700



6,
16, 20



24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet
Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek
göreve başladığı tarihte (9/7/2018)









 


 











[1]
21/4/2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle bu fıkrada yer
alan “Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak suları,”
ibaresi, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak
suları (mazbut vakıflara ait sular hariç)," şeklinde değiştirilmiştir.







[2]
2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 44 üncü maddesiyle, bu maddede yer alan
“tüzükte” ibaresi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.







[3]
19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan
“Bakanlar Kurulunca” ibareleri “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün bağlı
olduğu Bakanlıkça” şeklinde ve “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlığın” şeklinde değiştirilmiştir.







[4]
2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 44 üncü maddesiyle, bu maddede yer alan
“tüzükte” ibaresi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.







[5]
Bu maddede yer alan 4268 sayılı Kanun 3/3/1954 tarih ve 6309 sayılı Kanunun 158
inci maddesi ile 2 nci maddesi hükmü hariç tutularak yürürlükten kaldırılmış
olup, mezkür 2 nci madde de 10/6/1926 tarih ve 927 sayılı Kanuna Ek 5 inci
madde olarak eklenmiştir.







[6]
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 4/3/2014 tarihli
ve 28931 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 17/2/2014 tarihli ve 2014/6033
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Karara bakınız.







[7]
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 7/5/2016 tarihli
ve 29705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5/4/2016 tarihli ve 2016/8740 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı Eki Karara bakınız.







[8]
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin olarak 2/5/2018 tarihli
ve 30409 sayılı Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 9/4/2018 tarihli ve
2018/11645 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Karara bakınız.







[9]
2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 44 üncü maddesiyle bu madde başlığı “Tüzük hazırlanması:” iken metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.