Danıştay13. Daireİdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 13. Daire E.2024/1202 K.2025/3903
Özet: 1. Uyuşmazlık, Sanayi ve Ticaret A.Ş’nin petrol dağıtıcı lisansının, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 17. maddesi uyarınca zamanında yarattığı bayilikli yetkileri yerine getiremeyiştirerek sona erdirilmesine yönelik alınan denetim ve iptal taleplerini kapsamaktadır. 2. Mahkeme, idari dava dairesi kararını bozarak lisansın yeniden yürürlüğe girmesine karar vermiş, böylece şirketin lisansı yeniden etkinleştirilmiş ve süreçte yaşanan iptal işlemlerine ilişkin karar da iptal edilmiştir.
T.C. DANIŞTAY ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2024/1202
Karar No:2025/3903
TEMYİZ EDEN (DAVACI): ... Sanayi ve Ticaret A.Ş
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI): ... Kurumu
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirketin, ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve Geçici 27. maddesi hükümleri uyarınca sona erdirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı yazı ile bildirilen .... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin dağıtıcı lisansının daha önce Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 17. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca, bayilik teşkilatını süresi içinde oluşturamadığının tespiti üzerine 14/05/2020 tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile sona erdiriliği, bu işleme karşı, açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... (karar tarih ve sayılarına ilişkin olarak Mahkeme kararında sehven yapılan hatalar düzeltilerek yer verilmiştir.) sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kararın Danıştay Onüçüncü Dairesinin 22/03/2022 tarih ve E:2021/2899, K:2022/1158 sayılı kararı ile bozulduğu, bozmaya uymak suretiyle ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu karar üzerine davacının lisansının yeniden yürürlüğe girdiği, sonraki süreçte davacı şirketten 19/07/2022 tarihli yazılarla, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğü ile teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve süresi dolan marka tescil belgesinin yenilenerek Kuruma tadil başvurusunda bulunulmasının istenildiği, ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacı şirketin marka tescil belgelerini Kuruma ibraz ettiği ancak usulüne uygun bir tadil başvurusunda bulunmadığı, ayrıca mücbir sebep nedeniyle yükümlülüklerinin ertelenmesini talep ettiği, davacının süre talebinin 04/08/2022 tarihli ve ... sayılı Kurul kararı ile reddedildiği, davalı idarenin 05/08/2022 tarih ve ... sayılı yazısı ile davacı şirkete, ... sayılı Kurul kararı bildirilerek, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla bağlı olunan vergi dairesine başvuruda bulunulması, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş Yeminli Mali Müşavir (YMM) Raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin (YMM'nin Faaliyet Belgesi ve İmza Beyannamesi ile birlikte) Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 (onbeş) gün içerisinde ibraz edilmesi ve “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Kuruma lisans tadil başvurusunda bulunulması, aksi halde lisansının sona erdirileceği yönünde bildirim yapıldığı, davacı şirketin süresi içerisinde gerekli bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz etmediğinden bahisle lisansının sona erdirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı;
Yönetmeliğin 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca, lisans başvurusu kapsamında aranan işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç lisans alma koşullarından herhangi birinin kaybedildiğinin tespit edilmesi üzerine, durumun lisans sahibine bildirilerek tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde koşulun tekrar sağlandığına ilişkin geçerli belgenin Kuruma ibrazının istenmesine rağmen, bu sürenin sonuna kadar geçerli belgenin Kuruma ibraz edilmemesi halinde lisansın sona erdirileceğinin açık olduğu;
Diğer yandan, davalı idarenin internet sitesinde yayınlanan Petrol Piyasası Lisans İşlemleri Başvuruları Hakkındaki İlanda, lisanslara ilişkin lisans sona erdirme hariç diğer başvuruların elektronik ortamda yapılabileceğinin, yazılı ortamda yapılan başvuruların yapılmamış sayılarak başvuru sahibine iade edileceğinin duyurulduğu;
Olayda, davacı şirketin marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile ilgili olarak usulüne uygun olarak elektronik ortamda tadil başvurusunda bulunmadığı, dolayısıyla usulüne uygun olarak lisans tadil başvurusunda bulunmadığı anlaşılan davacının lisansının sona erdirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı;
Öte yandan, davalı idare tarafından, davacıya gönderilen 19/07/2022 tarihli üç ayrı yazının gereklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle lisansının sona erdirildiği belirtilmişse de, Mahkemelerinin ara kararı uyarınca dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden lisans iptalinin gerekçesi olarak gösterilen söz konusu yükümlülüklerin birbirinden bağımsız olduğu, her birinin ayrı bir yaptırıma tabi olduğu, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin yaptırımının piyasa faaliyetlerinin durdurulması olduğu, diğer bir ifade ile lisansın sona erdirilmesi yaptırımına konu olamayacağı, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak ise, davacı şirketin 03/12/2020 tarihinde sona erdirilen lisansının Mahkeme kararı üzerine 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlüğe girdiği, buna göre, davacı şirketin lisansının hukuka aykırı şekilde iptal edildiğinin Mahkeme kararıyla ortaya koyulduğu, Yönetmeliğin Geçici 27. maddesindeki düzenleme dikkate alındığında, ilgili tarih aralığında davacı şirkete bu yükümlülüğün yerine getirilmesi noktasında süre verilmesi, davacının Yönetmelik'in Geçici 27. maddesindeki düzenlemeden yaralandırılması gerektiği değerlendirildiğinden, davalı idarenin lisansın iptaline gerekçe olarak gösterdiği teminat ve asgari ödenmiş sermaye yükümlüğünün yerine getirilmemesinin lisans iptaline gerekçe teşkil etmeyeceği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; İdare Mahkemesi kararıyla; davalı idarenin lisansın iptaline gerekçe olarak gösterdiği teminat ve asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin lisans iptaline gerekçe teşkil etmeyeceği belirtilerek davanın reddine karar verilmişse de, davacı tarafından, asgari ödenmiş sermayesinin tespitine ilişkin 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin süresinde sunulmaması nedeniyle, davacının mevzuatta yer alan asgari ödenmiş sermaye şartını sağlama ve koruma yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edildiğinden, davacının dağıtıcı lisansının Yönetmelik'in Geçici 27. maddesi uyarınca sona erdirilmesine ilişkin dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacının istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, dağıtıcı lisanslarının 14/05/2020 tarihli Kurul kararıyla sonlandırıldığı, söz konusu işlemin mahkeme kararıyla iptaline kadar geçen yaklaşık iki yıl sürede faaliyette bulunamadıkları, bir idari işlemin mahkeme kararıyla iptal edilmesi halinde, o idari işlem tesis edilmeseydi hangi durumda olunacak ise o durumun işlemi tesis eden idarece sağlanması gerektiği, lisanslarının tek bir kurul kararı ile, hem marka belgesi ibraz edilmemesi hem de asgari sermaye yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle sona erdirildiği, ilk derece mahkemesince her ne kadar asgari sermaye yükümlülüğü için kendilerine süre verilmesi gerektiği belirtilmesine karşın davanın reddine karar verildiği, ayrıca kararda "lisansın iptaline" ifadelerine yer verilmiş ise de dava konusu işlemin lisansın sona erdirilmesi işlemi olduğu, İdare Mahkemesi kararının, marka tadili için usulüne uygun olarak başvurulmadığı, lisans tadillerinin elektronik ortamda yapılabileceği gerekçesine dayandığı, ancak olayda lisans tadilini gerektirecek bir hususun bulunmadığı, süresi uzatılan, marka sicil numarası, tarihi değişmeyen bir marka nedeniyle lisans tadili yapılmasına gerek bulunmadığı, Yönetmelikte lisansa işli belgelerin sonradan geçerliliğini yitirmesi halinde geçerli belgenin belirlenen sürede Kuruma ibraz edilmemesi halinin sonlandırma sebebi olarak düzenlendiği, düzenlemenin amacının lisansa esas teşkil eden bilgi ve belgelerde eksiklik olması olduğu, marka tesciline ilişkin lisans tadili başvurusunda bulunulmamasının yaptırımının lisansın sonlandırılması olmadığı, davalı idarenin 19/07/2022 tarihli yazısında, "... dağıtıcı lisansı kapsamında Kurumumuza ibraz edilen 04,37 emtia numaralı "... PETROL" ve 37 emtia numaralı "..." ibareli markaların geçerlilik süresinin sona erdiği, 04,35,39 emtia numaralı "..." ibareli markanın geçerlilik süresinin devam ettiği ancak "04,37" emtia numaralarını birlikte içeren bir markanın lisansınızda bulunmadığı tespit edilmiştir." denilmekte ise de lisanslarında, Marka Emtia No: 04,37, Marka Adı:... PETROL; Marka Emtia No:04,35,39, Marka Adı: ..., Marka Emtia No:37 Marka Adı: ... adlı markaların yer aldığı, adlarına tescilli "... Petrol" ve "..." markalarının her ikisinin "04,37" emtia sınıflarının mevcut ve lisansa işli olduğu, lisanslarının sona erdirildiği süreçte markaların süresi dolduğundan Türk Patent Enstitüsüne başvurularak sürelerinin 10 yıl daha uzatıldığı, süre uzatımlarına ilişkin belgelerin 21/07/2022 tarihinde davalı Kurumun KEP adresine gönderildiği, ayrıca ilgili uzmanla görüşüldükten sonra, 03/08/2022 tarihinde elden tekrar Kuruma sunulduğu, kendilerinden istenen marka kodlarına sahip oldukları, lisansa esas teşkil eden bilgi ve belgelerin geçerliliğini yitirmediği, lisansa işli bir markada değişiklik olmadığı sürece lisans tadilinin gerekmediği, diğer yandan, lisansa kayıtlı bilgi ve belgelerde yapılacak tadil işleminin yapılmaması fiilinin, 14/03/2019 tarih ve ... sayılı Kurul kararının 13. maddesi kapsamında düzeltme imkanı bulunan fiillerden olduğu, söz konusu fiilin lisans sonlandırmaya esas teskil etmeyeceği, marka tescil belgesinin Kuruma ibraz edildiği, lisansa işli markaya ilişkin olarak lisans tadilinin yapılmadığı gerekçesiyle lisansın sonlandırılması gibi ağır bir yaptırımın uygulanmasının ölçülülük ilkesine aykırı olduğu, lisanslarının idarenin haksız işlemiyle iptal edildiği, iki yıl sonra mahkeme kararıyla lisansın yürürlüğe girdiği, hemen akabinde, faaliyette bulunmadıkları dönemde yürürlüğe giren mali yükümlülüklerden sorumlu tutuldukları, mücbir sebebe dayalı olarak yükümlülüklerin ertelenmesi ve makul bir süre verilmesi talebiyle yaptıkları başvurularının davalı idarece gerekçe belirtilmeksizin reddedildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyize konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
MADDİ
OLAY:
... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacının lisansı daha önce 14/05/2020 tarih ve ... sayılı Kurul Kararı ile sonlandırılmış, bu işleme karşı açılan davada ... İdari Dava Dairesinin, Dairemizin bozma kararına uymak suretiyle, dava konusu işlemin iptali yönündeki 09/06/2022 tarih ve E:2022/712, K:2022/803 sayılı kararı uyarınca anılan lisans 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlüğe girmiştir.
Lisansının yürürlüğe alınmasının akabinde davacıdan, 19/07/2022 tarihli, ... sayılı yazısıyla, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesinin; ... sayılı yazıyla, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin 15 gün içinde Kuruma ibraz edilmesinin; ... sayılı yazıyla ise, geçerlilik süresi sona eren markaların geçerli halinin aslının veya son altı ay içerisinde noter tarafından onaylanmış örneği ile birlikte gerekmesi halinde lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerin 15 gün içinde Kuruma ibraz edilmesi istenilmiştir.
Davacı tarafından, 22/07/2022 tarihli yazı ile marka tescil sürelerinin uzatıldığına dair belgeler ibraz edilmiş, ayrıca mücbir sebep nedeniyle mali yükümlülüklerinin ertelenmesi talep edilmiştir. Davacının süre talebi 04/08/2022 tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile reddedilmiş, davacı şirkete, 05/08/2022 tarih ve ... sayılı yazı ile anılan Kurul kararı bildirilerek, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla bağlı olunan vergi dairesine başvuruda bulunulması, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021- 01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ibraz edilmesi ve “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Kuruma lisans tadil başvurusunda bulunulması, aksi halde lisansının sona erdirileceği yönünde bildirim yapılmıştır.
Belirtilen süre içerisinde, söz konusu yazılarda belirtilen bilgi ve belgelerin Kuruma ibraz edilemediğinden bahisle, davacının dağıtıcı lisansının Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve Geçici 27. maddesi hükümleri uyarınca dava konusu Kurul kararıyla sona erdirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa’nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin ilk fıkrasında, "Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." kuralına; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesinde, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." kuralına yer verilmiştir.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisansların tabi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınması zorunludur." onuncu fıkrasında, "Lisanslarla ilgili olarak; (a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine (...) ait usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." kuralı yer almıştır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Lisans" başlıklı 5. maddesinde, "Lisans, bir gerçek veya tüzel kişinin piyasada faaliyet gösterebilmek için Kurumdan almak zorunda olduğu izin belgesidir. (...) Lisans sahipleri bu Yönetmeliğin 7 inci maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendinde belirlenen asgari ödenmiş sermaye miktarını sağlamak ve korumakla yükümlüdür."; dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan "Lisans Tadili" başlıklı 15. maddesinde, "Lisanslar; lisans sahibinin talebi veya Kurumca resen tadil edilebilir.(...) Lisans tadil başvuruları, yazılı veya elektronik olarak Petrol Piyasasında Lisans Tadili Başvurularında Aranacak Bilgi ve Belgelere İlişkin Kurul Kararı uyarınca sunulması gereken bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi suretiyle yapılır. Hangi tür lisans tadili başvurularının elektronik ve/veya yazılı olarak yapılabileceğine ilişkin düzenlemeler Kurul tarafından yapılır. Başvuru sırasında gerçek veya tüzel kişilerden istenen bilgi ve belgelerin ilgili mevzuata uygun olup olmadığı hakkındaki değerlendirme, bilgi ve belgelerin Kuruma sunulmasını izleyen on iş günü içerisinde tamamlanır. Tadil başvurusunun ilgili mevzuata uygun yapılmadığının tespiti halinde, söz konusu eksikliklerin on iş günü içerisinde giderilmesi gerektiği, aksi takdirde başvurunun yapılmamış sayılacağı ve başvurunun iade edileceği başvuru sahibine bildirilir. Söz konusu süre içerisinde de eksiklikler giderilmediği takdirde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru iade edilir. Lisanslara ilişkin tadil başvuruları altmış gün içerisinde sonuçlandırılır. Lisans sahibinin, lisans tadilinden doğacak yeni ve/veya ilave yükümlülükleri yerine getirebilmesi için belirli bir süreye ihtiyaç duyması halinde bu süre Kurul kararı ile belirlenir ve tadil edilen lisanslarda yer alır.(...) Lisans tadili dosyasındaki işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç bir belgenin geçerliliğini sonradan yitirdiğinin anlaşılması üzerine, durum lisans sahibine bildirilerek, tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde geçerli belgenin Kuruma ibrazı istenir. Geçerli belgenin, bu sürenin sonuna kadar Kuruma ibraz edilmemesi halinde, lisans tadil işlemi iptal edilir. (...)"; "Lisansların sona ermesi ve İptali" başlıklı 17. maddesinin (e) bendinde, "Lisans başvurusu kapsamında aranan işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç lisans alma koşullarından herhangi birinin kaybedildiğinin tespit edilmesi üzerine, durumun lisans sahibine bildirilerek tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde koşulun tekrar sağlandığına ilişkin geçerli belgenin Kuruma ibrazının istenmesine rağmen, bu sürenin sonuna kadar geçerli belgenin Kuruma ibraz edilmemesi halinde (...) sona erdirilir."; Geçici 27. maddesinde, "1/1/2020 tarihinden önce lisans alanlar; 31/12/2019 tarihinde yürürlükte olan ilgili mevzuatla belirlenen asgari ödenmiş sermayesini korumak ve 1/4/2022 tarihine kadar 7 nci maddenin yedinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen asgari ödenmiş sermayeyi sağlamakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğün yerine getirilmediğinin tespiti halinde ilgilinin lisansı sona erdirilir. 1/1/2020 tarihinden önce lisans alanlar, bu yükümlülüğün sağlandığını gösterir Yeminli Mali Müşavir raporunu 1/4/2022 tarihine kadar Kuruma iletmekle yükümlüdürler." kuralı yer almıştır.
14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı Kurul kararının 13. maddesinde ise; ''lisansa kayıtlı bir bilginin değişmesi ve lisansa bilgi eklenmesinin veya lisanstan bilgi çıkarılmasının gerekmesi halinde, bu durumun vuku bulmasından veya lisans sahibi tarafından öğrenilmesinden itibaren süresi içerisinde kuruma bildirilmemesi" fiili düzeltme imkanı bulunan fiiller arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri taleple bağlılıktır. 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre, idari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluk denetimi ile sınırlıdır. Hukuka uygunluk denetiminin bu sınırını, öncelikle dava konusu işlem ve davacının talebi belirlemektedir. Mahkeme, denetim alanını davacının talebinden bağımsız olarak genişletemeyeceği gibi, söz konusu işlemin dava konusu edilmemesi halinde ortaya çıkacak hukuki duruma nazaran davacı aleyhine bir sonuç doğuracak şekilde hüküm de kuramaz. "Aleyhe hüküm verme yasağı" olarak ifade edilen bu ilke, Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan hak arama hürriyetini temin etmeye, diğer bir ifade ile, ilgililerin, ihlal edildiğini düşündükleri haklarını korumak amacıyla herhangi bir endişe taşımaksızın dava açabilmelerini sağlamaya yönelik bir araç niteliği taşımaktadır.
Hukuki güvenlik ilkesinin bir gereği olarak da bireylerin kazanılmış haklarının korunması gerekir. Aleyhe bozma yasağı ve özellikle de kanun veya yargı yolu başvurusundan sonra aleyhe hüküm verme veya işlem tesis etme yasağı da kazanılmış hakların korunması ilkesinin birer uzantısıdır. Şöyle ki, kişi lehine verilmiş olan ilk kararın kanun yollarına başvurma hakkını kullanan taraf için bir kazanılmış hak olduğu ve daha sonra kişinin daha aleyhine sonuç doğuracak bir karar verilemeyeceği kabul edilir. Kazanılmış haklar ve hukuki güvenlik ilkesi ile olan yakın ilişkisi sebebiyle aleyhe hüküm verme yasağı, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, mahkeme kararının uygulanması gereği olarak 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlük kazanan ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının, dava konusu işlemle, “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde elektronik ortamda lisans tadil başvurusunda bulunulmaması, Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında lisans alma koşullarının kaybedilmesi olarak değerlendirilerek ve asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ibraz edilmemesinin Yönetmeliğin Geçici 27. maddesine aykırılık teşkil ettiği gerekçeleriyle sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince, davacı şirketin marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile ilgili olarak usulüne uygun olarak elektronik ortamda tadil başvurusunda bulunmaması nedeniyle lisansının sonlandırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı; yaptırımı piyasa faaliyetlerinin durdurulması olan teminat yükümlüğünün yerine getirilmemesinin, lisansın sona erdirilmesinin nedeni olamayacağı; bununla birlikte, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak, davacı şirketin lisansının daha önce hukuka aykırı şekilde sonlandırıldığının mahkeme kararıyla ortaya koyulduğu dikkate alınarak davacının Yönetmeliğin Geçici 27. maddesindeki düzenlemeden yararlandılması, asgari ödenmiş sermaye yükümlüğünün yerine getirilmesi için süre verilmesi gerektiği, söz konusu yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gerekçesiyle lisansın sona erdirilemeyeceği sonucuna varıldığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.
Anılan karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine, Ankara 8. İdari Dava Dairesinin temyize konu kararında, asgari ödenmiş sermaye şartı yönünden de lisansın sona erdirilmesine ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek davacının istinaf başvusurunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idarece gerekçe yönünden istinafa başvurulmamasına ve anılan karar yalnızca davacı tarafından istinaf edilmesine karşın Ankara 8. İdari Dava Dairesince, davacının durumunu kanun yoluna başvurulmasından öncekine kıyasla daha olumsuza götürecek şekilde karar verilmesinin "aleyhe hüküm verme yasağı" kapsamında kaldığı anlaşıldığından, temyize konu kararın belirtilen kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Diğer yandan, davalı idarece, davacının Jetpet markasına ilişkin “04,37” emtia numaralarını birlikte içeren marka tescil belgesi ile lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, 05/08/2022 tarihli yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde elektronik ortamda lisans tadil başvurusunda bulunmamış olması Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında, lisans alma koşullarının kaybedilmesi olarak değerlendirilmiş ise de, davacının her iki markasının "04,37" emtia sınıflarının mevcut ve lisansa işli olduğu yönündeki iddiasının, lisansına işli mevcut marka tescil belgeleri ile 14/05/2020 tarihli Kurul kararı öncesi faaliyette bulunduğu hususu da dikkate alınarak, Yönetmeliğin 15. maddesi ve 14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı Kurul kararının 13. maddesi kapsamında incelenerek, süresinde elektronik ortamda lisans tadili talebinde bulunulmamasının, dava konusu işlemin hukuki dayanağı olarak gösterilen lisans alma koşullarının kaybedilmesi sonucunu doğurup doğurmadığı değerlendirilmek suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden temyize konu kararının bu kısmında da hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, derece mahkemecelerince, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, davaya konu lisansın sona erdirilmesi yaptırımının sebeplerinden biri gibi değerlendirme yapılarak söz konusu yükümlülük yönünden dava konusu işlem hukuka uygun bulunmamış ise de, davalı idarece, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmediğinden bahisle, 26/08/2022 tarih ve E-... sayılı işlem ile 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 2. fıkrasının (h) bendi uyarınca, davacı şirketin piyasa faaliyetinin teminat yükümlülüğü yerine getirilinceye geçici olarak durdurulması yönünde ayrıca işlem tesis edildiği, bu işlemin iptali talebiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davacı şirket tarafından 02/09/2022 tarihinde teminat yükümlülüğünün yerine getirilmiş olması sebebiyle dava konusu işlem ortadan kaldırıldığından, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, bu kararın istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek kesinleştiği, bu itibarla, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin dava konusu işlemin sebep unsurunu teşkil etmediği, bununla birlikte, Mahkeme kararı belirtilen gerekçe yönünden istinaf ve temyiz edilmeyerek kanun yolu aşamasında bir ihtilaf yaratılmadığından, bu kısmın temyiz incelemesinin konusunu oluşturmayacağı açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/12/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
Esas No:2024/1202
Karar No:2025/3903
TEMYİZ EDEN (DAVACI): ... Sanayi ve Ticaret A.Ş
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI): ... Kurumu
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirketin, ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve Geçici 27. maddesi hükümleri uyarınca sona erdirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı yazı ile bildirilen .... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin dağıtıcı lisansının daha önce Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 17. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca, bayilik teşkilatını süresi içinde oluşturamadığının tespiti üzerine 14/05/2020 tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile sona erdiriliği, bu işleme karşı, açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... (karar tarih ve sayılarına ilişkin olarak Mahkeme kararında sehven yapılan hatalar düzeltilerek yer verilmiştir.) sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kararın Danıştay Onüçüncü Dairesinin 22/03/2022 tarih ve E:2021/2899, K:2022/1158 sayılı kararı ile bozulduğu, bozmaya uymak suretiyle ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu karar üzerine davacının lisansının yeniden yürürlüğe girdiği, sonraki süreçte davacı şirketten 19/07/2022 tarihli yazılarla, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğü ile teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve süresi dolan marka tescil belgesinin yenilenerek Kuruma tadil başvurusunda bulunulmasının istenildiği, ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacı şirketin marka tescil belgelerini Kuruma ibraz ettiği ancak usulüne uygun bir tadil başvurusunda bulunmadığı, ayrıca mücbir sebep nedeniyle yükümlülüklerinin ertelenmesini talep ettiği, davacının süre talebinin 04/08/2022 tarihli ve ... sayılı Kurul kararı ile reddedildiği, davalı idarenin 05/08/2022 tarih ve ... sayılı yazısı ile davacı şirkete, ... sayılı Kurul kararı bildirilerek, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla bağlı olunan vergi dairesine başvuruda bulunulması, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş Yeminli Mali Müşavir (YMM) Raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin (YMM'nin Faaliyet Belgesi ve İmza Beyannamesi ile birlikte) Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 (onbeş) gün içerisinde ibraz edilmesi ve “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Kuruma lisans tadil başvurusunda bulunulması, aksi halde lisansının sona erdirileceği yönünde bildirim yapıldığı, davacı şirketin süresi içerisinde gerekli bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz etmediğinden bahisle lisansının sona erdirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı;
Yönetmeliğin 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca, lisans başvurusu kapsamında aranan işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç lisans alma koşullarından herhangi birinin kaybedildiğinin tespit edilmesi üzerine, durumun lisans sahibine bildirilerek tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde koşulun tekrar sağlandığına ilişkin geçerli belgenin Kuruma ibrazının istenmesine rağmen, bu sürenin sonuna kadar geçerli belgenin Kuruma ibraz edilmemesi halinde lisansın sona erdirileceğinin açık olduğu;
Diğer yandan, davalı idarenin internet sitesinde yayınlanan Petrol Piyasası Lisans İşlemleri Başvuruları Hakkındaki İlanda, lisanslara ilişkin lisans sona erdirme hariç diğer başvuruların elektronik ortamda yapılabileceğinin, yazılı ortamda yapılan başvuruların yapılmamış sayılarak başvuru sahibine iade edileceğinin duyurulduğu;
Olayda, davacı şirketin marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile ilgili olarak usulüne uygun olarak elektronik ortamda tadil başvurusunda bulunmadığı, dolayısıyla usulüne uygun olarak lisans tadil başvurusunda bulunmadığı anlaşılan davacının lisansının sona erdirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı;
Öte yandan, davalı idare tarafından, davacıya gönderilen 19/07/2022 tarihli üç ayrı yazının gereklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle lisansının sona erdirildiği belirtilmişse de, Mahkemelerinin ara kararı uyarınca dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden lisans iptalinin gerekçesi olarak gösterilen söz konusu yükümlülüklerin birbirinden bağımsız olduğu, her birinin ayrı bir yaptırıma tabi olduğu, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin yaptırımının piyasa faaliyetlerinin durdurulması olduğu, diğer bir ifade ile lisansın sona erdirilmesi yaptırımına konu olamayacağı, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak ise, davacı şirketin 03/12/2020 tarihinde sona erdirilen lisansının Mahkeme kararı üzerine 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlüğe girdiği, buna göre, davacı şirketin lisansının hukuka aykırı şekilde iptal edildiğinin Mahkeme kararıyla ortaya koyulduğu, Yönetmeliğin Geçici 27. maddesindeki düzenleme dikkate alındığında, ilgili tarih aralığında davacı şirkete bu yükümlülüğün yerine getirilmesi noktasında süre verilmesi, davacının Yönetmelik'in Geçici 27. maddesindeki düzenlemeden yaralandırılması gerektiği değerlendirildiğinden, davalı idarenin lisansın iptaline gerekçe olarak gösterdiği teminat ve asgari ödenmiş sermaye yükümlüğünün yerine getirilmemesinin lisans iptaline gerekçe teşkil etmeyeceği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; İdare Mahkemesi kararıyla; davalı idarenin lisansın iptaline gerekçe olarak gösterdiği teminat ve asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin lisans iptaline gerekçe teşkil etmeyeceği belirtilerek davanın reddine karar verilmişse de, davacı tarafından, asgari ödenmiş sermayesinin tespitine ilişkin 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin süresinde sunulmaması nedeniyle, davacının mevzuatta yer alan asgari ödenmiş sermaye şartını sağlama ve koruma yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edildiğinden, davacının dağıtıcı lisansının Yönetmelik'in Geçici 27. maddesi uyarınca sona erdirilmesine ilişkin dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacının istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, dağıtıcı lisanslarının 14/05/2020 tarihli Kurul kararıyla sonlandırıldığı, söz konusu işlemin mahkeme kararıyla iptaline kadar geçen yaklaşık iki yıl sürede faaliyette bulunamadıkları, bir idari işlemin mahkeme kararıyla iptal edilmesi halinde, o idari işlem tesis edilmeseydi hangi durumda olunacak ise o durumun işlemi tesis eden idarece sağlanması gerektiği, lisanslarının tek bir kurul kararı ile, hem marka belgesi ibraz edilmemesi hem de asgari sermaye yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle sona erdirildiği, ilk derece mahkemesince her ne kadar asgari sermaye yükümlülüğü için kendilerine süre verilmesi gerektiği belirtilmesine karşın davanın reddine karar verildiği, ayrıca kararda "lisansın iptaline" ifadelerine yer verilmiş ise de dava konusu işlemin lisansın sona erdirilmesi işlemi olduğu, İdare Mahkemesi kararının, marka tadili için usulüne uygun olarak başvurulmadığı, lisans tadillerinin elektronik ortamda yapılabileceği gerekçesine dayandığı, ancak olayda lisans tadilini gerektirecek bir hususun bulunmadığı, süresi uzatılan, marka sicil numarası, tarihi değişmeyen bir marka nedeniyle lisans tadili yapılmasına gerek bulunmadığı, Yönetmelikte lisansa işli belgelerin sonradan geçerliliğini yitirmesi halinde geçerli belgenin belirlenen sürede Kuruma ibraz edilmemesi halinin sonlandırma sebebi olarak düzenlendiği, düzenlemenin amacının lisansa esas teşkil eden bilgi ve belgelerde eksiklik olması olduğu, marka tesciline ilişkin lisans tadili başvurusunda bulunulmamasının yaptırımının lisansın sonlandırılması olmadığı, davalı idarenin 19/07/2022 tarihli yazısında, "... dağıtıcı lisansı kapsamında Kurumumuza ibraz edilen 04,37 emtia numaralı "... PETROL" ve 37 emtia numaralı "..." ibareli markaların geçerlilik süresinin sona erdiği, 04,35,39 emtia numaralı "..." ibareli markanın geçerlilik süresinin devam ettiği ancak "04,37" emtia numaralarını birlikte içeren bir markanın lisansınızda bulunmadığı tespit edilmiştir." denilmekte ise de lisanslarında, Marka Emtia No: 04,37, Marka Adı:... PETROL; Marka Emtia No:04,35,39, Marka Adı: ..., Marka Emtia No:37 Marka Adı: ... adlı markaların yer aldığı, adlarına tescilli "... Petrol" ve "..." markalarının her ikisinin "04,37" emtia sınıflarının mevcut ve lisansa işli olduğu, lisanslarının sona erdirildiği süreçte markaların süresi dolduğundan Türk Patent Enstitüsüne başvurularak sürelerinin 10 yıl daha uzatıldığı, süre uzatımlarına ilişkin belgelerin 21/07/2022 tarihinde davalı Kurumun KEP adresine gönderildiği, ayrıca ilgili uzmanla görüşüldükten sonra, 03/08/2022 tarihinde elden tekrar Kuruma sunulduğu, kendilerinden istenen marka kodlarına sahip oldukları, lisansa esas teşkil eden bilgi ve belgelerin geçerliliğini yitirmediği, lisansa işli bir markada değişiklik olmadığı sürece lisans tadilinin gerekmediği, diğer yandan, lisansa kayıtlı bilgi ve belgelerde yapılacak tadil işleminin yapılmaması fiilinin, 14/03/2019 tarih ve ... sayılı Kurul kararının 13. maddesi kapsamında düzeltme imkanı bulunan fiillerden olduğu, söz konusu fiilin lisans sonlandırmaya esas teskil etmeyeceği, marka tescil belgesinin Kuruma ibraz edildiği, lisansa işli markaya ilişkin olarak lisans tadilinin yapılmadığı gerekçesiyle lisansın sonlandırılması gibi ağır bir yaptırımın uygulanmasının ölçülülük ilkesine aykırı olduğu, lisanslarının idarenin haksız işlemiyle iptal edildiği, iki yıl sonra mahkeme kararıyla lisansın yürürlüğe girdiği, hemen akabinde, faaliyette bulunmadıkları dönemde yürürlüğe giren mali yükümlülüklerden sorumlu tutuldukları, mücbir sebebe dayalı olarak yükümlülüklerin ertelenmesi ve makul bir süre verilmesi talebiyle yaptıkları başvurularının davalı idarece gerekçe belirtilmeksizin reddedildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyize konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu belirtilerek reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE
GEREKÇE:
MADDİ
OLAY:
... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren davacının lisansı daha önce 14/05/2020 tarih ve ... sayılı Kurul Kararı ile sonlandırılmış, bu işleme karşı açılan davada ... İdari Dava Dairesinin, Dairemizin bozma kararına uymak suretiyle, dava konusu işlemin iptali yönündeki 09/06/2022 tarih ve E:2022/712, K:2022/803 sayılı kararı uyarınca anılan lisans 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlüğe girmiştir.
Lisansının yürürlüğe alınmasının akabinde davacıdan, 19/07/2022 tarihli, ... sayılı yazısıyla, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesinin; ... sayılı yazıyla, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin 15 gün içinde Kuruma ibraz edilmesinin; ... sayılı yazıyla ise, geçerlilik süresi sona eren markaların geçerli halinin aslının veya son altı ay içerisinde noter tarafından onaylanmış örneği ile birlikte gerekmesi halinde lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerin 15 gün içinde Kuruma ibraz edilmesi istenilmiştir.
Davacı tarafından, 22/07/2022 tarihli yazı ile marka tescil sürelerinin uzatıldığına dair belgeler ibraz edilmiş, ayrıca mücbir sebep nedeniyle mali yükümlülüklerinin ertelenmesi talep edilmiştir. Davacının süre talebi 04/08/2022 tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile reddedilmiş, davacı şirkete, 05/08/2022 tarih ve ... sayılı yazı ile anılan Kurul kararı bildirilerek, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla bağlı olunan vergi dairesine başvuruda bulunulması, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021- 01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ibraz edilmesi ve “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Kuruma lisans tadil başvurusunda bulunulması, aksi halde lisansının sona erdirileceği yönünde bildirim yapılmıştır.
Belirtilen süre içerisinde, söz konusu yazılarda belirtilen bilgi ve belgelerin Kuruma ibraz edilemediğinden bahisle, davacının dağıtıcı lisansının Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve Geçici 27. maddesi hükümleri uyarınca dava konusu Kurul kararıyla sona erdirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa’nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin ilk fıkrasında, "Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." kuralına; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesinde, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." kuralına yer verilmiştir.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisansların tabi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınması zorunludur." onuncu fıkrasında, "Lisanslarla ilgili olarak; (a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine (...) ait usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." kuralı yer almıştır.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Lisans" başlıklı 5. maddesinde, "Lisans, bir gerçek veya tüzel kişinin piyasada faaliyet gösterebilmek için Kurumdan almak zorunda olduğu izin belgesidir. (...) Lisans sahipleri bu Yönetmeliğin 7 inci maddesinin yedinci fıkrasının (a) bendinde belirlenen asgari ödenmiş sermaye miktarını sağlamak ve korumakla yükümlüdür."; dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan "Lisans Tadili" başlıklı 15. maddesinde, "Lisanslar; lisans sahibinin talebi veya Kurumca resen tadil edilebilir.(...) Lisans tadil başvuruları, yazılı veya elektronik olarak Petrol Piyasasında Lisans Tadili Başvurularında Aranacak Bilgi ve Belgelere İlişkin Kurul Kararı uyarınca sunulması gereken bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi suretiyle yapılır. Hangi tür lisans tadili başvurularının elektronik ve/veya yazılı olarak yapılabileceğine ilişkin düzenlemeler Kurul tarafından yapılır. Başvuru sırasında gerçek veya tüzel kişilerden istenen bilgi ve belgelerin ilgili mevzuata uygun olup olmadığı hakkındaki değerlendirme, bilgi ve belgelerin Kuruma sunulmasını izleyen on iş günü içerisinde tamamlanır. Tadil başvurusunun ilgili mevzuata uygun yapılmadığının tespiti halinde, söz konusu eksikliklerin on iş günü içerisinde giderilmesi gerektiği, aksi takdirde başvurunun yapılmamış sayılacağı ve başvurunun iade edileceği başvuru sahibine bildirilir. Söz konusu süre içerisinde de eksiklikler giderilmediği takdirde başvuru yapılmamış sayılır ve başvuru iade edilir. Lisanslara ilişkin tadil başvuruları altmış gün içerisinde sonuçlandırılır. Lisans sahibinin, lisans tadilinden doğacak yeni ve/veya ilave yükümlülükleri yerine getirebilmesi için belirli bir süreye ihtiyaç duyması halinde bu süre Kurul kararı ile belirlenir ve tadil edilen lisanslarda yer alır.(...) Lisans tadili dosyasındaki işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç bir belgenin geçerliliğini sonradan yitirdiğinin anlaşılması üzerine, durum lisans sahibine bildirilerek, tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde geçerli belgenin Kuruma ibrazı istenir. Geçerli belgenin, bu sürenin sonuna kadar Kuruma ibraz edilmemesi halinde, lisans tadil işlemi iptal edilir. (...)"; "Lisansların sona ermesi ve İptali" başlıklı 17. maddesinin (e) bendinde, "Lisans başvurusu kapsamında aranan işyeri açma ve çalışma ruhsatı hariç lisans alma koşullarından herhangi birinin kaybedildiğinin tespit edilmesi üzerine, durumun lisans sahibine bildirilerek tebligatı izleyen onbeş gün içerisinde koşulun tekrar sağlandığına ilişkin geçerli belgenin Kuruma ibrazının istenmesine rağmen, bu sürenin sonuna kadar geçerli belgenin Kuruma ibraz edilmemesi halinde (...) sona erdirilir."; Geçici 27. maddesinde, "1/1/2020 tarihinden önce lisans alanlar; 31/12/2019 tarihinde yürürlükte olan ilgili mevzuatla belirlenen asgari ödenmiş sermayesini korumak ve 1/4/2022 tarihine kadar 7 nci maddenin yedinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen asgari ödenmiş sermayeyi sağlamakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğün yerine getirilmediğinin tespiti halinde ilgilinin lisansı sona erdirilir. 1/1/2020 tarihinden önce lisans alanlar, bu yükümlülüğün sağlandığını gösterir Yeminli Mali Müşavir raporunu 1/4/2022 tarihine kadar Kuruma iletmekle yükümlüdürler." kuralı yer almıştır.
14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı Kurul kararının 13. maddesinde ise; ''lisansa kayıtlı bir bilginin değişmesi ve lisansa bilgi eklenmesinin veya lisanstan bilgi çıkarılmasının gerekmesi halinde, bu durumun vuku bulmasından veya lisans sahibi tarafından öğrenilmesinden itibaren süresi içerisinde kuruma bildirilmemesi" fiili düzeltme imkanı bulunan fiiller arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri taleple bağlılıktır. 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre, idari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluk denetimi ile sınırlıdır. Hukuka uygunluk denetiminin bu sınırını, öncelikle dava konusu işlem ve davacının talebi belirlemektedir. Mahkeme, denetim alanını davacının talebinden bağımsız olarak genişletemeyeceği gibi, söz konusu işlemin dava konusu edilmemesi halinde ortaya çıkacak hukuki duruma nazaran davacı aleyhine bir sonuç doğuracak şekilde hüküm de kuramaz. "Aleyhe hüküm verme yasağı" olarak ifade edilen bu ilke, Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan hak arama hürriyetini temin etmeye, diğer bir ifade ile, ilgililerin, ihlal edildiğini düşündükleri haklarını korumak amacıyla herhangi bir endişe taşımaksızın dava açabilmelerini sağlamaya yönelik bir araç niteliği taşımaktadır.
Hukuki güvenlik ilkesinin bir gereği olarak da bireylerin kazanılmış haklarının korunması gerekir. Aleyhe bozma yasağı ve özellikle de kanun veya yargı yolu başvurusundan sonra aleyhe hüküm verme veya işlem tesis etme yasağı da kazanılmış hakların korunması ilkesinin birer uzantısıdır. Şöyle ki, kişi lehine verilmiş olan ilk kararın kanun yollarına başvurma hakkını kullanan taraf için bir kazanılmış hak olduğu ve daha sonra kişinin daha aleyhine sonuç doğuracak bir karar verilemeyeceği kabul edilir. Kazanılmış haklar ve hukuki güvenlik ilkesi ile olan yakın ilişkisi sebebiyle aleyhe hüküm verme yasağı, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının, mahkeme kararının uygulanması gereği olarak 18/07/2022 tarihinde yeniden yürürlük kazanan ... tarih ve ... sayılı dağıtıcı lisansının, dava konusu işlemle, “04,37” emtia numaralarını içeren marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde elektronik ortamda lisans tadil başvurusunda bulunulmaması, Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında lisans alma koşullarının kaybedilmesi olarak değerlendirilerek ve asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yerine getirildiğinin tespiti amacıyla, 01/10/2021-01/04/2022 tarihleri arasındaki bir tarih için düzenlenmiş yeminli mali müşavir raporunun aslının veya son altı ay içerisinde onaylanmış örneğinin Kuruma en geç yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ibraz edilmemesinin Yönetmeliğin Geçici 27. maddesine aykırılık teşkil ettiği gerekçeleriyle sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince, davacı şirketin marka tescil belgesi ve lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgeler ile ilgili olarak usulüne uygun olarak elektronik ortamda tadil başvurusunda bulunmaması nedeniyle lisansının sonlandırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı; yaptırımı piyasa faaliyetlerinin durdurulması olan teminat yükümlüğünün yerine getirilmemesinin, lisansın sona erdirilmesinin nedeni olamayacağı; bununla birlikte, asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğüne ilişkin olarak, davacı şirketin lisansının daha önce hukuka aykırı şekilde sonlandırıldığının mahkeme kararıyla ortaya koyulduğu dikkate alınarak davacının Yönetmeliğin Geçici 27. maddesindeki düzenlemeden yararlandılması, asgari ödenmiş sermaye yükümlüğünün yerine getirilmesi için süre verilmesi gerektiği, söz konusu yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gerekçesiyle lisansın sona erdirilemeyeceği sonucuna varıldığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.
Anılan karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine, Ankara 8. İdari Dava Dairesinin temyize konu kararında, asgari ödenmiş sermaye şartı yönünden de lisansın sona erdirilmesine ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek davacının istinaf başvusurunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idarece gerekçe yönünden istinafa başvurulmamasına ve anılan karar yalnızca davacı tarafından istinaf edilmesine karşın Ankara 8. İdari Dava Dairesince, davacının durumunu kanun yoluna başvurulmasından öncekine kıyasla daha olumsuza götürecek şekilde karar verilmesinin "aleyhe hüküm verme yasağı" kapsamında kaldığı anlaşıldığından, temyize konu kararın belirtilen kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Diğer yandan, davalı idarece, davacının Jetpet markasına ilişkin “04,37” emtia numaralarını birlikte içeren marka tescil belgesi ile lisans tadili kapsamında tadile konu diğer bilgi ve belgelerle birlikte, 05/08/2022 tarihli yazının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde elektronik ortamda lisans tadil başvurusunda bulunmamış olması Yönetmelik'in 17. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi kapsamında, lisans alma koşullarının kaybedilmesi olarak değerlendirilmiş ise de, davacının her iki markasının "04,37" emtia sınıflarının mevcut ve lisansa işli olduğu yönündeki iddiasının, lisansına işli mevcut marka tescil belgeleri ile 14/05/2020 tarihli Kurul kararı öncesi faaliyette bulunduğu hususu da dikkate alınarak, Yönetmeliğin 15. maddesi ve 14/03/2019 tarih ve 8487-3 sayılı Kurul kararının 13. maddesi kapsamında incelenerek, süresinde elektronik ortamda lisans tadili talebinde bulunulmamasının, dava konusu işlemin hukuki dayanağı olarak gösterilen lisans alma koşullarının kaybedilmesi sonucunu doğurup doğurmadığı değerlendirilmek suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden temyize konu kararının bu kısmında da hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, derece mahkemecelerince, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, davaya konu lisansın sona erdirilmesi yaptırımının sebeplerinden biri gibi değerlendirme yapılarak söz konusu yükümlülük yönünden dava konusu işlem hukuka uygun bulunmamış ise de, davalı idarece, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmediğinden bahisle, 26/08/2022 tarih ve E-... sayılı işlem ile 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 2. fıkrasının (h) bendi uyarınca, davacı şirketin piyasa faaliyetinin teminat yükümlülüğü yerine getirilinceye geçici olarak durdurulması yönünde ayrıca işlem tesis edildiği, bu işlemin iptali talebiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davacı şirket tarafından 02/09/2022 tarihinde teminat yükümlülüğünün yerine getirilmiş olması sebebiyle dava konusu işlem ortadan kaldırıldığından, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, bu kararın istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek kesinleştiği, bu itibarla, teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin dava konusu işlemin sebep unsurunu teşkil etmediği, bununla birlikte, Mahkeme kararı belirtilen gerekçe yönünden istinaf ve temyiz edilmeyerek kanun yolu aşamasında bir ihtilaf yaratılmadığından, bu kısmın temyiz incelemesinin konusunu oluşturmayacağı açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/12/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.