Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (sıra No: 500)

VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ


(SIRA NO: 500)


Amaç ve kapsam


MADDE 1 – (1) 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa, 16/5/2018 tarihli ve 7144 sayılı
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesi ile
eklenen geçici 31 inci madde uyarınca, bilanço esasına göre defter tutan tam
mükellef gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin aktiflerinde yer alan
taşınmazlarının değerlerinin Yİ-ÜFE değerindeki artış oranı dikkate alınmak
suretiyle yeniden hesaplanması uygulamasına ilişkin usul ve esasların
belirlenmesi bu Tebliğin amaç ve kapsamını teşkil etmektedir.


Yasal mevzuat ve dayanak


MADDE 2 – (1) 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun;


- 262 nci maddesinde, “Maliyet
bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması
münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını
ifade eder.”,


- 269 uncu maddesinde, “İktisadi
işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile değerlenir...”,


- 270 inci maddesinde, “Gayrimenkullerde,
maliyet bedeline, satınalma bedelinden başka, aşağıda yazılı giderler girer:


1. Makina ve tesisatta gümrük
vergileri, nakliye ve montaj giderleri;


2. Mevcut bir binanın satın
alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.


Noter, mahkeme, kıymet takdiri,
komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim Vergilerini
maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte
mükellefler serbesttirler.”,


- 271 inci maddesinde, “İnşa
edilen binalarda ve gemilerde, imal edilen makina ve tesisatta bunların inşa ve
imal giderleri, satın alma bedeli yerine geçer.”,


- 272 nci maddesinde, “Normal
bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim
ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak
artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve
dağıtım varlıklarının maliyet bedeline eklenir…”,


- Geçici 31 inci maddesinde, “Tam
mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar
vergisi mükellefleri (finans ve bankacılık sektöründe faaliyet gösterenler,
sigorta ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım
fonları, münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali
ile iştigal eden mükellefler ile bu Kanunun 215 inci maddesi uyarınca
kendilerine kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle
tutmalarına izin verilenler hariç) bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih
itibarıyla aktiflerine kayıtlı bulunan taşınmazlarını (sat-kirala-geri al
işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmazlar hariç)
30/9/2018 tarihine kadar aşağıdaki şartlarla yeniden değerleyebilirler.


a) Yeniden değerlemede,
taşınmazların ve bunlara ait amortismanların, bu Kanunda yer alan değerleme
hükümlerine göre tespit edilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır.
Amortismana tabi taşınmazlar için amortismanın herhangi bir yılda yapılmamış
olması durumunda yeniden değerlemeye esas alınacak tutar bu amortismanlar tam
olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.


b) Taşınmazların (a) bendine göre
tespit edilen değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların yeniden değerleme
oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası değerleri bulunur.
Yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı olarak bu Kanunun
mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulan;


i) En son bilançoda yer alan
taşınmazlar ve bunların amortismanları için, bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, söz konusu bilançonun ait
olduğu tarihi takip eden aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan
oran,


ii) En son bilanço tarihinden
sonra iktisap edilen taşınmazlar ve bunların amortismanları için, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, taşınmazın
iktisap edildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan
oran,


dikkate alınır. Bu bent uyarınca
dikkate alınacak Yİ-ÜFE ibaresi; Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için
belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici fiyatları endeksi (ÜFE)
değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi üretici fiyat endeksi
(Yİ-ÜFE) değerlerini ifade eder.


c) Yeniden değerleme neticesinde
taşınmazların değerinde meydana gelecek değer artışı, yeniden değerlemeye tabi
tutulan taşınmazların her birine isabet eden değer artışları ayrıntılı olarak
gösterilecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir.
Değer artışı, taşınmazların yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme
öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır. Net bilanço aktif
değeri, taşınmazların bilançonun aktifinde yazılı değerlerinden, pasifte yazılı
amortismanların tenzili suretiyle bulunan değeri ifade eder.


Taşınmazlarını bu madde
kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutan mükellefler bu kıymetlerini, yapılan
yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortismana tabi
tutmaya devam ederler.


Pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışı tutarı üzerinden %5 oranında hesaplanan vergi, yeniden
değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın 25 inci günü akşamına kadar
bir beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairesine beyan edilir ve aynı süre içerisinde ödenir. Bu fıkra kapsamında
ödenen vergi; gelir ve kurumlar vergisinden mahsup edilmez, gelir ve kurumlar
vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez. Beyanın zamanında
yapılmaması ya da tahakkuk eden verginin süresinde ödenmemesi halinde bu madde
hükümlerinden faydalanılamaz.


Pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir
şekilde başka bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin
yapıldığı dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya
kurumlar vergisine tabi tutulur.


Yeniden değerlemeye tabi tutulan
taşınmazların elden çıkarılması halinde, pasifte özel bir fon hesabında
gösterilen değer artışları, kazancın tespitinde dikkate alınmaz.


Yeniden değerlemeye tabi tutulan
taşınmazların elden çıkarılmasından önce bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesi
uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların oluşması halinde,
bu madde gereğince oluşan değer artışı fonu özsermayeden düşülmek suretiyle
mezkûr madde uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılır.


Bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,


hükümleri yer almaktadır.


Tanımlar ve kısaltmalar


MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ
uygulamasında;


a) 193 sayılı Kanun: 31/12/1960
tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununu,


b) 213 sayılı Kanun: 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununu,


c) 5520 sayılı Kanun: 13/6/2006
tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununu,


ç) Bilanço esasına göre defter
tutan mükellef: 213 sayılı Kanunun 177 nci maddesinde sayılan mükellefleri,


d) Değer artışı: Taşınmazların
yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif
değerleri arasındaki farkı,


e) Net bilanço aktif değeri:
Taşınmazların bilançonun aktifinde yazılı değerlerinden, pasifte yazılı
amortismanların tenzili suretiyle bulunan değeri,


f) Taşınmaz: 22/11/2001 tarihli
ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 704 üncü maddesi uyarınca arazi, tapu
kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti
kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümleri,


g) Tam mükellefiyet: 193 sayılı
Kanunun 3, 4 ve 5 inci maddeleri ile 5520 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin (1)
numaralı fıkrası uygulamasında, gerek Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında
elde edilen kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilmeyi,


ğ) Yİ-ÜFE: Türkiye İstatistik
Kurumunun her ay için belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici
fiyatları endeksi (ÜFE) değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi
üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) değerlerini,


ifade eder.


Yeniden değerleme yapabilecek
mükellefler


MADDE 4 – (1) Tam
mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan kollektif, adi komandit
ve adi şirketler de dâhil olmak üzere ferdi işletme sahibi gelir vergisi mükellefleri
ile kurumlar vergisi mükellefleri bilançolarına kayıtlı taşınmazları, kanunda
yazılı istisnalar dışında yeniden değerleme hakkına sahip bulunmaktadırlar.


(2) Aşağıda sıralanan mükellefler
213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi uygulamasından yararlanamaz;


• Dar mükellefiyet esasında
vergilendirilen mükellefler,


• İşletme hesabı (zirai işletme
hesabı dâhil) esasına göre defter tutan mükellefler,


• Serbest meslek kazanç defteri
tutan serbest meslek erbabı mükellefler,


• Finans ve bankacılık sektöründe
faaliyet gösteren mükellefler,


• Sigorta ve reasürans
şirketleri,


• Emeklilik şirketleri ve
emeklilik yatırım fonları,


• Münhasıran sürekli olarak
işlenmiş altın, gümüş alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler,


• 213 sayılı Kanunun 215 inci
maddesi uyarınca kendilerine, kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir
para birimiyle tutmalarına izin verilen mükellefler.


Yeniden değerlemeye tabi
iktisadi kıymetler


MADDE 5 – (1) 213 sayılı Kanunun
geçici 31 inci maddesinin yürürlüğe girdiği tarih (25/5/2018) itibarıyla aktife
kayıtlı bulunan taşınmazlar (tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve
sürekli hak niteliğindeki üst hakları dâhil) bakımından söz konusu madde
uygulamasından yararlanılabilir.


(2) Sat-kirala-geri al işlemine
veya kira sertifikası ihracına konu edilen taşınmazlar ile taşınmazların alım,
satım ve inşa işleri ile devamlı olarak uğraşanların bu amaçla aktiflerinde
kayıtlı bulunan emtia niteliğindeki kıymetler, bu kapsamda yeniden değerlemeye
tabi tutulamaz. Kapsama giren işletmelerin kiralamaya konu ettikleri
taşınmazlar emtia niteliğinde bulunmadığından, yeniden değerlemeye tabi
tutulabilir.


(3) Yeniden değerlemeye tabi
tutulacak taşınmazların, 213 sayılı Kanun uygulamasında amortismana tabi
iktisadi kıymet mahiyetinde olması zorunluluğu bulunmadığından, müessese
hükümlerinden faydalanmak isteyen mükelleflerce boş arazi ve arsalar da yeniden
değerlemeye tabi tutulabilecektir.


Yeniden değerlemeye esas değer


MADDE 6 – (1) Yeniden
değerleme, taşınmazların ve varsa bu taşınmazlara ait amortismanların, 213
sayılı Kanunda yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarih (25/5/2018) itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer
alan değerleri üzerinden yapılır.


(2) Amortismana tabi taşınmazlar
için amortismanın herhangi bir yılda eksik ayrılması veya hiç ayrılmamış olması
durumunda, yeniden değerlemeye esas alınacak değer bu amortismanlar tam olarak
ayrılmış varsayılarak belirlenir.


(3) 213 sayılı Kanunun 272 nci
maddesi uyarınca maliyet bedeline intikal ettirilen giderler ile 163 ve 334
Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri uyarınca maliyet bedeline dâhil
edilen kredi faizleri ve kur farkları da yeniden değerleme kapsamına girmektedir.


Yeniden değerleme yapılmasında
ihtiyarilik


MADDE 7 – (1) Tam
mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar
vergisi mükellefleri için yeniden değerleme yapılması zorunlu olmayıp kapsama
giren mükelleflerin tercihine bırakılmıştır. Dileyen mükellefler bilançolarında
kayıtlı taşınmazları yeniden değerlemeye tabi tutmayarak mevcut durumlarını
muhafaza edebilirler.


(2) Maddenin yürürlüğe girdiği
tarih itibariyle yasal defter kayıtlarında yer alan taşınmazların tamamı veya
bir kısmı için bu uygulamadan yararlanılabilir.


Yeniden değerleme
yapılabilecek süre


MADDE 8 – (1) Yeniden
değerleme, uygulamadan yararlanma hakkını haiz mükelleflerin 25/5/2018 tarihi
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan taşınmazlar ile bunlara ait amortismanlar
esas alınmak suretiyle 30/9/2018 tarihine kadar yapılabilecektir.


(2) Geçici 31 inci madde
uygulamasından yararlanılması için, söz konusu tarihe kadar yeniden değerleme
işleminin yapılması ve değer artışına ilişkin verginin de yeniden değerleme işleminin
yapıldığı tarihi izleyen ayın 25 inci günü akşamına kadar beyan edilip ödenmesi
zorunludur.


(3) Mükellefler tarafından geçici
31 inci madde kapsamında beyanda bulunduktan sonra, anılan madde kapsamında
yeniden değerlemeye tabi tutulmak istenen ilave taşınmazlar için ek beyanname
verilmesi mümkündür. Bu durumda da, yukarıda belirtilen şartlar aranır.


Yeniden değerleme oranı


MADDE 9 – (1) Bu madde
kapsamında yapılacak değerleme işleminde, yeniden değerleme oranı olarak, 213
sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesine tabi
tutulan;


a) En son bilançoda yer alan
taşınmazlar ve bunların amortismanları için, geçici 31 inci maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten (25/5/2018) bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, söz
konusu bilançonun ait olduğu tarihi takip eden aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oranın,


b) En son bilanço tarihinden
sonra iktisap edilen taşınmazlar ve bunların amortismanları için, geçici 31
inci maddenin yürürlüğe girdiği tarihten (25/5/2018) bir önceki aya ilişkin
Yİ-ÜFE değerinin, taşınmazın iktisap edildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE
değerine bölünmesi ile bulunan oranın


kullanılması gerekmektedir. Ancak
bu maddenin sekiz ve dokuzuncu fıkrası hükümleri saklıdır.


(2) 213 sayılı Kanunun mükerrer
298 inci maddesi uyarınca hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için son
olarak 2004 takvim yılı itibarıyla enflasyon düzeltmesi yapılmıştır. Bu
durumda, hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için 31/12/2004 tarihli
bilançolarında yer alan taşınmazlar ve bunların amortismanlarının
düzeltilmesinde dikkate alınacak yeniden değerleme oranı, bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten bir önceki ay olan 2018 yılı Nisan ayına ilişkin Yİ-ÜFE
değerinin (341,88), 31/12/2004 tarihli bilançoyu takip eden ay olan 2005 yılı
Ocak ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine (114,83) bölünmesi ile bulunan katsayı
olacaktır (341,88/114,83=2,97727). Bakanlığımızca özel hesap dönemi tayin
edilen mükellefler açısından ilgili tarihlerin esas alınması suretiyle yeniden
değerleme oranının hesaplanacağı tabiidir.


(3) Enflasyon düzeltmesi yapılmış
son bilanço tarihinden sonra iktisap edilen taşınmazlar ve bunların
amortismanlarının düzeltilmesinde dikkate alınacak yeniden değerleme oranı ise,
geçici 31 inci maddenin yürürlüğe girdiği tarihten (25/5/2018) bir önceki ay
olan Nisan ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin (341,88), taşınmazın iktisap edildiği
ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan katsayı
olacaktır. Bu madde kapsamında yapılacak değerleme işleminde kullanılacak
yeniden değerleme oranlarının hesabında dikkate alınacak Yİ-ÜFE endeks
değerleri bu Tebliğe ekli listede (Ek -1) yer almaktadır.


Örneğin 20/6/2010 tarihinde satın
alınan bir fabrika binasının bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki
ay olan 2018 yılı Nisan ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin (341,88) 2010 yılı
Temmuz ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine (171,81) bölünmesi ile bulunan
(341,88/171,81=1,98987) katsayısı ile değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir.


(4) Yİ-ÜFE endeks değerlerine
göre bulunacak ve yeniden değerlemeye esas olacak katsayının hesabında, kesirli
(virgülden sonraki) kısım 5 (beş) hane olarak dikkate alınacaktır.


(5) Yeniden değerlemeye tabi
tutulan taşınmazlara ait birikmiş amortismanlar da taşınmaza uygulanan katsayı
ile yeniden değerlemeye tabi tutulacaktır. Ancak bu maddenin sekiz ve dokuzuncu
fıkrası hükümleri saklıdır.


(6) 193 sayılı Kanunun 81 inci
maddesinde sayılan devir ve tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre
yapılan devir ve bölünme hallerinde, devrolunan veya bölünen işletmeler/şirketler
tarafından iktisap edilen taşınmazların devralanlar tarafından yeniden
değerlenmesinde kullanılacak yeniden değerleme oranının hesabında söz konusu
taşınmazların devir eden, tür değiştiren veya bölünen işletme/şirket tarafından
iktisap edildiği tarihin esas alınması gerekmektedir.


(7) Finansal kiralama yoluyla
iktisap edilen ve mülkiyeti devredilmiş olan taşınmazlara ait yeniden değerleme
oranının belirlenmesinde iktisap tarihi olarak, kiracının kullanma hakkını
aktifleştirdiği tarih esas alınır. Mülkiyet hakkı devredilmemiş olan
taşınmazları kullanma hakları nedeniyle geçici 31 inci madde uygulamasından
faydalanılabilmesi mümkün bulunmamaktadır.


(8) 213 sayılı Kanunun 272 nci
maddesi uyarınca taşınmazların maliyet bedeline eklenen giderler ile 163 ve 334
Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri uyarınca maliyet bedeline dâhil
edilen kredi faizleri ve kur farkları için parçalı yeniden değerleme yapılacak
ve taşınmazın yeniden değerleme sonrası değeri bulunacaktır. Buna göre,
taşınmazların 25/5/2018 tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan
maliyet bedeline dâhil edilen her bir maliyet unsurunun yeniden değerlemeye
tabi tutulmasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya
ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, ilgili maliyet unsurunun aktifleştirildiği ayı
izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran dikkate
alınacaktır. Söz konusu taşınmazlara ait amortismanların yeniden
değerlenmesinde ise yeniden değerlemeye esas alınan toplam amortisman rakamı
içerisinde yer alan her bir maliyet unsuruna tekabül eden amortisman tutarı
için ilgili maliyet unsurunun düzeltilmesinde kullanılan oran dikkate alınarak
yeniden değerleme yapılacaktır.


(9) En son enflasyon düzeltmesi
yapılan bilanço tarihinden sonra inşa edilerek aktifleştirilen binaların
yeniden değerlemeye tabi tutulmasında, mükelleflerce bina maliyet bedeline
dâhil edilen arsa payı bedeli ile diğer maliyet unsurları ayrıştırılmak sureti
ile yeniden değerleme sonrası tutar hesaplanır. Buna göre, bu binaların yeniden
değerleme sonrası değerlerinin hesaplanmasında, arsa payı için arsanın iktisap
tarihine (arsa enflasyon düzeltmesi yapılmış en son bilanço tarihinden önce
iktisap edilmiş ise enflasyon düzeltmesi yapılmış son bilanço tarihine) göre
bulunacak yeniden değerleme oranı, diğer maliyet unsurları için ise binanın
aktifleştirildiği tarihe göre bulunacak yeniden değerleme oranı dikkate
alınacaktır. Bu binaların amortismanında kullanılacak yeniden değerleme oranı
ise, binanın aktifleştirildiği tarihe göre bulunacaktır. Söz konusu binaların
aktifleştirilmesinden sonra 213 sayılı Kanunun 272 nci maddesi uyarınca bina
maliyet bedeline eklenen giderler ile 163 ve 334 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğleri uyarınca maliyet bedeline dâhil edilen kredi faizleri ve kur
farkları için ise sekizinci fıkrada belirtilen şekilde yeniden değerleme
sonrası tutarların hesaplanacağı tabidir.


Yeniden değerleme uygulaması


MADDE 10 – (1) Kapsama
giren taşınmazların ve varsa bunlara ait amortismanların, 213 sayılı Kanunda
yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen ve 25/5/2018 tarihi
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerlerinin, yeniden değerleme
oranı ile çarpılması suretiyle yapılan yeniden değerleme sonucunda, bilançonun
aktifi, pasifinden daha yüksek bir değere ulaşmaktadır. Yeniden değerleme
sonucunda ortaya çıkan değer artışını hesaplamada Kanun net değer artışı
usulünü benimsemiştir. Net değer artışının hesaplanabilmesi için yeniden
değerlemeye esas alınan ve Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla; yasal defter
kayıtlarında yer alan yeniden değerlemeden önceki ve bu değerlerin yeniden
değerlemeye tabi tutulmasıyla ulaşılan tutarlar dikkate alınarak hesaplanan net
bilanço aktif değerlerinin tespiti gerekmektedir.


Net bilanço aktif değeri,
taşınmazların bilançonun aktifine kaydedildikleri değerden, bunlar için
ayrılmış olup bilançonun pasifinde gösterilen birikmiş amortismanlarının
indirilmesi suretiyle bulunan tutarı ifade etmektedir.


Ayrıca, amortismanların yeniden
değerlenmiş tutarlarının belirlenmesinde, amortismanın herhangi bir yılda
yapılmamış olması durumunda amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılacaktır.
Bu durumda değer artışı, taşınmazın yeniden değerlemeden önceki net bilanço
aktif değerinin, yeniden değerleme oranı ile çarpımından sonra bulunacak net
bilanço aktif değerinden indirilmesi suretiyle hesaplanacaktır.


Bu şekilde hesaplanarak bulunan
değer artışı, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına alınacaktır.


(2) Yeniden değerleme neticesinde
hesaplanan değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazların her
birine isabet eden değer artışları ayrıntılı olarak gösterilecek şekilde,
bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına aktarılır.


(3) Amortismana tabi olan
taşınmazların yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortisman
ayrılmaya devam edilir.


Değer artışının
vergilendirilmesi


MADDE 11 – (1) Yeniden
değerleme neticesinde pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer artışı
tutarı üzerinden %5 oranında hesaplanan vergi, yeniden değerleme işleminin
yapıldığı tarihi izleyen ayın 25 inci günü akşamına kadar gelir veya kurumlar
vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine beyan edilir ve aynı süre
içerisinde ödenir.


(2) Söz konusu beyanname gelir ve
kurumlar vergisi beyannamelerini elektronik ortamda vermek zorunda olan mükellefler
tarafından 30/9/2004 tarihli ve 25599 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 340
Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 3/3/2005 tarihli ve 25744 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan 346 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde
belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda elektronik ortamda, bu zorunluluğa
tabi olmayan mükellefler bakımından ise örneği bu Tebliğ ekinde (Ek 2) yer alan
beyanname kullanılmak suretiyle kağıt ortamında ilgili vergi dairesine
verilecektir.


(3) Bu vergi; gelir ve kurumlar
vergisinden mahsup edilmeyeceği gibi, gelir ve kurumlar vergisi matrahının
tespitinde gider olarak da dikkate alınamaz.


(4) Değer artışı üzerinden %5
oranında hesaplanan verginin zamanında beyan edilmemesi veya tahakkuk eden
verginin süresinde ödenmemesi halinde bu madde hükümlerinden faydalanılamaz.


Örnek 1: Tam mükellefiyet
esasında vergilendirilen, hesap dönemi takvim yılı olan (A) A.Ş.’nin 25/5/2018
tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında maliyet bedeli 25.540.000 TL ve
birikmiş amortismanı 3.192.500 TL olan ve 31/12/2004 tarihinden beri aktifinde
yer alan taşınmazının 2018 yılı Haziran ayında yeniden değerlemeye tabi
tutulması halinde, yeniden değerlemeye ilişkin hesaplamalar şu şekilde
olacaktır;







  



Yeniden
Değerleme Oranı



Yeniden
Değerlemeye Esas Tutar



Yeniden
Değerlenmiş Tutar






Taşınmaz



(341,88/114,83=)
2,97727



25.540.000



76.039.475,80






Birikmiş
Amortisman



(341,88/114,83=)
2,97727



3.192.500



9.504.934,48









 Bu durumda, değer artışı taşınmazın
yeniden değerleme sonrası net bilanço aktif değerinden (76.039.475,8 –
9.504.934,48 = 66.534.541,32), yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif
değerinin (25.540.000 - 3.192.500 = 22.347.500) indirilmesi suretiyle
hesaplanacak olup, örneğimizde (66.534.541,32 - 22.347.500 = 44.187.041,32 TL)
olarak gerçekleşecektir. Yapılan yeniden değerleme sonrasında 44.187.041,32 TL
değer artışı üzerinden %5 oranında hesaplanan 2.209.352,07 TL verginin kurumlar
vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine yeniden değerleme işleminin
yapıldığı tarihi izleyen ayın 25 inci günü akşamına kadar beyan edilip ödenmesi
gerekecektir.


Örnek 2: Tam mükellefiyet
esasında vergilendirilen (B) A.Ş.’nin 2008 yılının Eylül ayında 18.000.000 TL
bedelle satın aldığı taşınmazın birikmiş amortisman tutarı 25/5/2018 tarihi
itibarıyla 3.690.000 TL olup, söz konusu taşınmaz Haziran/2018 döneminde
yeniden değerlemeye tabi tutulacak olursa yeniden değerlemeye ilişkin
hesaplamalar şu şekilde olacaktır;







  



Yeniden
Değerleme Oranı



Yeniden
Değerlemeye Esas Tutar



Yeniden
Değerlenmiş Tutar






Taşınmaz



(341,88/160,54=)
2,12956



18.000.000



38.332.080






Birikmiş
Amortisman



(341,88/160,54=)
2,12956



3.690.000



7.858.076,40









 Bu durumda değer artışı, taşınmazın
yeniden değerleme sonrası net bilanço aktif değerinden (38.332.080 -
7.858.076,40 = 30.474.003,60) yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif
değerinin (18.000.000 - 3.690.000 = 14.310.000) indirilmesi suretiyle
hesaplanacak olup, örneğimizde (30.474.003,60 - 14.310.000 = 16.164.003,60 TL)
olarak gerçekleşecektir. Yapılan yeniden değerleme sonrasında 16.164.003,60 TL
değer artışı üzerinden %5 oranında hesaplanan 808.200,18 TL verginin 25/7/2018
tarihine kadar kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine beyan
edilip ödenmesi gerekecektir.


Örnek 3: Tam mükellefiyet
esasında vergilendirilen (C) Ltd. Şti. nin 2005 yılı Temmuz ayında 1.000.000 TL
bedelle satın alarak idari faaliyetlerde kullandığı binanın 25/5/2018 tarihi
itibariyle birikmiş amortisman tutarı 265.000 TL’dir. Mükellefçe, 50 yıl
faydalı ömür ve %2 amortisman oranı dikkate alınarak normal amortisman usulüne
göre amortisman ayırılmaktadır. Mükellef tarafından söz konusu taşınmaz için
2018 yılı ikinci geçici vergi döneminde de amortisman ayrılmış ve 2018 yılı
Ağustos ayında mevcut taşınmaz yeniden değerlemeye tabi tutulmuştur. Binanın,
yeniden değerlemenin yapıldığı 2018 yılı Ağustos ayı itibarıyla birikmiş
amortisman tutarı ise 270.000 TL’dir. Söz konusu taşınmaz, yeniden değerleme
sonrasında amortisman ayrılmaya devam olunarak 2022 yılı Ocak ayı içerisinde
4.000.000 TL bedelle satılmıştır.


Buna göre, mezkûr binanın yeniden
değerlenmesine ilişkin hesaplamalar şu şekilde olacaktır.







  



Yeniden
Değerleme Oranı



Yeniden
Değerlemeye Esas Tutar



Yeniden
Değerlenmiş Tutar






Bina



(341,88/121,4=)
2,81614



1.000.000



2.816.140,00






Birikmiş
Amortisman



(341,88/121,4=)
2,81614



265.000[1]



746.277,10









Yeniden Değerleme Sonrası Net Bilanço
Aktif Değeri (2.816.140,00 - 746.277,10 = 2.069.862,90 TL)


Yeniden Değerleme Öncesi Net
Bilanço Aktif Değeri (1.000.000 - 265.000 = 735.000 TL)


Değer Artışı (2.069.862,90 –
735.000 = 1.334.862,90 TL)2


Ödenmesi Gereken Vergi
(1.334.862,90 x 0,05 = 66.743,15 TL)


Mükellef kurum, yeniden
değerlemeye tabi tuttuğu taşınmazını yeni değeri üzerinden amortismana tabi
tutabilecektir. Buna göre söz konusu taşınmazın maliyet bedeli 2.816.140 TL’ye
çıktığından, 2018 yılı ve müteakip yıllarda ayrılacak toplam amortisman tutarı
da (2.816.140 x %2 = 56.322,80 TL)3 olacaktır.


2022 yılı Ocak ayında elden
çıkarılan kıymete ilişkin ortaya çıkan kazanç ise şu şekilde hesaplanacaktır;


 


Yeniden
Değerleme Sonrası Net Bilanço Aktif Değeri (2.816.140,00 - 746.277,10) = 2.069.862,90
TL


Yeniden
Değerleme Öncesi Net Bilanço Aktif Değeri (1.000.000 - 265.000) = 735.000 TL


Değer
Artışı (2.069.862,90 – 735.000) [2]=              
1.334.862,90  TL


Ödenmesi
Gereken Vergi (1.334.862,90 x 0,05)= 66.743,15 TL


Mükellef
kurum, yeniden değerlemeye tabi tuttuğu taşınmazını yeni değeri üzerinden
amortismana tabi tutabilecektir. Buna göre söz konusu taşınmazın maliyet bedeli
2.816.140 TL’ye çıktığından, 2018 yılı ve müteakip yıllarda ayrılacak toplam
amortisman tutarı da (2.816.140 x %2=) 56.322,80 TL[3] olacaktır.


2022
yılı Ocak ayında elden çıkarılan kıymete ilişkin ortaya çıkan kazanç ise şu
şekilde hesaplanacaktır;


Satış
Bedeli:                      
               
              
           4.000.000,00


Maliyet
Bedeli (-):          
               
               
         (2.816.140,00)


Birikmiş
Amortisman (+):      
     
              957.487,60


Kar:                                                      
            
         2.141.347,60


Yukarıda
gösterilen işlemlere ait muhasebe kayıtları ise aşağıdaki şekilde olacaktır;







.
../8/2018



 



Borç



Alacak






    252 Binalar





1.816.140,00








  
                       257
   Birikmiş Amortismanlar







481.277,10






 



                        
   522    MDV Yeniden Değerleme

                                    
Artışları



1.334.862,90 







 



Ağustos 2018 döneminde yapılan yeniden
değerleme işlemi



 






.../9/2018




 



Borç



Alacak






    770 Genel Yönetim
Giderleri (KKEG)



66.743,15







 



                         
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar



 



 



66.743,15






 



Vergi tahakkuku



 



 



 






.../1/2022



 



Borç



Alacak






    102 Bankalar



4.000.000,00







    257 Birikmiş
Amortismanlar



957.487,60







  
                               252
Binalar




2.816.140,00






                                 
679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar



 



2.141.347,60






       
Taşınmaz satışı



 



 



















Özel fon hesabındaki tutarlar


MADDE 12 – (1) Pasifte
özel bir fon hesabında gösterilen değer artışı tutarının, mükellefler
tarafından istenildiğinde sermayeye ilave edilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak
söz konusu fonun sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir şekilde başka bir
hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı dönem
kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine
tabi tutulur.


(2) Şirketin tasfiyesi halinde de
bu kapsamda işlem tesis edilir. Ancak 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde
sayılan devir ve tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan
devir ve bölünme hallerinde, fon hesabında yer alan tutarlar işletmeden
çekilmiş veya başka bir hesaba nakledilmiş sayılmaz. Söz konusu fon hesabının
tamamen veya kısmen devrolunduğu kurumlar için de birinci fıkra hükümleri
geçerlidir.


 


Yeniden değerlemeye tabi
tutulan taşınmazların elden çıkarılması


MADDE 13 – (1) Yeniden
değerlemeye tabi tutulan taşınmazların satılması veya herhangi bir şekilde elden
çıkarılması halinde, pasifte özel fon hesabında gösterilen değer artışı
tutarları, satış kazancına dâhil edilmez. Bu durumda fon hesabı kayıtlarda
kalmaya devam eder.


(2) Yeniden değerlemeye tabi
tutulan taşınmazların elden çıkarılmasından önce 213 sayılı Kanunun mükerrer
298 inci maddesi uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların
oluşması halinde, pasifte özel bir fon hesabında tutulan değer artışı tutarları
özsermayeden düşülmek suretiyle enflasyon düzeltmesi yapılır. Fon hesabının sermayeye
eklenmesi halinde de, bu tutar sermaye hesabından düşülerek anılan madde
uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılır.


Yeniden değerleme işlemlerinin
kayıtlarda gösterilmesi


MADDE 14 – (1) Yeniden
değerlemeye tabi tutulan taşınmazların her birine isabet eden değer artışları
ile bunların hesap şekilleri, envanter defterlerinin ayrı bir sahifesinde
müfredatlı olarak gösterilir.


Buna göre;


a) Yeniden değerleme sırasında
bilançonun aktifinde kayıtlı taşınmazların her birinin aktife girdiği hesap
dönemi ile bu kıymetler üzerinden değerlemenin yapıldığı tarihe kadar ayrılan
ve ayrılmış sayılan amortismanlar ayrı ayrı tespit edilir.


b) Geçici 31 inci madde uyarınca
bulunan katsayıların uygulanmasından sonra her taşınmazın ve amortismanın yeni
değerleri gösterilir.


c) Yeniden değerlendirilen
taşınmazlar ve amortismanları ayrı ayrı ele alınarak değerlemeden önceki ve
değerlemeden sonraki net bilanço aktif değerleri hesaplanır.


d) Bu işlemlerin tamamlanmasından
sonra her taşınmaza ait değer artışları ile toplam değer artışı bulunur.


(2) Yeniden değerlendirilen
taşınmazların envanter defterine yapılacak kayıtlarında aşağıda belirtilen
şekilde gösterilmesi gerekmektedir.


1. İktisadi kıymetin cinsi,


2. Aktife giriş tarihi,


3. Amortisman oranı,


4. 25/5/2018 tarihi itibarıyla
aktife kayıtlı değeri,


5. 25/5/2018 tarihi itibarıyla
birikmiş amortisman tutarı (ayrılmış sayılanlar dâhil edilir),


6. Yeniden değerlemeden önceki
net bilanço aktif değeri,


7. Yeniden değerleme oranı,


8. İktisadi kıymetlerin yeniden
değerlemeden sonra bulunacak değeri,


9. Birikmiş amortismanların
yeniden değerlemeden sonraki değeri,


10. Yeniden değerlemeden sonraki
net bilanço aktif değeri,


11. Değer artışı.


Cezai müeyyide


MADDE 15 – (1) 213 sayılı
Kanunun geçici 31 inci maddesi uygulamasında, söz konusu maddede yer alan
değerleme hükümleri ile bu Tebliğdeki düzenlemelere uyulmaması durumunda
mükellefler hakkında Vergi Usul Kanununun ilgili ceza hükümleri çerçevesinde
işlem tesis edilir.


Yürürlük


MADDE 16 – (1) Bu Tebliğ
yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 17 – (1) Bu Tebliğ
hükümlerini Maliye Bakanı yürütür.


 


 


Ekleri için tıklayınız.


 


 

















––––––––––––––––––––

1
   Her
ne kadar yeniden değerlemenin yapıldığı tarihteki birikmiş amortisman tutarı 270.000
TL olsa da, yeniden değerlemede Geçici 31 inci maddenin yürürlük tarihi
itibarıyla ayrılmış amortisman tutarı olan 265.000 TL dikkate alınacaktır.

2   Değer
artışının hesabında, yeniden değerleme öncesi ve sonrası net bilanço aktif
değerleri olarak, Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla taşınmazın yasal defter
kayıtlarında yer alan bedeli ile birikmiş amortismanları arasındaki ve
bunların yeniden değerleme sonrası bulunan tutarları arasındaki fark tutarlar
dikkate alınmaktadır.

3   2018
yılının üçüncü geçici vergi dönemi için gider olarak birikmiş amortisman
rakamına dâhil edilecek tutar ([56.322,80 x ¾]-14.080,70-5.000 = 23.161,40
TL), 2018 yılının dördüncü geçici vergi dönemi için gider olarak birikmiş
amortisman rakamına dâhil edilecek ilave tutar ise
(56.322,80-14.080,70-5.000- 23.161,40 = 14.080,70 TL) olacak ve böylece 2018
yılı üçüncü geçici vergi döneminde ayrılmış toplam amortisman rakamı
42.242,10 TL ve dördüncü geçici vergi dönemi için de 56.322,80 TL olacaktır.