Yaya Yolları ve Kaldırımların Tasarım Kuralları Hakkında Yönetmelik

YAYA YOLLARI VE
KALDIRIMLARIN TASARIM


KURALLARI HAKKINDA
YÖNETMELİK


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Başlangıç Hükümleri


Amaç ve kapsam


MADDE 1- (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, yayaların; yaya yollarında, kaldırımlarda ve yeşil
alanlardaki yürüme yollarında hareketlerini erişilebilirlik gereklerine uygun
olarak kesintisiz sürdürebilmeleri ve bağımsız, rahat, güvenli ulaşımlarının
sağlanması için gerekli düzenlemelerin planlanması, projelendirilmesi ve
yapımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.


(2) Bu Yönetmelik uygulama imar
planı bulunan yerlerde; yeni yapılacak ve bu Yönetmelikte verilen ölçülerin
sağlanabilmesi halinde yenilenecek yaya yolları ve kaldırımları kapsar.


(3) Özel kanunlar kapsamında
korunan alanlarda ilgili mevzuatı uyarınca işlem tesis edilir. Bu özel
kanunlara istinaden çıkarılan yönetmeliklerde aksine bir hüküm bulunmuyorsa bu
Yönetmelik hükümleri uygulanır.


Dayanak


MADDE 2- (1) Bu
Yönetmelik, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 44 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (i) bendi ve ek 6 ncı maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97 nci maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 3- (1) Bu
Yönetmelikte geçen;


a) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve
İklim Değişikliği Bakanlığını,


b) Bordür takibi: Kaldırım
parçaları arasından bütünsel bir takibin sağlandığı durumlarda hissedilebilir
yürüme yüzeyi işaretlerine alternatif olarak kullanılabilen uygulamaları,


c) Boyuna eğim: Yaya yolları veya
kaldırımların ekseni boyunca verilen eğimi,


ç) Enine eğim: Yaya yolları veya
kaldırımların eksenine yatayda dik, iki tarafa veya tek tarafa doğru verilen
eğimi,


d) Hissedilebilir yürüme yüzeyi
işaretleri (HYYİ): TS ISO 23599 “Görme Özürlü veya Az Görenler İçin Yardımcı
Mamuller-Hissedilebilir Yürüme Yüzeyi İşaretleri” standardında belirtilen,
görme engelli veya az gören kişilere bilgi vermek için kullanılan kılavuz
ve/veya uyarıcı yüzeylerden müteşekkil standart yürüme yüzeyini,


e) İlgili idare: 10/7/2004
tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun uygulandığı illerde
yapım, bakım ve onarımı büyükşehir belediyesinin sorumluluğunda olan yerlerde
büyükşehir belediyesini, büyükşehir ilçe belediyesinin sorumluluğunda olan
yerlerde büyükşehir ilçe belediyesini; diğer illerde belediye ve mücavir alan
sınırları içerisinde ilgili belediyesini, dışında ise il özel idaresini,


f) Kaldırım: Karayolunun, taşıt
yolu kenarı ile gerçek veya tüzel kişilere ait mülkler arasında kalan ve yalnız
yayaların kullanımına ayrılmış olan kısmı,


g) Kaldırım net yürüme alanı:
Bitki ve kentsel donatı elemanlarının yer almadığı, tüm engellerden arınmış
açık alanı,


ğ) Kaldırım parçası: Yaya
kaldırımını kesen her bir taşıt yolu (diğer cadde, sokaklar veya otopark
girişleri gibi) ile oluşan kaldırım parçalarını,


h) Kaldırım rampası: Kaldırım
sınırları içerisinde, taşıt yoluna taşmayacak şekilde iniş ve çıkışlarda seviye
farklarının giderilmesi amacıyla yapılan rampaları,


ı) Kentsel donatı elemanları:
İlgili idarece kamu alanlarına yerleştirilmiş, kalıcı ya da geçici kullanılan;
otobüs durakları, çöp atık kutuları, bayrak ve elektrik direkleri, ilan ve
reklâm panoları ve tabelalar, aydınlatma elemanları, merdivenler, büfeler,
telefon kulübeleri, işaret levhaları, banklar, koruyucu engeller, ATM’ler,
sokak isimlendirme/bilgilendirme levhaları, çiçeklikler, saksılar, su
elemanları, yer döşemeleri gibi yaya hareketliliğinden farklı amaçlarla
kullanılan, tamamlayıcı, tanımlayıcı, belirleyici, yönlendirici ve
bilgilendirici elemanları,


i) Koruyucu engel: Kaldırım ve
yaya yolu üzerine araçların park etmesine mani olmak ve yollarda meydana
gelebilecek kaza anlarında olası tehlikeleri azaltmak için bordür taşı tarafına
yapılan müstakil dikmeleri,


j) Mülkiyet etki şeridi: Kaldırım
net yürüme alanı ile mülkiyet sınırı arasında kalan ve yayaların mülkiyet giriş
ve çıkışından etkilenmemesi amacıyla bırakılan alanı,


k) Yağmur bahçesi: Yağmur
sularının herhangi bir işleme tabi tutulmadan doğrudan yönlendirildiği ve
üzerinde bitkilerin yetiştirilebildiği yeterli derinlikteki çukur alanlarda
oluşturulan bahçeleri,


l) Yaya: Araçlarda bulunmayan,
karayolunda hareketsiz veya hareket halinde bulunan insanı,


m) Yaya emniyet şeridi: Kaldırım
net yürüme alanı ile taşıt yolu arasında kalan, bitki ve kentsel donatı
elemanlarının bulunabileceği alanı,


n) Yaya hareket alanı: Yayaların
kullanımına ayrılmış alanı,


o) Yaya koridoru: Kaldırım net
yürüme alanı ve yaya yollarında bu Yönetmelikte belirtilen yatay ve düşey
asgari ölçülerde hiçbir engele maruz kalmadan yayaların rahatlıkla hareket
edebileceği koridoru,


ö) Yaya yoğunluğu: Belirli bir
alanda metre kare başına düşen ortalama yaya sayısını,


p) Yaya yolları ve kaldırımları
projesi (proje): Mimar, peyzaj mimarı, harita mühendisi, şehir plancısı veya
inşaat mühendisi tarafından hazırlanan ve uygulanmak üzere ilgili idarece
onaylanan; yaya yolları ve kaldırımların bu Yönetmelikte yer verilen kurallar
ve standartlara uygun olarak tasarlandığı projeyi,


r) Yaya yolu: Yayaların
kullanımına ayrılmış, taşıt trafiğine tamamen kapatılmış veya gerektiğinde
belli taşıtların girmesine izin verilen yolu,


s) Yeşil alan: Toplumun
yararlanması için ayrılan millet bahçesi, oyun bahçesi, çocuk bahçesi,
dinlenme, gezinti, piknik ve eğlence alanlarını,


ş) Yeşil yaya koridoru: Şehirde
trafik gürültüsünü azaltmak ve/veya mikroklimatik etki sağlamak amacıyla
kaldırım veya yaya yolu boyunca yaya geçişleri hariç kesintisiz olarak
ağaçlarla tesis edilecek kaldırımı veya yaya yolunu,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


Yaya Hareket
Alanları


Genel esaslar


MADDE 4- (1) İlgili
idaresince yaya hareket alanlarının yapım, bakım ve onarımları ile ilgili
hususlarda; imar planı, bu Yönetmelik, ilgili standartlar ile fen ve sanat
kurallarına uyulması mecburidir.


(2) Yaya hareket alanlarında ani
daralmalardan kaçınılır.


(3) Yüzey kaplamaları, iklim
koşulları ve kullanım yoğunluğuna göre uygun malzemeden seçilir. Yüzey kaplama
malzemeleri; TS 13882 “Yaya Yürüme Yüzeylerinin Sınıflandırma Kuralları-Temel
Gereklilikler ve Değerlendirme Yöntemleri” standardına uygun, kaymaz nitelikte,
düz, sabit, dış etkilere dayanıklı ve hareketi zorlaştırmayacak, mümkün mertebe
ışığı yansıtmayacak vasıfta olur.


(4) Zamanla kaldırım ve yaya yolu
zemininin çökme yaparak yüzey farkı oluşturmaması için yüzey kaplama
malzemeleri seçilirken kaplanacağı zeminin durumu da göz önünde bulundurulur.


(5) Yaya hareket alanlarında
engel oluşturacak herhangi bir unsur tesis edilemez.


(6) Yaya hareket alanlarının
taşıtlar tarafından işgal edilmemesi için ilgili idarece TS 12716 “Şehir İçi
Yollar-Yaya Kaldırımlarındaki Koruyucu Engeller İçin Tasarım Kuralları”
standardı uyarınca gerekli önlemler alınır.


(7) Kaldırımlara yerleştirilen
elektrik direkleri, kentsel donatı elemanları, levha ve tabelalar yaya emniyet
şeridinde yer alır.


(8) Altyapı planlaması yapılırken
altyapı öğelerinin; kaldırımlar için yaya emniyet şeridinde, diğerleri için
alanın kolay müdahale edilebilecek kısımlarında kalacak şekilde planlanması ve
projelendirilmesi esastır. Yaya hareket alanlarında altyapıya ait kapaklar
yapılmasının zaruri olduğu hallerde kapaklar yüzeyle aynı kotta olur ve ani
seviye değişikliği olmaz. Ayağın takılmaması, tekerleği olan araç gereçlerin
tekerlek hareketinin sürdürülmesi için yüzey kaplamaları arasında en fazla 6 mm
kot farkı olur.


(9) Yaya hareket alanlarında
yapılması zaruri olan altyapıya ait kapakların düzenli olarak kontrolü
sağlanarak, kırılan, çöken ve/veya kalkan kapaklar ve kapak yerleri ile ilgili gerekli
güvenlik önlemleri alınarak uyarı işaretlemeleri yapılır, tehlike arz eden
kapaklar açıkta bırakılmaz ve ilgili idaresince ivedilikle bakım yapılır.


(10) Yaya hareket alanlarında
engellilerin kesintisiz hareketliliği sağlanır. HYYİ ve sesli sinyallerden
oluşan yardımcı mamuller, TS ISO 23599, TS 13536 “TS ISO 23599’un Uygulamasına
Yönelik Tamamlayıcı Standart” ve TS ISO 23600 “Görme Engelliler ile Görme ve
İşitme Engelliler İçin Yardımcı Mamuller-Yaya Trafik Işıkları İçin Sesli ve
Hissedilebilir Sinyaller” standartlarına uygun olarak tasarlanır. Ayrıca açık
alanda uygulanan HYYİ’nin tabanı çevre yüzeylerin tabanı ile eşit seviyede olur
ve sadece yüzey profilleri çıkıntı oluşturur.


(11) HYYİ’nin düzenli olarak
kontrolü sağlanarak, zarar gören, yıpranan, kalkan ve benzeri kaplamaların
ilgili idaresince gerekli bakımı yapılır.


(12) Yaya hareket alanları için
proje hazırlanması ve bunun ilgili idaresince onaylanması zorunludur.
Hazırlanacak projelerde; yaya yolları ve kaldırımların yakın çevresi, bitki ve
kentsel donatı elemanları, yaya geçidi bağlantıları, taşıt yolları, kaldırım
rampaları HYYİ’den ve sesli sinyallerden oluşan yardımcı donanım gösterilir.
Hazırlanacak projelerde yeknesaklık söz konusu ise belli bir yol kesimi tip
olarak projelendirilip işin tamamını haiz kullanılabilir.


(13) Hazırlanacak projelerde;
plan 1/100 veya 1/200 ölçeğinde, belli bir yol kesimi tip olarak
projelendirilip işin tamamını haiz kullanılacaksa bu plan 1/50 ölçeğinde,
enkesitler 1/50 ölçeğinde, boykesitler 1/500 ölçeğinde ve detay paftaları
projenin kapsamına göre 1/20, 1/10 veya 1/5 ölçeğinde olur. Kentsel donatı
elemanlarının konumlandırılacağı yerler için ayrıca proje ve kent mobilyası
detay albümü hazırlanabilir.


(14) Yaya emniyet şeridi
genişliğinin 50 cm’nin üzerinde olduğu durumlarda bu şeridin asgari olarak
genişliğinin yarısı kadar kısmının bitkilendirilmesi şarttır.


(15) Yaya hareket alanlarında;
aydınlatma ve elektrik direkleri gibi kentsel donatı elemanlarına ait elektrik
kabloları açıkta bırakılmaz.


(16) Yaya hareket alanlarına,
yaya koridorunu daraltmayacak ve yayalar ile sürücülerin görüş açısını
engellemeyecek şekilde bitkilendirme ile ses perdesi ve hava kirliliğine karşı
bariyer oluşturulabilir.


(17) Taşıt yolları ve kaldırımlar
gibi geçirimsiz yüzeylerdeki yağmur suyu akışını yakalayarak tekrar toprakla
buluşturulması amacıyla kaldırımların emniyet şeridinde, yaya yolu kenarlarının
uygun olan kısımlarında yağmur bahçeleri yapılabilir. Yağmur bahçelerinde
uygulandığı yere özgü floraya uygun bitki kullanımı zorunludur.


(18) Kaldırım ve yaya yolları
etrafındaki yeşil alanların sulanması amacıyla; 23/6/2017 tarihli ve 30105
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj
Sistemleri Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında toplanan yağmursuyu ya da
yağmursuyu şebekesinden ayrı olarak belli aralıklarla yer altında
konumlandırılan toplama tanklarında biriktirilecek şekilde tesis edilecek
yağmursuyu toplama sisteminde toplanan su kullanılabilir. Yağmursuyu
şebekesinden ayrı toplama sistemi kurulması halinde toplama tankının hacmi;
yapının bulunduğu ilin aylık m²’ye düşen ortalama yağış miktarlarından en
büyüğü ile kaldırım alanı esas alınarak hesaplanır.


(19) Kaldırımlar için verilen
rampalara ilişkin kurallar, yaya yolları ve yeşil alanlardaki yürüme yolları
için de geçerlidir.


Kaldırımlar


MADDE 5- (1)
Kaldırımlar Ek-1’in Şekil-1’inde gösterildiği üzere mülkiyet etki şeridi,
kaldırım net yürüme alanı ve yaya emniyet şeridi olacak şekilde tasarlanır.


(2) Yol türüne, bölgenin uygulama
imar planındaki kullanım amacına ve plandaki yol genişliğine göre; mülkiyet
etki şeridi, kaldırım net yürüme alanı ve yaya emniyet şeridi genişlikleri
asgari Ek-2’nin Tablo-1’ine uygun olarak tasarlanır. Ancak kaldırım net yürüme
alanı genişliği TS 12174 “Şehir İçi Yollar-Yaya Yolu ve Yaya Bölgeleri Tasarım
Kuralları” standardı uyarınca yaya yoğunluğunun belirlenebildiği alanlarda
Ek-2’nin Tablo-2’sinde gösterilen yaya yoğunluğuna göre belirlenen genişlikten
az olamaz.


(3) Yapılması planlanan kaldırım
genişliğine göre Ek-2’nin Tablo-1’inin ilgili satırında yer alan asgari
genişliklerin altında kalmayacak şekilde tasarımcı tarafından kaldırım net
yürüme alanı ile yaya emniyet şeridi genişlikleri arttırılabilir.


(4) Mevcut uygulama imar
planlarında yol genişliğinin 8 metrenin altında gösterilmiş olduğu yerlerde,
yolun bir tarafındaki kaldırımın bu Yönetmelikteki şartları taşıması kaydıyla
diğer taraftaki kaldırım genişliği; net yürüme alanı genişliği 1 metreden, emniyet
şeridi 0,25 metreden az olmamak üzere 1,25 metreye kadar daraltılabilir.


(5) Kaldırım üzerine
yerleştirilecek üstü örtülü toplu taşıma durağı ve kaldırım kenarına cep
yapılmak suretiyle yerleştirilecek çöp konteynerleri asgari kaldırım net yürüme
alanını daraltamaz.


(6) Kaldırım yüksekliklerinin 3
cm ile 15 cm arasında olması esastır (Ek-1, Şekil-1).


(7) Kaldırımların taşıt yolu ile
hemzemin olması durumunda taşıtların kaldırım ihlallerini önlemek amacıyla
asgari TS 12716 standardı şartlarını sağlayacak şekilde tedbirler alınır.


(8) Mevcut kaldırımlarda
yapılacak bakım ve onarımlar ile taşıt yolunda yapılacak kaplama tamiri veya
yenilemelerinde kaldırım yüksekliği değerlerine uyulması esastır.


(9) Kaldırımların boyuna eğimi
azami %5 olur. Kaçınılmaz olarak eğimi %5’in üzerinde olan kaldırımlarda,
kesintisiz yüzey uzunluğunun 10 m’den fazla olması durumunda kaldırım
sahanlıklarla bölünür. Kaldırımın sahanlıkta yön değiştirmesi halinde manevra
alanı bırakılır. Sahanlık ve manevra alanı boyutları kaldırım genişliğinden az
olamaz. Eğimi %8’in üzerinde olan kaldırımların merdiven şeklinde düzenlenmesi
halinde kaldırım net yürüme alanının 1/3’ü merdiven, 2/3’ü yol kenarında olmak
üzere kaldırım olarak tasarlanır.


(10) Kaldırım kesitinin enine
eğimi %1 ila %2 olur (Ek-1, Şekil-1).


(11) Bordür taşları düzgün, iyi
pahlanmış ve pahlarının eğimleri aynı olur.


(12) Kaldırımların drenajı;
kaldırım yüzeyine enine yönde eğimler verilip, kaldırım ve yol birleşimine
yüzeysel suların içinde göllenme yapmayacak şekilde yeterli eğimde yapılacak
veya yerleştirilecek su oluğu ve rögarlarla sağlanır. Su oluğu yapılması
halinde yaya geçitlerinin bulunduğu kesimlerde, oluk yağmursuyu ızgarasına
bağlanarak yaya geçidinin olduğu kesim düz geçilir.


(13) HYYİ, Ek-2’nin Tablo-2’sinde
yer alan yaya yoğunluğu 0,0-0,59 yaya/m² olan alanlarda uygulanmayabilir.


(14) HYYİ yaya yoğunluğundan
bağımsız olarak, yapı alanındaki tanımlı bölgelerde, sürdürülebilirliği
sağlanarak bordür takibi yapılabilen kaldırımlarda uygulanmayabilir.


(15) Kaldırımlarda kılavuz yüzey
uygulanması halinde, kılavuz yüzeyin her iki yanında ve yön değiştirmelerde
(dönüşlerde) uyarıcı yüzeyin etrafında yatayda asgari 60’ar cm’lik genişlikte,
düşeyde asgari 220 cm yükseklikte baş kurtarma mesafesine sahip engelsiz yürüme
alanı düzenlenir.


(16) Yaya kaldırımında, kavşak
veya yolun yaya geçitlerine rastlayan bölümlerinde araç yoluna doğru rampa
yapılır.


(17) Her bir kaldırım parçasının
trafik kotuna indiği ve çıktığı noktalarda ve kaldırımın kesintiye uğradığı her
yerde kaldırım rampası yapılması zorunludur.


(18) Kaldırım rampaları yürüme
güzergahında taşıt yolundan en kısa şekilde geçecek güzergahta olmalı ve
karşılıklı kaldırımlardaki rampalar hareket sürekliliğini sağlamak için
birbirlerini karşılamalıdır.


(19) Kaldırımlarda öncelikle üç
yöne eğimli rampa yapılır. Üç yöne eğimli rampalar kanatlar hariç genişliği
asgari 90 cm, eğimi azami %8 ve kanat eğimi azami %10 olacak şekilde
tasarlanır. Kaldırımda rampanın bittiği yerde asgari 90 cm sahanlık bulunması
gerekir. Bu alanın 90 cm-122 cm arasında kalması durumunda rampanın kanat eğimi
%8 olarak düzenlenir (Ek-1, Şekil-2).


(20) Üç yöne eğimli rampa
yapılamaması halinde tek yöne eğimli kaldırım rampaları yapılabilir. Tek yöne
eğimli kaldırım rampaları, genişliği asgari 90 cm, eğimi azami %8 olacak
şekilde tasarlanır. Tek yöne eğimli rampaların çevresinde, yayaların rampaya
dik olarak yaklaşmasını sağlamak amacıyla yürünmez alanlar sağlanması
zorunludur (Ek-1, Şekil-3).


(21) Kaldırımın üç yöne veya tek
yöne eğimli rampa yapılamayacak kadar dar olması durumunda Ek-1’in Şekil-4’ünde
gösterildiği gibi yola paralel kaldırım rampaları tasarlanır.


(22) Kılavuz yüzey uygulanmayan
kaldırımlar dahil tüm kaldırımlardaki kaldırım rampalarında, taşıt yoluna
çıkmadan 30 cm öncesinde, 60 cm derinliğinde ve rampa genişliğince uyarıcı
yüzey uygulanır.


(23) Kaldırımların tanziminde
12/12/2019 tarihli ve 30976 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bisiklet Yolları
Yönetmeliği ve 14/4/2021 tarihli ve 31454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Elektrikli Skuter Yönetmeliği hükümleri saklıdır.


Yaya yolları


MADDE 6- (1) Yaya
yolu genişliği, 3 metreden az olmamak şartıyla yaya yoğunluğuna göre
belirlenir. Ayrıca yaya yolu genişliğinin tasarımında; yolun eğimi, yüzey
kaplaması, yola katılan yan yolların sayısı gibi hususlar da dikkate alınır.


(2) Eğimi %5’in üzerinde olan
yaya yollarında 10 m’den fazla uzunluklar sahanlıklarla bölünmelidir. Sahanlık
ve manevra alanı boyutları yaya yolu genişliğinden az olamaz. Eğimi %8’in
üzerinde olan yaya yollarında uygun kenarında yaya yolu genişliğinin 1/3’ü
merdiven olarak tasarlanır.


(3) Yaya bölgelerinde taşıt
geçişi olan kısımlar farklı renk ve şekildeki malzemeler ile yaya yolundan
ayrılır.


(4) Yaya yollarında yüzey
sularını toplayan drenaj oluğu yolun genişliğine bağlı olarak yolun ortasında
veya iki kenarında yapılır. Drenajın yolun ortasında çözümleneceği durumlarda
yağmursuyu ızgarası ile drenaj oluğunun üzeri kapatılır.


(5) Drenaj oluğu yayaların
hareketini kısıtlamayacak şekilde ve oluğa gelen yüzeyler asgari %2 eğime sahip
olur.


(6) Millet bahçesi, oyun bahçesi,
çocuk bahçesi, park, rekreasyon ve rekreaktif alanlarda yapılacak yaya
yollarında genişliğin 120 cm’den az olmaması esastır.


(7) Boyuna eğimi %10’un üzerinde
olan yaya yolları için alternatif güzergah ile erişim sağlanmasına yönelik
çözümler tasarlanır. Ancak bunun yanında boyuna eğimi %10’un üzerinde olan yaya
yollarında doğal eğimin sürekliliğinin sağlandığı yürüme alanının yanında,
erişilebilirlik standartlarına uygun merdiven yapılabilir. Mevcut yaya
yollarında ise kısa mesafelerde büyük kot farkı oluşması halinde
erişilebilirlik standartlarına uygun asansör veya kaldırma iletme platformu
uygulanabilir.


Merdivenler


MADDE 7- (1) Boyuna
eğimi %8’in üzerinde olan yaya yolu ile yaya kaldırımları ile ilgili kurallar
şunlardır:


a) Merdivenlerin her bir
basamağının ucunda 2,5 cm eninde koruyucu kaymaz bir şerit bulunur. Koruyucu
malzeme; takılıp düşmeyi önleyecek, taşma yapmayacak, basamak yüzeyi ile düz olacak
şekilde monte edilir.


b) Merdiveninin her sahanlığının
basamaklarının başladığı ve bittiği yerlerinde, merdiven genişliğince TS ISO
23599 ve TS 13536 standardına uygun şekilde kabartmalı beton plak, seramik,
doğal taş, yerinde dökme beton gibi malzemelerden yapılmış HYYİ bulunur.


c) Yaya yolu üzerinde boyuna
güzergâhta 15 cm ve üzerinde kot farkı bulunması halinde erişilebilir rampa ve
erişilebilir merdiven düzenlenir.


(2) Yaya yolu veya kaldırım
olarak kullanılacak merdivenlerin boyutları ile ilgili kurallar şunlardır:


a) Merdiven genişlikleri
kaldırımlar ve yaya yolları için verilen asgari genişliklerin altında olamaz.
Sahanlık ve manevra alanı boyutları mevcut merdiven genişliğinden az olamaz.


b) İnsan ergonomisine uygun
olacak şekilde basamak genişliği asgari 30 cm, basamak yüksekliği azami 15 cm
olmalıdır.


c) Merdivende yer alan basamak
gruplarında, basamaklar arasında yükseklik farkı olmaz, bütün basamaklar eşit
yükseklikte olur. Basamaklarda damlalık yapılmaz.


(3) Yaya yolları ve kaldırımlarda
kullanılacak merdivenlerin güvenliği ile ilgili kurallar şunlardır:


a) Merdivenler yeterli güvenlikte
olur. Her iki tarafına ara geçişlere engel olmayacak şekilde korkuluk veya
küpeşte yapılması zorunludur.


b) Korkuluklar ve küpeşteler, TS
9111 “Engelliler ve Hareket Kısıtlılığı Bulunan Kişiler İçin Binalarda
Erişilebilirlik Gerekleri” standardındaki esaslara göre yerden 90 cm
yükseklikte yapılır. Korkuluklar düşme, kayma, yuvarlanma gibi sebeplerle
insanların can güvenliğini tehlikeye atacak boşluklar içermeyecek şekilde
düzenlenir. Boşluklarda, yük altındaki deformasyonlar da dâhil, azami 10 cm
çapında geçişe izin verilir.


c) 300 cm’den daha geniş olan
merdivenlerin ortasında ilave korkuluk yapılır. Küpeşte sirkülasyon alanında
kalıyor ve takılma, çarpma gibi tehlike oluşturuyorsa veya sedye geçişi
gerektiren sağlık yapıları ve acil toplu tahliye gerektiren okul gibi yapılarla
bağlantılı alanlarda risk oluşturuyorsa yapılmayabilir.


Yeşil yaya koridoru


MADDE 8- (1) Yaya
yolu asgari genişliğini korumak, olası araç giriş-çıkış ve geçişlerini
sağlamak, varsa yaya yolu kenarına bitişik yapılanmaya zarar vermemek kaydıyla
yeri ilgili idaresince belirlenecek ve projelendirilecek yeşil yaya koridoru
oluşturulabilir.


(2) Yeşil yaya koridorları;
kaldırım net yürüme alanının taşıt yolu tarafında, tekerlekli sandalye
kullanımını engellemeyecek nitelikte, asgari 100 cm genişliğinde toprak alan
ayrılarak bu alanın ağaçlandırılması suretiyle oluşturulur. Kaldırım
genişliğinin yeterli olması halinde uygulama mülkiyet tarafında da yapılabilir
(Ek-1, Şekil-5).


(3) Yeşil yaya koridorunda yer
alan ağaçların seçiminde iklim özellikleri, arazinin jeolojik özellikleri ve
topografyası göz önünde bulundurulur ve TS 8146 “Şehiriçi Yol ve Meydan
Ağaçlandırma Kuralları” standardı uyarınca uygun aralıklarla ağaçlandırma yapılır.


(4) Yeşil yaya koridorlarına çöp
atık kovası, oturma bankı gibi kentsel donatı elemanları yerleştirilecekse bu
elemanların ağaç miktarını ve sürekliliğini etkilememesi esastır.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Bitki ve Kentsel
Donatı Elemanları


Genel özellikler


MADDE 9- (1) Bitki ve kentsel
donatı elemanları, yürüme alanlarına engel olmayacak şekilde yerleştirilir.
Yaya koridorunun düşeydeki tüm engellerden arındırılmış net yüksekliği asgari
220 cm olur (Ek-1, Şekil-6).


(2) Bitki ve kentsel donatı
elemanlarının, ilgili idarece kentsel tasarım projesi ile belirlenmesi halinde
bu projede belirtilen yer ve elemanlara göre uygulama yapılması zorunludur.


Bitki kullanımı


MADDE 10- (1)
Aydınlatma ve altyapı donatılarıyla ilgili tasarımlar tamamlandıktan sonra
ağaçlandırma çalışmaları TS 8146’ya uygun olacak şekilde yapılır.


(2) Ağaçlandırma yapılabilmesi
için toprak yüzeyinin asgari 100 cm x 100 cm olması gerekir.


(3) Seçilecek ağaç ve ağaççıklar;
yerden asgari 220 cm yükseklikte, dikey yönde yan dallara sahip, yaprak dökme
süresi kısa, bakım isteği (su, gübre) az olan, sık dal ve kabuk dökmeyen
özellikte olur.


(4) Seçilecek ağaç türleri yöre
florasına uygun, ilerde ulaşacakları yükseklik ve taç genişlikleri; yolun ve
kaldırımın genişliklerine, trafik yolunun sınıf ve niteliklerine, civardaki
yapıların durumuna ve trafiğin yoğunluğuna uygun olur, kuvvetli yan ve saçak
kökler geliştirerek yol ve kaldırım kaplamalarını tahrip edebilecek veya drenaj
kanallarını tıkayabilecek kök sistemlerine sahip olamaz.


(5) Bitkilendirmelerde, kaldırım
veya yaya yolu yüzeyini kaygan veya yapışkan hale getiren salgı bırakmayan ve
meyvesi dökülmeyen bitkiler seçilir.


(6) Ağaçların yayalar tarafından
fark edilebilmesi, toprak kaybının ve çamurlanmanın önlenebilmesi için;
ağaçlandırma alanı etrafının kaldırımla aynı seviyede olacak şekilde ağaç
diplerine kaldırım yüzey kaplamasından ayırt edilebilir renklere sahip
ızgaralar yerleştirilebilir veya boyanmış çakıl dökülebilir.


Aydınlatma


MADDE 11- (1) Yaya
hareket alanları yayaların konforu ve güvenliği dikkate alınarak aydınlatılır.
Güzergâh boyunca aydınlatılmayan alan kalmaz.


(2) Aydınlatma öğeleri
kullanıldıkları mekân ve iklim koşullarına uyumlu olacak şekilde seçilir.


(3) Ağaçlar ve kentsel donatı
elemanları aydınlatmaya engel olmaz.


(4) Aydınlatma elemanları
kaldırımlarda; öncelikle yaya emniyet şeridi üzerinde konumlandırılacak şekilde
tasarlanır, mümkün olmadığı hallerde askılı sistem olarak bahçe veya bina
duvarlarına yerleştirilir.


(5) Yaya hareket alanlarında
aydınlatma sınıfı, TSE CEN/TR 13201-1 “Yol Aydınlatması-Bölüm 1:Aydınlatma
Sınıflarının Seçimiyle İlgili Kılavuz Bilgiler” standardına uygun olarak
belirlenir.


(6) TS 7768 “Şehir İçi
Yollar-Pelikan Yaya Geçitleri-Yapım ve İşleyiş Kuralları”, TS 11937 “Şehir İçi
Yollar-Işık Kontrollü (Sinyalize) Hemzemin Kavşak Tasarım Esasları” ve TS ISO
23600 standartlarına uygun olacak şekilde aydınlatma ve sinyalizasyona ilişkin
akıllı geçiş sistemlerinin yapılması esastır.


Oturma birimleri


MADDE 12- (1) İş
yerlerinin geçici donanımları ile oturma yerleri, kaldırım net yürüme alanını
daraltmayacak ve yayaların hareketine engel teşkil etmeyecek şekilde
konumlandırılır.


(2) Dinlenme alanlarında oturma
bankları sabitlenir ve yanında tekerlekli sandalyenin yanaşabileceği şekilde
asgari 90 cm genişliğinde boşluk bırakılır.


Çöp atık kutuları


MADDE 13- (1) Çöp
atık kutuları; yaralanmalara neden olmayacak malzemeden seçilir, farklı renkli
ve kapaksız ya da oynar kapaklı, sensörlü kullanılabilecek şekilde kapaklı
olur, 90 cm ve 120 cm arasında erişilebilir bir yükseklikte olur ve yaya
emniyet şeridinde konumlandırılır.


Duraklar


MADDE 14- (1)
Duraklar, yayaların kolay, engelsiz ve bağımsız olarak erişebilecekleri şekilde
tasarlanır, yerleri kolay anlaşılabilir ve belirli bir uzaklıktan görülebilir
olur.


(2) Durakların, yaya hareket
alanlarının asgari genişliğini daraltmayacak şekilde konumlandırılması esastır.


(3) Durakların yer seçiminde;
emniyet şartları ve trafik akışı sağlanır.


(4) Otobüs duraklarının cam gibi
şeffaf ve algılaması zor olan yüzeylerinde zeminden 130 cm-140 cm yükseklikte
birinci düzey, 90 cm-100 cm yükseklikte ikinci düzey, 10 cm-30 cm yükseklikte
de üçüncü düzey olacak şekilde hem iç ve hem de dış yüzeyde 7,5 cm genişliğinde
uyarıcı zıt renkli bantlarla işaretleme yapılır.


(5) Durak levhalarının yerden
yüksekliği asgari 220 cm olmalıdır.


(6) Otobüs durağı platformu taşıt
yolundan 20 cm yükseklikte olacak şekilde konumlandırılır. Kaldırımdan
platforma %5 eğim ile ulaşılır.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Güvenlik, İşaret ve
İşaretlemeler


Güvenlik


MADDE 15- (1)
Kaldırımın kenarında 50 cm ve üzeri kot farkı bulunması durumunda bu kenarlara
asgari 90 cm yükseklikte korkuluk yapılır.


(2) Kaldırımlara taşıt
parklarının engellenmesi için sağlık ve eğitim tesislerinin olduğu yerlerde
yaya geçitleri hariç olmak üzere kaldırıma cephesi olan parsel sınırları
boyunca, bordür taşı tarafında, yaya hareketlerine engel olmayacak şekilde TS
12716 standardına uygun olarak asgari 70 cm, azami 90 cm yüksekliğinde koruyucu
engeller konulur.


(3) Kaldırımlarda kullanılacak
koruyucu engeller; yaya emniyet şeridi içine, bebek arabalarının veya
tekerlekli sandalyelilerin geçebileceği şekilde ve yaya kaldırımı üzerindeki
bitki ve kentsel donatı elemanlarının yerleşimi dikkate alınacak şekilde
yerleştirilir.


(4) Yaya hareket alanları üzerine
üst geçit veya farklı amaçlarla kullanılan merdiven kolunun inmesi halinde, 220
cm ve daha alçak olan merdiven altları kapatılır.


Yaya hareket alanlarında
yapılacak inşaat ve tamirat işlerinde alınacak emniyet tedbirleri


MADDE 16- (1) Yaya
hareket alanlarında gerçekleştirilen bakım, onarım ve inşaat çalışmalarında,
yayaların gidiş ve gelişi zorlaştırılmaz ve TS 12254 “Şehir İçi Yollar-Yolda ve
Yol Kenarında Yapılan İnşaat ve Tamirat İşlerinde Alınacak Emniyet Tedbirleri”
standardına uygun emniyet tedbirleri alınır.


(2) Çalışma yapılan alanın yaya
yolu ile temas ettiği kısımlarda her türlü tehlikeyi önleyecek şekilde çalışma
alanının çevresi uygun malzeme ile kapatılır ve çalışma alanı geceleri
aydınlatılır.


(3) Net yürüme alanı genişliğinin
150 cm’nin altına düştüğü tadilatlarda alternatif güzergah sağlanır.


(4) Yaya hareket alanlarını
etkileyen inşaat, yıkım, onarım ve tamirat çalışmalarında; yapı sahibi veya
müteahhidi, gelip geçenleri tehlikeye atmayacak ve yaya hareket alanlarına
zarar vermeyecek şekilde 3194 sayılı Kanunun 34 üncü maddesindeki tedbirleri
alır.


(5) Yapıdaki inşai faaliyetin
yaya hareket alanına göre yüksekliğinin 250 cm’den fazla olması ve uzaklığının
150 cm’den az olması halinde, yayaların korunması bakımından kaldırım üzerine
korumalı geçit kurulması zorunludur. Korumalı geçit; bina cephesi boyunca, yaya
koridoru yüksekliği sağlanmak şartıyla, 150 cm’den az olmayacak şekilde ilgili
idarece belirlenecek genişlikte, üst kısmı ve inşaata bakan yüzeyi uygun
vasıfta malzeme ile kapatılarak oluşturulur. Korumalı geçit, kaldırım
genişliğinin 150 cm’den az olması halinde mevcut genişlik kadar yapılır.
Korumalı geçitler yeterli derecede aydınlatılır. Korumalı geçitten bina
girişlerine erişim de benzer şekilde sağlanır. İdarece ilave tedbirler alınması
istenebilir.


(6) 13/10/2021 tarihli ve 31627
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik
hükümleri uyarınca alınacak önlemler saklıdır.


İşaret ve işaretlemeler


MADDE 17- (1) Yaya
hareket alanlarında oluşturulacak işaretler; bilgilendirme, yönlendirme ve
uyarma amaçlı olarak kaldırım, yaya geçidi, rampa, merdivenler ve duraklar gibi
yerlerde yatay veya düşey olarak düzenlenir.


BEŞİNCİ BÖLÜM


Çeşitli ve Son
Hükümler


Hüküm bulunmayan haller


MADDE 18- (1) Bu
Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde ilgili Türk standartları ve mevzuat
hükümleri uygulanır. Türk standartlarında düzenlenmeyen hususlarda,
uluslararası geçerliliği kabul edilen standartlar da kullanılabilir.


Yürürlük


MADDE 19- (1) Bu
Yönetmelik 1/7/2024 tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 20- (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.


 


Ekleri için tıklayınız.