Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (sıra No: 537)

VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ


(SIRA NO: 537)


BİRİNCİ BÖLÜM


Başlangıç Hükümleri


Amaç ve kapsam


MADDE 1- (1) 14/10/2021 tarihli ve 7338
sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun;


a) 31 inci maddesiyle 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi
Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesine eklenen (Ç) fıkrasıyla, enflasyon
düzeltmesi yapma şartlarının oluşmadığı dönemlerde, kapsama giren
mükelleflerin, amortismana tabi iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabi
tutabilmelerine,


b) 52 nci maddesiyle 213 sayılı Kanuna eklenen geçici 32
nci maddeyle de, 7338 sayılı Kanunla 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesine eklenen (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme öncesinde, kapsama
giren mükelleflerin, bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana
tabi diğer iktisadi kıymetlerini önceki hesap döneminin sonu itibarıyla yeniden
değerlemeye tabi tutabilmelerine,


imkân sağlanmıştır.


(2) 7338 sayılı Kanunla 213 sayılı Kanuna eklenen; mükerrer
298 inci maddenin (Ç) fıkrası ile geçici 32 nci maddenin uygulamasına ilişkin
usul ve esasların belirlenmesi bu Tebliğin amaç ve kapsamını teşkil etmektedir.


Yasal
mevzuat ve dayanak


MADDE 2- (1) 213 sayılı Kanunun;


- Mükerrer 298 inci maddesinde, “A)
Malî tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetler aşağıdaki hükümlere göre
enflasyon düzeltmesine tâbi tutulur.


1. Kazançlarını bilanço esasına göre
tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri fiyat endeksindeki artışın,
içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100'den ve içinde
bulunulan hesap döneminde % 10'dan fazla olması halinde malî tablolarını
enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki
şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona erer.


Kapsama giren mükellefler, geçici vergi
dönemlerinin sonu itibarıyla malî tabloları düzenlemek ve enflasyon düzeltmesi
yapmak zorundadırlar. Geçici vergi dönemlerinde yukarıda belirtilen oranların
tespitinde, son üç hesap dönemi yerine üçer aylık dönemlerin son ayı dahil
önceki otuzaltı ay ve içinde bulunulan hesap dönemi yerine son oniki ay dikkate
alınır. Bir hesap dönemi içindeki geçici vergi dönemlerinin herhangi birinde
düzeltme yapılması halinde takip eden geçici vergi dönemlerinde ve içinde
bulunulan hesap dönemi sonunda da düzeltme yapılır.


Cumhurbaşkanı; bu maddede yer alan % 100
oranını % 35'e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye,
% 10 oranını ise % 25'e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar
indirmeye yetkilidir.


…


7. Enflasyon düzeltmesi uygulanmayan bir
hesap döneminden sonra enflasyon düzeltme şartlarının yeniden oluşması halinde;
enflasyon düzeltmesi yapılan en son dönemden başlamak üzere enflasyon
düzeltmesi yapılır. Bu şekilde belirlenen geçmiş yıl kârı vergiye tâbi
tutulmaz, geçmiş yıl zararı zarar olarak kabul edilmez. Ancak, matrahın
tespitinde geçmiş yıl malî zararları mukayyet değerleri ile dikkate alınır.
Birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde
düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.


Bu işlemlerden doğan pasif kalemlere ait
fark hesapları için (5) numaralı bendin beşinci paragraf hükmü uygulanır.


…


9. Münhasıran sürekli olarak işlenmiş;
altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler bu fıkranın (1)
numaralı bendinde yer alan şartlara bakılmaksızın enflasyon düzeltmesi
yaparlar.


B) Yeniden değerleme oranı, yeniden
değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı
dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel
Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır. Bu oran Maliye
Bakanlığınca Resmî Gazete ile ilân edilir.


C) Vergi kanunlarında yer alan
"toptan eşya fiyatları genel endeksi" ibaresi "üretici fiyatları
genel endeksi" ve "TEFE" ibaresi "ÜFE" olarak
uygulanır.


Ç) Tam mükellefiyete
tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi
mükellefleri (kollektif, adî komandit ve adî şirketler dahil, (A) fıkrasının
(9) numaralı bendi kapsamında söz konusu fıkranın (1) numaralı bendinde yer
alan şartlara bakılmaksızın enflasyon düzeltmesi yapanlar ile kayıtlarını Türk
para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına izin verilenler
hariç), (A) fıkrasında yer alan enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının
gerçekleşmediği hesap dönemlerinin sonu itibarıyla, bilançolarına dahil bulunan
amortismana tabi iktisadi kıymetlerini (bu niteliklerini korudukları müddetçe
sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilenler
hariç) ve bunlar üzerinden ayrılmış olup bilançolarının pasifinde gösterilen
amortismanları aşağıda belirtilen şartlar doğrultusunda yeniden
değerleyebilirler.


1. İktisadi
kıymetlerin maliyet bedellerine eklenmiş bulunan (iktisadi kıymetlerin
aktifleştirildiği hesap dönemine ilişkin olanlar hariç) kur farkları ve kredi
faizleri (bunlara isabet eden amortismanlar dahil) yeniden değerleme kapsamına
girmez.


2. Yeniden
değerlemede, iktisadi kıymetlerin ve bunlara ait amortismanların, bu Kanunda
yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve değerlemenin yapılacağı
hesap dönemi sonu itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri
dikkate alınır. Amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda,
yeniden değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılarak belirlenir.


3. İktisadi
kıymetlerin (2) numaralı bende göre tespit edilen değerleri ve bunlara ilişkin
amortismanların, yeniden değerlemenin yapılacağı yıla ait olan yeniden
değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri
bulunur.


Yapılacak değerlemede
yeniden değerleme oranı olarak (B) fıkrasında belirtilen oran dikkate alınır.
Kendilerine özel hesap dönemi tayin olunan mükellefler için, özel hesap
döneminin başladığı takvim yılına ait oran esas alınır.


Geçici vergi
dönemleri itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme
oranı, bir önceki yılın Kasım ayından başlamak üzere; 3, 6 ve 9 uncu aylarda
bir önceki 3, 6 ve 9 aylık dönemlere göre Türkiye İstatistik Kurumunun Yurt İçi
Üretici Fiyat Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak
suretiyle belirlenir.


4. Yeniden değerleme
neticesinde iktisadi kıymetlerin değerinde meydana gelen değer artışı, yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer
artışı ayrıntılı olarak görünecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon
hesabında gösterilir. Değer artışı, iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme
sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki
farktır. Net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetlerin bilançonun aktifinde
yazılı değerlerinden, pasifte yazılı amortismanların tenzili suretiyle bulunan
değeri ifade eder. İktisadi kıymetler için amortismanın herhangi bir yılda
yapılmamış olması durumunda söz konusu değer, bu amortismanlar tam olarak
ayrılmış varsayılarak belirlenir.


5. İktisadi
kıymetlerini bu fıkra kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutan mükellefler bu
kıymetlerini, yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden
amortismana tabi tutmaya devam ederler. Yeniden değerlemeye tabi tutulanların
her birine isabet eden değer artışları ile bunların hesap şekilleri amortisman
kayıtlarında ayrıntılı olarak gösterilir.


6. Pasifte özel bir
fon hesabında gösterilen değer artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında
herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı,
bu işlemin yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir
veya kurumlar vergisine tabi tutulur. Sermayeye eklenen değer artışları,
ortaklar tarafından işletmeye ilave edilmiş kıymetler olarak kabul edilir. Bu
işlemler kâr dağıtımı sayılmaz.


7. Yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması (satış, devir,
işletmeden çekiş, tasfiye gibi) halinde, bunlara isabet eden pasifte özel bir
fon hesabında gösterilen değer artışları aynen amortismanlar gibi muameleye
tabi tutulur.


8. Her yılın yeniden
değerleme oranı ancak o yıla ait değerlemede nazara alınabilir. Yeniden
değerlemenin herhangi bir yıl yapılmamasından veya değerleme oranının düşük
uygulanmasından dolayı daha sonraki yıllarda geçmiş dönemlere ilişkin yeniden
değerleme yapılamaz.


9. Hesap dönemi
içinde aktife giren iktisadi kıymetler için aktife girdiği hesap döneminde,
yeniden değerleme yapılmaz.


10. Yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasından önce (A)
fıkrasında belirtilen enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların
oluşması halinde, anılan fıkranın (7) numaralı bendi uyarınca enflasyon
düzeltmesi yapılır. Söz konusu bent gereği öz sermaye kalemlerinin
düzeltilmesinde bu madde kapsamındaki yeniden değerleme değer artış fonu öz
sermayeden düşülür. Ayrıca mezkûr değer artış fonunun sermayeye ilavesi
nedeniyle oluşan sermaye artışları sermaye artışı olarak dikkate alınmaz ve
enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz.


11. (A) fıkrası
uyarınca enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların oluştuğu dönemlerde, bu fıkra
uyarınca yeniden değerleme yapılmaz. Anılan fıkrada belirtilen enflasyon
düzeltmesine ilişkin şartların oluşmadığı ilk hesap döneminden itibaren, bu
fıkra hükümleri uyarınca yeniden değerleme uygulamasına devam olunabilir. Bu
durumda iktisadi kıymetlerin yeniden değerlemesine esas değerler olarak,
enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş son bilançoda yer alan değerler dikkate
alınır. Bu değerin tespitinde, iktisadi kıymetler için amortismanın herhangi
bir yılda yapılmamış olması durumunda, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılır.


12. Bu fıkra
kapsamında yeniden değerleme yapılan hesap döneminden sonra (A) fıkrası
uyarınca enflasyon düzeltmesi şartlarının yeniden oluşması durumunda, bu fıkra
hükümlerine göre yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan iktisadi kıymetler ile
bunlara ilişkin amortismanlar düzeltilmiş son değerleri dikkate alınarak
enflasyon düzeltmesine tabi tutulur.


13. Yeniden
değerlemenin herhangi bir yılda yapılmaması durumunda, sonraki hesap
dönemlerine ilişkin olarak bu fıkra kapsamında yeniden değerleme yapılabilir.


14. Bu fıkranın
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı
yetkilidir.”,


- Geçici 32 nci
maddesinde,
“Bu maddeyi ihdas eden Kanunla mükerrer 298 inci maddeye eklenen (Ç) fıkrası
kapsamında yeniden değerleme yapabilecek olan mükellefler, anılan fıkra
uyarınca ilk kez yeniden değerleme yapacakları hesap döneminden önceki hesap
döneminin sonu itibarıyla bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini (bu niteliklerini korudukları
müddetçe sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen
taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) aşağıdaki şartlarla yeniden
değerleyebilirler.


a) Yeniden
değerlemede, taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin ve
bunlara ait amortismanların, bu Kanunda yer alan değerleme hükümlerine göre
tespit edilen ve bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca
ilk kez yeniden değerleme yapılacak hesap döneminden önceki hesap döneminin
sonu itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır.
Amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda, yeniden
değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılarak belirlenir.


b) Taşınmazlar ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin (a) bendine göre tespit edilen
değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların yeniden değerleme oranı ile
çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri bulunur.


Yapılacak değerlemede
esas alınacak yeniden değerleme oranı olarak;


1. Bu Kanunun
mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasına göre enflasyon düzeltmesine tabi
tutulan;


i) En son bilançoda
yer alan taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler ile bunların
amortismanları için, anılan maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yapılacak yeniden
değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap döneminin son ayına
ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, söz konusu bilançonun ait olduğu tarihi takip eden
aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran,


ii) En son bilanço
tarihinden sonra iktisap edilen taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi
kıymetler ile bunların amortismanları için, anılan maddenin (Ç) fıkrası
kapsamında yapılacak yeniden değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki
hesap döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, bunların iktisap edildiği
ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran,


2. Daha önce Kanunun
geçici 31 inci maddesinin;


i) Birinci fıkrasında
yer alan tarihe kadar yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve
amortismanları için, mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında
yapılacak yeniden değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap
döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin
Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran,


ii) Yedinci fıkrasında
yer alan tarihe kadar yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler ile bunların amortismanları için,
mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yapılacak yeniden
değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap döneminin son ayına
ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2021 yılı Haziran ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oran,


dikkate alınır. Bu
bent uyarınca dikkate alınacak Yİ-ÜFE ibaresi; Türkiye İstatistik Kurumunun her
ay için belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici fiyatları endeksi
(ÜFE) değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi üretici fiyat endeksi
(Yİ-ÜFE) değerlerini ifade eder.


c) Yeniden değerleme
neticesinde taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin
değerinde meydana gelecek değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan
taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin her birine isabet
eden değer artışları ayrıntılı olarak gösterilecek şekilde, bilançonun
pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Değer artışı, taşınmazlar ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrası ve
yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır. Net
bilanço aktif değeri, taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi
kıymetlerin bilançonun aktifinde yazılı değerlerinden, pasifte yazılı
amortismanların tenzili suretiyle bulunan değeri ifade eder.


Taşınmaz ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini bu madde kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutan mükellefler bunları, yapılan yeniden değerleme
sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortismana tabi tutmaya devam ederler.


Pasifte özel bir fon
hesabında gösterilen değer artışı tutarı üzerinden %2 oranında hesaplanan
vergi, yeniden değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın sonuna kadar
bir beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairesine beyan edilir ve ilk taksiti beyanname verme süresi içinde, izleyen
taksitler beyanname verme süresini takip eden ikinci ve dördüncü ayda olmak
üzere üç eşit taksitte ödenir. Bu fıkra kapsamında ödenen vergi; gelir ve
kurumlar vergisinden mahsup edilmez, gelir ve kurumlar vergisi matrahının
tespitinde gider olarak kabul edilmez. Beyanın zamanında yapılmaması ya da
tahakkuk eden verginin süresinde ödenmemesi halinde bu madde hükümlerinden
faydalanılamaz.


Pasifte özel bir fon
hesabında gösterilen değer artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında
herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı,
bu işlemin yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir
veya kurumlar vergisine tabi tutulur.


Yeniden değerlemeye
tabi tutulan taşınmaz ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin elden
çıkarılması halinde, pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışları,
kazancın tespitinde dikkate alınmaz.


Bu madde kapsamında
yeniden değerleme sadece bir kez, bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası uyarınca yapılacak yeniden değerleme öncesinde olmak üzere yapılabilir.
Bu madde kapsamında yeniden değerleme yapmakla birlikte yeniden değerlemenin
ilgili olduğu hesap döneminden sonraki hesap dönemi için mükerrer 298 inci
maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapmayan mükellefler, daha
sonraki dönemlerde mezkûr fıkra kapsamında yapacakları yeniden değerlemede
tekrar bu madde kapsamında yeniden değerleme yapamazlar.


Bu madde kapsamında
yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi
kıymetlerin elden çıkarılmasından önce bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin
(Ç) fıkrası uyarınca yeniden değerleme yapılmadan mezkûr maddenin (A) fıkrası
gereğince enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların oluşması halinde,
bu madde gereğince oluşan değer artışı fonu öz sermayeden düşülmek suretiyle
mezkûr madde uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılır.


Bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı
yetkilidir.”,


- Geçici 33 üncü
maddesinde,
“Geçici vergi dönemleri de dahil olmak üzere 2021 ve 2022 hesap dönemleri
(kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerde 2022 ve 2023 yılında biten
hesap dönemleri itibarıyla) ile 2023 hesap dönemi geçici vergi dönemlerinde
mükerrer 298 inci madde kapsamındaki enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların
oluşup oluşmadığına bakılmaksızın mali tablolar enflasyon düzeltmesine tabi
tutulmaz.


Mükerrer 298 inci
maddenin (Ç) fıkrası uygulaması açısından, birinci fıkrada enflasyon düzeltmesi
yapılmayacağı belirtilen dönemler enflasyon düzeltmesi şartlarının
gerçekleşmediği dönem olarak değerlendirilir.


31/12/2023 tarihli
mali tablolar, enflasyon düzeltmesi şartlarının oluşup oluşmadığına
bakılmaksızın enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Yapılan enflasyon
düzeltmesinden kaynaklanan kâr/zarar farkı geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında
gösterilir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârı vergiye tabi tutulmaz,
geçmiş yıl zararı zarar olarak kabul edilmez.


Bu maddenin birinci,
ikinci ve üçüncü fıkrası hükümleri, mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrasının
(9) numaralı bendi kapsamında olan mükellefler bakımından geçerli değildir.


Bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı
yetkilidir.”,


hükümleri yer almaktadır.


(2) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrasının (14) numaralı bendi ile aynı Kanunun geçici 32 nci maddesinin son
fıkrasının verdiği yetkiye dayanılarak, söz konusu fıkra ile geçici maddenin
uygulama usul ve esasları Tebliğin izleyen maddelerinde belirlenmiştir.


Tanımlar
ve kısaltmalar


MADDE 3- (1) Bu Tebliğ uygulamasında;


a) 193 sayılı Kanun: 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununu,


b) 213 sayılı Kanun: 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi
Usul Kanununu,


c) 5520 sayılı Kanun: 13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanununu,


ç) 7338 sayılı Kanun: 14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı
Vergi Usul Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunu,


d) Amortismana tabi iktisadi kıymet: 213 sayılı Kanun
uyarınca amortisman yoluyla itfası gereken gayrimenkul, gayrimenkul gibi
değerlenen kıymetler (gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı, tesisat
ve makinalar, gemiler ve diğer taşıtlar, gayrimaddi haklar), demirbaşlar,
sinema filmleri, şerefiyeler, araştırma-geliştirme harcamaları, özel maliyet
bedelleri, aktifleştirilen ilk tesis ve taazzuv giderleri gibi kıymetleri,


e) Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığını,


f) Bilanço esasına göre defter tutan mükellef: 213 sayılı
Kanunun 177 nci maddesinde sayılan mükellefleri,


g) Değer artışı: Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi
kıymetlerin yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço
aktif değerleri arasındaki farkı,


ğ) Dönem sonu: 213 sayılı Kanunun 174 üncü maddesinde
belirtilen hesap dönemleri sonu ile 193 sayılı Kanunun mükerrer 120 nci
maddesine göre belirlenen geçici vergi dönemleri sonunu,


h) Enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği dönem:
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (1) numaralı
bendinde, enflasyon düzeltmesi yapılması için gerçekleşmesi öngörülen şartların
oluşmadığı veya aynı Kanunun geçici 33 üncü maddesinde enflasyon düzeltmesi
şartlarının gerçekleşmediği dönem olarak değerlendirilen geçici vergi dönemleri
ve hesap dönemlerini,


ı) Net bilanço aktif değeri: Yeniden değerlemeye tabi
tutulan iktisadi kıymetin bilançonun aktifinde yazılı değerinden, pasifinde
yazılı amortismanının tenzili suretiyle bulunan değeri,


i) Taşınmaz: 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni
Kanununun 704 üncü maddesi uyarınca arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya
kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı
bağımsız bölümleri,


j) Tam mükellefiyet: 193 sayılı Kanunun 3, 4 ve 5 inci
maddeleri ile 5520 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası
uygulamasında, gerek Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında elde edilen kazanç
ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilmeyi,


k) Yeniden değerleme oranı: Tebliğin ikinci bölümü
uygulaması bakımından, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (B)
fıkrası uyarınca her yıl Bakanlık tarafından ilan edilen oran ile aynı maddenin
(Ç) fıkrasının (3) numaralı bendi uyarınca geçici vergi dönemleri itibarıyla
belirlenen oranı,


l) Yİ-ÜFE: Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için
belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici fiyatları endeksi (ÜFE)
değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi üretici fiyat endeksi
(Yİ-ÜFE) değerlerini,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


213 Sayılı Kanunun Mükerrer 298 inci
Maddesinin (Ç) Fıkrası Kapsamında Sürekli Yeniden Değerleme Uygulaması


Sürekli
yeniden değerleme uygulaması


MADDE 4- (1) 7338 sayılı Kanunun 31 inci
maddesiyle 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesine eklenen (Ç)
fıkrasıyla, enflasyon düzeltmesi şartlarının gerçekleşmediği hesap
dönemlerinde, fıkrada öngörülen kapsam ve şartlar dahilinde amortismana tabi
iktisadi kıymetlerin ve bunlara ait amortismanların yeniden değerlemeye tabi
tutulabilmesine imkân sağlanmıştır.


(2) Söz konusu fıkranın uygulama usul ve esasları Tebliğin
bu bölümünün izleyen maddelerinde belirlenmiştir.


Yeniden
değerleme yapabilecek mükellefler


MADDE 5- (1) Tam mükellefiyete tabi ve
bilanço esasına göre defter tutan; kollektif, adi komandit ve adi şirketler de
dahil olmak üzere ferdi işletme sahibi gelir vergisi mükellefleri ile kurumlar
vergisi mükellefleri bilançolarına kayıtlı amortismana tabi iktisadi
kıymetlerini, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrasında ve
bu Tebliğin 6 ncı maddesinde belirtilen istisnalar dışında, yeniden değerleme
hakkına sahip bulunmaktadırlar.


(2) Aşağıda yer alan mükellefler, 213 sayılı Kanunun
mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası hükümlerinden yararlanamaz:


a) Dar mükellefiyet esasında vergilendirilen mükellefler.


b) İşletme hesabı (zirai işletme hesabı dahil) esasına göre
defter tutan mükellefler.


c) Serbest meslek kazanç defteri tutan serbest meslek
erbabı mükellefler.


ç) Münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş
alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler.


d) Kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para
birimiyle tutmalarına izin verilen mükellefler.


Yeniden
değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetler


MADDE 6- (1) 1/1/2022 tarihinden itibaren, enflasyon
düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği dönem sonları itibarıyla aktife
kayıtlı bulunan amortismana tabi iktisadi kıymetler bakımından, 213 sayılı
Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrasında yazılı istisnalar hariç,
söz konusu fıkra uygulamasından yararlanılabilir.


(2) 193 sayılı Kanunun mükerrer 120 nci ve 5520 sayılı
Kanunun 25 inci maddeleri uyarınca gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin
ödemeleri gereken geçici vergiye esas kazancın tespitine ilişkin açıklamalara
217 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer verilmiştir.


Ayrıca, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrasının (3) numaralı bendinde, geçici vergi dönemleri itibarıyla yapılacak
değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranının, bir önceki yılın Kasım
ayından başlamak üzere; 3, 6 ve 9 uncu aylarda, bir önceki 3, 6 ve 9 aylık
dönemlere göre Yİ-ÜFE değerinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas
alınmak suretiyle belirleneceği hükme bağlanmıştır.


Bu bağlamda, mükelleflerin geçici vergi dönem sonlarında
amortismana tabi iktisadi kıymetlerini ve bunlara ait amortismanlarını 213
sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası ve Tebliğin bu bölümü
kapsamında yeniden değerleyebilmeleri mümkündür. 213 sayılı Kanunun geçici 33
üncü maddesi uyarınca şartların gerçekleşmemiş sayıldığı 2022 ve 2023 hesap
dönemleri geçici vergi dönemleri sonları itibarıyla da bu kapsamda yeniden
değerleme yapılabilir.


(3) Yeniden değerleme, bu hakka sahip mükelleflerin, 213
sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrasında yazılı istisnalar
dışında, enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmeyen dönem sonları itibarıyla
bilançolarına dahil amortismana tabi iktisadi kıymetleri ile bu kıymetlere
ilişkin olarak bilançonun pasifinde gösterilen amortismanlar hakkında
uygulanır. Amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda, yeniden
değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılarak belirlenir.


(4) Bu niteliklerini korudukları müddetçe sat-kirala-geri
al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen iktisadi kıymetler ile
iktisadi kıymetlerin alım, satım ve inşa işleri ile devamlı olarak uğraşanların
bu amaçla aktiflerinde kayıtlı bulunan emtia niteliğindeki kıymetler, hangi
hesapta izlendiği/kayıtlı olduğu önemli olmaksızın, 213 sayılı Kanunun mükerrer
298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulamaz.


Kapsama giren mükelleflerin kiralamaya konu ettikleri
iktisadi kıymetler, emtia niteliğinde olanlar hariç, yeniden değerlemeye tabi
tutulabilir. Örneğin, araç alım satımı faaliyetinde bulunan mükellefin bu
amaçla aktifinde bulunan bir aracı satış öncesinde belirli bir süre ile
kiralamış olması halinde, bu durum söz konusu araç için mezkûr (Ç) fıkrasından
yararlanılabilmesini sağlamaz.


(5) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetlerin,
amortismana tabi iktisadi kıymet mahiyetinde olması zorunluluğu bulunduğundan,
boş arazi ve arsalar gibi amortismana tabi olmayan iktisadi kıymetler yeniden
değerlemeye tabi tutulamaz.


(6) Yeniden değerlemenin yapılacağı dönem sonu itibarıyla
aktife kayıtlı olmayan amortismana tabi iktisadi kıymetler yeniden değerlemeye
tabi tutulamaz.


(7) Yeniden değerlemenin yapılacağı hesap döneminde aktife
dahil edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için yeniden değerleme
yapılamaz. Diğer bir ifade ile amortismana tabi iktisadi kıymetler için aktife
dahil edildikleri hesap döneminde yeniden değerleme yapılamaz.


Bu kapsamda, yapılmakta olan yatırımlar veya iktisadi
kıymetlerin yatırım harcamaları yeniden değerlemeye tabi tutulamayacağı gibi,
yatırımın tamamlanmasını müteakiben ilgili hesaba aktarılan amortismana tabi
iktisadi kıymetin de aktifleştirildiği hesap döneminde yeniden değerlemeye tabi
tutulması imkânı bulunmamaktadır. Örneğin, inşa edilerek aktifleştirilen
binaların, aktifleştirildikleri hesap döneminde yeniden değerlemeye tabi
tutulması mümkün bulunmamakta olup, bu kapsamdaki binalar ancak
aktifleştirildikleri hesap döneminden sonraki hesap dönemlerinde yeniden
değerlemeye tabi tutulabilir.


Yeniden
değerlemeye esas değer


MADDE 7- (1) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrasına göre yapılacak yeniden değerlemede, amortismana tabi
iktisadi kıymetlerin ve bunlara ait amortismanların, mezkûr Kanunda yer alan
değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve değerlemenin yapılacağı dönem sonu
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır.


(2) 213 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca
amortismana tabi iktisadi kıymetin maliyet bedeline eklenmiş (iktisadi
kıymetlerin aktifleştirildiği hesap dönemine ilişkin olanlar hariç) kur
farkları ve kredi faizleri ile bunlara isabet eden amortismanlar yeniden
değerleme kapsamına girmediğinden, (1) numaralı fıkrada belirtilen değerler,
söz konusu kur farkları ve kredi faizleri ile bunlara isabet eden amortismanlar
tenzil edilmek suretiyle tespit edilir.


Örneğin, hesap dönemi takvim yılı olan bir mükellef
tarafından yabancı para cinsinden kullanılan kredi ile finanse edilerek 2021
yılında iktisap edilen makinenin maliyetine eklenen 2021 yılı sonuna kadar
oluşan kredi faizleri ve kur farkları ile bunlara tekabül eden amortisman
tutarları yeniden değerleme kapsamına girmekte, ancak 2022 ve sonraki yıllara
ilişkin olarak anılan makinenin maliyetine dahil edilen kredi faizleri ve kur
farkları ile bunlara tekabül eden amortisman tutarları, yeniden değerleme
kapsamına girmemektedir.


(3) 213 sayılı Kanunun geçici 31 ve/veya 32 nci maddeleri
kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulan amortismana tabi iktisadi kıymetler
ve bunların amortismanlarının, aynı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerlemeye esas değerinin tespitinde, daha önce
aynı Kanunun geçici 31 ve/veya 32 nci maddeleri kapsamında hesaplanan yeniden
değerleme öncesi ve sonrası değerler arasındaki farkların, Tebliğin bu
maddesinin (2) numaralı fıkrasında yeniden değerleme kapsamında olmadığı
belirtilen kur farkları ve kredi faizleri ile amortismanlarına isabet eden
kısmı da dikkate alınmaz.


(4) Amortismanların yeniden değerlemeye tabi tutulmasında,
esas itibarıyla, kapsam dahilindeki iktisadi kıymetlere ilişkin olarak ayrılmış
olup bilançonun pasifinde gösterilen amortismanlar yeniden değerlemede dikkate
alınır. Ancak, iktisadi kıymetlerin amortismanının herhangi bir yılda eksik
ayrılması veya hiç ayrılmamış olması durumunda, yeniden değerlemeye esas alınacak
değer, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.


Örneğin, 2017 yılında iktisap edilen ve
faydalı ömrü 10 yıl olan amortismana tabi iktisadi kıymete 2019 ve 2020
yıllarında amortisman ayrılmamış olması halinde, 2022 yılında yapılacak yeniden
değerlemede, yeniden değerlemeye esas alınacak amortisman değeri, söz konusu
yıllara ilişkin ayrılmayan amortisman tutarları da ayrılmış varsayılarak
belirlenir.


(5) Enflasyon düzeltmesi yapılması şartlarının oluştuğu
dönemlerde (213 sayılı Kanunun geçici 33 üncü maddesi uyarınca şartların
gerçekleşmemiş sayıldığı dönemler hariç), aynı maddenin (Ç) fıkrası uyarınca
yeniden değerleme yapılamaz. Enflasyon düzeltmesine ilişkin şartların
gerçekleşmediği müteakip ilk hesap döneminden itibaren, mezkûr maddenin (Ç)
fıkrası hükümleri uyarınca yeniden değerleme uygulamasına devam olunabilir. Bu
durumda amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerlemesine esas
değerler olarak, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş son bilançoda yer alan
değerler dikkate alınır. Bu değerin tespitinde, iktisadi kıymetler için
amortismanın herhangi bir yılda ayrılmamış olması durumunda, bu amortismanlar
tam olarak ayrılmış varsayılır.


Yeniden
değerleme yapılmasında ihtiyarilik


MADDE 8- (1) 5 inci maddeye göre yeniden değerleme
yapabilecek mükelleflerin, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapması zorunlu olmayıp, bu karar
mükelleflerin tercihine bırakılmıştır.


Bu kapsamda, dileyen mükellefler bilançolarında kayıtlı
iktisadi kıymetlerini ilgili dönemde yeniden değerlemeye tabi tutmayarak mevcut
durumlarını muhafaza edebilir.


(2) 6 ncı maddede yeniden değerlemeye tabi tutulabileceği
belirtilen iktisadi kıymetlerin tamamı veya bir kısmı için mezkûr (Ç) fıkrası
uygulamasından yararlanılabilir.


Yeniden
değerleme yapılabilme zamanı


MADDE 9- (1) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme, uygulamadan yararlanma
hakkını haiz mükelleflerin fıkranın yürürlüğe girdiği 1/1/2022 tarihinden
itibaren, enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği dönemlerde, değerlemenin yapılacağı dönem sonu itibarıyla, yasal defter
kayıtlarında yer alan amortismana tabi iktisadi kıymetler ve bunlara ait
amortismanların yeniden değerlemeye esas değerleri üzerinden yapılır.


(2) Yeniden değerlemenin herhangi bir hesap döneminde
yapılmaması veya değerleme oranının düşük uygulanmasından dolayı, daha sonraki
hesap dönemlerinde, geçmiş hesap dönemlerine ilişkin yeniden değerleme
yapılamaz.


Örneğin, 2022 yılı için yeniden değerleme oranının %15
(yüzde on beş) olarak tespit edilmesi, ancak mükellefçe %10 (yüzde on) olarak
uygulanması veya yeniden değerlemenin hiç yapılmamış olması halinde, 2022
yılını takip eden yıllarda, aradaki %5 (yüzde beş)’lik fark veya hiç değerleme
yapılmaması nedeniyle belirtilen tam oran dikkate alınarak geçmişe yönelik
yeniden değerleme yapılması mümkün olamayacaktır.


(3) Aynı hesap dönemi içerisinde; geçici vergi dönemlerinin
hiçbirinde ya da herhangi bir veya daha fazla geçici vergi dönemlerinde yeniden
değerleme yapılmaması, sonraki geçici vergi döneminde veya ilgili hesap dönemi
sonunda yeniden değerleme yapılmasına engel teşkil etmez.


Ayrıca, geçici vergi dönemlerinde yapılan
tercih yıllık uygulamayı bağlamamaktadır. Örneğin 2022 yılı geçici vergi
dönemleri itibarıyla yeniden değerleme yapan mükellef isterse 2022 hesap dönemi
sonunda yeniden değerleme yapmayabilir.


(4) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerlemenin herhangi bir hesap döneminde
yapılmaması, enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmediği, sonraki
hesap dönemlerine ilişkin olarak mezkûr (Ç) fıkrası kapsamında yeniden
değerleme yapılmasına engel teşkil etmez.


(5) 213 sayılı Kanunun 174 üncü maddesi kapsamında, öteden
beri kendilerine özel hesap dönemi tayin edilmiş olan mükellefler, 2022 yılında
başlayan hesap döneminden itibaren mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası
kapsamında yeniden değerleme yapabilir.


Yeniden
değerleme oranı


MADDE 10- (1) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında; amortismana tabi iktisadi kıymetlerin 7 nci
maddeye göre tespit edilen değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların,
yeniden değerlemenin yapılacağı yıla ait olan yeniden değerleme oranı ile
çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri bulunur.


(2) Yapılacak değerlemede, yeniden değerleme oranı olarak
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (B) fıkrası uyarınca ilgili yıl
için Bakanlık tarafından ilan edilen oran dikkate alınır.


Kendilerine özel hesap dönemi tayin olunan mükellefler
için, özel hesap döneminin başladığı takvim yılına ait oran esas alınır.
Örneğin, 1/9/... – 31/8/… dönemi dikkate alınmak suretiyle kendisine özel hesap
dönemi tayin edilen mükellef, 1/9/2022 – 31/8/2023 özel hesap dönemi sonunda
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrasından yararlanmak
istemesi halinde, Bakanlık tarafından 2022 yılı için ilan edilen yeniden
değerleme oranını dikkate alacaktır.


(3) Geçici vergi dönemleri itibarıyla yapılacak değerlemede
esas alınacak yeniden değerleme oranı, bir önceki yılın Kasım ayından başlamak
üzere; 3, 6 ve 9 uncu aylarda bir önceki 3, 6 ve 9 aylık dönemlere göre Yİ-ÜFE
değerinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak suretiyle
belirlenecektir.


(4) Yeniden değerlemeye tabi tutulan amortismana tabi
iktisadi kıymetlere ait birikmiş amortismanlar da söz konusu iktisadi
kıymetlere uygulanan oran ile çarpılmak suretiyle yeniden değerlemeye tabi
tutulur.


(5) 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan devir ve
tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve bölünme
hallerinde, devrolunan veya bölünen işletmeler/şirketler tarafından iktisap
edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler devralanlar tarafından yeniden
değerlemeye tabi tutulabilir.


Bu kapsamda, devrolunan veya bölünen işletmeler/şirketler
tarafından iktisap edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler (yeniden
değerlemenin yapılacağı hesap döneminde iktisap edilenler hariç) için devredenler
tarafından devir tarihine kadar geçici vergi dönemlerinde yeniden değerleme
yapılabilir. Devralanlar tarafından ise, müteakip dönem sonlarında yeniden
değerleme yapılabilir. Yeniden değerlemenin yapılacağı hesap döneminde, iktisap
edilme durumunun tespitinde, devrolunan veya bölünen işletmeler/şirketler
tarafından iktisap tarihi dikkate alınır.


(6) Amortismana tabi olup faydalı ömür süresini tamamlayan
iktisadi kıymetler de yeniden değerlemeye tabi tutulabilir. Ancak bu durumda,
faydalı ömrü sona ermiş amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme
sonrasında bulunan değerleri üzerinden, daha önceki yıllarda ayrılmamış
amortismanlara ilişkin olarak amortisman ayrılamaz.


(7) Her yılın yeniden değerleme oranı ancak o yıla ait
değerlemede nazara alınabilir.


Yeniden
değerleme uygulaması


MADDE 11- (1) Kapsama giren amortismana tabi
iktisadi kıymetler ve bunlara ait amortismanların, yeniden değerlemeye esas
değerlerinin, yeniden değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yapılan yeniden
değerleme sonucunda, bilançonun aktifi, pasifinden daha yüksek bir değere
ulaşmaktadır.


Yeniden değerleme sonucunda ortaya çıkan değer artışını
hesaplamada 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası net
değer artışı usulünü benimsemiştir. Net değer artışının hesaplanabilmesi için
yeniden değerlemeden önceki ve sonraki net bilanço aktif değerlerinin tespiti
gerekmektedir.


Bu kapsamda amortismanların yeniden değerlenmiş
tutarlarının belirlenmesinde, amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması
halinde amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılır.


Yeniden değerleme neticesinde (amortismana tabi iktisadi
kıymetlerin yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değerinin, yeniden
değerleme oranı ile çarpımından sonra bulunacak net bilanço aktif değerinden
indirilmesi suretiyle) hesaplanan değer artışı, yeniden değerlemeye tabi
tutulan amortismana tabi iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer
artışları ayrıntılı olarak gösterilecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir
fon hesabına alınır.


(2) Bakanlık tarafından 213 sayılı Kanunun 315 inci
maddesine istinaden tespit ve ilan edilen normal amortisman oranlarının
tespitinde dikkate alınan (veya aynı Kanunun 320 nci maddesinin dördüncü
fıkrası ya da geçici 30 uncu maddesi kapsamında belirlenen) faydalı ömür süresi
tamamlanmamış amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme
sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortisman ayrılmaya devam edilir.


Örnek 1:
Tam mükellefiyet esasında vergilendirilen, hesap dönemi takvim yılı olan
(A) A.Ş.’nin 31/12/2022 tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan ve
2015 yılında peşin bedelle iktisap edilmiş olan bir makinenin maliyet bedeli
200.000 TL ve 31/12/2021 tarihli bilançosunda birikmiş amortismanı 60.000
TL’dir. Söz konusu makinenin faydalı ömrü 20 yıl, normal amortisman oranı ise
%5 olup, 2017 yılında amortisman ayrılmamıştır.


Makinenin, 2022 yılı yeniden değerleme oranı %15
varsayılarak, hesap dönemi sonunda yeniden değerlemeye tabi tutulması halinde,
yeniden değerlemeye ilişkin hesaplamalar aşağıdaki şekilde olacaktır. (Söz
konusu makinenin 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmadığı varsayılmıştır.)


Değer
artışının hesabında, yeniden değerleme öncesi ve sonrası net bilanço aktif
değerleri olarak, değerlemenin yapılacağı hesap dönemi sonu itibarıyla
makinenin yasal defter kayıtlarında yer alan değeri ile bu makine için ayrılmış
olup bilançonun pasifinde gösterilen birikmiş amortismanları (önceki dönemlerde
ayrılmamış olanlar dahil) arasındaki fark ve bunların yeniden değerleme sonrası
bulunan tutarları arasındaki fark dikkate alınacaktır.





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Makine



200.000,00



%15



230.000,00






Birikmiş Amortisman



*70.000,00



80.500,00






Net Bilanço Aktif Değeri



130.000,00



 



149.500,00






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



19.500,00






* 2017 yılında amortisman
ayrılmamış olduğundan bilançonun pasifindeki birikmiş amortisman 60.000 TL
olmakla beraber, amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda
söz konusu değerin, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak
belirlenmesi gerektiğinden birikmiş amortisman 70.000 TL olarak dikkate
alınmıştır.


Bu kapsamda değer artışı, makinenin;


- Yeniden değerleme sonrası net bilanço aktif değerinden
(230.000 – 80.500 = 149.500 TL),


- Yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerinin
(200.000 – 70.000 = 130.000 TL)


indirilmesi suretiyle hesaplanacak olup, örneğimizde
(149.500 - 130.000 =) 19.500 TL olarak gerçekleşecektir.


Söz
konusu değer artışına ilişkin muhasebe kayıtları ise aşağıdaki şekilde
olacaktır.







253 Tesis,
Makine ve Cihazlar Hesabı





30.000,00 TL








257 Birikmiş
Amortismanlar



10.500,00 TL






 



522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

       522… 213 sayılı Kanun
mük.298. madde

            
…… Makinesi Değer Artışı



19.500,00 TL






Mük. 298. madde
kapsamında yeniden değerleme işlemi


















Mükellef, yeniden değerlemeye tabi tuttuğu makineyi yeni
değeri üzerinden amortismana tabi tutabilecektir. Buna göre, söz konusu
makinenin kayıtlı değeri 230.000 TL’ye çıktığından, 2022 yılı yıllık toplam amortisman
tutarı da (230.000 x %5 =) 11.500 TL olacaktır.


(3) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapılabilmesinin mümkün
olduğu herhangi bir hesap döneminde yeniden değerlemenin yapılmaması, sonraki
hesap dönemlerinde aynı fıkra kapsamında yeniden değerleme yapılabilmesine
engel teşkil etmez.


Yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması


MADDE 12- (1) Yeniden değerlemeye tabi tutulan
iktisadi kıymetlerin satış, devir (193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde
sayılan devir ve tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan
devir ve bölünme halleri kapsamında yapılanlar hariç), işletmeden çekiş,
tasfiye gibi nedenlerle elden çıkarılması halinde, bunlara isabet eden ve bilançonun
pasifinde özel bir fon hesabında gösterilen değer artışları aynen amortismanlar
gibi muameleye tabi tutulur.


Örnek 2:
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yapılan
yeniden değerleme sonrası kayıtlı değeri 500.000 TL olan makinenin birikmiş
amortismanı 275.000 TL olup, yeniden değerleme sonucu bu makine için özel
fonlar hesabına aktarılmış tutar 35.000 TL’dir. Makinenin KDV hariç 600.000
TL’ye satılması ve bedelin peşin olarak tahsil edilmesi halinde, satış işlemine
ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır. (İşlemin muhasebe
kayıtlarının yapılmasında KDV hesapları ihmal edilmiştir.)







102 Bankalar



600.000,00 TL




 






257 Birikmiş Amortismanlar



275.000,00 TL



 



 






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

       522… 213 sayılı Kanun mük.
298. madde

            
…… Makinesi Değer Artışı



35.000,00 TL



 



 






 



253 Tesis,
Makine ve Cihazlar Hesabı



500.000,00 TL






 



679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar Hesabı



 410.000,00 TL






Mük. 298. madde kapsamında yeniden değerlenen
makinenin satışı



 

















(2) Sermayeye ilave edilen değer artışları, satış veya
herhangi bir şekilde elden çıkarmaya ilişkin kar ve zararın tespitinde dikkate
alınmaz.


Ancak, elden çıkarılan iktisadi kıymetlere ait değer artışlarının
sermayeye ilavesi halinde, elden çıkarma sırasında birikmiş amortisman gibi
mütalaa edilmeyen değer artışları, faaliyete devam edilen süre içerisinde
herhangi bir suretle sermayeden çekilirse, çekilen kısım o dönemin kazancı
sayılarak vergiye tabi tutulur.


(3) 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan devir ve
tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve bölünme
hallerinde, söz konusu fon hesabının devrolunduğu kurumlar için de (1) ve (2)
numaralı fıkra hükümleri geçerlidir.


Enflasyon düzeltmesi yapılması gereken dönemlerde ve
şartların oluşmadığı müteakip dönemlerde yeniden değerleme


MADDE 13- (1) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (A) fıkrası ve geçici 33 üncü maddesi uyarınca, enflasyon düzeltmesi
yapma zorunluluğunun bulunduğu dönemlerde, aynı maddenin (Ç) fıkrası kapsamında
yeniden değerleme yapılamaz.


Ancak, enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğunun
bulunmadığı müteakip ilk hesap döneminden itibaren, mezkûr maddenin (Ç) fıkrası
hükümleri uyarınca yeniden değerleme uygulamasına devam olunabilir. Bu durumda
amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerlenmesine esas değerler
olarak, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş son bilançoda yer alan değerler
dikkate alınır. Bu değerin tespitinde, iktisadi kıymetler için amortismanın
herhangi bir hesap döneminde ayrılmamış olması durumunda, bu amortismanlar tam
olarak ayrılmış varsayılır.


(2) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapılan dönem sonunu müteakip dönemde,
enflasyon düzeltmesi yapılması durumunda, yeniden değerlemeye tabi tutulmuş
olan amortismana tabi iktisadi kıymetler ile bunlara ilişkin amortismanlar
yeniden değerlenmiş son değerleri, diğer bir deyişle en son yapılan yeniden
değerleme sonucu bulunan değerler dikkate alınarak enflasyon düzeltmesine tabi
tutulur ve enflasyon düzeltmesinde, söz konusu amortismana tabi iktisadi
kıymetlere ilişkin düzeltme işlemine esas tarih olarak, en son yeniden
değerleme yapılan dönemin son günü dikkate alınır.


(3) Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin
elden çıkarılmasından önce 213 sayılı Kanunun ilgili hükümleri kapsamında
enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğunun oluşması halinde, öz sermaye
kalemlerinin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmasında, yeniden değerleme değer
artış fonu öz sermayeden düşülmek suretiyle enflasyon düzeltmesi yapılır.


Ayrıca mezkûr değer artış fonunun sermayeye eklenmiş olması
halinde de, bu tutar sermaye hesabından düşülerek enflasyon düzeltmesi yapılır.
Diğer bir ifade ile mezkûr değer artış fonunun sermayeye ilavesi nedeniyle
oluşan sermaye artışları da sermaye artışı olarak dikkate alınmaz ve enflasyon
düzeltmesine tabi tutulmaz.


Özel hesap dönemine geçiş veya özel hesap döneminden takvim
yılı esasına dönüşte ortaya çıkan kıst hesap dönemi için yeniden değerleme


MADDE 14- (1) Takvim yılı
içinde kendilerine özel hesap dönemi tayin edilen mükelleflerin, özel hesap
dönemine geçmeleri ya da özel hesap döneminden takvim yılı esasına dönmeleri
sırasında ortaya çıkan kıst hesap dönemi için, bir önceki yılın Kasım ayından
başlamak üzere, söz konusu kıst dönem dahilindeki ay sayısı kadarlık dönemde,
kıst dönem dahilindeki ay sayısı kadarlık bir önceki döneme göre Yİ-ÜFE
değerinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı esas alınmak suretiyle
yeniden değerleme yapılabilir.


Örneğin, mevcut hesap dönemi takvim yılı
olan ve kendisine 1/7/2022 tarihinden geçerli olmak üzere, 1 Temmuz-30 Haziran
tarihleri arası özel hesap dönemi olarak tayin edilen bir mükellef,
1/1/2022-30/6/2022 tarihleri arasındaki kıst hesap dönemi için, 2021 yılı Kasım
ayından başlamak üzere 6 aylık dönemde, bir önceki 6 aylık döneme göre Yİ-ÜFE
değerinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranını esas alarak yeniden değerleme
yapabilecektir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


213 Sayılı Kanunun Geçici 32 nci Maddesi
Kapsamında Yeniden Değerleme Uygulaması


Geçici 32 nci madde kapsamında yeniden değerleme uygulaması


MADDE 15- (1) 7338 sayılı Kanunun 52 nci maddesiyle 213
sayılı Kanuna eklenen geçici 32 nci maddeyle; aynı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca yeniden değerleme yapabilecek mükelleflerin,
istemeleri halinde söz konusu fıkra kapsamında ilk kez yapılacak yeniden
değerleme öncesinde, bilançolarına kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana
tabi diğer iktisadi kıymetlerini, önceki hesap döneminin sonu itibarıyla
yeniden değerleyebilmelerine imkân sağlanmıştır.


(2) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında,
taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler (bu niteliklerini
korudukları müddetçe sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına
konu edilen taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) Tebliğin bu bölümünün izleyen
maddelerinde belirlenen usul ve esaslar dahilinde yeniden değerlemeye tabi
tutulabilir.


Yeniden
değerleme yapabilecek mükellefler


MADDE 16- (1) 213 sayılı Kanunun geçici 32
nci maddesi ile tanınan imkândan, aynı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapabilecek olanlar yararlanabilir.


Dolayısıyla, 5 inci maddede belirtilen kapsam 213 sayılı
Kanunun geçici 32 nci maddesi uygulaması için de geçerlidir.


Yeniden
değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetler


MADDE 17- (1) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi kapsamında yeniden değerlemenin yapılacağı tarih itibarıyla aktife
kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler
bakımından mezkûr madde uygulamasından yararlanılabilir.


(2) Bu niteliklerini korudukları müddetçe sat-kirala-geri
al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmazlar ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler ile iktisadi kıymetlerin alım, satım
ve inşa işleri ile devamlı olarak uğraşanların bu amaçla aktiflerinde kayıtlı
bulunan emtia niteliğindeki kıymetler, hangi hesapta kayıtlı olduğu önemli
olmaksızın, 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulamaz.


Kapsama giren mükelleflerin kiralamaya konu ettikleri
iktisadi kıymetler, emtia niteliğinde olanlar hariç, yeniden değerlemeye tabi
tutulabilir.


(3) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında
yeniden değerlemeye tabi tutulacak taşınmazların, aynı Kanun uygulamasında
amortismana tabi iktisadi kıymet mahiyetinde olması zorunluluğu
bulunmadığından, müessese hükümlerinden faydalanmak isteyen mükelleflerce boş
arazi ve arsalar da yeniden değerlemeye tabi tutulabilir.


Ancak, bu kıymetler aynı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında, ilk kez veya sonraki dönemlerde yapılmasına bakılmaksızın,
yeniden değerlemeye tabi tutulamaz.


Yeniden
değerlemeye esas değer


MADDE 18- (1) Yeniden değerleme,
taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin ve varsa bunlara
ait amortismanların, 213 sayılı Kanunda yer alan değerleme hükümlerine göre
tespit edilen ve bu Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme
yapılacak tarihten önceki hesap döneminin sonu itibarıyla yasal defter
kayıtlarında yer alan değerleri üzerinden yapılabilir.


(2) Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin amortismanının
herhangi bir yılda eksik ayrılması veya hiç ayrılmamış olması durumunda,
yeniden değerlemeye esas alınacak değer, bu amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılarak belirlenir.


(3) 213 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca
maliyet bedeline intikal ettirilen kredi faizleri ve kur farkları da yeniden
değerleme kapsamına girmektedir.


Yeniden
değerleme yapılmasında ihtiyarilik


MADDE 19- (1) 5 inci maddeye göre yeniden değerleme
yapabilecek mükelleflerin, 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında
yeniden değerleme yapması zorunlu olmayıp, bu karar mükelleflerin tercihine
bırakılmıştır.


Bu kapsamda, dileyen mükellefler bilançolarında kayıtlı
taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerini mezkûr madde
dahilinde yeniden değerlemeye tabi tutmayarak mevcut durumlarını muhafaza
edebilirler.


Bu durumda, 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi
kapsamında yeniden değerleme yapılmak istenmemekle birlikte, aynı Kanunun
mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yeniden değerleme
yapılmak istenmesi halinde, kapsam dahilindeki amortismana tabi iktisadi
kıymetler ve bunlara ait amortismanlar, mezkûr fıkra kapsamında ilk kez
yapılacak yeniden değerlemede, değerlemenin yapılacağı dönem sonu itibarıyla
yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri (7 nci maddeye göre belirlenecek
değer) dikkate alınarak yeniden değerlemeye tabi tutulur.


(2) 17 nci maddede yeniden değerlemeye tabi tutulabileceği
belirtilen iktisadi kıymetlerin tamamı veya bir kısmı için 213 sayılı Kanunun
geçici 32 nci maddesi uygulamasından yararlanılabilir.


Yeniden
değerleme yapılabilme zamanı


MADDE 20- (1) 213 sayılı Kanunun
geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme, aynı Kanunun mükerrer 298
inci maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca ilk kez yapılacak yeniden değerleme
öncesinde olmak kaydıyla, yalnızca bir defa yapılabilir.


(2) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi kapsamında yeniden değerleme yapmakla birlikte, yeniden değerlemenin
ilgili olduğu hesap döneminden sonraki hesap dönemi için aynı Kanunun mükerrer
298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yeniden değerleme yapmayan
mükellefler, daha sonraki dönemlerde mezkûr fıkra kapsamında ilk kez yeniden
değerleme yapmak istemeleri halinde, aynı iktisadi kıymet için Kanunun geçici
32 nci maddesi kapsamında tekrar yeniden değerleme yapamazlar.


(3) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve amortismana
tabi diğer iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasından önce, aynı Kanunun
mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası uyarınca ilk kez yeniden değerleme
yapılmadan mezkûr maddenin (A) fıkrası kapsamında enflasyon düzeltmesi
yapılması, geçici 32 nci madde imkânından yararlanılmasına engel teşkil etmez.


(4) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi imkânından yararlanılmadan ve mezkûr (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez
yeniden değerleme yapılmadan, enflasyon düzeltmesi yapılması ve enflasyon
düzeltmesinin yapıldığı hesap dönemini müteakip hesap döneminde enflasyon
düzeltmesi yapma şartlarının tekrar oluşmamasına rağmen, mezkûr (Ç) fıkrası
kapsamında ilk kez yeniden değerlemenin yapılmaması halinde, sonraki dönemlerde
ilk kez (Ç) fıkrası kapsamında yapılacak yeniden değerleme öncesinde, önceki
hesap dönemi sonu itibarıyla geçici 32 nci madde kapsamında yeniden değerleme
yapılabilir.


(5) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yeniden değerleme, en erken 2022
yılının birinci geçici vergi dönemi itibarıyla yapılabileceğinden, söz konusu
dönemde mezkûr fıkra kapsamında yeniden değerleme yapılmadan önce geçici 32 nci
madde kapsamında yeniden değerleme yapılabilmesi mümkündür.


(6) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç)
fıkrası kapsamında ilk kez yapılan yeniden değerleme sonrasında, aynı Kanunun
geçici 32 nci maddesi imkânından yararlanılamaz. Kapsam dahilindeki amortismana
tabi iktisadi kıymetlerden bir kısmının mezkûr (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez
yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olması, geçici 32 nci madde imkânından
kapsama giren iktisadi kıymetler bakımından tamamen veya kısmen yararlanılmamış
olması, daha önce mezkûr (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılan yeniden
değerlemede dikkate alınmayan iktisadi kıymetlerin sonraki dönemlerde ilk kez
yeniden değerlemeye tabi tutulacak olması gibi durumlar, mezkûr (Ç) fıkrası
kapsamında ilk kez yapılan yeniden değerleme sonrasında geçici 32 nci madde
imkânından yararlanabilmeyi sağlamaz.


Örneğin, 2022 yılı ikinci geçici vergi dönem sonu
itibarıyla mezkûr fıkra kapsamında ilk kez iktisadi kıymetlerin kısmen veya
tamamen yeniden değerlemeye tabi tutulması, ancak öncesinde geçici 32 nci madde
kapsamında yeniden değerleme yapılmamış olması halinde, izleyen dönemlerde
geçici 32 nci madde kapsamında yeniden değerleme yapılması mümkün değildir.


(7) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak yeniden değerleme öncesinde
olmak kaydıyla; kapsama giren iktisadi kıymetler bakımından geçici 32 nci madde
imkânından kısım kısım olarak, diğer bir ifade ile farklı zamanlarda farklı
iktisadi kıymetler bakımından yararlanılabilir.


Örneğin, hesap dönemi takvim yılı olan, kapsam dahilindeki
bir mükellef, aktifindeki 6 adet makine, 2 adet bina, 4 adet binek otomobili
için 30/6/2022 tarihi (2022 yılı ikinci vergi dönem sonu) itibarıyla 213 sayılı
Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yeniden
değerleme yapmak istemektedir. Bu durumda söz konusu fıkra kapsamında ilk kez
yapılacak yeniden değerleme öncesinde, aktifindeki makineleri 2022 yılı Ocak
ayında, binaları 2022 yılı Mart ayında, binek otomobillerin iki tanesini 2022
yılı Nisan ayında, diğer iki tane binek otomobili ise 2022 yılı Mayıs (veya söz
konusu fıkra kapsamında ilk kez yapılacak yeniden değerlemeden önce Haziran)
ayında 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerlemeye
tabi tutabilmesi mümkündür. Ancak, sadece aktifindeki söz konusu iktisadi
kıymetlerden 4 adet makineyi 2022 yılı Ocak ayında geçici 32 nci madde
kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutması ve 2022 yılı ikinci vergi dönem
sonu itibarıyla da mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez
yeniden değerleme yapması halinde, müteakip dönemlerde aktifindeki bahse konu
diğer iktisadi kıymetleri geçici 32 nci madde kapsamında yeniden değerlemeye
tabi tutabilmesi mümkün değildir.


Yeniden
değerleme oranı


MADDE 21- (1) Taşınmazlar ve
amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre tespit edilen değerleri ve varsa
bunlara ilişkin amortismanların maddede öngörülen şekilde tespit edilen yeniden
değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri
bulunur.


Bu kapsamda, 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi
kapsamında yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı olarak;


a) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (A)
fıkrasına göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulan;


i) En son bilançoda yer alan taşınmazlar ve amortismana
tabi diğer iktisadi kıymetler ile bunların amortismanları için, anılan maddenin
(Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak yeniden değerlemenin ilgili olduğu
hesap döneminden önceki hesap döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, söz
konusu bilançonun ait olduğu tarihi takip eden aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oran,


ii) En son bilanço tarihinden sonra iktisap edilen
taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler ile bunların
amortismanları için, anılan maddenin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak
yeniden değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap döneminin son
ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, bunların iktisap edildiği ayı izleyen aya
ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran,


b) Sonraki dönemlerde enflasyon düzeltmesi
yapılmamış olmasına bağlı olarak, daha önce 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci
maddesinin;


i) Birinci fıkrasında yer alan tarihe
kadar yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve amortismanları için,
mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak yeniden
değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap döneminin son ayına
ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oran,


ii) Yedinci fıkrasında yer alan tarihe
kadar yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve amortismana tabi diğer
iktisadi kıymetler ile bunların amortismanları için, mükerrer 298 inci maddenin
(Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak yeniden değerlemenin ilgili olduğu
hesap döneminden önceki hesap döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin,
2021 yılı Haziran ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran,


kullanılır. Ancak Tebliğin bu maddesinin (6) ve (7)
numaralı fıkraları saklıdır.


Müteakip hesap dönemi için mezkûr (Ç) fıkrası kapsamında
ilk kez yeniden değerleme yapılmaması halinde, söz konusu oran tespitine
ilişkin hesaplamalarda, “anılan maddenin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez
yapılacak yeniden değerlemenin ilgili olduğu hesap döneminden önceki hesap
döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değeri” yerine “geçici 32 nci madde
kapsamındaki yeniden değerlemeye esas önceki hesap döneminin son ayına ilişkin
Yİ-ÜFE değeri” dikkate alınır.


Örneğin, hesap dönemi takvim yılı olan mükelleflerce, 213
sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez
yeniden değerlemenin 2022 takvim yılı için yapılmaması ancak bu takvim yılında
aynı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme yapılmak
istenmesi halinde, söz konusu oran tespitine ilişkin hesaplamalarda, “geçici
32 nci madde kapsamındaki yeniden değerlemeye esas önceki hesap döneminin son
ayına ilişkin Yİ-ÜFE değeri” olarak 2021 takvim yılının Aralık ayına
ilişkin Yİ-ÜFE değeri dikkate alınacaktır.


Bakanlık tarafından özel hesap dönemi tayin edilen
mükellefler açısından ilgili dönemlerin esas alınması suretiyle yeniden
değerleme oranının hesaplanacağı tabiidir.


(2) Tebliğin bu bölümü (213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi) kapsamında yapılacak yeniden değerleme işleminde kullanılacak yeniden
değerleme oranlarının hesabında dikkate alınacak Yİ-ÜFE değerleri, söz konusu
endeksi yayınlayan Türkiye İstatistik Kurumunun resmi internet sayfasından
temin edilebilir. Yİ-ÜFE değerlerine göre bulunacak ve yeniden değerlemeye esas
olacak katsayının hesabında, kesirli (virgülden sonraki) kısım 5 (beş) hane
olarak dikkate alınır.


(3) Yeniden değerlemeye tabi tutulan amortismana tabi
iktisadi kıymetlere ait birikmiş amortismanlar da ilgili oldukları iktisadi
kıymetlere uygulanan katsayı ile yeniden değerlemeye tabi tutulur. Ancak bu
maddenin (6) ve (7) numaralı fıkraları saklıdır.


(4) 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan devir ve
tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve bölünme
hallerinde, devrolunan veya bölünen işletmeler/şirketler tarafından iktisap
edilen iktisadi kıymetlerin devralanlar tarafından yeniden değerlenmesinde kullanılacak
yeniden değerleme oranının hesabında, söz konusu iktisadi kıymetlerin devir
eden, tür değiştiren veya bölünen işletme/şirket tarafından iktisap edildiği
tarih esas alınır. Ayrıca, bu durumda bunlar tarafından daha önce yapılmış;
enflasyon düzeltmesi ve geçici 31 inci madde kapsamındaki yeniden değerleme de
oran hesaplamasında dikkate alınır.


(5) Finansal kiralama yoluyla iktisap edilen ve mülkiyeti
devralınmış olan taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlere ait
yeniden değerleme oranının belirlenmesinde iktisap tarihi olarak, daha önce
enflasyon düzeltmesi ve geçici 31 inci madde kapsamında yeniden değerleme
yapılmamış olması kaydıyla, kiracının kullanma hakkını aktifleştirdiği tarih
esas alınır.


Finansal kiralama yoluyla iktisap edilen ve mülkiyeti
devredilmemiş taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlere ait
kullanım hakkına ilişkin yeniden değerleme oranının belirlenmesinde de iktisap
tarihi olarak, kiracının kullanma hakkını aktifleştirdiği tarih esas alınır. Kullanım
hakkı bu kapsamda yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar ve amortismana
tabi diğer iktisadi kıymetler, mülkiyetinin devralınmasını müteakiben geçici 32
nci madde kapsamında tekrar yeniden değerlemeye tabi tutulamaz.


(6) 213 sayılı Kanun uyarınca maliyet bedeli ile değerlenen
taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin
aktifleştirilmesinden sonra, aynı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca
maliyet bedeline intikal ettirilen kredi faizleri ve kur farkları ile diğer
giderler için Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında parçalı yeniden
değerleme yapılır ve iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrası değeri
bulunur.


Buna göre, taşınmazlar ve amortismana tabi diğer iktisadi
kıymetlerin, ilgili hesap döneminin son ayına ilişkin yasal defter kayıtlarında
yer alan maliyet bedeline dahil edilen her bir maliyet unsurunun yeniden
değerlemeye tabi tutulmasında, 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi
kapsamında yapılacak yeniden değerlemede esas alınması gereken hesap döneminin
son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, ilgili maliyet unsurunun aktifleştirildiği
ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran dikkate
alınır. Söz konusu iktisadi kıymetlere ait amortismanların yeniden
değerlenmesinde ise yeniden değerlemeye esas alınan toplam amortisman rakamı
içerisinde yer alan her bir maliyet unsuruna tekabül eden amortisman tutarı
için, ilgili maliyet unsurunun düzeltilmesinde kullanılan oran dikkate alınarak
yeniden değerleme yapılır.


Daha önce 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi
kapsamında (2018 veya 2021 yılında) yeniden değerlemeye tabi tutulmuş yukarıda
belirtilen kapsam dahilindeki unsurların, aynı Kanunun geçici 32 nci maddesi
kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulmasında, maliyeti içerisinde yer
aldıkları ilgili iktisadi kıymetin Tebliğin bu bölümü kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmasına bağlı olarak, daha önce yapılan söz konusu yeniden
değerlemeler sonrası değerler (geçici 31 inci maddenin yedinci fıkrası
kapsamında yeniden değerleme yapılmışsa bu değerleme sonrası değerler) ile aynı
Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yapılacak yeniden değerlemede esas
alınması gereken hesap döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin;


- Geçici 31 inci madde kapsamında 2018 yılında yeniden
değerleme yapılması ancak, aynı maddenin yedinci fıkrası kapsamında 2021
yılında yeniden değerleme yapılmaması halinde, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin
Yİ-ÜFE değerine,


- Geçici 31 inci maddenin yedinci fıkrası kapsamında
yeniden değerleme yapılması halinde, 2021 yılı Haziran ayına ilişkin Yİ-ÜFE
değerine,


bölünmesi ile bulunan oran dikkate alınır.


(7) En son enflasyon düzeltmesi yapılan bilanço tarihinden
sonra inşa edilerek aktifleştirilen binaların yeniden değerlemeye tabi
tutulmasında, mükelleflerce bina maliyet bedeline dahil edilen arsa payı bedeli
ile diğer maliyet unsurları ayrıştırılmak sureti ile yeniden değerleme sonrası
tutar hesaplanır.


Buna göre, bu binaların yeniden değerleme sonrası
değerlerinin hesaplanmasında, arsa payı için arsanın iktisap tarihine (arsa, enflasyon
düzeltmesi yapılmış en son bilanço tarihinden önce iktisap edilmiş ise
enflasyon düzeltmesi yapılmış son bilanço tarihine) göre bulunacak yeniden
değerleme oranı, diğer maliyet unsurları için ise binanın aktifleştirildiği
tarihe göre bulunacak yeniden değerleme oranı dikkate alınır. Bu binaların
amortismanında kullanılacak yeniden değerleme oranı ise, binanın
aktifleştirildiği tarihe göre bulunur. Söz konusu binaların
aktifleştirilmesinden sonra 213 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca
bina maliyet bedeline intikal ettirilen kredi faizleri ve kur farkları ile
diğer giderler için ise bu maddenin (6) numaralı fıkrasında belirtilen şekilde
yeniden değerleme sonrası tutarların hesaplanacağı tabiidir.


Daha önce 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi
kapsamında (2018 veya 2021 yılında) yeniden değerlemeye tabi tutulmuş yukarıda
belirtilen kapsam dahilindeki binaların, Tebliğin bu bölümü kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmasında, daha önce yapılan söz konusu yeniden değerleme
sonrası değerler (geçici 31 inci maddenin yedinci fıkrası kapsamında yeniden
değerleme yapılmışsa bu değerleme sonrası değerler) ile aynı Kanunun geçici 32
nci maddesi kapsamında yapılacak yeniden değerlemede esas alınması gereken
hesap döneminin son ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin;


- Geçici 31 inci madde kapsamında 2018 yılında yeniden
değerleme yapılması ancak, aynı maddenin yedinci fıkrası kapsamında 2021
yılında yeniden değerleme yapılmaması halinde, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin
Yİ-ÜFE değerine,


- Geçici 31 inci maddenin yedinci fıkrası kapsamında
yeniden değerleme yapılması halinde, 2021 yılı Haziran ayına ilişkin Yİ-ÜFE
değerine,


bölünmesi ile bulunan oran dikkate alınır. Geçici 31 inci
madde kapsamında daha önce yapılan yeniden değerlemeler sonrasında, bina maliyetine
intikal ettirilen giderler bakımından Tebliğin bu maddesinin (6) numaralı
fıkrasında belirtilen şekilde yeniden değerleme sonrası tutarlar hesaplanır.


(8) Amortismana tabi olup faydalı ömür süresini tamamlayan
iktisadi kıymetler bakımından da bu yeniden değerleme uygulamasından
yararlanılabilir. Ancak bu durumda, faydalı ömrü sona ermiş amortismana tabi
iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden,
daha önceki yıllarda ayrılmamış amortismanlara ilişkin olarak amortisman
ayrılamaz.


Yeniden
değerleme uygulaması


MADDE 22- (1) 213 sayılı Kanunun geçici 32 nci
maddesi uygulamasında, yeniden değerleme sonucunda ortaya çıkan değer artışını
hesaplamada net değer artışı usulü benimsenmiştir.


Net değer artışının hesaplanabilmesi için yeniden
değerlemeye esas alınan değerlerin (yeniden değerlemede esas alınması gereken
hesap döneminin sonu itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerlerin),
yeniden değerlemeden önceki ve yeniden değerlemeye tabi tutulduktan sonraki
tutarları dikkate alınarak hesaplanan net bilanço aktif değerlerinin tespiti
gerekmektedir.


Bu kapsamda amortismanların yeniden değerlenmiş
tutarlarının belirlenmesinde, amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış olması
durumunda, amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılır.


(2) Yeniden değerleme neticesinde (iktisadi kıymetlerin
yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değerinin, yeniden değerleme
oranı ile çarpımından sonra bulunacak net bilanço aktif değerinden indirilmesi
suretiyle) hesaplanan değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi
kıymetlerin her birine isabet eden değer artışları ayrıntılı olarak
gösterilecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına alınır.


(3) Bakanlık tarafından 213 sayılı Kanunun 315 inci
maddesine istinaden tespit ve ilan edilen normal amortisman oranlarının
tespitinde dikkate alınan (veya aynı Kanunun 320 nci maddesinin dördüncü
fıkrası ya da geçici 30 uncu maddesi kapsamında belirlenen) faydalı ömür süresi
tamamlanmamış amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme
sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortisman ayrılmaya devam edilir.


Değer
artışının vergilendirilmesi


MADDE 23- (1) Tebliğin bu bölümü kapsamında yapılan
yeniden değerleme neticesinde hesaplanan ve pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışı tutarı üzerinden %2 oranında hesaplanan vergi, yeniden
değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın son günü akşamına kadar gelir
veya kurumlar vergisi yönünden (kollektif, adi komandit ve adi şirketlerce
katma değer vergisi yönünden) bağlı olunan vergi dairesine beyan edilip, üç
eşit taksitte (ilk taksiti beyanname verme süresi içinde, izleyen taksitler
sırasıyla beyanname verme süresini takip eden ikinci ve dördüncü ayda olmak
üzere) ödenir. Beyan edilen tutarın tamamının ilk taksit ödeme süresi
içerisinde ödenebilmesi mümkün olduğu gibi, ikinci ve üçüncü taksitlerin
toplamının ikinci taksit ödeme süresi içerisinde ödenebilmesi de mümkündür.


(2) Söz konusu beyanname, gelir ve kurumlar vergisi
beyannamelerini (kollektif, adi komandit ve adi şirketlerde katma değer vergisi
beyannamesini) elektronik ortamda vermek zorunda olan mükellefler tarafından
340 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 346 Sıra No.lu Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliğinde belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda elektronik
ortamda, bu zorunluluğa tabi olmayan mükellefler bakımından ise örneği bu
Tebliğ ekinde (Ek-1) yer alan beyanname kullanılmak suretiyle kâğıt
ortamında ilgili vergi dairesine verilir.


(3) Bu vergi; gelir ve kurumlar vergilerinden mahsup
edilmeyeceği gibi, gelir ve kurumlar vergileri matrahlarının tespitinde gider
olarak da dikkate alınamaz.


(4) Değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan verginin
zamanında beyan edilmemesi veya tahakkuk eden verginin taksitlerinin
sürelerinde ödenmemesi ya da kısmen ödenmesi halinde 213 sayılı Kanunun geçici
32 nci maddesi hükümlerinden faydalanılamaz.


Bu durumda, söz konusu yeniden değerleme işlemleri ve buna
ilişkin kayıtlarda gerekli düzeltmelerin yapılmasının yanı sıra, gerekmesi
halinde ilgili dönem gelir/kurumlar vergisi beyannamelerinin de düzeltilmesi
zorunludur.


Örnek 3: Tam mükellefiyet esasında
vergilendirilen mükellef (C) A.Ş.’nin Eylül/2019 döneminde bedelini peşin
ödeyerek KDV hariç 1.000.000 TL bedelle satın aldığı faydalı ömrü 10 yıl olan
makinenin 31/12/2021 tarihi itibarıyla defter değeri aynı olup, söz konusu
tarih itibarıyla birikmiş amortisman tutarı 300.000 TL’dir. Normal amortisman
usulüne göre amortisman ayrılmaktadır.


(C)
A.Ş. 2022 yılında, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası
ve geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme yapmak istemektedir.


Söz
konusu makinenin 2021 yılı sonu (31/12/2021) itibarıyla geçici 32 nci madde
kapsamında ve müteakiben 2022 yılı için mezkûr fıkra kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulması halinde, makinenin yeniden değerlenmesine ilişkin
hesaplamalar ve bu hesaplama sonrası kayıtlar aşağıdaki şekilde olacaktır.


Makine
daha önce 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmamıştır.


Hesaplamalarda,
213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi uygulamasına ilişkin olarak
Aralık/2021 ayı Yİ-ÜFE değerinin (1.022,25), Ekim/2019 ayı Yİ-ÜFE değerine
(451,31) bölünmesi suretiyle bulunan yeniden değerleme oranı 2,26507’dir.
Mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrası uygulamasına ilişkin olarak yeniden
değerleme oranının ise 2022 yılı birinci geçici vergi dönemi itibarıyla %5,
ikinci geçici vergi dönemi itibarıyla (altı aylık) %9 olarak ilan edildiği
varsayılmıştır.


a)
213 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme:





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Makine



1.000.000,00



2,26507



2.265.070,00






Birikmiş Amortisman



300.000,00



679.521,00






Net Bilanço Aktif Değeri



700.000,00



 



1.585.549,00






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



885.549,00






Yapılan yeniden değerleme sonrasında
hesaplanan 885.549 TL değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan 17.710,98 TL
verginin izleyen ayın sonuna kadar kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairesine beyan edilip aynı sürede defaten tamamı veya ilk taksiti (5.903,66
TL) ödenecektir. İkinci ve üçüncü taksitler de sırasıyla, beyanı izleyen ikinci
ve dördüncü aylarda ödenecektir.


Söz konusu yeniden değerleme sonrası hesaplanan tutarlar ile
beyan üzerine tahakkuk eden vergi aşağıdaki şekilde kayıtlara intikal
ettirilir.







253 Tesis, Makine ve Cihazlar



1.265.070,00







257 Birikmiş Amortismanlar




379.521,00






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

       522. …
213 sayılı Kanun Geçici 32. Mad.*

           
…… Makinesi Değer Artışı



 



885.549,00






Geçici 32. madde kapsamında yapılan yeniden değerleme işlemi







770 Genel Yönetim Giderleri (KKEG)



17.710,98







360 Ödenecek Vergi ve Fonlar




17.710,98






Vergi tahakkuku










* Makinenin satışı
veya herhangi bir nedenle elden çıkarılması halinde, geçici 32 nci madde
kapsamında yapılan yeniden değerleme sonrası hesaplanan ve pasifte fon hesabına
alınan değer artışı kazancın tespitinde dikkate alınmaz.


b)
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında 2022
yılı birinci ve ikinci geçici vergi dönemlerinde yeniden değerleme ve muhasebe
kayıtları:


i- 2022
yılı birinci geçici vergi döneminde yeniden değerleme ve muhasebe kaydı:





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Makine



2.265.070,00



%5



2.378.323,50






Birikmiş Amortisman



679.521,00



713.497,05






Net Bilanço Aktif Değeri



1.585.549,00



 



1.664.826,45






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



79.277,45






Yapılan yeniden değerleme sonrasında hesaplanan
79.277,45 TL değer artışı üzerinden herhangi bir vergi ödenmeyecek, değer
artışı pasifte özel bir fon hesabına alınacaktır. Ancak bu tutar, makinenin
satışında amortismanlar gibi kazancın tespitinde dikkate alınacaktır.


Söz konusu yeniden değerleme sonrası hesaplanan tutarlara
ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki şekildedir.







253 Tesis, Makine ve Cihazlar



113.253,50







257 Birikmiş Amortismanlar




33.976,05






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

       522. …
213 sayılı Kanun Mük. 298. Mad.*

            
…… Makinesi Değer Artışı



 



79.277,45






Mük. 298. madde yeniden değerleme – 2022 yılı 1. geçici vergi dönemi










*
Makinenin satışı veya herhangi bir nedenle elden çıkarılması halinde, mükerrer 298
inci maddenin (Ç) fıkrası kapsamında yapılan yeniden değerleme sonrası
hesaplanan ve pasifte fon hesabına alınan değer artışı kazancın tespitinde
birikmiş amortisman gibi dikkate alınır.


(C) A.Ş., yeniden değerlemeye tabi tuttuğu makineyi 2022
yılı birinci geçici vergi döneminde yeni değeri üzerinden amortismana tabi
tutabilecektir. Buna göre söz konusu makinenin kayıtlı değeri 2.378.323,50
TL’ye çıktığından, birinci geçici vergi döneminde ayrılacak amortisman tutarı
da [(237.832,35 x ¼ =] 59.458,09 TL olacaktır.


ii-
2022 yılı ikinci geçici vergi döneminde yeniden değerleme ve muhasebe kaydı:





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Makine



2.265.070,00



%9



2.468.926,30






Birikmiş Amortisman



679.521,00



740.677,89






Net Bilanço Aktif Değeri



1.585.549,00



 



1.728.248,41






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



142.699,41






Yapılan yeniden değerleme sonrasında hesaplanan
142.699,41 TL değer artışı üzerinden herhangi bir vergi ödenmeyecek, (birinci
geçici vergi döneminde hesaplanan tutarı aşan) değer artışı da pasifte özel fon
hesabına alınacaktır. Ancak bu tutar da makinenin satışında amortismanlar gibi
kazancın tespitinde dikkate alınacaktır.


Söz konusu değerleme sonrası hesaplanan tutarlardan, birinci
geçici vergi döneminde kayıtlara intikal ettirilen tutarları aşan tutarlara
ilişkin muhasebe kaydı aşağıdaki şekildedir.







253 Tesis, Makine ve Cihazlar



90.602,80







257 Birikmiş Amortismanlar




27.180,84






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

       522. …
213 sayılı Kanun Mük. 298. Mad.*

            
…… Makinesi Değer Artışı



 



63.421,96






Mük. 298. madde yeniden değerleme – 2022 yılı 2. geçici vergi dönemi










(C) A.Ş.’nin, 2022 yılı ikinci geçici vergi dönemi için
ayırabileceği amortisman, makinenin amortismana esas değeri 2.468.926,30 TL’ye
çıktığından, [(246.892,63 x 2/4 ) - 59.458,09 =] 63.988,23 TL, ikinci geçici
vergi dönem sonu itibarıyla kümülatif 123.446,32 TL olacaktır.


Örnek 4:
Tam mükellefiyet esasında vergilendirilen ve bilanço esasına göre defter
tutan mükellef Bay (D), yeni açtığı şubesinde kullanılmak üzere 2016
yılı Mart ayında KDV hariç 100.000 TL bedelle isim hakkı iktisap etmiştir.
Faydalı ömrü 15 yıl ve normal amortisman oranı %6,66 olan söz konusu gayrimaddi
hak için daha önce 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi imkânlarından
yararlanılmadığı gibi, 2022 hesap döneminde enflasyon düzeltmesi yapma şartları
gerçekleşmemesine rağmen aynı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası
kapsamında yeniden değerleme yapılmamıştır.


Söz konusu gayrimaddi hakkın 31/12/2022 tarihli bilançoya
göre, bilanço aktif değeri 100.000 TL, birikmiş amortisman tutarı ise 46.620
TL’dir.


Bay (D)’nin, 2023 hesap dönemi birinci geçici vergi dönemi
sonu itibarıyla mezkûr fıkra ve geçici madde kapsamında yeniden değerleme
yapmak istemesi halinde, yeniden değerleme işlemlerine ilişkin hesaplamalar ve
bu hesaplama sonrası kayıtlar aşağıdaki şekildedir.


a) Mükellef 2023 hesap döneminde 213 sayılı Kanunun
mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında ilk kez yapılacak yeniden
değerleme öncesinde geçici 32 nci madde kapsamında da yeniden değerleme
yapabilecektir.


b) 2023 hesap döneminde 213 sayılı Kanunun
geçici 32 nci maddesi kapsamında yeniden değerleme ve muhasebe kaydı:


Geçici 32 nci madde kapsamında yapılacak yeniden
değerlemede 31/12/2022 tarihi itibarıyla defter kayıtlarında yer alan değerler
dikkate alınacaktır.


2016 yılı Nisan ayına ilişkin Yİ-ÜFE = 252,47


2022
yılı Aralık ayına ilişkin Yİ-ÜFE = 1.262,48 (Varsayım)





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Gayrimaddi hak



100.000,00



(1.262,48 /252,47=) 5,00051



500.051,00






Birikmiş Amortisman



46.620,00



233.123,78






Net Bilanço Aktif Değeri



53.380,00



 



266.927,22






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



213.547,22






 







260 Haklar



400.051,00







257 Birikmiş Amortismanlar




186.503,78






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

    522. … 213 sayılı Kanun
Geçici 32. Mad.

          
…… İsim Hakkı Değer Artışı



 



213.547,22






Geçici 32. madde kapsamında yapılan yeniden değerleme işlemi






770 Genel Yönetim Giderleri (KKEG)



4.270,94







360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (%2)




4.270,94






Vergi tahakkuku










Yapılan yeniden değerleme sonrasında
hesaplanan 213.547,22 TL değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan 4.270,94
TL verginin izleyen ayın sonuna kadar gelir vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairesine beyan edilip aynı sürede defaten tamamı veya ilk taksiti (1.423,65
TL) ödenecektir. İkinci ve üçüncü taksitler de sırasıyla en geç beyanı izleyen
ikinci ve dördüncü aylarda ödenecektir.


c) 2023 hesap dönemi birinci geçici vergi dönemi
sonunda 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında
yeniden değerleme ve muhasebe kaydı:


2023
hesap dönemi birinci geçici vergi dönemi yeniden değerleme oranının %4 olarak
ilan edildiği varsayımı altında yeniden değerlemeye ilişkin hesaplama ve
kayıtlar aşağıdaki gibidir





BAŞLIK



Yeniden Değerlemeye Esas Tutar (A)



Yeniden Değerleme Oranı



Yeniden Değerlenmiş Tutar (B)






Gayrimaddi hak



500.051,00



%4



520.053,04






Birikmiş Amortisman



233.123,78



242.448,73






Net Bilanço Aktif Değeri



266.927,22



 



277.604,31






Net Değer Artışı [Net Bilanço Aktif Değeri (B)-Net Bilanço Aktif
Değeri (A)]=



10.677,09






 







260 Haklar



20.002,04







257 Birikmiş Amortismanlar




9.324,95






522 MDV Yeniden Değerleme Artışları

   522. … 213 sayılı Kanun Mük. 298.
Mad.

            
…… İsim Hakkı Değer Artışı



 



10.677,09






Mük. 298. madde kapsamında yapılan yeniden değerleme işlemi










Mükellef Bay (D), yeniden değerlemeye tabi tuttuğu hakkı, 2023
hesap döneminde yeni değeri üzerinden amortismana tabi tutabilecektir. Buna
göre söz konusu hakkın kayıtlı değeri 520.053,04 TL’ye çıktığından, 31/3/2023
tarihi itibarıyla 2023 hesap dönemi birinci geçici vergi dönemi için
ayrılabilecek amortisman tutarı [(520.053,04 x %6,66) x 1/4 =] 8.658,88 TL
olacaktır.


Yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması


MADDE 24- (1) Yeniden değerlemeye tabi tutulan
iktisadi kıymetlerin satış, devir, işletmeden çekiş, tasfiye gibi nedenlerle elden
çıkarılması halinde, bunlara isabet eden ve pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışı tutarları, kazancın tespitinde dikkate alınmaz ve fon
hesabı kayıtlarda kalmaya devam eder.


(2) Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin
elden çıkarılmasından önce, 213 sayılı Kanunun ilgili hükümleri kapsamında
enflasyon düzeltmesi yapma zorunluluğunun oluşması halinde, öz sermaye
kalemlerinin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmasında, yeniden değerleme değer
artış fonu öz sermayeden düşülmek suretiyle enflasyon düzeltmesi yapılır.


Ayrıca mezkûr değer artış fonunun sermayeye eklenmiş olması
halinde de, bu tutar sermaye hesabından düşülerek enflasyon düzeltmesi yapılır.
Diğer bir ifade ile mezkûr değer artış fonunun sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan
sermaye artışları da sermaye artışı olarak dikkate alınmaz ve enflasyon
düzeltmesine tabi tutulmaz.


(3) 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan
devir ve tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve
bölünme hallerinde, söz konusu fon hesabının devrolunduğu kurumlar için de (1)
ve (2) numaralı fıkra hükümleri geçerlidir.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Ortak Hususlar


Özel fon hesabındaki tutarların başka bir hesaba nakledilmesi
veya işletmeden çekilmesi


MADDE 25- (1) Pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışı tutarı, değer artış fonu hesabında tutulabileceği gibi
mükellefler tarafından istenildiğinde kısmen veya tamamen sermayeye ilave
edilebilir. Bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz.


Sermayeye eklenen değer artışları işletmeye ilave edilmiş
kıymetler olarak kabul edilir. Böylece sermayeye eklenen değer artışlarının
vergilendirilmemesi de sağlanmış olur. Zira işletme/kurum kazancının tespitinde
dönem sonu ve dönem başı öz sermayeleri arasındaki farktan işletmeye ilave
edilen kıymetler indirilmekte, işletmeden çekilen kıymetler ise eklenmektedir.


(2) Söz konusu fon hesabındaki tutarların sermayeye ilave
edilme dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden
çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu
dönemde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulur.


Örneğin, yeniden değerleme sonucu bulunan
ve söz konusu fon hesabında yer alan değer artış tutarının geçmiş yıl
zararlarına mahsup edilmesi veya kar dağıtımı amacıyla kullanılması durumunda,
söz konusu işlemlere konu edilen tutarlar işlemin yapıldığı dönem kazancı ile
ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulur.


(3) Tasfiye halinde de bu kapsamda işlem
tesis edilir. Ancak, tasfiye nedeniyle satılan, devredilen veya işletmeden
çekilen iktisadi kıymetlere ait, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesinin (Ç) fıkrası kapsamında yapılan yeniden değerlemeden kaynaklı değer
artış fonuna ilişkin olarak bu Tebliğin 12 nci maddesi doğrultusunda işlem
tesis edileceği tabiidir.


(4) 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan devir ve
tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve bölünme
hallerinde, fon hesabında yer alan tutarlar işletmeden çekilmiş veya başka bir
hesaba nakledilmiş sayılmaz. Söz konusu fon hesabının devrolunduğu kurumlar
için de (1), (2) ve (3) numaralı fıkralar hükümleri geçerlidir.


Yeniden
değerleme işlemlerinin kayıtlarda gösterilmesi


MADDE 26- (1) Yeniden değerlemeye tabi tutulan
iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışları (213 sayılı Kanunun
geçici 32 nci maddesi ve mükerrer 298 inci maddesinin Ç fıkrası kapsamında
hesaplananlar ayrı ayrı) ile bunların hesap şekilleri, envanter defterlerinin
ayrı bir sayfasında ayrıntılı olarak gösterilir.Buna göre;


a) Yeniden değerleme sırasında bilançonun aktifinde kayıtlı
iktisadi kıymetlerin her birinin aktife girdiği hesap dönemi ile bu kıymetler
üzerinden değerlemede dikkate alınan tarihe kadar ayrılan ve ayrılmış sayılan
amortismanlar ayrı ayrı tespit edilir.


b) Yeniden değerleme oranının uygulanmasından sonra her
iktisadi kıymet ve amortismanlarının yeni değerleri gösterilir.


c) Yeniden değerlenen iktisadi kıymetler ve amortismanları
ayrı ayrı ele alınarak değerlemeden önceki ve değerlemeden sonraki net bilanço
aktif değerleri hesaplanır.


ç) Bu işlemlerin tamamlanmasından sonra her iktisadi
kıymete ait değer artışları ile toplam değer artışı bulunur.


(2) Yeniden değerlenen iktisadi kıymetlerin envanter
defterine yapılacak kayıtlarının aşağıda belirtilen kapsamda yapılması
gerekmektedir. İktisadi kıymetin;


a) Cinsi,


b) Aktife giriş tarihi,


c) Amortisman oranı,


ç) Yeniden değerlemenin yapılacağı dönemin son günü
itibarıyla aktife kayıtlı değeri,


d) Yeniden değerlemeye esas değeri,


e) Yeniden değerlemenin yapılacağı dönemin son günü
itibarıyla birikmiş amortisman tutarı (ayrılmış sayılanlar dahil edilir),


f) Yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değeri,


g) Yeniden değerleme oranı,


ğ) Yeniden değerlemeden sonraki değeri,


h) Birikmiş amortismanın yeniden değerlemeden sonraki
değeri,


ı) Yeniden değerlemeden sonraki net bilanço aktif değeri,


i) Değer artışı.


 


Muhasebe
Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri ile belirlenenden farklı muhasebe tekniği kullanan
kurumlarda değer artış fonu hesabının oluşturulması


 


MADDE
26/A-(Ek:RG-14/1/2023-32073)


 


(1)
213 sayılı Kanunun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddelerinin verdiği yetkilere
dayanılarak; muhasebenin temel kavramları, muhasebe politikalarının açıklanması,
mali tablolar ilkeleri, mali tabloların düzenlenmesi ve sunulması, tekdüzen
hesap çerçevesi, hesap planı ve işleyişine ilişkin açıklamalar ve düzenlemeler,
26/12/1992 tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 Sıra
No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve daha sonra bu konuda
yayımlanan diğer tebliğlerde yapılmış bulunmaktadır.


Söz
konusu Tebliğ uyarınca, bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet
konuları itibarıyla farklı muhasebe tekniğini kullanmak durumunda bulunan
mükelleflerin; belirlenen "Muhasebenin Temel Kavramları"na,
"Muhasebe Politikalarının Açıklanması"na ve "Mali Tablolar
İlkeleri"ne uymaları kaydıyla söz konusu Tebliğde öngörülen diğer
mecburiyetleri yerine getirme yükümlülükleri bulunmamaktadır.


 


(2)
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleriyle belirlenen mali tabloların
düzenlenmesi ve sunulması, tekdüzen hesap çerçevesi, hesap planı ve işleyişine
ilişkin mecburiyetleri yerine getirme yükümlülükleri bulunmayan bahse konu
mükellefler de, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası ile
geçici 32 nci maddesinde düzenlenen yeniden değerleme imkânlarından
yararlanabilmektedir.


Mezkûr
madde hükümleri ile bu Tebliğin ilgili bölümlerinde belirlenen usul ve esaslar
dahilinde yeniden değerlemenin yapılması, ancak yeniden değerleme işleminin
tabi oldukları mevzuat gereğince kayıtlarına bu Tebliğde öngörülen şekilde
yansıtılmasının, dolayısıyla hesaplanan değer artışına ilişkin doğrudan değer
artış fonu hesabı oluşturulmasının mümkün olmaması halinde, tabi oldukları
muhasebe ve finansal raporlama standartları kuralları çerçevesinde (213 sayılı
Kanunun mezkûr hükümleri kapsamında da yeniden değerlemeye tabi tutulabilen
iktisadi kıymetlere ilişkin olarak) değerleme yapmış olmaları durumunda, bu
işlem neticesinde hesapladıkları değer artışlarını izledikleri fon hesabından
ve/veya yedek akçelerden pay verilmek suretiyle; mükerrer 298 inci maddenin (Ç)
fıkrası ve geçici 32 nci madde kapsamında bilançonun pasifinde özel bir fon
hesabının oluşturulması şartının, en geç yeniden değerleme işleminin yapıldığı
hesap dönemine ait kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği tarihe kadar
sağlanması mümkündür.


Söz
konusu mükellefler tarafından mezkûr düzenlemeler kapsamında hesaplanan değer
artışına ilişkin bilançonun pasifinde özel bir fon hesabı oluşturulmasında,
yukarıda belirtilen hesapların yetersiz olması halinde, öncelikle mevcut
tutarlar mükerrer 298 inci maddenin (Ç) fıkrasına ve/veya geçici 32 nci maddeye
ilişkin özel fon hesabına alınacak, eksik kalan fark tutarlar ise hesabın
oluşturulma nedenine ilişkin açıklamayı da içerecek şekilde nazım hesaplarda
izlenip, bilanço dip notlarında belirtilecektir.


Ancak,
sonraki dönemlerde tabi olunan muhasebe ve finansal raporlama standartları
çerçevesinde yukarıda belirtilen mahiyette fon hesabı oluşturulması ve/veya
aktarıma konu edilebilecek yedek akçe ayrılması halinde;


a)
Daha önce özel fon hesabı oluşturulmakla birlikte eksik tutar bulunması
durumunda, ilgili hesaplardan pay verilerek özel fon hesabındaki eksiklik
tamamlanacak,


b)
Daha önce ilgili hesaplarda pay verilecek tutarın yer almaması nedeniyle özel
fon hesabının oluşturulamamış olması durumunda ise, yukarıda yapılan
açıklamalar dikkate alınarak bahse konu özel fon hesabı oluşturulacak,
müteakiben de eksik tutar bulunması halinde eksiklik tamamlanacaktır.


Özel
fon hesabının oluşturulmasına veya bu hesaptaki eksikliğin tamamlanmasına bağlı
olarak, özel fon hesabına aktarılması/pay verilmesi gereken tutarların takibi
için daha önce oluşturulan nazım hesaplara, kaydın mahiyetine ilişkin
açıklamayı içerecek şekilde ters kayıt yapılacaktır.


 


(3)
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası uygulamasına
ilişkin olarak Tebliğin bu maddesinin (2) numaralı fıkrası kapsamında
oluşturulan hesaplarda yer alan tutarlar, ilgili amortismana tabi iktisadi
kıymetin elden çıkarılması (satış, devir, işletmeden çekiş, tasfiye gibi)
halinde, bu hesaplardan daha önce pay aktarımında kullanılan hesaplara
aktarılacak veya nazım hesaplardan ters kayıtla çıkarılacaktır.


Ancak,
bu durumda elden çıkarmaya ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uygulaması
bakımından hesaplanacak kar/zararın tespitinde söz konusu değer artış
tutarlarının aynen amortismanlar gibi muameleye tabi tutulacağı tabiidir.


 


(4)
Tebliğin bu maddesi kapsamında oluşturulan hesapta mükerrer 298 inci maddenin
(Ç) fıkrasına ve geçici 32 nci maddeye ilişkin değer artış tutarları ve
iktisadi kıymetlere ilişkin hesaplanan değer artışlarının ayrıntılı olarak
gösterilecek şekilde izlenmesi gerekmektedir. Yeniden değerlemeye tabi tutulan
iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışları en geç yeniden
değerlemenin yapıldığı dönem sonuna kadar envanter defterinde gösterilir.


 


(5)
213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin (Ç) fıkrası ve/veya geçici 32
nci maddesi kapsamında iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabi tutmak
isteyen Tebliğin bu maddesi kapsamındaki mükellefler tarafından, hesaplanan
değer artışı ile ilgili özel bir fon hesabına ilişkin olarak bu maddede
öngörülen istinai duruma yönelik düzenlemeler hariç olmak üzere, Tebliğin
ilgili diğer maddelerinde belirlenen usul ve esaslara uyulması zorunludur.


Cezai
müeyyide


MADDE 27- (1) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesinin
(Ç) fıkrası ile geçici 32 nci maddesinin uygulamalarında, söz konusu fıkra ve
maddede yer alan değerleme hükümleri ile bu Tebliğdeki düzenlemelere uyulmaması
durumunda mükellefler hakkında 213 sayılı Kanunun ilgili ceza hükümleri
çerçevesinde işlem tesis edilir.


Yürürlük


MADDE
28- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE
29- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.


 


Eki için tıklayınız.


 


 







 



Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin






Tarihi



Sayısı






14/5/2022



31835






Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı
Resmî Gazetelerin






Tarihi



Sayısı






1.       



14/1/2023



32073