‹ Ana sayfa
Danıştay 4. Daire İdare Hukuku · ön sınıflandırma

Danıştay 4. Daire E.2025/2717 K.2026/2627

Esas No: 2025/2717 · Karar No: 2026/2627 · Karar Tarihi: 20.05.2026
T.C. DANIŞTAY DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No: 2025/2717
Karar No: 2026/2627

DAVACI: ...

VEKİLİ: Av. ...

DAVALI: ... Bakanlığı

VEKİLİ: Av. ...

DAVANIN KONUSU: 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI: Dava konusu düzenleyici işlemin net olmadığı; lafzına bakıldığında, demo ürünlerin sadece satışı değil, bulundurulmasının da yasaklandığı ve hatta masa- sandalyenin de yasak kapsamında sayılabileceği; gasp ve hırsızlık olaylarına karşı, tamamen güvenlik amacıyla kuyumcuların vitrinlerinde satış amacı taşımayan 'Demo Altın' bulundurulmasının engellendiği, oysa vitrinde demo altın kullanılmasıyla büyük zararın önüne geçildiği; demo bilezik kullanımının yurt dışında sıklıkla başvurulan bir yöntem olduğu ve vitrinlerde teşhir amacıyla demo ürün yerine gerçek altın bulundurulmasının ülke ekonomisine büyük zarar vereceği; düzenlemenin kamu yararı ile bağdaşmadığı, kuyumcuların maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme, kişi hürriyeti ve güvenliği ile çalışma özgürlüğünü engelleyen nitelikte olduğu, temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceği, bu kadar geniş bir düzenleme yerine, "güvenlik amaçları haricinde" veya benzeri kayıtlarla hükmün sınırlandırılması gerektiği; Yönetmeliğin taslak halinin, "teşhir amacıyla sergilediği kuyum niteliği taşımayan ürünlerin satışını yapmamak ve bu ürünlerin kuyum niteliği taşımadığına ilişkin ibareye kolaylıkla görülebilir ve okunabilir şekilde yer vermek" şeklinde olmasına rağmen taslak metindeki bu ifadenin çıkartıldığı, ancak taslak düzenlemenin hukuka aykırı durumu giderebilecek nitelikte olduğu, dava konusu düzenleyici işlemin, yetki, şekil ve maksat unsuru bakımından hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI: 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendiyle Bakanlığa yetki verildiği, Bakanlığın perakande ticarete yönelik görev ve yetkilerine dayanak teşkil eden diğer temel düzenlemenin 6585 sayılı Perakande Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun olduğu, Kanun'un 16. maddesinin 1. fıkrası ile, perakende sektörünün ve perakende işletmelerin ülke genelinde dengeli bir şekilde yayılması, büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmaya, taşınmaz ve ikinci el motorlu kara taşıtı alım satımı gibi ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarını belirlemeye ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak oluşan tereddütleri gidermeye, ikincil düzenlemeler yapmaya ve her türlü idari tedbiri almaya Bakanlığın görevli ve yetkili kılındığı, bu çerçevede, kuyum ticareti faaliyetinin, kendisine has özel düzenleme olmaksızın günümüze kadar yapılagelmesinin bir sonucu olarak bu faaliyete ilişkin piyasada yaşanan güven sorunları ve buna bağlı olarak kamuoyu nezdinde oluşan olumsuz algı ve düşük meslek itibarının Bakanlığı bu alanı düzenlemeye yönelttiği; düzenlemenin 6585 sayılı Kanun'da ifade edilen amaçlar doğrultusunda, halihazırda ülkemizde kuyum ticareti ile iştigal eden gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkarlara yönelik standartları belirleyen ve özellikle bu sektör özelinde tüketicilerin korunmasını hedefleyen yürürlükteki tek mevzuat olduğu, Yönetmelikle kuyum ticaretinin kolay, hızlı ve güvenli bir ortamda yapılması ve kuyum ticareti yapılan işletmelerde hizmet kalitesi ile tüketici memnuniyetinin arttırılmasının hedeflendiği, bu doğrultuda, dava konusu düzenleyici işlem ile, kuyum niteliği taşımayan demo/imitasyon ürünlerin kuyum işletmelerinde bulundurulmamasının ve bu ürünlerin satışının yapılmamasının amaçlandığı, sektörde var olan sorunların giderilmesine ve sektörün mevcut durumunun iyileştirilmesine yönelik Hazine ve Maliye Bakanlığı ile sektör temsilcilerinin görüş ve önerileri dikkate alınarak hazırlanan Yönetmelik taslağının kamu kurum ve kuruluşları ile kamuoyu görüşüne açıldığı, ancak, davacının hukuka uygun bulduğu taslağın ilk halinde yer alan ibarenin, görüşlerin değerlendirilmesi sürecinde, hiç altın içermediği halde altınmış gibi gözüken içinde demo yazan bilezikleri, yüzükleri, kolyeleri vb. vitrinlerine dolduran kişilerin kuyumcu gibi görünmekte olduğu, tüketicilerin levhaya değil vitrine bakması nedeniyle anılan ürünlerin altın olmadığına dair ibarenin müşterinin dikkatini çekmeyeceği belirtilerek demo ürünlere ilişkin olan düzenlemenin taslak metinden çıkarılmasının talep edildiği, anılan düzenleme taslak metinden çıkarılarak tüketicide yanlış algı yaratılmasının, tüketici mağduriyetinin önlenmesinin ve sektörde haksız rekabetin oluşmasının önüne geçilmesinin hedeflendiği, Kanun ile herhangi bir konuya ilişkin tüm detayların düzenlenmesi mümkün olmadığından, Kanun kapsamında yer alan ve kamu yararı için zorunlu olan hususların detaylandırılmasının ikincil düzenlemeler çerçevesinde yapıldığı, dayanak mevzuat hükümleri ile Bakanlığa anılan amaçları gerçekleştirmek üzere perakande ticarete yönelik her durumu düzenleme görevi verildiği, iptali talep edilen düzenleme ile kuyum ticareti yapılan işletmelerde tüketici memnuniyetinin arttılması ile haksız rekabetin önlenmesinin ötesinde sektör temsilcileri arasında eşitliğin sağlanması, aldatıcı durumların engellenmesi amacıyla kamu yararının tesis edilmesinin hedeflendiği ve dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ:...

DÜŞÜNCESİ: Dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: ...

DÜŞÜNCESİ: Dava; 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer verilen "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği, kuralına yer verilmiştir.

Perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesi amacıyla uygulamaya konulan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 2. maddesinde, bu Kanunun; perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetimlerine ilişkin usul ve esaslar ile bu Kanunun uygulanmasında Bakanlık, yetkili idare ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı, kurala bağlanmış, 16. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde de, perakende sektörünün ve perakende işletmelerin ülke genelinde dengeli bir şekilde yayılması, büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmak, Bakanlığın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde, ilgili Kanun kapsamında, esnaf ve sanatkâr işletmelerinin ticari faaliyetlerini ilgilendiren hususlarda ilgili Genel Müdürlükle işbirliği içinde hareket etmek suretiyle perakende ticarete yönelik düzenlemeler yapmak, perakende ticarete ilişkin mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, perakende sektörünün sağlıklı bir şekilde büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmak ve gerekli tedbirleri almak, elektronik ticarete yönelik düzenlemeler yapmak, bu konuda mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, elektronik ticaretin gelişimine ilişkin çalışmalar yapmak ve gerekli tedbirleri almak, görev ve yetkisi Ticaret Bakanlığına verilmiştir.

Yukarıda yer verilen hükümlerin değerlendirilmesinden; perakende ticarete yönelik düzenleme yapmak görev ve yetkisinin davalı idareye ait olduğu, perakende ticarete yönelik yetkinin dayanağını oluşturan 6585 sayılı Kanun ile perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesinin amaçlandığı, anılan Kanunun 16. maddesinin 1. fıkrası ile davalı idareye verilen görev ve yetkinin, "kuyumculuk” olarak bilinen işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyasına dönüştürülmüş kıymetli maden, kıymetli taştan yapılmış veya kıymetli maden ya da kıymetli taş içeren eşya, altın, gümüş, platin ve paladyum, elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci alım satımı faaliyetleri yürütenler ile bu ticari faaliyetin yürütülmesine yönelik olduğu sonucuna varılmaktadır.

6585 sayılı Kanunun 16. maddesinin 1. fıkrası ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde, Yönetmeliğin amacının kuyum ticaretine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu, 2. maddesinin 1. fıkrasında da, Yönetmeliğin, gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların kuyum ticareti faaliyetlerini, yetki belgesinin verilmesi, yenilenmesi ve iptaline ilişkin usul ve esaslar ile kuyum ticaretine ilişkin ilke, kural ve yükümlülükleri, Bakanlık, yetkili idare ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların kuyum ticaretine ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı ifade edilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının ı bendinde, "Kuyum"un, işlenmiş kıymetli madenleri, kıymetli taşları ve kıymetli eşyaları; i bendinde, "Kuyumcu"nun, gerçek kişi kuyum işletmelerinde tacir veya esnaf ve sanatkârı, tüzel kişi kuyum işletmelerinde ve şubelerde ise kuyum ticareti faaliyetlerini yürüten yetkili temsilcileri; j bendinde, "Kuyum işletmesi"nin, perakende kuyum ticareti ile iştigal eden işletmeyi; l bendinde, "MERSİS"in; Merkezi Sicil Kayıt Sistemini, ifade ettiği belirtilmiştir.

Görüldüğü üzere dava konusu Yönetmelik, 6585 sayılı Kanunda belirtilen amaçlar doğrultusunda faaliyet konusu, işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyasına dönüştürülmüş kıymetli maden, kıymetli taştan yapılmış veya kıymetli maden ya da kıymetli taş içeren eşya, altın, gümüş, platin ve paladyum, elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci alım satımı ticareti olan gerçek ve tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkarlara yönelik standartları belirleyen, başka bir deyişle, söz konusu alanda ticaret ile uğraşanlara özgü bir düzenleme olduğundan, ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarını belirlemeye ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapma konusunda görev ve yetkisi bulunmakla birlikte; Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer verilen "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." şeklindeki dava konusu düzenlemede, gerek Anayasada yer verilen ticaret, ekonomi ve bu üretim dallarında faaliyet gösterenlerin korunması ve desteklenmesi, haksız rekabet ve tüketici mağduriyetlerinin önlenmesi ilkelerine, gerekse, yetki veren 6585 sayılı Kanunun 16. maddesine aykırılık görülmemiştir.

Davacı tarafından ileri sürülen diğer iddialarda da yasal isabet bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenle, davanın reddi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 20/05/2026 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın geldiği, davalı idare vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE

GEREKÇE:

İLGİLİ MEVZUAT:
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin, 'Ticaret Bakanlığı' başlıklı Onaltıncı Bölümünde yer alan, 446. maddesinde İç Ticaret Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerinin "(a) Ticarete ilişkin politikaların oluşturulmasına yardımcı olmak, ticari faaliyetleri teşvik etmek, gerekli düzenlemeleri yapmak ve bunların uygulanmasını sağlamak ...(g) İlgili Kanun kapsamında, esnaf ve sanatkâr işletmelerinin ticari faaliyetlerini ilgilendiren hususlarda ilgili Genel Müdürlükle işbirliği içinde hareket etmek suretiyle perakende ticarete yönelik düzenlemeler yapmak, perakende ticarete ilişkin mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, perakende sektörünün sağlıklı bir şekilde büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmak ve gerekli tedbirleri almak... (ı) Merkezi Sicil Kayıt Sistemini, Hal Kayıt Sistemini ve Perakende Bilgi Sistemini kurmak, işletmek, bu sistemlerin diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları nezdinde tutulan kayıt sistemleriyle bağlanmasına ilişkin çalışmalar yapmak ve gerektiğinde bu sistemleri söz konusu kurum ve kuruluşların erişimine açmak ve bu sistemlerce üretilen istatistiki bilgileri derlemek ve yayımlamak, (i) Lüzumu halinde, ticari faaliyetlere ya da bu ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik düzenlemeler yapmak ve bunların uygulanmasını sağlamak..." olduğu kuralına yer verilmiştir.

29/01/2015 tarih ve 29251 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde Kanun'un amacı, perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesi olarak belirtildikten sonra 2. maddesinde Kanun'un, perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetimlerine ilişkin usul ve esaslar ile bu Kanunun uygulanmasında Bakanlık, yetkili idare ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı ve 3. maddesinde, Kanun'un uygulanmasında Bakanlık teriminin, Gümrük ve Ticaret Bakanlığını ifade ettiği; 'Görev ve yetkiler' başlıklı 16. maddesinin 1. fıkrasında ise Bakanlığın "(a) Perakende sektörünün ve perakende işletmelerin ülke genelinde dengeli bir şekilde yayılması, büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmaya, (b) Taşınmaz ve ikinci el motorlu kara taşıtı alım satımı gibi ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarını belirlemeye ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya, (c) İstatistiki bilgileri derlemeye, düzenlemeye ve yayımlamaya, (ç) Bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak oluşan tereddütleri gidermeye, ikincil düzenlemeler yapmaya ve her türlü idari tedbiri almaya" görevli ve yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.

6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 16. maddesinin 1. fıkrası ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik'in, 1. maddesinde amacı, kuyum ticaretine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olarak belirtildikten sonra, 2. maddesinde Yönetmeliğin, gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların kuyum ticareti faaliyetlerini, yetki belgesinin verilmesi, tadili, yenilenmesi ve iptaline ilişkin usul ve esaslar ile kuyum ticaretine ilişkin ilke, kural ve yükümlülükleri, Bakanlık, yetkili idare ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların kuyum ticaretine ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı; 'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinde, Yönetmeliğin uygulanmasında; "(a) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını... (e) İşlenmiş kıymetli maden: İşçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyasına dönüştürülmüş kıymetli madeni, (f) Kanun: Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunu, (g) Kıymetli eşya: Kıymetli taştan yapılmış veya kıymetli maden ya da kıymetli taş içeren eşyayı, (ğ) Kıymetli maden: Altın, gümüş, platin ve paladyumu, (h) Kıymetli taş: Elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inciyi, (ı) Kuyum: İşlenmiş kıymetli madenleri, kıymetli taşları ve kıymetli eşyaları, (i) Kuyumcu: Gerçek kişi kuyum işletmelerinde tacir veya esnaf ve sanatkârı, tüzel kişi kuyum işletmelerinde ve şubelerde ise kuyum ticareti faaliyetlerini yürüten yetkili temsilcileri, (j) Kuyum işletmesi: Perakende kuyum ticareti ile iştigal eden işletmeyi, (k) Kuyum ticareti: Münhasıran işlenmiş altın ya da işlenmiş altın ile birlikte diğer kuyum alımı ve perakende satımına yönelik faaliyetler bütününü..." ifade ettiği; 'Yetki belgesinin iptali' başlıklı 9. maddesinde, "(1) Yetki belgesi; (a) Yetki belgesi şartlarından herhangi birini kaybeden kuyum işletmesinin, bu durumun gerçekleştiği tarihten itibaren on gün içinde Bilgi Sistemi üzerinden yapacağı başvuru üzerine... (ç) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket eden kuyum işletmesine Bakanlıkça on günden az olmayacak şekilde verilen süre içinde aykırılığın ortadan kaldırılmaması veya aynı takvim yılı içinde tekrarlanması halinde, iptal edilir. (2) Yetki belgesi iptal edilen kuyum işletmesine bu durum gerekçesiyle birlikte Bilgi Sistemi üzerinden bildirilir. (3) Birinci fıkranın (ç) bendi gereğince yetki belgesi iptal edilen kuyum işletmesi ile kuyumcunun sahibi veya temsilcisi olduğu diğer kuyum işletmelerine iptal tarihinden itibaren iki yıl süreyle yetki belgesi" verilmeyeceği; 'Kuyum işletmesinin faaliyet konuları' başlıklı 10. maddesinde kuyum işletmesinin, "(1)...(a) Kuyum bakım ve onarımı. (b) Opal, akik, kuvars gibi yarı kıymetli taşlar ile bu taşlardan yapılan süs eşyasının perakende satış, bakım ve onarımı. (c) Perakende saat satış, bakım ve onarımı. (ç) Standart işlenmemiş kıymetli maden alım ve perakende satışı. (d) Darphane tarafından kıymetli madenlerden üretilen ürünlerin alım ve perakende satışı. (e) Hammadde olarak kullanılmak üzere standart dışı işlenmemiş kıymetli maden alımı. (f) Kıymetli madenler aracı kuruluşu olmak kaydıyla 32 sayılı Karar ve bu Kararın ikincil mevzuatında öngörülen faaliyetler. (g) Bakanlıkça uygun görülen diğer" faaliyetleri yapabileceği; bununla birlikte "(2) Birinci fıkranın (f) bendi saklı kalmak kaydıyla kuyum işletmesi başkasının nam ve hesabına kuyum alım ve satım faaliyetinde" bulunamayacağı ve "(3) Kuyum işletmesi, kuyum veya herhangi bir menkulü emanet alamaz ya da başka bir amaçla" saklayamayacağı düzenlenmiştir.

'Kuyum ticaretinde uyulacak ilke ve kurallar' başlıklı 11. maddesinde ise "(1) Kuyum ticaretiyle iştigal edilen iş yerinde başka bir ticari faaliyette bulunulamaz. (2) Kuyum işletmesi; (a) Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz. (b) Her türlü kuyum reklamında yetki belgesi numarasına ve yetki belgesindeki işletme adı veya unvanına yer verir. (c) Ticari örf ve adetler ile teamüllere uygun davranır, yanıltıcı bilgi veremez. (ç) Haksız ve hukuka aykırı davranış ve ticari uygulamalarda bulunamaz. (d) Hizmet verdiği kişileri yasa dışı uygulamalara teşvik edemez." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın, 2. maddesinde, Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren ve bu hakları koruyucu adaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, bütün faaliyetlerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargı denetimine tabi olan devlettir.

Hukuk devleti ilkesi uyarınca, idari düzenlemelerin, öngörülebilir olması ve keyfiliğe neden olabilecek uygulamalara yol açmaması gerekmektedir. Hukuk devletinde kişilerin, haklarını kullanırken belli kısıtlamalara tabi olacağını önceden bilmesi ve bu kısıtlamaların da somut, objektif ve öngörülebilir nitelikte ve netlikte olması gerekmektedir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de belirlilik ilkesidir; bu ilke bir konuya ilişkin her türlü ayrıntının mutlaka kanunda yer almasını gerektirmemekle birlikte, idari düzenlemelerin, öngörülebilir olması ve keyfiliğe neden olabilecek uygulamalara yol açmaması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle Hukuk devletinde kişilerin, haklarını kullanırken belli kısıtlamalara tabi olacağını önceden bilmesi ve bu kısıtlamaların da somut, objektif ve öngörülebilir nitelikte ve netlikte olması gerekmektedir.

Anayasa'nın 13. maddesinde ise temel hak ve hürriyetlerin ancak "kanunla" sınırlandırılabileceğini ve bu sınırlamaların "demokratik toplum düzeninin gereklerine" ve "ölçülülük ilkesine" aykırı olamayacağını hüküm altına almıştır. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamaların ancak kanunla öngörülmesi, meşru bir amaca dayanması ve demokratik toplum düzeninin gerekleri ile ölçülülük ilkesine uygun olması zorunludur. Bu itibarla, düzenlemelerin yargısal denetiminde, öncelikle müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunup bulunmadığının, sonrasında ise müdahalenin meşru bir amaca dayanıp dayanmadığının, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği açıktır.

Hukukumuza hakim olan 'İdarenin Kanuniliği' ilkesi uyarınca idarenin eylem ve işlemleri kanuna dayanmalı, bu eylem ve işlemler kanuna aykırı olmamalıdır; idare, kanun ile kendisine yetki verilmemiş alanda düzenleme yapamaz, eylem ve işlemde bulunamaz.

Anayasa'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralına yer verilmiştir.

Yönetmelikler, kanunların uygulanmasını göstermek veya kanunun emrettiği hususları belirlemek amacıyla çıkarılan ikincil nitelikte düzenleyici işlemlerdir. Bu nedenle, yönetmeliklerin dayandıkları kanun hükümlerine aykırı hükümler içermemesi, kanunun kapsamını genişletmemesi ve kanunda öngörülmeyen yeni bir görev, yetki veya sorumluluk ihdas etmemesi gerekir.

Dava dosyasının yukarıda yer verilen mevzuat ile birlikte değerlendirilmesinden; Yönetmeliğin, dava konusu 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendiyle "Kuyum" (işlenmiş kıymetli maden, kıymetli taş ve kıymetli eşya) niteliği taşımayan ürünlerin iş yerinde bulundurulamayacağı ve bu ürünlerin satışının yapılamayacağı ve 9. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendiyle, Yönetmeliğe aykırı hareket edilmesi halinde yetki belgesinin iptali ve iptalden itibaren iki yıl süreyle yetki belgesi verilmeyeceği yaptırımı getirildiği; anılan düzenlemeyle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 35 ve 48. maddelerinde işaret edilen mülkiyet hakkı ile çalışma ve sözleşme hürriyetlerinin kısıtlandığı; ancak Yönetmeliğin dayanağı bulunan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'da, işyerinde kuyum niteliği taşımayan ürünlerin bulundurulmasının yetki belgesinin, başka bir ifadeyle faaliyet izninin iptaline izin veren açık bir hüküm bulunmadığı gibi 6585 sayılı Kanun ile yetkili kılınmadığı halde belirtilen zorunluluğun getirilmesinin “kanunilik” ilkesine aykırılık teşkil ettiği anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle,
Kanun'da bulunmayan yeni yükümlülükler ve yaptırıma esas ölçütler ihdas eden, teşebbüs özgürlüğünü sınırlayan dava konusu, 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." ibaresinin; hukuki güvenlik, belirlilik, kanunilik, idarenin kanuniliği ve yetki ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." ibaresinin, Üye...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 20/05/2026 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY:
Dava; 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

Perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesi amacıyla yürülüğe konulan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, Kanun'un; perakende işletmelerin açılış, faaliyet ve denetimlerine ilişkin usul ve esaslar ile bu Kanunun uygulanmasında Bakanlık, yetkili idare ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı, kurala bağlanmış, 16. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde de, perakende sektörünün ve perakende işletmelerin ülke genelinde dengeli bir şekilde yayılması, büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmak, Bakanlığın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde, ilgili Kanun kapsamında, esnaf ve sanatkâr işletmelerinin ticari faaliyetlerini ilgilendiren hususlarda ilgili Genel Müdürlükle işbirliği içinde hareket etmek suretiyle perakende ticarete yönelik düzenlemeler yapmak, perakende ticarete ilişkin mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, perakende sektörünün sağlıklı bir şekilde büyümesi ve gelişmesine yönelik çalışmalar yapmak ve gerekli tedbirleri almak, elektronik ticarete yönelik düzenlemeler yapmak, bu konuda mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, elektronik ticaretin gelişimine ilişkin çalışmalar yapmak ve gerekli tedbirleri almak, görev ve yetkisi Ticaret Bakanlığına verilmiştir.

6585 sayılı Kanunun 16. maddesinin 1. fıkrası ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 446. maddesine dayanılarak hazırlanan ve 14/04/2021 tarih ve 31454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde, Yönetmeliğin amacının kuyum ticaretine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu, 2. maddesinin 1. fıkrasında da, Yönetmeliğin, gerçek veya tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkârların kuyum ticareti faaliyetlerini, yetki belgesinin verilmesi, yenilenmesi ve iptaline ilişkin usul ve esaslar ile kuyum ticaretine ilişkin ilke, kural ve yükümlülükleri, Bakanlık, yetkili idare ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların kuyum ticaretine ilişkin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsadığı ifade edilmiştir.

Aynı Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının ı bendinde, "Kuyum"un, işlenmiş kıymetli madenleri, kıymetli taşları ve kıymetli eşyaları; i bendinde, "Kuyumcu"nun, gerçek kişi kuyum işletmelerinde tacir veya esnaf ve sanatkârı, tüzel kişi kuyum işletmelerinde ve şubelerde ise kuyum ticareti faaliyetlerini yürüten yetkili temsilcileri; j bendinde, "Kuyum işletmesi"nin, perakende kuyum ticareti ile iştigal eden işletmeyi; l bendinde, "MERSİS"in; Merkezi Sicil Kayıt Sistemini, ifade ettiği belirtilmiştir.

Görüldüğü üzere dava konusu Yönetmelik, 6585 sayılı Kanunda belirtilen amaçlar doğrultusunda faaliyet konusu, işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyasına dönüştürülmüş kıymetli maden, kıymetli taştan yapılmış veya kıymetli maden ya da kıymetli taş içeren eşya, altın, gümüş, platin ve paladyum, elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci alım satımı ticareti olan gerçek ve tüzel kişi tacirler ile esnaf ve sanatkarlara yönelik standartları belirleyen, başka bir deyişle, söz konusu alanda ticaret ile uğraşanlara özgü bir düzenleme olduğundan, ticari faaliyetleri yürütenlere yönelik mesleki davranış kurallarını belirlemeye ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin düzenlemeler yapma konusunda görev ve yetkisi bulunmakla birlikte; Yönetmeliğin 11. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde yer verilen "Kuyum niteliği taşımayan ürünleri iş yerinde bulunduramaz ve bu ürünlerin satışını yapamaz." şeklindeki dava konusu düzenlemede, gerek Anayasada yer verilen ticaret, ekonomi ve bu üretim dallarında faaliyet gösterenlerin korunması ve desteklenmesi, haksız rekabet ve tüketici mağduriyetlerinin önlenmesi ilkelerine, gerekse dayanağı olan 6585 sayılı Kanunun 16. maddesine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; davanın reddi gerektiği oyuyla, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.

Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.