Umumi Mağazalar Tüzüğü

UMUMİ MAĞAZALAR TÜZÜĞÜ


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi      : 13/8/1984        No     : 84/8429


Dayandığı
Kanunun Tarihi                    : 11/8/1982        No     : 2699


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi : 28/9/1984        No     : 18529


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi             : 5                      Cildi : 24      Sayfa  : 2074


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Kapsam ve Tanımlar


 


Kapsam:


Madde
1
– Umumi mağazaların kuruluş ve faaliyet esasları, umumi mağazaların
kurulabilmesi için verilmesi gerekli belgeler, gümrüklenmemiş veya tekel
altında bulunan malların umumi mağazalara kabul edilmesi için Maliye ve Gümrük
Bakanlığınca izin verilmesinde aranacak koşullar, umumi mağazalarda bulunması
gerekli teknik nitelikler, umumi mağaza işletenlerin vermekle yükümlü oldukları
kefalet akçesi miktarının saptanma esasları ve saklanma biçimi, makbuz ve rehin
senedi defterlerinin tutulma biçimi, umumi mağazalara kabul edilecek malların
cinsleri,  umumi mağazaların denetim usul ve esasları, mallar üzerinde
gümrük denetlemesi ve icra tarzı, izin belgesinin iptali nedenleri bu Tüzükte
gösterilmiştir.


 


Tanımlar:


Madde
2
– Bu Tüzükte geçen deyimlerden;


a) Umumi mağaza, makbuz ve rehin senedi verme
karşılığında serbest, gümrüklenmemiş veya tekel altında bulunan malları vedia
olarak kabul etmek ve mudilerine de bu senetlerle tevdi olunan
malları satabilmek veya terhin edebilmek imkanını vermek üzere faaliyette
bulunan mağaza,


b)
Genel antrepo, özel antrepolara alınması gerekli olanlar dışında kalan eşya ve
maddelerin konulduğu antrepo,


c)
Özel antrepo, konulacak eşya ve maddelerin cinslerine ve yapılacak faaliyetin
özelliklerine uygun olarak yapılmış bulunan, parlayıcı, patlayıcı veya bir
arada bulundukları eşya için tehlikeli olan ya da saklanmaları özel tertip ve
tesislere gerek gösteren eşya ve maddelerin konulduğu silo, soğuk hava deposu,
tank, parlayıcı, patlayıcı madde depoları gibi antrepolar,


d) Makbuz senedi (resepise), umumi mağazalara tevdi
edilen malların mülkiyetini temsil eden belge,


e)
Rehin senedi (varant), umumi mağazalara tevdi edilen malların terhinini temin
eden belge,


f)
Serbest mal, milli mahsul ve mamullerle fiili ithali yapılmış eşya,


g)
Gümrüklenmemiş mal (eşya), gümrük mevzuatı gereğince gümrük denetimine tabi
tutulmamış eşya,


h)
Tekel altında bulunan mal (eşya), özel kanunlara göre tekel altında bulunan
eşya,


i)
Bakanlık, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,


anlamına
gelir.


 


İKİNCİ BÖLÜM


Kurulma Usul ve Esasları


 


İzin
verme yetkisi:


Madde
3
– Umumi mağazalar, Ülkenin genel ekonomik koşulları gözönünde bulundurularak
Bakanlıkça verilecek izinle anonim şirket şeklinde kurulur.


Bakanlık,
izin vermeden önce, açılması düşünülen yerde bir umumi mağazaya gerek olup
olmadığı konusunda da araştırma yapabilir.


Umumi
mağazacılık yapacak şirketlerin unvanlarında, umumi mağazalar teriminin
bulunması zorunludur.


Umumi
mağazaların şube açması da Bakanlığın iznine bağlıdır.


 


İzin için gerekli bilgi ve belgeler:


Madde 4 –
Umumi mağazacılık yapacak bir anonim şirketin kuruluşunda, Türk Ticaret
Kanununda öngörülenlerden başka, aşağıda yazılı belgelerin bir dilekçe ekinde
Bakanlığa verilmesi zorunludur:


1
– Noterce onaylı sekiz adet şirket anasözleşmesi,


2
– En az 50.000.000 liralık kuruluş sermayesinin Bakanlık adına bloke edildiğini
gösteren banka mektubu,


3
– Tüzel kişilerin şirkete kurucu ortak olmaları halinde, yetkili organlarınca
verilecek noterce onaylı katılma kararı,


4
– Kurucu ortakların nüfus cüzdanı örneği,


5
– Kurucu ortaklar arasında evli kadın varsa, kocasının yazılı izni,


6 – Türk uyruklu olmayan kişi ve kurumların şirkete ortak
olmalarına yetkili mercilerce izin verilmiş olduğunu gösterir belgeler,


7
– Malların depolanması ve korunmasının gerektirdiği tesislerin uygulanabilir
proje ve teknik hesapları.


Kamu
iktisadi kuruluşları, iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi
kuruluşlarının bağlı ortaklık ve iştiraklerinin umumi mağazacılık yapmak
istemeleri halinde, bu maddenin 1,2,3,4,5 ve 6 ncı bentlerinde öngörülen
belgeler aranmaz.


 


Umumi mağazacılık yapmak isteyen
diğer anonim şirketler:


Madde
5
– İştigal konuları arasında bulunmadığı halde, umumi mağazacılık yapmak isteyen
anonim şirketlerin, buna ilişkin anasözleşme değişikliğini ve 4 üncü maddenin
1, 2, 6 ve 7 nci bentlerinde yazılı belgeleri bir dilekçe ekinde Bakanlığa
vermeleri gerekir.


 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Makbuz ve Rehin Senedi


 


Makbuz senedi (resepise):


Madde
6
– Umumi mağazalara tevdi edilen mallar karşılığında verilen makbuz senedinde,
aşağıdaki bilgilerin bulunması zorunludur:


1 – Tevdiatın yapıldığı umumi
mağazanın ticaret unvanıyla bulunduğu yer,


2
– Tevdi edenin ad ve soyadıyla meslek ve ikamatgahı,


3
– Tevdi olunan şeylerin cins ve miktarıyla nitelik ve değerinin bilinmesi için
açıklanması gerekli hususlar,


4
– Makbuz senedinin seri ve sıra numarası,


5 – Tevdi olunan şeylerin tabi olması gerekli resim, harç
ve vergilerin ödenip ödenmediği,


6
– Malların sigorta edilip edilmediği,


7
– Ödenmiş veya ödenecek ücret ve giderler,


8
– Makbuz senedinin kimin namına veya emrine düzenlendiğini, nama veya hamiline
yazılı olduğunu gösteren açık ifade,


9
– Makbuz senedinin verildiği tarih,


10
– Şirket yöneticileri veya temsilcileri yahut yetkili görevlilerin imzası,


11
– Malların ekspertizinin yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa yapan uzmanın adı ve
mala biçtiği değer.


 


Rehin senedi (varant):


Madde
7
– Rehin senedinin 6 ncı maddede yazılı hususları aynen içermesi ve makbuz
senedine bağlanması gereklidir.


 


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Gümrüklenmemiş veya Tekel Altında Bulunan Malların Konacağı


Umumi Mağazalar


 


Gümrüklenmemiş
veya tekel altında bulunan malların konacağı umumi mağazaların açılması:


Madde
8
– Gümrüklenmemiş veya tekel altında bulunan malların konacağı umumi mağazaların
işletmeye açılabilmesi için Maliye ve Gümrük Bakanlığından izin alınması
zorunludur.


 


Gümrüklenmemiş malların umumi
mağazalara kabul koşulları:


Madde
9
– Gümrüklenmemiş malların umumi mağazalara kabulünde, gümrük mevzuatının
antrepo ve transit rejimine ilişkin hükümleri uygulanır.


Tekel
konusu eşyanın Yurda girmesinde ayrıca, yetkili merciin izni gerekir.


 


BEŞİNCİ BÖLÜM


Umumi Mağazalarda Bulunması Gerekli Teknik Nitelikler


 


Ortak nitelikler:


Madde
10
– Umumi mağazaların, konulacak malların özelliklerine göre, Bakanlar Kurulunun
25/5/1981 günlü ve 8/3005 sayılı kararıyla yürürlüğe konulan Demir, Deniz, Hava
Yolları İşletmelerinin Gümrük Yükümlülüklerine ve Denetlenmelerine İlişkin
Tüzük'ün 46, 47 ve 48 inci maddelerinde öngörülen nitelikleri taşımaları
gerekir.


Açık arazide bulunan depoların etrafı çit ya da duvarla
çevrilir ve yukarıdan gözetlemeye elverişli bekçi kulübeleri bulunur.


 


Öteki özel antrepoların nitelikleri:


Madde
11
– A) Silolarda bulunması gerekli nitelikler şunlardır:


a)
Tahıl vb. maddelerin havalandırılma, tozdan arındırılma ve kurutulması için
gerekli tesislerle donatılmış olmak,


b)
Toz patlamasını önlemek için izolasyon duvarlarıyla ayrılmış, yeterli bölmeleri
bulunmak,


c)
Tahıl elleçlenen yerlerde vantilatör ve toz emicileri bulunmak,


d)
Rafları ve girinti çıkıntıları az olmak.


e)
Elleçleme yerlerinde açık ateş, elektrikli ısıtıcı bulunmamak, elektrik
kabloları, prizleri ve anahtarı özel muhafazalı olarak yerleştirilmek, kablo
birleşimleri kopmaya karşı muhafazalı olmak, ampulleri çift camlı olarak
takılmak.


B)
Soğuk hava depolarında bulunması gerekli nitelikler şunlardır:


a)
Zayıf ve alternatif akımla çalışan sesli ve ışıklı alarm sistemi bulunmak,


b)
Elleçleme yapılmasına elverişli, kapıları içerden ve dışardan otomatik olarak
açılır kapanır olmak,


c)
Vantilatör ve diğer makinaların önlerinde güvenlik ızgaraları bulunmak,


d)
Soğutma sisteminde fenni güvenlik cihazları, güçlü yangın söndürme donanımı ve
yüksek basınç tarafında güvenlik ventilleri bulunmak,


e)
Gaz kaçaklarına karşı fenni güvenlik önlemleri alınmış olmak, yüz maskesi,
lastik eldiven ve hava boşaltması için taşınabilir vantilatör grubu bulunmak,


f)
Koridorları geniş, depo kodları, yüksek tesisleri dış darbelere karşı korunmuş,
izolasyon maddeleri yeterli kalınlıkta olmak.


 


ALTINCI BÖLÜM


Denetim Usul ve Esasları


 


Denetim:


Madde
12
– Umumi mağazalar, Türk Ticaret Kanunu, Umumi Mağazalar Kanunu, bu Tüzük,
Bakanlar Kurulunun 15/7/1972 günlü ve 7/4656 sayılı kararıyla yürürlüğe konulan
Ortaklıkların Denetimine Dair Tüzük hükümlerinin uygulanması bakımından Sanayi
ve Ticaret Bakanlığınca, gümrüklenmemiş ve tekel altında bulunan malları için
ise Gümrük Kanunu, Bakanlar Kurulunun 25/5/1981 günlü ve 8/3005 sayılı
kararıyla yürürlüge konulan Demir, Deniz, Hava Yolları İşletmelerinin Gümrük
Yükümlülüklerine ve Denetlenmelerine İlişkin Tüzük ve Gümrük Yönetmeliği
hükümlerinin uygulanması bakımından Maliye ve Gümrük Bakanlığınca denetlenir


İhbar
veya şikayet üzerine yahut gerek gördüklerinde, ilgili bakanlıklar, kendi görev
ve yetki alanları içindeki konular yönünden umumi mağazaları denetleyebilirler.


 


YEDİNCİ BÖLÜM


Kefalet Akçesi Miktarının Saptanması,


Saklanması ve Geri Verilmesi


 


Kefalet akçesi miktarlarının
saptanması:


Madde
13
– Kabul edecekleri malların teminatı olarak umumi mağaza işletmeciliği yapacak
anonim şirketlerden sermayesi;


a)
50 - 75 milyon (75 milyon dahil) lira olanlar 2 milyon,


b)
75 - 100 milyon (100 milyon dahil) lira olanlar 4 milyon,


c)
100 - 125 milyon (125 milyon dahil) lira olanlar 6 milyon,


d)
125 - 150 milyon (150 milyon dahil) lira olanlar 8 milyon,


e)
150 milyon liradan çok olanlar 10 milyon,


lira
kefalet akçesi vermekle yükümlüdürler.


Kefalet
akçesinin miktarı, Bakanlar Kurulu kararıyla üç katına kadar çıkarılabilir.


Kefalet
akçesi olarak Türk parası, Devlet tahvilleri, milli bankalardan verilmiş
teminat mektupları, borsadan kote edilmiş % 15 eksiği ile nazara alınacak milli
hisse senetleri ve tahviller verilebilir.


Kesinleşmiş yargı kararı olmadan teminat akçesinden ödeme
yapılamaz. Kefalet akçesinin eksilen miktarı, şirketçe, en geç üç ay içinde
tamamlanır.


 


Kefalet akçesinin saklanması:


Madde
14
– Kefalet akçesi, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası şubelerinde, Bakanlık
adına açılmış, bloke bir hesapta muhafaza edilir. Merkez Bankası şubesinin
bulunmadığı yerlerde, bu iş, adı geçen Bankanın muhabirlerince yürütülür.


 


Kefalet akçesinin geri verilmesi:


Madde
15
– Faaliyetine son veren veya verilen umumi mağazalara ait kefalet akçeleri,
şirketin bütün taahhütlerini yerine getirdiğine ilişkin kesinleşmiş yargı
kararı olmadıkça geri verilmez.


 


SEKİZİNCİ BÖLÜM


İzin Belgesinin İptali ve Ücret Tarifeleri


 


İzin belgesinin iptali:


Madde
16
– Umumi mağazalara tevdi olunan malların niteliklerinin değiştirilmesi veya
umumi mağazalarca karşılıksız makbuz veya rehin senedi çıkarılması hallerinde,
umumi mağazacılık yapma konusunda verilen izin, Bakanlıkça, iptal edilir,


4 üncü maddede yazılı belgelerin eksik olduğunun veya
bunların gerçeği yansıtmadığının sonradan anlaşılması veya belgede yer alan
durumların değişmesi halinde, şirkete, bunları tamamlaması için bir aydan az
olmamak üzere uygun bir süre tanınır. Bu süre içinde durumunu düzeltmeyen
şirketin izni iptal edilir.


İznin iptal edildiği Ticaret Siciline tescil ve Türkiye
Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.


 


Ücret tarifeleri:


Madde
17
– Umumi Mağazalar Kanununun 8 inci maddesine göre düzenlenen ücret tarifeleri,
mağazalarda, kapılara ve göze çarpan yerlere asılır.


 


DOKUZUNCU BÖLÜM


Makbuz ve Rehin Senedi Defterleri


 


Defterler:


Madde
18
– Umumi mağazalar, anonim şirket olarak tutmaları gereken defterlerden başka, biri makbuz senedi, diğeri rehin senedi
defteri olmak üzere iki defter tutmak zorundadırlar.


 


Defterlerin tutulma şekli:


Madde
19
– Makbuz senedi ve rehin senedi defterlerinin bütün sayfaları numaralanır,
noterce mühürlenir, ilk ve son sayfaları ayrıca onaylanır.


Defterlerde, Tüzüğün 6 ve 7 nci maddelerinde makbuz ve
rehin senedi için öngörülen bilgiler yanında, malların giriş, çıkış, ölçü ve
tartılarına ilişkin bilgiler, serbest, gümrüklenmemiş ve
tekel altında bulunan mallardan hangisi olduğunun işlenebilmesi için yeteri
kadar sütun bulunur.


Makbuz
senedinin hamili, kendi adına yapılmış ciroyla ikametgah adresini deftere
yazdırabilir.


Ciro
işlemleri de bu defterlerde açılacak sütunlarda izlenebilir.


Müşteri,
ciro edilen senetlerle güvence altına alınan alacağın miktarını, ana para ve
faizleri de bu defterlere yazdırabilir.


Müşteri,
umumi mağazaya koyacağı mallara ilişkin olarak yukarıda sözü edilen bilgiler
için gerekli belgeleri veya örneklerini umumi mağazaya vermek zorundadır.


 


ONUNCU BÖLÜM


Umumi Mağazalara Kabul Edilecek Malların Cinsleri


 


Umumi mağazalara kabul edilecek
malların cinsleri:


Madde
20
– Umumi mağazalara aşağıda cinsleri belirtilen mallar kabul edilir:


1
– Tahıl,


2
– Bakliyat,


3
– Kuru ve yaş sebzeler,


4
– Kuru ve yaş meyveler,


5
– Kuru ve taze etler ve sakatat,


6
– Yumurta,


7
– Un ve mamulleri,


8
– Meyve suyu ve hulasaları,


9
– Su ürünleri,


10
– Hayvansal ürünler,


11
– Margarin ve rafine yağlar,


12
– Öteki besin maddeleri,


13
– Tekel maddeleri,


14
– Yağlı tohumlar,


15
– Sınai bitkiler,


16
– Orman ürünleri,


17
– Orman sanayii ürünleri,


18
– Ayakkabı,


19
– Tekstil,


20
– Her çeşit giysi,


21
– İplik, dokuma ve halı,


22
– Mobilya ve mefruşat,


23
– Deri, kösele, süet, rugan ve mamulleri,


24
– Elektrikli ve elektriksiz ev aletleri,


25
– Mutfak eşyası,


26
– Çanak, çömlek, çini ve porselen,


27
– Metal eşya,


28
– Cam ve camdan yapılmış eşya,


29
– Elektrik makinaları, cihazları, elektrikli malzemeler,


30
– Elektronik cihazlar,


31
– Plastik mamuller,


32
– Basılı yayın ve kırtasiye,


33
– Kağıt, karton ve bunlardan yapılmış eşya,


34
– Petrol ve türevleri,


35
– Her çeşit kömür,


36
– Tuz,


37
– Her çeşit boya,


38
– Hayvan yemleri,


39
– Maden cevherleri ve işlenmiş madenler,


40
– Demir ve çelik sanayii ürünleri,


41
– Yapı malzemeleri,


42
– Çimento,


43
– Her çeşit gübre,


44
– Her çeşit ilaçla sağlık araç ve gereçleri,


45
– Tarım ilaç, araç ve gereçleri,


46
– Spor, oyun ve eğlence araç ve gereçleri,


47
– Kamp ve piknik araç ve gereçleri,


48
– Eğitim araç ve gereçleri,


49
– Oyuncaklar,


50 – Taşıt araçları,


51
– Konteynerler,


52
– İş makinaları,


53
– Her çeşit makina, teçhizat, alet ve edevat,


54
– Mesleki ve bilimsel aletler, ölçme ve kontrol aletleri,


55
– Fotoğrafik ve optik eşya,


56
– Monte edilmemiş eşya,


57
- Yukarıda sayılan mal cinsleriyle ilgili her çeşit yedek parça ve
avadanlıklar.


Umumi
mağazalar, tarımsal karantinayla ilgili hususlarda, yetkili mercilerce alınacak
kararlara uymak zorundadırlar.


 


ONBİRİNCİ BÖLÜM


Çeşitli Hükümler


 


Makbuz ve rehin senetlerinin basımı:


Madde
21
– Makbuz ve rehin senetleri, firmanın unvanını, varsa özel işaretini taşır ve
giderleri şirketçe ödenmek üzere, filigranlı kağıtlara Bakanlıkça bastırılır.


 


Koruma sorumluluğu:


Madde
22
– Umumi mağaza işleticileri, malların niteliğinden kaynaklanan veya zorlayıcı nedenler
dolayısıyla ortaya çıkan bozulma ve çürüme dışında, beyan edilen değerin
sınırları içinde kalmak koşuluyla kendilerine tevdi edilen malların
korunmasından sorumludurlar.


 


Bilgi ve belge verme yasağı:


Madde
23–
Umumi mağaza yönetici ve görevlileri, umumi mağazaya tevdi edilmiş mallar
hakkında, üçüncü kişilere bilgi ve belge veremezler.


 


Giriş ve çıkış kayıtları:


Madde
24
– Umumi mağaza yöneticileri, malların giriş ve çıkışlarını düzenli bir biçimde
kaydetmek zorundadırlar.


 


Çalışma raporlarının gönderilmesi:


Madde
25 –
Umumi mağaza yöneticileri, ocak ve temmuz aylarında, geçen altı ayın
çalışmalarına ilişkin bir raporu Bakanlığa vermek zorundadırlar.


 


ONİKİNCİ BÖLÜM


Son Hükümler


 


Önceden kurulmuş olan şirketler:


Geçici
Madde 1 – Halen umumi mağaza işletmeciliği yapmakta olan
şirketler, bu Tüzüğün yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde,
durumlarını, Umumi Mağazalar Kanunu ve bu Tüzük hükümlerine uydururlar. Aksi
halde kendilerine verilen izin, yeni bir karara gerek kalmadan, iptal edilmiş
sayılır.


 


Yürürlük:


Madde 26 –
11/8/1982 günlü ve 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanununun 3, 4, 6, 7, 10 ve 15
inci maddelerine göre hazırlanmış ve Danıştayca incelenmiş olan bu Tüzük
hükümleri, Resmi Gazete'de yayımı gününde yürürlüğe girer.


 


Yürütme:


Madde 27 – Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.