Danıştay 6. Daire E.2025/2069 K.2025/2357

T.C. DANIŞTAY ALTINCI DAİRE
Esas No: 2025/2069
Karar No: 2025/2357

TEMYİZ EDENLER: (DAVACILAR) 1- ... Şehir Plancıları Odası (... Şubesi)

VEKİLİ: Av. ...

2- ... Mimarlar Odası (... Şubesi)

VEKİLİ: Av. ...

(DAVALILAR) 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı

VEKİLİ: Av. ...

2- ... Belediye Başkanlığı- ...

VEKİLİ: Av. ...

(DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER)
1-... İnşaat Bil. Tek. Mat. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.

2-... Prestij İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.

3-... İnş. Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti.

VEKİLİ: Av. ...

KARŞI TARAF: (DAVALILAR) 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
2- ... Belediye Başkanlığı- ...

(DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER)
1-... İnşaat Bil. Tek. Mat. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.

2-... Prestij İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.

3-... İnş. Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti.

(DAVACILAR)
1- ... Şehir Plancıları Odası (... Şubesi)
2- ... Mimarlar Odası (... Şubesi)
(DAVACI YANINDA MÜDAHİLLER)
1- ...

2- ...

3- ...

İSTEMİN ÖZETİ: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
Dava, Ankara ili, Çankaya İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kat yüksekliğinin belirlenmesine ilişkin Çankaya Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla uygun görülen ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile taşınmaz mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri ile uyuşmazlığa konu taşınmazın E:1.00 ve hmax: Serbest yapılaşma koşullu "özel sağlık tesisi” olan kullanım kararının Emsal: 2.00, Yençok: Serbest yapılaşma koşullu “ticaret alanı” kullanımına dönüştürüldüğü, ancak yapılan incelemede, söz konusu plan değişikliği için eşik sentezi hazırlanmadığı, plan açıklama raporu oluşturulmadığı ve eşik sentezinin plan raporu eki halinde düzenlenmediği, ayrıca 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında "merkezi iş alanları" (MİA) kullanım kararı getirilen uyuşmazlığa konu taşınmazda bu karara aykırı olarak “ticaret alanı” kullanım kararı getirildiği bu nedenle, planların kademeli birlikteliği ilkesi yönünden aykırılık oluşturulduğu anlaşıldığından, söz konusu nazım imar planı değişikliğinde mevzuata ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden ise, 1/5000 ölçekli nazım imar planının hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı dikkate alındığında, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin de dayanaksız kaldığı görüldüğünden dayanağı kalmayan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş, bu karara karşı davalı idareler ve davalı yanında müdahiller tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

Bölge İdare Mahkemesince, davacılar tarafından, Çankaya Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla uygun görülen ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı uygulama işlemi kabul edilmek suretiyle ... günlü, ... sayılı belediye meclis kararıyla onaylanan ve alanın kullanım kararlarını ve yapılaşma koşullarını ortaya koyan 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptalinin talep edildiği, ancak 2020 yılında onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin yalnızca planlama alanında kat yüksekliklerinin belirlenmesine ilişkin bir karardan ibaret olduğu, söz konusu kararın ana planlama kararı olan 12/08/2016 tarihinde onaylanan nazım imar planı yönünden dava açma süresini canlandırıcı bir etkisi olamayacağı sonucuna varıldığı, bu durumda, 26/08/2016 tarihinden itibaren bir ay süreyle ilan edilen planlama kararına karşı askı süresinin bitiminden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten çok sonra 01/03/2021 tarihinde kayda giren dilekçeyle açılan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden ise, davaya konu taşınmazın çevresindeki mevcut teşekkül ve siluetin 4 ila 5 kat olduğu göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu taşınmazın yüksekliğinin Yençok:7 kat olarak belirlenmesinin çevre imar düzenine aykırılık oluşturacağı açık olup, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde bu haliyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun bu gerekçeyle reddine karar verilmiş, anılan kararın redde ilişkin kısmı davacılar ve davacılar yanında müdahiller, iptale ilişkin kısmı ise davalı idareler ve davalılar yanında müdahiller tarafından temyiz edilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.

... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı karar ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden oybirliğiyle, 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden oyçokluğuyla 28/04/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY (X):Dava, Ankara ili, Çankaya İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın kat yüksekliğinin belirlenmesine ilişkin Çankaya Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla uygun görülen ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile taşınmaz mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri ile uyuşmazlığa konu taşınmazın E:1.00 ve hmax: Serbest yapılaşma koşullu "özel sağlık tesisi” olan kullanım kararının Emsal: 2.00, Yençok: Serbest yapılaşma koşullu “ticaret alanı” kullanımına dönüştürüldüğü, ancak yapılan incelemede, söz konusu plan değişikliği için eşik sentezi hazırlanmadığı, plan açıklama raporu oluşturulmadığı ve eşik sentezinin plan raporu eki halinde düzenlenmediği, ayrıca 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında "merkezi iş alanları" (MİA) kullanım kararı getirilen uyuşmazlığa konu taşınmazda bu karara aykırı olarak “ticaret alanı” kullanım kararı getirildiği bu nedenle, planların kademeli birlikteliği ilkesi yönünden aykırılık oluşturulduğu anlaşıldığından, söz konusu nazım imar planı değişikliğinde mevzuata ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden ise, 1/5000 ölçekli nazım imar planının hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı dikkate alındığında, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin de dayanaksız kaldığı görüldüğünden dayanağı kalmayan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş, bu karara karşı davalı idareler ve davalı idareler yanında müdahiller tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince, davacılar tarafından, Çankaya Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla uygun görülen ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı uygulama işlemi kabul edilmek suretiyle 12/08/2016 günlü, ... sayılı belediye meclis kararıyla onaylanan ve alanın kullanım kararlarını ve yapılaşma koşullarını ortaya koyan 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptalinin talep edildiği, ancak 2020 yılında onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin yalnızca planlama alanında kat yüksekliklerinin belirlenmesine ilişkin bir karardan ibaret olduğu, söz konusu kararın ana planlama kararı olan 12/08/2016 tarihinde onaylanan nazım imar planı yönünden dava açma süresini canlandırıcı bir etkisi olamayacağı sonucuna varıldığı, bu durumda, 26/08/2016 tarihinden itibaren bir ay süreyle ilan edilen planlama kararına karşı askı süresinin bitiminden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde dava açılması gerekirken bu süre geçirildikten çok sonra 01/03/2021 tarihinde kayda giren dilekçeyle açılan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle esasını inceleme olanağı bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir. 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden ise davaya konu taşınmazın çevresindeki mevcut teşekkül ve siluetin 4 ila 5 kat olduğu göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu taşınmazın yüksekliğinin Yençok:7 kat olarak belirlenmesinin çevre imar düzenine aykırılık oluşturacağı açık olup, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde bu haliyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun bu gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

Temyize konu kararın 1/5000 ölçekli nazım imar planı bakımından davanın süre aşımı nedeniyle reddine dair olan kısmı yönünden;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmakla, ilanı gereken düzenleyici işlemler yönünden ilgililere uygulama üzerine dava açma olanağı tanındığı tartışmasızdır.

İmar mevzuatı ve 2577 sayılı Yasanın 7. maddesi ile üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11. maddesi hükümleri karşısında, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Yasanın 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden altmış günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen altmış gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği; imar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Yasanın 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılması gerektiği, ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulamaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine, işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tabi olduğunda tartışma bulunmamaktadır.

İmar planları, yargısal içtihatlarla ilanı gereken genel düzenleyici işlem olarak kabul edilmiş olduğundan, uygulama işlemi olduğu öne sürülerek işlemin dayanağı imar planının iptalinin istenilmesi halinde planların uygulama işlemlerinin kapsamının ve buna göre de dava açma sürelerinin belirlenmesi gerekmektedir.

3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; "nazım imar planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır şeklinde, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

İmar Kanunu uyarınca çıkartılan ve 14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nde de İmar Kanununa paralel olarak tanımlama getirilmiştir.

Anılan hükümler uyarınca, planlar arasındaki hiyerarşi kapsamında nazım imar planından sonra yapılacak olan uygulama imar planının da hem nazım imar planına hem de daha üst ölçekli planlara uygun yapılması gerekmektedir.

Bu durumda; 1/1000 ölçekli planların uygulamaya esas planlar olması nedeniyle bu planlara dayanılarak parselasyon, ruhsat, kamulaştırma gibi uygulama işlemlerinin yapılması zorunluluğu karşısında, sübjektif uygulama işlemleri üzerine açılacak iptal davalarında 1/1000 ölçekli uygulama, 1/5000 ölçekli nazım imar planları ile varsa çevre düzeni planı veya diğer üst ölçekli planların da iptalinin istenebileceği açıktır.

Sübjektif nitelikte uygulama işlemi bulunmaması halinde alt ölçekli imar planları üzerine üst ölçekli planlara da dava açılıp açılamayacağı hususuna gelince;
Planlama sürecinde nazım imar planının öncelikle yapılarak varsa çevre düzeni planı ile uyumlu hazırlanmak suretiyle arazinin genel kullanış biçimi, nüfus yoğunluğu, yapı yoğunluğu, ulaşım gibi konuların belirleneceği, bu plandan sonra da üst ölçekli planların ana kararlarının uygulanması amacıyla ayrıntılı olarak hazırlanan, nazım plana göre daha çok bilgi ve detay içeren ve inşaat ruhsatı, parselasyon gibi subjektif uygulama işlemlerine esas olan uygulama imar planının yapılacağı hususları gözönünde bulundurulduğunda; imar planları arasındaki bu hiyerarşik ilişkinin diğer düzenleyici işlemlerden farklı olduğu ve alt ölçekli planların üst ölçekli planların uygulanması amacıyla tesis edildiği, dolayısıyla üst ölçekli plan varsa alt ölçekli planın (düzenleyici işlem olmakla birlikte) uygulama işlemi niteliğinde olduğu ve bunun sonucunda da nazım imar planı veya uygulama imar planı yapıldıktan sonra henüz subjektif işlem tesis edilmemiş olsa dahi bu planlar ile birlikte üst ölçekli plana dava açılabileceği sonucuna varılmaktadır. Aksi halde 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planların uygulama programlarını direkt etkilemesine karşın bu planların iptali için açılan davalarda işin esasının incelenmesi suretiyle yargısal denetim yapılamayacaktır.

Nitekim, İdari Dava Daireleri Kurulunun 09.03.2012 tarihli, E:2007/2520, K:2012/183 sayılı kararı da bu yöndedir.

Bu açıklamalar ışığında, davaya konu taşınmazın kat yüksekliğinin belirlenmesine ilişkin Çankaya Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla uygun görülen ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar plan değişikliğinin sonuç olarak plan değişikliği olduğu ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının uygulaması olarak kabul edilmesi gerektiği ve işin esasının incelenerek bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle nazım imar planı yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği oyuyla çoğunluğun kararına katılmıyorum.