Danıştay4. Daireİdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 4. Daire E.2023/8075 K.2023/6240
Özet: Uyuşmazlık, Alanya Belediye Meclisi kararına dayandırılan işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali talebinden kaynaklanıyor; davacı, bu kararın hukuka uygun olmadığını iddia ediyor. Mahkeme, temyiz talebini kabul ederek Bölge İdare Mahkemesi kararını bozdurdu ve dosyayı yeniden karar verilmek üzere İdare Dava Dairesine gönderdi.
T.C. DANIŞTAY DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No: 2023/8075
Karar No: 2023/6240
TEMYİZ EDEN (DAVACI): …Restaurant Gıda Emlak İnşaat
Turizm Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): …Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: …Bölge İdare Mahkemesi …İdare Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Antalya İli, Alanya İlçesi, …Mahallesi, …Caddesi …adresinde faaliyet gösteren …ünvanlı işyeri adına düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin …gün ve …sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararı ile; 3. sınıf umuma açık istirahat ve eğlence yeri açabilmek için gerekli olan asgari kriterlerin, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Ek 1 sayılı listesinde belirtildiği, bu şartları sağlayan işyerleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinin yetkili idareler bakımından bir zorunluluk olduğu, belediye meclisi kararı ile Yönetmelikte öngörülen şartlar dışında, ticaret hürriyetini kısıtlayıcı nitelikte ek kriterler getirilemeyeceği, bu durumda, davacıya ait işyeri bakımından, kapalı alanın en az 60 metrekare olacağı yönünde bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece belediye meclis kararı ile alınan karar doğrultusunda işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dava konusu işlemin Alanya Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararına dayalı olarak alındığı, anılan kararın dava konusu işleme göre düzenleyici işlem niteliğinde olduğu, hukuka uygunluğu yargı kararıyla ortaya konan meclis kararına uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptaline ilişkin mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle istinaf isteminin kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te tahdidi olarak lokantaların ruhsatlandırılması için gereken şartların sayıldığı, bu şartlara ek şartların getirilemeyeceği, yönetmelikte sayılmayan ve belediye meclisi yetkisinde de olmadığı halde bu yönde karar alınarak getirilen ek şarta göre ruhsatın iptal edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
Kazanılmış hakların korunması ilkesi, hukuki istikrar ve hukuki güvenlik, Anayasada yer alan hukuk devletinin temel ögelerinden olduğundan, işyerlerinin daha önceden hukuka uygun olarak alınmış ruhsatlarının, zaman içerisinde oluşacak yeni durumlara göre hukuka aykırı kabul edilemeyeceği açıktır.
Kazanılmış hak; “doğumu anında hukuka uygun olarak tamamlanmış ve böylece kişiye özgü, lehe sonuçlar doğurmuş, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geriye alınması gibi nedenlere rağmen, hukuk düzenince korunması gereken hak" olarak tanımlanmıştır. Doktrinde; kazanılmış hakkın oluşması için; hakkın birel bir işlem tesisiyle kişiselleşerek somutlaşması, işlemin ve hukuki durumunun tamamlanması sonucunda fiilen elde edilmiş bir hak olması, bunun hukuka uygun olarak gerçekleşmiş olması hakkın elde edildikten sonra bir süre kullanılması… gibi unsurlar aranmakta olup, yokluk, açık hata, ilgilinin hilesi veya gerçek dışı beyanıyla idarenin yanıltılarak hatalı ve hukuka aykırı işlem tesisi hallerinde kazanılmış hak oluşmayacağı görüşü Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararlarıyla da bağlayıcı şekilde ortaya konularak, yerleşik hal almış durumdadır.
Kazanılmış hakların korunması, Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir. Hukukun genel ilkelerinden olan, hukuki güven ve istikrar ilkeleri ile yasa ve idari işlemlerin kural olarak geriye yürümezliği ilkesi ve bu ilkelerle doğrudan bağlantılı olan kazanılmış haklara saygı ilkesi hukuk devletinin temel unsurları arasında yer alır. Sonradan yapılacak işlemlerle önceden yaratılmış hukuki durumların değiştirilmesi hukuktan beklenen güvenlik ile bağdaşmamaktadır.
Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği düzenlenmiştir.
Anayasa'nın 35. maddesinde ise "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükümleri yer almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Mülkiyetin "Korunması" başlıklı 1. maddesinde de, "Her gerçek ya da tüzel kişi, mülkiyetinden/malvarlığından müdahale edilmeksizin yararlanma hakkına sahiptir. Hiç kimse, kamu yararı uyarınca ve kanunun ve uluslararası hukuk genel ilkelerinin öngördüğü koşullara tabi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılması hali hariç, mülkiyetinden yoksun bırakılmayacaktır." düzenlemesi yer almıştır.
İş yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesinde; " 3. maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmü yer almış, 5. maddesinde "İşyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3. maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Antalya İli, Alanya İlçesi, …Mahallesi, …Caddesi …adresinde faaliyet gösteren …ünvanlı işyeri adına …tarihli, …sıra sayılı, 3. sınıf umuma açık istirahat ve eğlence yeri olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, işyeri faaliyete geçtikten sonra davalı idare görevlilerince yapılan denetimde, Alanya Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararı ile restaurant işletmelerinde kapalı alanın en az 60 m2 olmasının öngörüldüğü, işyerinin söz konusu m2 kriterini sağlamadığı gerekçesiyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edildiği, davacı tarafından bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacıya 06/04/2016 tarihinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının verildiği, Alanya Belediye Meclis Kararı'nın ise 04/02/2000 tarihinde alındığı, ruhsatın verildiği tarihte belediye meclis kararının bulunduğu ve Belediyenin ruhsat verirken Belediye Meclis Kararı'nı dikkate almadan ruhsat verdiğinin açık olduğu, davacının kazanılmış hakkı olduğu, yukarıda anılan Kanun Hükmünde Kararname'de iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alabilmek için ilgili yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesi gerektiğinin yeterli olduğunun belirtildiği, ruhsat alırken davacının gereken şartları yerine getirdiği, şartların sonradan kaybedilmesi veya ruhsatın açık hataya yahut ilgilinin yanıltması veya hilesine dayalı olarak verildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca işlem yapılabileceği, dolayısıyla davacıya verilmiş olan içkili restaurant işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesinde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararını kaldıran bölge idare mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 14/11/2023 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Esas No: 2023/8075
Karar No: 2023/6240
TEMYİZ EDEN (DAVACI): …Restaurant Gıda Emlak İnşaat
Turizm Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI): …Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. …
İSTEMİN KONUSU: …Bölge İdare Mahkemesi …İdare Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Antalya İli, Alanya İlçesi, …Mahallesi, …Caddesi …adresinde faaliyet gösteren …ünvanlı işyeri adına düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin …gün ve …sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararı ile; 3. sınıf umuma açık istirahat ve eğlence yeri açabilmek için gerekli olan asgari kriterlerin, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Ek 1 sayılı listesinde belirtildiği, bu şartları sağlayan işyerleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinin yetkili idareler bakımından bir zorunluluk olduğu, belediye meclisi kararı ile Yönetmelikte öngörülen şartlar dışında, ticaret hürriyetini kısıtlayıcı nitelikte ek kriterler getirilemeyeceği, bu durumda, davacıya ait işyeri bakımından, kapalı alanın en az 60 metrekare olacağı yönünde bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece belediye meclis kararı ile alınan karar doğrultusunda işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dava konusu işlemin Alanya Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararına dayalı olarak alındığı, anılan kararın dava konusu işleme göre düzenleyici işlem niteliğinde olduğu, hukuka uygunluğu yargı kararıyla ortaya konan meclis kararına uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptaline ilişkin mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle istinaf isteminin kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te tahdidi olarak lokantaların ruhsatlandırılması için gereken şartların sayıldığı, bu şartlara ek şartların getirilemeyeceği, yönetmelikte sayılmayan ve belediye meclisi yetkisinde de olmadığı halde bu yönde karar alınarak getirilen ek şarta göre ruhsatın iptal edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: …
DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
Kazanılmış hakların korunması ilkesi, hukuki istikrar ve hukuki güvenlik, Anayasada yer alan hukuk devletinin temel ögelerinden olduğundan, işyerlerinin daha önceden hukuka uygun olarak alınmış ruhsatlarının, zaman içerisinde oluşacak yeni durumlara göre hukuka aykırı kabul edilemeyeceği açıktır.
Kazanılmış hak; “doğumu anında hukuka uygun olarak tamamlanmış ve böylece kişiye özgü, lehe sonuçlar doğurmuş, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geriye alınması gibi nedenlere rağmen, hukuk düzenince korunması gereken hak" olarak tanımlanmıştır. Doktrinde; kazanılmış hakkın oluşması için; hakkın birel bir işlem tesisiyle kişiselleşerek somutlaşması, işlemin ve hukuki durumunun tamamlanması sonucunda fiilen elde edilmiş bir hak olması, bunun hukuka uygun olarak gerçekleşmiş olması hakkın elde edildikten sonra bir süre kullanılması… gibi unsurlar aranmakta olup, yokluk, açık hata, ilgilinin hilesi veya gerçek dışı beyanıyla idarenin yanıltılarak hatalı ve hukuka aykırı işlem tesisi hallerinde kazanılmış hak oluşmayacağı görüşü Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararlarıyla da bağlayıcı şekilde ortaya konularak, yerleşik hal almış durumdadır.
Kazanılmış hakların korunması, Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir. Hukukun genel ilkelerinden olan, hukuki güven ve istikrar ilkeleri ile yasa ve idari işlemlerin kural olarak geriye yürümezliği ilkesi ve bu ilkelerle doğrudan bağlantılı olan kazanılmış haklara saygı ilkesi hukuk devletinin temel unsurları arasında yer alır. Sonradan yapılacak işlemlerle önceden yaratılmış hukuki durumların değiştirilmesi hukuktan beklenen güvenlik ile bağdaşmamaktadır.
Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği düzenlenmiştir.
Anayasa'nın 35. maddesinde ise "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükümleri yer almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Mülkiyetin "Korunması" başlıklı 1. maddesinde de, "Her gerçek ya da tüzel kişi, mülkiyetinden/malvarlığından müdahale edilmeksizin yararlanma hakkına sahiptir. Hiç kimse, kamu yararı uyarınca ve kanunun ve uluslararası hukuk genel ilkelerinin öngördüğü koşullara tabi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılması hali hariç, mülkiyetinden yoksun bırakılmayacaktır." düzenlemesi yer almıştır.
İş yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 4. maddesinde; " 3. maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmü yer almış, 5. maddesinde "İşyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3. maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Antalya İli, Alanya İlçesi, …Mahallesi, …Caddesi …adresinde faaliyet gösteren …ünvanlı işyeri adına …tarihli, …sıra sayılı, 3. sınıf umuma açık istirahat ve eğlence yeri olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, işyeri faaliyete geçtikten sonra davalı idare görevlilerince yapılan denetimde, Alanya Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararı ile restaurant işletmelerinde kapalı alanın en az 60 m2 olmasının öngörüldüğü, işyerinin söz konusu m2 kriterini sağlamadığı gerekçesiyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edildiği, davacı tarafından bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacıya 06/04/2016 tarihinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının verildiği, Alanya Belediye Meclis Kararı'nın ise 04/02/2000 tarihinde alındığı, ruhsatın verildiği tarihte belediye meclis kararının bulunduğu ve Belediyenin ruhsat verirken Belediye Meclis Kararı'nı dikkate almadan ruhsat verdiğinin açık olduğu, davacının kazanılmış hakkı olduğu, yukarıda anılan Kanun Hükmünde Kararname'de iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alabilmek için ilgili yönetmelikte belirtilen şartların yerine getirilmesi gerektiğinin yeterli olduğunun belirtildiği, ruhsat alırken davacının gereken şartları yerine getirdiği, şartların sonradan kaybedilmesi veya ruhsatın açık hataya yahut ilgilinin yanıltması veya hilesine dayalı olarak verildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca işlem yapılabileceği, dolayısıyla davacıya verilmiş olan içkili restaurant işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesinde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararını kaldıran bölge idare mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 14/11/2023 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.