Danıştay 4. Daire İdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 4. Daire E.2025/3696 K.2025/5984
T.C. DANIŞTAY DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No: 2025/3696
Karar No: 2025/5984
TEMYİZ EDEN (DAVALI): ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI): ...
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Sivas İli, Gemerek İlçesi, ... Mahallesinde Sivas 4. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırma öncesinde ... ada, ... parsel ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara karşılık yeni ... ada ... sayılı ve ... ada ... sayılı parsellerin verilmesine dair toplulaştırma işlemi ve bu işleme karşı yapılan 13/11/2023 tarihli itirazın zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu taşınmazları kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işlemi ile dava konusu edilen eski ... ve ... sayılı kadastro parsellerinin toplulaştırma işlemi sonucunda birleştirilmediği ve iki ayrı parsel olarak kaldığı, yalnızca ... sayılı parselin yaklaşık 2,5 dönümlük kısmının davacıya ait olan yeni ... ada ... sayılı parselle birleştirildiği, yeni verilen parsellerin geometrik şekillerinin de düzgün planlanmadığı dolayısıyla, dava konusu taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan tahsis yapılmadığı anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminin bu yönüyle toplulaştırma ilkelerine ve hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, parsellerin eski ve yeni durumuna bakıldığında arazi toplulaştırması mevzuatına, ihtiyaca ve fiili duruma uygun planlanarak verimlilik farkı bulunmayan konum, verimlilik ve toprağın etüt değerleri gözetilerek eşdeğer özellikli alandan verilen yeni parsellerde parsel şekillerinin de makineli tarıma elverişsiz olmadığı ayrıca parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına özen gösterilir denildiğinden yapılan uygulamanın hukuka uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,(...), her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,(...), maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, veraseten iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.
Talimatın 19. maddesinde taşınmazın mümkün olduğu ölçüde tek parselden verilmeye çalışılması gerektiği öte yandan toplulaştırma sonrasında oluşturulacak taşınmazların öncelikle bulunduğu yerden verilmeye bunun mümkün olmaması halinde başka yerde planlanması gerektiği ve bu planlamalar yapılırken de yapılan uygulamalara dair teknik, fiili ve hukuki gerekçelerin ortaya konulması gerektiği açıktır.
Her ne kadar İdare Dava Dairesince İdare Mahkemesince belirtilen gerekçe ile verilen dava konusu işlemin dava konusu parseller yönünden iptaline ilişkin karara yönelik istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; dosyanın ve karara dayanak alınan bilirkişi raporunun incelenmesinden, davacıya tek parselde verilebilmesi için taşınmazlardan birinin bulunduğu yerden taşınması ve başkasına ait taşınmazdan verilmesi gerekeceğinden bu durumun da başka mülkiyet ve kullanım sorunlarına yol açacağı, oysa davacıya verilen yeni parsel büyüklüklerinin taşınmazların optimum verimlilik ölçütüne uygun kullanımının sağlanması yönünden elverişli olduğu, yeni verilen parsel şekillerinin de ilgili mevzuatta zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olarak planlanması gerektiğinin düzenlendiği nazara alındığında, yeni verilen parsellerin geometrik şeklinin, toplulaştırma öncesi parsel şekillerine göre daha düzgün olduğu ve makineli tarım yapılmasına engel nitelikte olmadığı ayrıca yeni parsellerin eski yerlerinde planlandığı ve tam hisseli olacak şekilde verildiği, kamu yatırım payı kesintisinin de yasal sınırın altında yapıldığı, diğer yandan dosyada esas alınan bilirkişi raporunda; taşınmazlardan endeks farkı nedeniyle 1.423,29 metrekare olarak yapılan kesintinin yerinde olduğu, dönüşüm hesaplamalarının doğru ve hukuka uygun yapıldığı, eski parsellerin yerinde korunduğu ... sayılı parselin yaklaşık 2,5 dönümlük kısmının davacıya ait olan yeni ... ada ... sayılı parselle birleştirildiği tespit ve değerlendirmelerine yer verildiği, anılan raporda her ne kadar bu tespitlerle çelişir şekilde eski ve yeni parsellerin eşdeğer olmadığı belirtilmiş ise de bu hususta parsellerin eşdeğer olmadığını destekleyen herhangi bir bulgu ve dayanak da ortaya konulamadığı anlaşıldığından, yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının toplulaştırma ilkelerine ve hukuka uygun olduğu dolayısıyla belirtilen gerekçe ile verilen temyize konu kararın bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/11/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Esas No: 2025/3696
Karar No: 2025/5984
TEMYİZ EDEN (DAVALI): ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI): ...
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Sivas İli, Gemerek İlçesi, ... Mahallesinde Sivas 4. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırma öncesinde ... ada, ... parsel ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara karşılık yeni ... ada ... sayılı ve ... ada ... sayılı parsellerin verilmesine dair toplulaştırma işlemi ve bu işleme karşı yapılan 13/11/2023 tarihli itirazın zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu taşınmazları kapsayan alanda yapılan arazi toplulaştırması işlemi ile dava konusu edilen eski ... ve ... sayılı kadastro parsellerinin toplulaştırma işlemi sonucunda birleştirilmediği ve iki ayrı parsel olarak kaldığı, yalnızca ... sayılı parselin yaklaşık 2,5 dönümlük kısmının davacıya ait olan yeni ... ada ... sayılı parselle birleştirildiği, yeni verilen parsellerin geometrik şekillerinin de düzgün planlanmadığı dolayısıyla, dava konusu taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan tahsis yapılmadığı anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminin bu yönüyle toplulaştırma ilkelerine ve hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, parsellerin eski ve yeni durumuna bakıldığında arazi toplulaştırması mevzuatına, ihtiyaca ve fiili duruma uygun planlanarak verimlilik farkı bulunmayan konum, verimlilik ve toprağın etüt değerleri gözetilerek eşdeğer özellikli alandan verilen yeni parsellerde parsel şekillerinin de makineli tarıma elverişsiz olmadığı ayrıca parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına özen gösterilir denildiğinden yapılan uygulamanın hukuka uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,(...), her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,(...), maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, veraseten iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği düzenlemesine yer verilmiştir.
Talimatın 19. maddesinde taşınmazın mümkün olduğu ölçüde tek parselden verilmeye çalışılması gerektiği öte yandan toplulaştırma sonrasında oluşturulacak taşınmazların öncelikle bulunduğu yerden verilmeye bunun mümkün olmaması halinde başka yerde planlanması gerektiği ve bu planlamalar yapılırken de yapılan uygulamalara dair teknik, fiili ve hukuki gerekçelerin ortaya konulması gerektiği açıktır.
Her ne kadar İdare Dava Dairesince İdare Mahkemesince belirtilen gerekçe ile verilen dava konusu işlemin dava konusu parseller yönünden iptaline ilişkin karara yönelik istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; dosyanın ve karara dayanak alınan bilirkişi raporunun incelenmesinden, davacıya tek parselde verilebilmesi için taşınmazlardan birinin bulunduğu yerden taşınması ve başkasına ait taşınmazdan verilmesi gerekeceğinden bu durumun da başka mülkiyet ve kullanım sorunlarına yol açacağı, oysa davacıya verilen yeni parsel büyüklüklerinin taşınmazların optimum verimlilik ölçütüne uygun kullanımının sağlanması yönünden elverişli olduğu, yeni verilen parsel şekillerinin de ilgili mevzuatta zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olarak planlanması gerektiğinin düzenlendiği nazara alındığında, yeni verilen parsellerin geometrik şeklinin, toplulaştırma öncesi parsel şekillerine göre daha düzgün olduğu ve makineli tarım yapılmasına engel nitelikte olmadığı ayrıca yeni parsellerin eski yerlerinde planlandığı ve tam hisseli olacak şekilde verildiği, kamu yatırım payı kesintisinin de yasal sınırın altında yapıldığı, diğer yandan dosyada esas alınan bilirkişi raporunda; taşınmazlardan endeks farkı nedeniyle 1.423,29 metrekare olarak yapılan kesintinin yerinde olduğu, dönüşüm hesaplamalarının doğru ve hukuka uygun yapıldığı, eski parsellerin yerinde korunduğu ... sayılı parselin yaklaşık 2,5 dönümlük kısmının davacıya ait olan yeni ... ada ... sayılı parselle birleştirildiği tespit ve değerlendirmelerine yer verildiği, anılan raporda her ne kadar bu tespitlerle çelişir şekilde eski ve yeni parsellerin eşdeğer olmadığı belirtilmiş ise de bu hususta parsellerin eşdeğer olmadığını destekleyen herhangi bir bulgu ve dayanak da ortaya konulamadığı anlaşıldığından, yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının toplulaştırma ilkelerine ve hukuka uygun olduğu dolayısıyla belirtilen gerekçe ile verilen temyize konu kararın bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/11/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.