Danıştay4. Daireİdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 4. Daire E.2025/955 K.2025/5741
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/955
Karar No : 2025/5741
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
**VEKİLİ:** Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
**VEKİLİ:** Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız yapılar yapıldığının, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca düzenlenen 15/11/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, anılan tutanak dayanak alınarak 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya 1.740.396,03-TL idari para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Anayasa Mahkemesinin 10/01/2013 tarih ve E:2012/93, K:2013/8 sayılı kararında belirtildiği üzere, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde para cezası yaptırımının uygulanacağı ruhsata aykırı veya ruhsatsız "yapının sahibi" ibaresinden, ister yapının mülkiyetine sahip kişiler isterse kiracı, yapı malikinin yakını, intifa hakkı sahibi gibi üçüncü kişiler olsun inşai faaliyeti yapan kişilerin anlaşılması gerektiği, bahse konu taşınmazın davacı tarafından tadilatının yapılması veya yapımına devam ediliyor olması nedeniyle ruhsatsız yapının tamamı üzerinden yapı sahibi olarak sorumlu tutulamayacağı, yapı tatil tutanağında zemin + bir normal kat + çatı katından oluşan yapının yapımına başlandığının, bir başka ifadeyle söz konusu yapının imalatına devam edildiğinin tespit edildiği, davacının sorumluluğunun taşınmazı kiraladığı 01/05/2022 tarihinden sonra yapılan aykırılıklara ilişkin kısımlar yönünden devam edeceği, dolayısıyla cezaların şahsiliği ilkesi gereği imara aykırı yapıyı yapanın açık ve net olarak belirlenmesi ve yapıyı yapana para cezası verilmesi, birden fazla yapı sahibi bulunması halinde ise her bir kişi yönünden ayrı ayrı sorumluluk ve ceza miktarının gösterilerek işlem tesis edilmesi gerektiği, bu kapsamda davalı idarece, davacının taşınmazı kiraladığı tarihten sonra yapmış olduğu aykırılıklar tespit edilerek davacı adına işlem tesis edilmesi gerekirken, uyuşmazlık konusu ruhsatsız yapının hangi kısımlarının, kim ya da kimler tarafından yapıldığı hususunda gerekli araştırma yapılmadan, diğer bir ifadeyle “yapı sahibinin” kim olduğuna dair herhangi bir tespitte bulunulmadan, davacının kiracısı olduğu ruhsatsız yapının tadilat ve imalatlarının devam ettiği dikkate alınarak, binadaki tüm aykırılıklar üzerinden davacı adına yapı sahibi sıfatıyla idari para cezası uygulanmasına ilişkin tesis edilen dava konusu encümen kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde yer verilen "imara aykırı yapıyı yapanın açık ve net şekilde belirlenmesi ve yapıyı yapana para cezası verilmesi" gerektiğine yönelik değerlendirmenin yerinde olmadığı; 15/11/2012 tarihinde düzenlenen yapı tatil tutanağında ... ve ... no'lu bağımsız bölüm maliki ile ... ve ... no'lu bağımsız bölüm kiracısı ve inşai faaliyeti yapan kişilerin açık bir şekilde belirtildiği, yapı tatil tutanağı eki krokide "C" ile gösterilen alanın ... ve ... no'lu bağımsız bölümlerin olduğu, ... ve ... no'lu bağımsız bölümlerin kiracısı tarafından yıkılarak yerine ölçüleri tespit edilen çelik konstrüksiyon taşıyıcılar yapılarak zemin kat + 1 normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yapı yapımına başlandığı, ... ve ... no'lu bölümlerin kiracısı olan davacı ... tarafından söz konusu aykırılıkların yapıldığının tespit edildiği ve tutanakta belirtildiği; "C" ile gösterilen alanın kiralama işleminden sonra yapıldığı, "C" ile gösterilen alanda toplamda 238,50 m2 alana ilişkin hesap cetveli düzenlendiği; yapı tatil tutanağında "ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmeyen B ile gösterilen müştemilat yapısı"nın para cezasına hesabında dikkate alınmadığı, belirtilen nedenlerle, Mahkeme kararında yapılan değerlendirmenin aksine, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki tüm imar mevzuatına aykırılıklar nedeniyle idari para cezası uygulanmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
**GEREKÇE:**
MADDİ
**OLAY:**
İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda, şikayet üzerine yapılan kontrolde, ekli krokide "A" ile gösterilen bağımsız bölümlerin içine girilemediği, "B" ile gösterilen müştemilat yapısı olduğu, "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımının başlandığı, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca davalı idare görevlilerince düzenlenen ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Anılan tutanak esas alınarak, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya yapı sahibi (inşaatı yapan kiracı) sıfatıyla toplam 1.740.396,03-TL para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, anılan encümen kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
**İLGİLİ MEVZUAT:**
Anayasa'nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmü yer almaktadır. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Başka bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tabidir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasına göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, bir başka ifade ile yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından, ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil, yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda, şikayet üzerine yapılan kontrolde, ekli krokide "A" ile gösterilen bağımsız bölümlerin içine girilemediği, "B" ile gösterilen müştemilat yapısı olduğu, "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1 normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımının başlandığı hususunun, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca davalı idare görevlilerince düzenlenen ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya yapı sahibi (inşaatı yapan kiracı) sıfatıyla toplam 1.740.396,03-TL para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir. Anılan para cezasına ilişkin hesaplama raporunda, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasına konu "aykırılıktan etkilenen alan" ile (ç) bendi uyarınca hesaplamaya esas "aykırılığa konu alan"ın 238,50 m2 olarak belirlendiği ve para cezasının bu alan üzerinden hesaplandığı; dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı eki krokinin incelenmesinden ise, bahse konu 238,50 m2'lik aykırılığın ise, yapı tatil tutanağında "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımına başlanan yapılar olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki ... ve ... no'lu bağımsız bölümden oluşan konutun, davacı tarafından 01/05/2022 tarihli kira sözleşmesi ile kiralandığı, anılan sözleşmenin 7. maddesinde "Kiralanan taşınmazın tesliminden sonra, kiracı işbu taşınmazda tadilat işi yapmak yükümlülüğündedir. Kİralananının tüm tadilat ve bakım onarım işleri kiracıya ait olup, yapacağı tadilattaki tüm sorumluluklar da kiracıya aittir. Yapılacak tüm tadilat işleri, bir ek veya değişiklikler kanunlara uygun olmak zorundadır. Aksi halde herhangi bir cezai müeyyide uygulanır ise işbu cezalardaki tüm sorumluluk kiracıya aittir. Kiracı işbu sorumlulukları peşinen kabul eder.(...)" hükmüne yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilen para cezasının hesaplanmasında dikkate alınan "aykırılıktan etkilenen alan" ve "aykırılığa konu alan" olarak belirlenen 238,50 m2'lik alanın, dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağında "C ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımına başlanan yapılar"a ilişkin olduğu; İdare Mahkemesi kararında yer verilen ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesi uyarınca "imar kirliliğine neden olma" suçu kapsamında davacı hakkında yürütülen soruşturma kapsamında alınan davacı ifadesinde yer alan 'Bahse konu evi tadilat yaparak evde kiracı olarak oturmak için evin rutin tadilat işlerine başladım. Ev sahibi ...'dır. Aramızda ağustos ayında kontrat yaparak aylık 5.000,00-TL karşılığında anlaştık. Tadilat yaparken evin ön cephesindeki duvar yıkıldı. Komşular bunun üzerine beni şikayet ettiler. Tadilat esnasında duvar çökünce çalışmaları durdurmak zorunda kaldım.'' şeklindeki beyanlar ile dava konusu idari para cezasının hesaplanması aşamasında dikkate alınan imar mevzuatına aykırılıkların, 01/05/2022 tarihli kira sözleşmesi ile kiralanan uyuşmazlık konusu taşınmazda devam eden inşai faaliyete yönelik olduğu hususu birlikte değerlendirildiğinde; kiracı olan davacı tarafından yapıldığı anlaşılan imar mevzuatına aykırı yapıların dikkate alınması suretiyle verilen idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu encümen kararında "cezaların şahsiliği ilkesi" açısından hukuka aykırılık bulunmadığından, işlemin diğer unsurları yönünden bir inceleme ve değerlendirme yapılması gerekmekte olup; dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 04/11/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/955
Karar No : 2025/5741
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
**VEKİLİ:** Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
**VEKİLİ:** Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız yapılar yapıldığının, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca düzenlenen 15/11/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, anılan tutanak dayanak alınarak 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya 1.740.396,03-TL idari para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Anayasa Mahkemesinin 10/01/2013 tarih ve E:2012/93, K:2013/8 sayılı kararında belirtildiği üzere, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde para cezası yaptırımının uygulanacağı ruhsata aykırı veya ruhsatsız "yapının sahibi" ibaresinden, ister yapının mülkiyetine sahip kişiler isterse kiracı, yapı malikinin yakını, intifa hakkı sahibi gibi üçüncü kişiler olsun inşai faaliyeti yapan kişilerin anlaşılması gerektiği, bahse konu taşınmazın davacı tarafından tadilatının yapılması veya yapımına devam ediliyor olması nedeniyle ruhsatsız yapının tamamı üzerinden yapı sahibi olarak sorumlu tutulamayacağı, yapı tatil tutanağında zemin + bir normal kat + çatı katından oluşan yapının yapımına başlandığının, bir başka ifadeyle söz konusu yapının imalatına devam edildiğinin tespit edildiği, davacının sorumluluğunun taşınmazı kiraladığı 01/05/2022 tarihinden sonra yapılan aykırılıklara ilişkin kısımlar yönünden devam edeceği, dolayısıyla cezaların şahsiliği ilkesi gereği imara aykırı yapıyı yapanın açık ve net olarak belirlenmesi ve yapıyı yapana para cezası verilmesi, birden fazla yapı sahibi bulunması halinde ise her bir kişi yönünden ayrı ayrı sorumluluk ve ceza miktarının gösterilerek işlem tesis edilmesi gerektiği, bu kapsamda davalı idarece, davacının taşınmazı kiraladığı tarihten sonra yapmış olduğu aykırılıklar tespit edilerek davacı adına işlem tesis edilmesi gerekirken, uyuşmazlık konusu ruhsatsız yapının hangi kısımlarının, kim ya da kimler tarafından yapıldığı hususunda gerekli araştırma yapılmadan, diğer bir ifadeyle “yapı sahibinin” kim olduğuna dair herhangi bir tespitte bulunulmadan, davacının kiracısı olduğu ruhsatsız yapının tadilat ve imalatlarının devam ettiği dikkate alınarak, binadaki tüm aykırılıklar üzerinden davacı adına yapı sahibi sıfatıyla idari para cezası uygulanmasına ilişkin tesis edilen dava konusu encümen kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde yer verilen "imara aykırı yapıyı yapanın açık ve net şekilde belirlenmesi ve yapıyı yapana para cezası verilmesi" gerektiğine yönelik değerlendirmenin yerinde olmadığı; 15/11/2012 tarihinde düzenlenen yapı tatil tutanağında ... ve ... no'lu bağımsız bölüm maliki ile ... ve ... no'lu bağımsız bölüm kiracısı ve inşai faaliyeti yapan kişilerin açık bir şekilde belirtildiği, yapı tatil tutanağı eki krokide "C" ile gösterilen alanın ... ve ... no'lu bağımsız bölümlerin olduğu, ... ve ... no'lu bağımsız bölümlerin kiracısı tarafından yıkılarak yerine ölçüleri tespit edilen çelik konstrüksiyon taşıyıcılar yapılarak zemin kat + 1 normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yapı yapımına başlandığı, ... ve ... no'lu bölümlerin kiracısı olan davacı ... tarafından söz konusu aykırılıkların yapıldığının tespit edildiği ve tutanakta belirtildiği; "C" ile gösterilen alanın kiralama işleminden sonra yapıldığı, "C" ile gösterilen alanda toplamda 238,50 m2 alana ilişkin hesap cetveli düzenlendiği; yapı tatil tutanağında "ne zaman ve kim tarafından yapıldığı bilinmeyen B ile gösterilen müştemilat yapısı"nın para cezasına hesabında dikkate alınmadığı, belirtilen nedenlerle, Mahkeme kararında yapılan değerlendirmenin aksine, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki tüm imar mevzuatına aykırılıklar nedeniyle idari para cezası uygulanmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
**GEREKÇE:**
MADDİ
**OLAY:**
İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda, şikayet üzerine yapılan kontrolde, ekli krokide "A" ile gösterilen bağımsız bölümlerin içine girilemediği, "B" ile gösterilen müştemilat yapısı olduğu, "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımının başlandığı, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca davalı idare görevlilerince düzenlenen ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Anılan tutanak esas alınarak, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya yapı sahibi (inşaatı yapan kiracı) sıfatıyla toplam 1.740.396,03-TL para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, anılan encümen kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
**İLGİLİ MEVZUAT:**
Anayasa'nın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmü yer almaktadır. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Başka bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulmamasıdır. Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tabidir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasına göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, bir başka ifade ile yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından, ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil, yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda, şikayet üzerine yapılan kontrolde, ekli krokide "A" ile gösterilen bağımsız bölümlerin içine girilemediği, "B" ile gösterilen müştemilat yapısı olduğu, "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1 normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımının başlandığı hususunun, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca davalı idare görevlilerince düzenlenen ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıya yapı sahibi (inşaatı yapan kiracı) sıfatıyla toplam 1.740.396,03-TL para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir. Anılan para cezasına ilişkin hesaplama raporunda, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasına konu "aykırılıktan etkilenen alan" ile (ç) bendi uyarınca hesaplamaya esas "aykırılığa konu alan"ın 238,50 m2 olarak belirlendiği ve para cezasının bu alan üzerinden hesaplandığı; dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağı eki krokinin incelenmesinden ise, bahse konu 238,50 m2'lik aykırılığın ise, yapı tatil tutanağında "C" ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımına başlanan yapılar olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki ... ve ... no'lu bağımsız bölümden oluşan konutun, davacı tarafından 01/05/2022 tarihli kira sözleşmesi ile kiralandığı, anılan sözleşmenin 7. maddesinde "Kiralanan taşınmazın tesliminden sonra, kiracı işbu taşınmazda tadilat işi yapmak yükümlülüğündedir. Kİralananının tüm tadilat ve bakım onarım işleri kiracıya ait olup, yapacağı tadilattaki tüm sorumluluklar da kiracıya aittir. Yapılacak tüm tadilat işleri, bir ek veya değişiklikler kanunlara uygun olmak zorundadır. Aksi halde herhangi bir cezai müeyyide uygulanır ise işbu cezalardaki tüm sorumluluk kiracıya aittir. Kiracı işbu sorumlulukları peşinen kabul eder.(...)" hükmüne yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilen para cezasının hesaplanmasında dikkate alınan "aykırılıktan etkilenen alan" ve "aykırılığa konu alan" olarak belirlenen 238,50 m2'lik alanın, dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki ... tarih ve ... sıra numaralı yapı tatil tutanağında "C ile gösterilen yerde bulunan bağımsız bölümlerin taşıyıcılarının yıkılarak zemin kat + 1. normal kat + çatı katından oluşan ruhsatsız yeni yapı yapımına başlanan yapılar"a ilişkin olduğu; İdare Mahkemesi kararında yer verilen ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 184. maddesi uyarınca "imar kirliliğine neden olma" suçu kapsamında davacı hakkında yürütülen soruşturma kapsamında alınan davacı ifadesinde yer alan 'Bahse konu evi tadilat yaparak evde kiracı olarak oturmak için evin rutin tadilat işlerine başladım. Ev sahibi ...'dır. Aramızda ağustos ayında kontrat yaparak aylık 5.000,00-TL karşılığında anlaştık. Tadilat yaparken evin ön cephesindeki duvar yıkıldı. Komşular bunun üzerine beni şikayet ettiler. Tadilat esnasında duvar çökünce çalışmaları durdurmak zorunda kaldım.'' şeklindeki beyanlar ile dava konusu idari para cezasının hesaplanması aşamasında dikkate alınan imar mevzuatına aykırılıkların, 01/05/2022 tarihli kira sözleşmesi ile kiralanan uyuşmazlık konusu taşınmazda devam eden inşai faaliyete yönelik olduğu hususu birlikte değerlendirildiğinde; kiracı olan davacı tarafından yapıldığı anlaşılan imar mevzuatına aykırı yapıların dikkate alınması suretiyle verilen idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu encümen kararında "cezaların şahsiliği ilkesi" açısından hukuka aykırılık bulunmadığından, işlemin diğer unsurları yönünden bir inceleme ve değerlendirme yapılması gerekmekte olup; dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 04/11/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.