Danıştay10. Daireİdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 10. Daire E.2021/412 K.2025/2822
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/412
Karar No : 2025/2822
**DAVACI:** ... Birliği
**VEKİLİ:** Av. ...
**DAVALI:** .. Bakanlığı
**VEKİLİ:** Av. ...
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istenilmiştir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, sağlık kamu hizmetinin kamu görevlileri eliyle gördürülmesine ilişkin anayasal zorunluluğa aykırı olarak hizmetin bir kısmının özel laboratuvarlardan hizmet alımı yoluyla gördürülmesinin hangi gereklilik üzerine yapılabileceğine ilişkin bir ölçüte yer verilmeksizin, kurum yönetimi ve laboratuvar birim sorumlusunun kararıyla kamu sağlık hizmetinin dışarıdan alınmasına olanak sağlanmasının sağlık hizmetlerinin niteliğini riske attığı, 992 sayılı Kanun'un 5. maddesinde “laboratuvarların hususatı fenniyesinden ruhsatname sahibi mesuldür.” denilirken ruhsatname sahibinin ilgili dal uzmanı olacağı gözetilerek laboratuvarda yapılan işlerin bilimsel sorumluluğunun ruhsat sahibine verildiği, ancak dava konusu düzenlemede sağlık kuruluşları bünyesinde açılan laboratuvarların mesul müdürünün sağlık kuruluşunun mesul müdürü olarak öngörülmesi ile kanuna aykırı davranıldığı, bu aykırılığın laboratuvara birim sorumlusu uzman atanmasına ilişkin kuralla hafifletilmeye çalışıldığı, hastanelerde başhekimin tıbbi laboratuvar mesulü olmasının hastane anabilim dalı ile laboratuvar arasındaki bağın kırılmasına sebebiyet vereceği, oysa tıp fakültesi ya da bakanlığa bağlı eğitim araştırma hastanelerinde tıbbi laboratuvarların sadece hizmet üretilen yerler olmayıp eğitim verilen yerler olduğu, düzenlemenin laboratuvarda verilecek eğitim hizmetinin gerekleri ile bağdaşmadığı, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan kanun hükümlerinde yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen konuların, doğrudan yönetmelikle düzenlenmeyip Bakanlığın takdirine bırakılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülerek dava konusu hükümlerin iptali istenilmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava dilekçesinde geçen laboratuvar açacak kişinin “uzman tabip olması gerektiğinin tartışmasız olduğu“ şeklindeki ibarenin 992 sayılı Kanun'un 2. maddesine aykırı olduğu, çünkü burada hekim dışında veteriner, eczacı ve kimyagerlere de bu hakkın verildiği, mevzuat birlikteliği olması açısından mülga Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği'nde yer alan “laboratuvar sorumlu uzmanı” kavramı yerine 15/02/2008 tarihli Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik'te yer alan “Tıbbi Laboratuvar Mesul Müdürü” kavramının getirildiği, böylelikle bu sorumluluğun kurumun en üst yetkilisine verilmiş olduğu, bu düzenleme ile aynı uzmanlık dalında birden fazla uzmanının bulunduğu kurum/kuruluşlarda çıkabilecek karmaşanın önüne geçildiği, bu yapılırken mesul müdür ya da tıbbi laboratuvar uzmanı dışında birine tıbbi laboratuvar açma yetkisinin verilmediği, Yönetmeliğin hazırlık aşamasında yapılan çalıştayda ve toplantılarda “referans hizmet laboratuvarları” ölçütlerinin eksik olduğu, zamanla kriterlerin yetersiz kalabileceğinin dile getirildiği, konunun Tıbbi Laboratuvarlar Bilimsel Komisyonunda görüşülmesine başlandığını, en kısa zamanda genelgenin çıkarılacağı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 09.10.2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.20202 tarihli ve 4734 sayılı Kamı İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasanın 56. maddesinin 1. fıkrasında, herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu; 3. fıkrasında, Devletin, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenleyeceği; 4. fıkrasında da, Devletin, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getireceği, 124. maddesinde, bakanlıkların kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Anılan yönetmeliğin 3 üncü maddesinde; bu Yönetmeliğin 992 sayılı Kanunun 7 nci maddesi, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 3 üncü maddesi ile 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 40 ıncı maddesine dayanılarak hazırlandığı belirtilmiştir.
663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinde, Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacının; Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının teşkilat, görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemek olduğu, 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında, Bakanlığın görevinin; herkesin bedenî, zihnî ve sosyal bakımdan tam bir iyilik hâli içinde hayatını sürdürmesini sağlamak olduğu, 2 nci fıkrasında, bu kapsamda bakanlığın; insan gücünde ve maddî kaynaklarda tasarruf sağlamak ve verimi artırmak, sağlık insan gücünün ülke sathında dengeli dağılımını sağlamak ve bütün paydaşlar arasında işbirliğini gerçekleştirmek suretiyle yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunumunun sağlanması, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişiler tarafından açılacak sağlık kuruluşlarının ülke sathında planlanması ve yaygınlaştırılması ile ilgili olarak sağlık sistemini yöneteceği ve politikaları belirleyeceği, anılan maddenin 3 üncü fıkrasında, bu amaçla; strateji ve hedefleri belirleyip, planlama, düzenleme ve koordinasyonu yapmak Sağlık Bakanlığının görevleri arasında sayılmış, anılan Kararnamenin 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasının c) bendinde de, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait sağlık kurum ve kuruluşlarına izin vermek ve ruhsatlandırmak, bu izin ve ruhsatları gerektiğinde süreli veya süresiz iptal etmek görevinin Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğüne ait olduğu, 40 ncı maddesinde ise; Bakanlık ve bağlı kuruluşların görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idari düzenlemeler yapabileceği kuralına yer verilmiştir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 1 inci maddesinde, kanunun amacının sağlık hizmetleriyle ilgili temel esasları düzenlemek olduğu, 3 üncü maddesinin 1 nci fıkrasının a) bendinde, sağlık kurum ve kuruluşlarının yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunacak şekilde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, diğer ilgili bakanlıkların da görüşü alınarak planlanacağı, koordine edileceği, mali yönden desteklenerek, geliştirileceği, b) fıkrasında, koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmek suretiyle kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarının kurulması ve işletilmesinde kaynak israfı ve atıl kapasiteye yol açılmaksızın kaliteli hizmet arzı ve verimliliğinin esas alınacağı, c) fıkrasında, bütün sağlık kurum ve kuruluşları ile sağlık personelinin ülke sathında dengeli dağılımı ve yaygınlaştırılmasının esas olduğu, i) fıkrasında; sağlık hizmetlerinin yurt çapında istenilen seviyeye ulaştırılması amacıyla; bakanlıklar seviyesinden, en uçtaki hizmet birimine kadar kamu ve özel sağlık kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında koordinasyon ve işbirliği yapılacağı, 9 uncu maddesinin c) bendinde de; bütün kamu ve özel sağlık kuruluşlarının tesis, hizmet, personel, kıstaslarını belirlemeye, sağlık kurum ve kuruluşlarını sınıflandırmaya ve sınıflarının değiştirilmesine, sağlık kuruluşlarının amaca uygun olarak teşkilatlanmalarına, sağlık hizmet zinciri oluşturulmasına, hizmet içi eğitim usul ve esasları ile sağlık kurum ve kuruluşlarının koordineli çalışma ve hizmet standartlarının tespiti ve denetimi ile bu Kanunla ilgili diğer hususların Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, çıkarılacak yönetmelikle tespit edileceği hükme bağlanmıştır.
19.03.1927 tarih ve 922 sayılı Seriri Taharriyat ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu'nun 7.maddesinde "Seriri tahlilat yapılan masli teamüller aranılan umuma mahsus bakteriyoloji ve kimya laboratuvarlarının krokisi, muhtevi olacakları alat ve echize ve bunların sureti muhafazaları ve muktazi defterlerle ne suretle tutulacakları ve vaserman yapılan laboratuvarların tabi olacakları ahkamı mahsusa ve bu teamülün hangi usul ile icra olunacağı Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince bir talimatname ile tesbit olunur." düzenlemesi yer almıştır.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler çerçevesinde, Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. Maddesinin(4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresi, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. fıkrasının ve "Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin incelenmesi:
Tıbbi laboratuvarların görevleri başlıklı 11. Maddesin, (4). fıkrasında, Kamu sahipliğindeki kurum/kuruluşlarda, ruhsatlı tıbbi laboratuvarlarına bağlı aynı uzmanlık dalındaki birim sorumlusunun sorumluluğunda olmak kaydıyla, Bakanlıkça gözetimli hizmet laboratuvarı kurulmasına izin verilebieceği, gözetimli hizmet laboratuvarlarında Bakanlıkça belirlenen testlerin çalışılacağı düzenlenmiş; (5). fıkrasında, test bazında referans yetkili laboratuvarın; referans olunan testin doğrulamasını yapan, gerektiğinde yeni yöntemlerin geçerli kılınmasını sağlayan, Bakanlık tarafından oluşturulan tıbbi laboratuvar ağı içinde yer alan ve Ulusal Referans Hizmet Laboratuvarına karşı sorumlu olan tıbbi laboratuvar olduğu,test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevlerinin Bakanlıkça belirleneceği, test bazında referans yetkili laboratuvar olmak isteyen tıbbi laboratuvarın, referans olmak istediği uzmanlık dalında ruhsatlı olması gerektiği, Bakanlıkça, başvurusu uygun görülen laboratuvarlara, test bazında referans yetkili laboratuvar yetki belgesi verileceği hükme bağlanmış, (7). fıkrasında da, gerekli hallerde yapısı ve görevleri Bakanlık tarafından belirlenen ulusal tıbbi laboratuvar ağları oluşturulabileceği hükmü yer almış; Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi başlıklı 21. Maddesinin (1). fıkrasında da, test bazında referans yetkili laboratuvar olarak hizmet sunabilmek için, başvuru dosyası ve tıbbi laboratuvar ruhsatı ile Bakanlığa başvuru yapılacağı, Bakanlığın başvuruyu, Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendireceği, başvurusu uygun bulunan tıbbi laboratuvarın, Bakanlıkça oluşturulan en az üç kişilik ekip tarafından yerinde inceleneceği ve sonucunun Bakanlığa bildirileceği hükme bağlanmıştır.
Davacı tarafından, yönetmeliğin dayanağı olan yasa hükümlerinde Yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen konuların, doğrudan Yönetmelikle düzenlenmeyip Bakanlığın takdirine bırakılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülerek anılan madde hükümlerinin iptali istenilmektedir.
Yukarıda yer verilen Yasa hükümlerine göre, tıbbi laboratuvarlarla ilgili düzenleme yapma yetkisi bulunan davalı idarenin , düzenleme yetkisini Yönetmelik çıkararak kullanması Yasa gereği olup; Yasa'nın yönetmelikle düzenlenmesini öngördüğü bir konunun genelge veya daha alt düzeydeki düzenleme biçimleriyle düzenlenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır. Oysa dava konusu kurallarla, Yönetmelik kapsamındaki bazı konuların düzenlenmesinin Bakanlığa bırakıldığı görülmektedir.
Bu durumda, davalı idarenin tıbbi laboratuvarlarla ilgili hususları düzenlemek amacıyla çıkardığı anlaşılan dava konusu yönetmelikte düzenlemesi gerektiği konuları bu yönetmelikte düzenlemek yerine Bakanlık tarafından çıkarılacak idari metinlere (alt düzenleyici işlemlere) bırakmasında hukuka uyarlık görülmediğinden; dava konusu Yönetmeliğin 11. Maddesinin (4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresinin, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. fıkrasının ve 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin iptali gerekmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile 24. maddesinin (ç) bendine ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu yönetmeliğin Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları başlıklı 12. Mmaddesinin (6). fıkrasında, Tıbbi laboratuvarın, 30/5/2007 tarihli ve 26537 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde yer alan bildirimleri ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorunda oldukları kuralına yer verilmiş; faaliyetin askıya alınması ve ruhsat iptali başlıklı 24 . maddesinin (1). fılrasının (ç) bendinde de, Bakanlık tarafından belirlenen verileri düzenli olarak Bakanlığa göndermeyen tıbbi laboratuvar mesul müdürünün on beş gün süre verilmek suretiyle uyarılacağı, süre sonunda veri göndermeyen tıbbi laboratuvarın faaliyetinin bir gün süreyle durdurulacağı, bir yıl içerisinde ikinci kez tekrar edilmesi halinde tıbbi laboratuvarın faaliyetinin üç gün süreyle durdurulacağı hükme bağlanmıştır.
Sağlık hizmet sunucularının kayıt ve bildirim zorunluluğu ve kontrol yetkisini düzenleyen ve sağlık verilerinin toplanması ve paylaşılmasına imkan tanıyan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 78. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasında geçen 'Sağlık bilgilerinin ne şekilde korunacağı, ulusal güvenlik nedeniyle sağlık bilgisi paylaşıma açılmayacak kişilerin tespiti ilgili bakanlıkların önerisi üzerine Bakanlıkça tespit edilir. Bu kişi ve grupların sağlık bilgilerinin nasıl tutulacağı ilgili kuruluşların görüşleri alınarak hazırlanacak yönetmelik ile düzenlenir.' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin, 03/10/2013 gün ve E:2013/5986 sayılı kararıyla iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuş; Anayasa Mahkemesi'nin 25/12/2014 günlü toplantısında ise, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 78. maddesinin 1. fıkrasının Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, ikinci fıkrasının ikinci ve son cümlelerinin ise ".......Yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi gereğince, Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yürütme organına doğrudan ve ilk elden düzenleyici işlem yapma yetkisi verilemez. Kurumun faaliyet alanı kapsamında elde ettiği sağlık bilgilerinin korunması, paylaşılması ve tutulmasına yönelik usul ve esasları belirleme yetkisini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına veren itiraz konusu kurallar, Anayasa'nın 20. maddesinde öngörülen kişisel verilerin korunmasına ilişkin usul ve esasların ancak kanunla düzenlenebileceğine ilişkin güvenceye aykırıdır." gerekçesiyle Anayasaya aykırı olduklarına ve iptallerine karar verilmiştir.
Bu yeni hukuki durum dikkate alındığında dava konusu Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile bu madde ile bağlantılı olan 24. maddesinin (ç) bendinde, yasayla düzenlenmesi gereken konunun yönetmelikle düzenlenmiş olduğu görülmekle hukuka uyarlık görülmemiştir.
Dava konusu yönetmeliğin anılan madde ve ibareler dışında kalan iptali istenilen diğer madde ve ibarelerinde ise hukuka ve üst hukuk normlarına aykırılık görülmediğinden anılan madde ve ibareler yönünden ise davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmeliğin 11. Maddesinin (4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresinin, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. Fıkrası, 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi, 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresi, ile 24. maddesinin (ç) bendinin iptali , dava konusu yönetmeliğin bunlar dışında kalan iptali istenilen madde ve ibarelerine yönelik davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay (Kapatılan) Onbeşinci Dairesinin 20/04/2016 tarih ve E:2013/14089, K:2016/2730 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2019 tarih ve E:2016/5358, K:2019/2052 sayılı kararıyla kısmen onanması, kısmen bozulması üzerine, bozulan kısım hakkında işin gereği yeniden görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Bakılan dava ; davacı tarafından 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Danıştay (Kapatılan) Onbeşinci Dairesinin 20/04/2016 tarih ve E:2013/14089, K:2016/2730 sayılı kararı ile, dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin (m), (n) (eksik düzenleme nedeniyle) ve (k) bentlerinin; 15. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1.fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin iptali istemi yönünden davanın reddine; "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. maddesinin 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. maddesinin 7. fıkrasının, "Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin ve "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile 24. maddesinin (ç) bendinin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının karşılıklı temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2019 tarih ve E:2016/5358, K:2019/2052 sayılı kararıyla, anılan kararın Yönetmeliğin 11. maddesinin 4. fıkrası, 32. maddesinin 1. fıkrası ve Ek-5 kısmı yönünden kararda herhangi bir değerlendirme yapılmadığı ve anılan maddeler yönünden hüküm kurulmadığı gerekçesiyle bozulmasına, Yönetmeliğin diğer kısımları yönünden hüküm fıkrasının onanmasına karar verilmiştir.
Anılan karara karşı davalı idare tarafından yapılan karar düzeltme isteminin de Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/10/2020 tarih ve E:2020/269, K:2020/1744 sayılı kararıyla reddine karar verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava daireleri kararlarına karşı Danıştay'da temyiz yoluna başvurulabileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 38. maddesinde, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların İdari Dava Daireleri Kurulunca temyizen inceleneceği hükme bağlanmış; 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinin 4. fıkrasında ise Danıştay dava dairelerine, ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyizen bozulması halinde ısrar olanağı tanınmamıştır.
Buna göre, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak bozulan kısımla sınırlı olmak üzere yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
İNCELEME VE
**GEREKÇE:**
09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği, 04/06/2024 tarih ve 32566 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği'nin 26. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu durumda, dava konusu düzenlemeler yürürlükten kaldırılmış olduğundan, esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğin 11. maddesinin 4. fıkrası, 32. maddesinin 1. fıkrası ve Ek-5 kısmı yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Dava netice olarak kısmen iptal, kısmen ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığı ile sonuçlandığından; davacı tarafından yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin tarafların haklılık durumlarına göre belirlenen 1/2'si olan ... TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, 1/2'si olan... TL'nin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Davacı lehine ilk kararda hükmedilen vekâlet ücretinin kaldırılmasına, işbu kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre duruşmalı işler için belirlenen... TL vekalet ücretinin (tahsilde tekerrüre sebebiyet verilmeksizin) davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, davanın retle sonuçlanan ve onanarak kesinleşen kısmı için ilk kararda davalı idare lehine vekalet ücreti takdir edildiğinden bu kısım hakkında yeniden vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra ilgisine göre davacıya ve davalıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/05/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/412
Karar No : 2025/2822
**DAVACI:** ... Birliği
**VEKİLİ:** Av. ...
**DAVALI:** .. Bakanlığı
**VEKİLİ:** Av. ...
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istenilmiştir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, sağlık kamu hizmetinin kamu görevlileri eliyle gördürülmesine ilişkin anayasal zorunluluğa aykırı olarak hizmetin bir kısmının özel laboratuvarlardan hizmet alımı yoluyla gördürülmesinin hangi gereklilik üzerine yapılabileceğine ilişkin bir ölçüte yer verilmeksizin, kurum yönetimi ve laboratuvar birim sorumlusunun kararıyla kamu sağlık hizmetinin dışarıdan alınmasına olanak sağlanmasının sağlık hizmetlerinin niteliğini riske attığı, 992 sayılı Kanun'un 5. maddesinde “laboratuvarların hususatı fenniyesinden ruhsatname sahibi mesuldür.” denilirken ruhsatname sahibinin ilgili dal uzmanı olacağı gözetilerek laboratuvarda yapılan işlerin bilimsel sorumluluğunun ruhsat sahibine verildiği, ancak dava konusu düzenlemede sağlık kuruluşları bünyesinde açılan laboratuvarların mesul müdürünün sağlık kuruluşunun mesul müdürü olarak öngörülmesi ile kanuna aykırı davranıldığı, bu aykırılığın laboratuvara birim sorumlusu uzman atanmasına ilişkin kuralla hafifletilmeye çalışıldığı, hastanelerde başhekimin tıbbi laboratuvar mesulü olmasının hastane anabilim dalı ile laboratuvar arasındaki bağın kırılmasına sebebiyet vereceği, oysa tıp fakültesi ya da bakanlığa bağlı eğitim araştırma hastanelerinde tıbbi laboratuvarların sadece hizmet üretilen yerler olmayıp eğitim verilen yerler olduğu, düzenlemenin laboratuvarda verilecek eğitim hizmetinin gerekleri ile bağdaşmadığı, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan kanun hükümlerinde yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen konuların, doğrudan yönetmelikle düzenlenmeyip Bakanlığın takdirine bırakılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülerek dava konusu hükümlerin iptali istenilmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava dilekçesinde geçen laboratuvar açacak kişinin “uzman tabip olması gerektiğinin tartışmasız olduğu“ şeklindeki ibarenin 992 sayılı Kanun'un 2. maddesine aykırı olduğu, çünkü burada hekim dışında veteriner, eczacı ve kimyagerlere de bu hakkın verildiği, mevzuat birlikteliği olması açısından mülga Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği'nde yer alan “laboratuvar sorumlu uzmanı” kavramı yerine 15/02/2008 tarihli Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik'te yer alan “Tıbbi Laboratuvar Mesul Müdürü” kavramının getirildiği, böylelikle bu sorumluluğun kurumun en üst yetkilisine verilmiş olduğu, bu düzenleme ile aynı uzmanlık dalında birden fazla uzmanının bulunduğu kurum/kuruluşlarda çıkabilecek karmaşanın önüne geçildiği, bu yapılırken mesul müdür ya da tıbbi laboratuvar uzmanı dışında birine tıbbi laboratuvar açma yetkisinin verilmediği, Yönetmeliğin hazırlık aşamasında yapılan çalıştayda ve toplantılarda “referans hizmet laboratuvarları” ölçütlerinin eksik olduğu, zamanla kriterlerin yetersiz kalabileceğinin dile getirildiği, konunun Tıbbi Laboratuvarlar Bilimsel Komisyonunda görüşülmesine başlandığını, en kısa zamanda genelgenin çıkarılacağı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 09.10.2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.20202 tarihli ve 4734 sayılı Kamı İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasanın 56. maddesinin 1. fıkrasında, herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu; 3. fıkrasında, Devletin, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenleyeceği; 4. fıkrasında da, Devletin, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getireceği, 124. maddesinde, bakanlıkların kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Anılan yönetmeliğin 3 üncü maddesinde; bu Yönetmeliğin 992 sayılı Kanunun 7 nci maddesi, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 3 üncü maddesi ile 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 40 ıncı maddesine dayanılarak hazırlandığı belirtilmiştir.
663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinde, Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacının; Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının teşkilat, görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemek olduğu, 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasında, Bakanlığın görevinin; herkesin bedenî, zihnî ve sosyal bakımdan tam bir iyilik hâli içinde hayatını sürdürmesini sağlamak olduğu, 2 nci fıkrasında, bu kapsamda bakanlığın; insan gücünde ve maddî kaynaklarda tasarruf sağlamak ve verimi artırmak, sağlık insan gücünün ülke sathında dengeli dağılımını sağlamak ve bütün paydaşlar arasında işbirliğini gerçekleştirmek suretiyle yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunumunun sağlanması, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişiler tarafından açılacak sağlık kuruluşlarının ülke sathında planlanması ve yaygınlaştırılması ile ilgili olarak sağlık sistemini yöneteceği ve politikaları belirleyeceği, anılan maddenin 3 üncü fıkrasında, bu amaçla; strateji ve hedefleri belirleyip, planlama, düzenleme ve koordinasyonu yapmak Sağlık Bakanlığının görevleri arasında sayılmış, anılan Kararnamenin 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasının c) bendinde de, kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait sağlık kurum ve kuruluşlarına izin vermek ve ruhsatlandırmak, bu izin ve ruhsatları gerektiğinde süreli veya süresiz iptal etmek görevinin Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğüne ait olduğu, 40 ncı maddesinde ise; Bakanlık ve bağlı kuruluşların görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idari düzenlemeler yapabileceği kuralına yer verilmiştir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 1 inci maddesinde, kanunun amacının sağlık hizmetleriyle ilgili temel esasları düzenlemek olduğu, 3 üncü maddesinin 1 nci fıkrasının a) bendinde, sağlık kurum ve kuruluşlarının yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunacak şekilde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, diğer ilgili bakanlıkların da görüşü alınarak planlanacağı, koordine edileceği, mali yönden desteklenerek, geliştirileceği, b) fıkrasında, koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmek suretiyle kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarının kurulması ve işletilmesinde kaynak israfı ve atıl kapasiteye yol açılmaksızın kaliteli hizmet arzı ve verimliliğinin esas alınacağı, c) fıkrasında, bütün sağlık kurum ve kuruluşları ile sağlık personelinin ülke sathında dengeli dağılımı ve yaygınlaştırılmasının esas olduğu, i) fıkrasında; sağlık hizmetlerinin yurt çapında istenilen seviyeye ulaştırılması amacıyla; bakanlıklar seviyesinden, en uçtaki hizmet birimine kadar kamu ve özel sağlık kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında koordinasyon ve işbirliği yapılacağı, 9 uncu maddesinin c) bendinde de; bütün kamu ve özel sağlık kuruluşlarının tesis, hizmet, personel, kıstaslarını belirlemeye, sağlık kurum ve kuruluşlarını sınıflandırmaya ve sınıflarının değiştirilmesine, sağlık kuruluşlarının amaca uygun olarak teşkilatlanmalarına, sağlık hizmet zinciri oluşturulmasına, hizmet içi eğitim usul ve esasları ile sağlık kurum ve kuruluşlarının koordineli çalışma ve hizmet standartlarının tespiti ve denetimi ile bu Kanunla ilgili diğer hususların Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, çıkarılacak yönetmelikle tespit edileceği hükme bağlanmıştır.
19.03.1927 tarih ve 922 sayılı Seriri Taharriyat ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu'nun 7.maddesinde "Seriri tahlilat yapılan masli teamüller aranılan umuma mahsus bakteriyoloji ve kimya laboratuvarlarının krokisi, muhtevi olacakları alat ve echize ve bunların sureti muhafazaları ve muktazi defterlerle ne suretle tutulacakları ve vaserman yapılan laboratuvarların tabi olacakları ahkamı mahsusa ve bu teamülün hangi usul ile icra olunacağı Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince bir talimatname ile tesbit olunur." düzenlemesi yer almıştır.
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler çerçevesinde, Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Dava konusu Yönetmeliğin "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. Maddesinin(4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresi, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. fıkrasının ve "Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin incelenmesi:
Tıbbi laboratuvarların görevleri başlıklı 11. Maddesin, (4). fıkrasında, Kamu sahipliğindeki kurum/kuruluşlarda, ruhsatlı tıbbi laboratuvarlarına bağlı aynı uzmanlık dalındaki birim sorumlusunun sorumluluğunda olmak kaydıyla, Bakanlıkça gözetimli hizmet laboratuvarı kurulmasına izin verilebieceği, gözetimli hizmet laboratuvarlarında Bakanlıkça belirlenen testlerin çalışılacağı düzenlenmiş; (5). fıkrasında, test bazında referans yetkili laboratuvarın; referans olunan testin doğrulamasını yapan, gerektiğinde yeni yöntemlerin geçerli kılınmasını sağlayan, Bakanlık tarafından oluşturulan tıbbi laboratuvar ağı içinde yer alan ve Ulusal Referans Hizmet Laboratuvarına karşı sorumlu olan tıbbi laboratuvar olduğu,test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevlerinin Bakanlıkça belirleneceği, test bazında referans yetkili laboratuvar olmak isteyen tıbbi laboratuvarın, referans olmak istediği uzmanlık dalında ruhsatlı olması gerektiği, Bakanlıkça, başvurusu uygun görülen laboratuvarlara, test bazında referans yetkili laboratuvar yetki belgesi verileceği hükme bağlanmış, (7). fıkrasında da, gerekli hallerde yapısı ve görevleri Bakanlık tarafından belirlenen ulusal tıbbi laboratuvar ağları oluşturulabileceği hükmü yer almış; Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi başlıklı 21. Maddesinin (1). fıkrasında da, test bazında referans yetkili laboratuvar olarak hizmet sunabilmek için, başvuru dosyası ve tıbbi laboratuvar ruhsatı ile Bakanlığa başvuru yapılacağı, Bakanlığın başvuruyu, Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendireceği, başvurusu uygun bulunan tıbbi laboratuvarın, Bakanlıkça oluşturulan en az üç kişilik ekip tarafından yerinde inceleneceği ve sonucunun Bakanlığa bildirileceği hükme bağlanmıştır.
Davacı tarafından, yönetmeliğin dayanağı olan yasa hükümlerinde Yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen konuların, doğrudan Yönetmelikle düzenlenmeyip Bakanlığın takdirine bırakılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülerek anılan madde hükümlerinin iptali istenilmektedir.
Yukarıda yer verilen Yasa hükümlerine göre, tıbbi laboratuvarlarla ilgili düzenleme yapma yetkisi bulunan davalı idarenin , düzenleme yetkisini Yönetmelik çıkararak kullanması Yasa gereği olup; Yasa'nın yönetmelikle düzenlenmesini öngördüğü bir konunun genelge veya daha alt düzeydeki düzenleme biçimleriyle düzenlenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır. Oysa dava konusu kurallarla, Yönetmelik kapsamındaki bazı konuların düzenlenmesinin Bakanlığa bırakıldığı görülmektedir.
Bu durumda, davalı idarenin tıbbi laboratuvarlarla ilgili hususları düzenlemek amacıyla çıkardığı anlaşılan dava konusu yönetmelikte düzenlemesi gerektiği konuları bu yönetmelikte düzenlemek yerine Bakanlık tarafından çıkarılacak idari metinlere (alt düzenleyici işlemlere) bırakmasında hukuka uyarlık görülmediğinden; dava konusu Yönetmeliğin 11. Maddesinin (4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresinin, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. fıkrasının ve 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin iptali gerekmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile 24. maddesinin (ç) bendine ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu yönetmeliğin Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları başlıklı 12. Mmaddesinin (6). fıkrasında, Tıbbi laboratuvarın, 30/5/2007 tarihli ve 26537 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde yer alan bildirimleri ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorunda oldukları kuralına yer verilmiş; faaliyetin askıya alınması ve ruhsat iptali başlıklı 24 . maddesinin (1). fılrasının (ç) bendinde de, Bakanlık tarafından belirlenen verileri düzenli olarak Bakanlığa göndermeyen tıbbi laboratuvar mesul müdürünün on beş gün süre verilmek suretiyle uyarılacağı, süre sonunda veri göndermeyen tıbbi laboratuvarın faaliyetinin bir gün süreyle durdurulacağı, bir yıl içerisinde ikinci kez tekrar edilmesi halinde tıbbi laboratuvarın faaliyetinin üç gün süreyle durdurulacağı hükme bağlanmıştır.
Sağlık hizmet sunucularının kayıt ve bildirim zorunluluğu ve kontrol yetkisini düzenleyen ve sağlık verilerinin toplanması ve paylaşılmasına imkan tanıyan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 78. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasında geçen 'Sağlık bilgilerinin ne şekilde korunacağı, ulusal güvenlik nedeniyle sağlık bilgisi paylaşıma açılmayacak kişilerin tespiti ilgili bakanlıkların önerisi üzerine Bakanlıkça tespit edilir. Bu kişi ve grupların sağlık bilgilerinin nasıl tutulacağı ilgili kuruluşların görüşleri alınarak hazırlanacak yönetmelik ile düzenlenir.' ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varılarak Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin, 03/10/2013 gün ve E:2013/5986 sayılı kararıyla iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmuş; Anayasa Mahkemesi'nin 25/12/2014 günlü toplantısında ise, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 78. maddesinin 1. fıkrasının Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın reddine, ikinci fıkrasının ikinci ve son cümlelerinin ise ".......Yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi gereğince, Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yürütme organına doğrudan ve ilk elden düzenleyici işlem yapma yetkisi verilemez. Kurumun faaliyet alanı kapsamında elde ettiği sağlık bilgilerinin korunması, paylaşılması ve tutulmasına yönelik usul ve esasları belirleme yetkisini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına veren itiraz konusu kurallar, Anayasa'nın 20. maddesinde öngörülen kişisel verilerin korunmasına ilişkin usul ve esasların ancak kanunla düzenlenebileceğine ilişkin güvenceye aykırıdır." gerekçesiyle Anayasaya aykırı olduklarına ve iptallerine karar verilmiştir.
Bu yeni hukuki durum dikkate alındığında dava konusu Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile bu madde ile bağlantılı olan 24. maddesinin (ç) bendinde, yasayla düzenlenmesi gereken konunun yönetmelikle düzenlenmiş olduğu görülmekle hukuka uyarlık görülmemiştir.
Dava konusu yönetmeliğin anılan madde ve ibareler dışında kalan iptali istenilen diğer madde ve ibarelerinde ise hukuka ve üst hukuk normlarına aykırılık görülmediğinden anılan madde ve ibareler yönünden ise davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmeliğin 11. Maddesinin (4). fıkrasının son cümlesinde yer alan," Bakanlıkça belirlenen testler çalışılır." ibaresinin, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; 11. maddesinin 7. Fıkrası, 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi, 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresi, ile 24. maddesinin (ç) bendinin iptali , dava konusu yönetmeliğin bunlar dışında kalan iptali istenilen madde ve ibarelerine yönelik davanın reddi yolunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay (Kapatılan) Onbeşinci Dairesinin 20/04/2016 tarih ve E:2013/14089, K:2016/2730 sayılı kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2019 tarih ve E:2016/5358, K:2019/2052 sayılı kararıyla kısmen onanması, kısmen bozulması üzerine, bozulan kısım hakkında işin gereği yeniden görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Bakılan dava ; davacı tarafından 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin, 4. maddesinin m, n (eksik düzenleme nedeniyle) ve k bentlerinin; 11. maddesinin 4. fıkrasının, 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin, 7. fıkrasının; 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresinin; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1. fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin; 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin; 24. maddesinin (ç) bendinin, 32. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "...4.1.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca özel tıbbi laboratuvarlardan hizmet alabilir." ibaresinin; Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğinin ekinde yer alan EK-5 Tıbbi Laboratuvar Çalışma Ruhsatı düzenlemesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Danıştay (Kapatılan) Onbeşinci Dairesinin 20/04/2016 tarih ve E:2013/14089, K:2016/2730 sayılı kararı ile, dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin (m), (n) (eksik düzenleme nedeniyle) ve (k) bentlerinin; 15. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde yer alan, "...hastanelerde, hastanenin başhekim /mesul müdürü, tıbbi laboratuvar mesul müdürüdür..." ibaresinin; 18. maddesinin, 1.fıkrasında yer alan "Yeni açılacak olan tıbbi laboratuvarların açılmasına Bakanlıkça planlama kapsamında izin verilir..." cümlesinin iptali istemi yönünden davanın reddine; "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. maddesinin 5. fıkrasındaki, "...Test bazında referans yetkili laboratuvar olabilme ölçütleri ve görevleri Bakanlıkça belirlenir..." cümlesinin; "Tıbbi laboratuvarların görevleri" başlıklı 11. maddesinin 7. fıkrasının, "Test bazında referans yetkili laboratuvar başvurusu ve belgelendirilmesi" başlıklı 21. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, "Bakanlıkça belirlenen ölçütlere uygunluk açısından değerlendirir..." ibaresinin ve "Tıbbi laboratuvarların çalışma esasları" başlıklı 12. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "...ve Bakanlığın istediği verileri Bakanlığa göndermek zorundadır..." ibaresi ile 24. maddesinin (ç) bendinin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının karşılıklı temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2019 tarih ve E:2016/5358, K:2019/2052 sayılı kararıyla, anılan kararın Yönetmeliğin 11. maddesinin 4. fıkrası, 32. maddesinin 1. fıkrası ve Ek-5 kısmı yönünden kararda herhangi bir değerlendirme yapılmadığı ve anılan maddeler yönünden hüküm kurulmadığı gerekçesiyle bozulmasına, Yönetmeliğin diğer kısımları yönünden hüküm fıkrasının onanmasına karar verilmiştir.
Anılan karara karşı davalı idare tarafından yapılan karar düzeltme isteminin de Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/10/2020 tarih ve E:2020/269, K:2020/1744 sayılı kararıyla reddine karar verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava daireleri kararlarına karşı Danıştay'da temyiz yoluna başvurulabileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 38. maddesinde, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların İdari Dava Daireleri Kurulunca temyizen inceleneceği hükme bağlanmış; 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinin 4. fıkrasında ise Danıştay dava dairelerine, ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyizen bozulması halinde ısrar olanağı tanınmamıştır.
Buna göre, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak bozulan kısımla sınırlı olmak üzere yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
İNCELEME VE
**GEREKÇE:**
09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği, 04/06/2024 tarih ve 32566 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliği'nin 26. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu durumda, dava konusu düzenlemeler yürürlükten kaldırılmış olduğundan, esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 09/10/2013 tarih ve 28790 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Laboratuvarlar Yönetmeliğin 11. maddesinin 4. fıkrası, 32. maddesinin 1. fıkrası ve Ek-5 kısmı yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Dava netice olarak kısmen iptal, kısmen ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığı ile sonuçlandığından; davacı tarafından yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin tarafların haklılık durumlarına göre belirlenen 1/2'si olan ... TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, 1/2'si olan... TL'nin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Davacı lehine ilk kararda hükmedilen vekâlet ücretinin kaldırılmasına, işbu kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre duruşmalı işler için belirlenen... TL vekalet ücretinin (tahsilde tekerrüre sebebiyet verilmeksizin) davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, davanın retle sonuçlanan ve onanarak kesinleşen kısmı için ilk kararda davalı idare lehine vekalet ücreti takdir edildiğinden bu kısım hakkında yeniden vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra ilgisine göre davacıya ve davalıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/05/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.