4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

TÜRK ULUSLARARASI
GEMİ SİCİLİ KANUNU İLE 491 SAYILI


KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK


YAPILMASINA DAİR KANUN


 


Kanun Numarası                    :
4490


Kabul Tarihi                           :
16/12/1999


Yayımlandığı Resmî Gazete  :
Tarih: 21/12/1999        Sayı: 23913


Yayımlandığı Düstur              :
Tertip: 5                       Cilt: 40


 


Amaç ve Kapsam


Madde 1 – Bu Kanunun amacı, oluşturulan Türk Uluslararası
Gemi Siciline tescil edilen gemiler ile turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı ticari
yatların temin ve işletilmesinde kolaylık sağlamak suretiyle Türk denizciliğinin
geliştirilmesini hızlandırmak ve ekonomiye katkısını artırmaktır. 2634 sayılı Turizmi
Teşvik Kanununun yat turizmi ile ilgili hükümleri saklıdır.


 


Tanımlar


Madde 2 – Bu Kanunda geçen;


a) (Değişik: 20/8/2016-6745/47
md.) Gemi: Kabotaj ve/veya
kabotaj harici sularda ticari amaçla kullanılan her türlü yük, yolcu ve açık deniz
balıkçı gemileri ile özel maksatlı ve özel yapılı gemileri,


b) Yat: Yat tipinde inşa edilmiş,
gezi ve spor amacıyla yararlanılan, taşıyacakları yatçı sayısı otuzaltıyı geçmeyen,
yük ve yolcu gemisi niteliğinde olmayan, turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı
ve tonilato belgelerinde "Ticari Yat" olarak belirtilen deniz araçlarını,


c) Milli Gemi Sicili: 6762
sayılı Türk Ticaret Kanununun 839 uncu ve diğer maddelerinde öngörülen gemi sicilini,


d) Türk Uluslararası Gemi
Sicili: Bu Kanun uyarınca oluşturulan gemi sicilini,


e) Bakanlık: Denizcilik Müsteşarlığının
bağlı olduğu Devlet Bakanlığını,


f) Net Ton: Geminin ticari
olarak kullanılabilen yerlerinin hacmi olup, o geminin yürümesi ve yürütenlerin
ihtiyacına ayrılan yerlerin gros tonilatodan çıkartılması sonunda geri kalan hacmini,


g) DWT: Bir geminin taşıyabileceği
en çok ağırlık olup, ham yükün, yakıtın, suyun, kumanyanın, yolcu ve gemi adamlarının
kendilerinin ve eşyalarının ağırlıklarının toplamını,


h) Gros Tonilato: Bu hacim,
geminin güverte altı ve güverte üstü bütün kapalı yerlerinin hacmini (2.83m3=1 gros
tonilato),


ı) (Ek: 20/8/2016-6745/47
md.) Özel maksatlı ve özel yapılı gemi: Tipleri ve evsafları Bakanlık tarafından
belirlenen, özel bir amaçla işletilen ve bu amaçla donatılan, yüzme özelliği bulunan
deniz araçlarını,


ifade eder.





Türk Uluslararası Gemi
Sicili


Madde 3 – Bu Kanunun 1 inci maddesinde öngörülen
amaçları gerçekleştirmek üzere Denizcilik Müsteşarlığı nezdinde, İstanbul'da Türk
Uluslararası Gemi Sicili oluşturulmuştur.


Bakanlık, Türk Uluslararası
Gemi Siciline İlişkin hizmetlerin daha süratli ve etkin şekilde yerine getirilmesi
amacıyla yurt içinde irtibat büroları açabilir.


 


Türk Uluslararası Gemi
Siciline tescil edilecek gemiler ve yatlar


Madde 4 – Türk Uluslararası Gemi Siciline aşağıdaki
gemiler ve yatlar talep üzerine tescil edilir:


a) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte Milli Gemi Siciline kayıtlı bulunan Kanunun 1inci ve 2 nci maddesi kapsamındaki
bütün gemiler ve yatlar.


b) Yurt içinde inşa edilen
gemiler ve yatlar.


c) (Değişik: 2/12/2004-5266/1
md.)Yurt dışından ithal edilen 3.000 DWT'nin (yolcu gemileri ile özel maksatlı,
özel yapılı gemilerde ise 300 grostonun) üzerindeki gemiler.[1]


 


Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil


Madde 5 – Türkiye'de mukim Türk ve yabancı uyruklu
gerçek kişiler ile Türkiye'de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketlere ait gemiler
ve yatlar Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil ettirilebilir.


Yurt dışından finansal kiralama
yoluyla temin edilecek gemiler ve yatlar Türk Uluslararası Gemi Sicilinin özel bir
sütununa kaydolunur.


(Mülga üçüncü fıkra: 2/12/2004-5266/4
md.)


 


Türk Uluslararası Gemi
Sicilinin muhtevası


Madde 6 – Türk Uluslararası Gemi Siciline 6762 sayılı
Türk Ticaret Kanununun 845 inci maddesinde belirtilen hususlar, gemi ve yatın teknik
özellikleri ile gemi ve yat üzerindeki haklara ilişkin bilgiler kaydolunur.


Türk
Uluslararası Gemi Siciline ilişkin esaslar, sicilde kayıtlı hakların devri,
sicil kaydının terkinine ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından
hazırlanacak yönetmelik ile tespit edilir.


(Değişik üçüncü fıkra:
2/12/2004-5266/2 md.)Gemilerin
ve yatların sicil kaydının terkini ipotekli alacaklının iznine tâbidir.


 


Bayrak çekme hakkından
yararlanma


Madde 7 – Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil
edilen gemiler ve yatlar Türk Bayrağı çekerler.


Bu Kanun uyarınca Türk Bayrağı
çeken gemiler ve yatlar milli mevzuatla tanınmış olan haklardan yararlanırlar. Ancak,
6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 823 üncü maddesi uyarınca Türk Bayrağı çekme
hakkına sahip olmayan gemiler ve yatlar 815 sayılı Kabotaj Kanunu hükümlerinden
yararlanamazlar.


Türk Bayrağının çekilmesine
ilişkin hakların ihlalinde Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri
uygulanır.


 


Gemilerin ve yatların
tabi olacakları esaslar


Madde 8 – Gemilerde ve yatlarda bulundurulması gereken
belgeler, süreleri ve bunlara ilişkin diğer esaslar ile gemilerin ve yatların tabi
olacakları esaslar, ilgili mevzuat ve uluslararası sözleşme hükümleri çerçevesinde
Bakanlık tarafından tespit olunur.


 


Gemi adamlarının
uyruğu ve istihdamı


Madde 9 – Bu Kanunun 7 nci maddesinin ikinci fıkrası
hükümleri saklı kalmak kaydıyla, Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilen gemilerde
ve yatlarda donatanın yabancı veya Türk olmasına bakılmaksızın kaptanın Türk vatandaşı
olması esastır. Donatanın Türk vatandaşı olması halinde ise ayrıca diğer gemi ve
yat personel sayısının en az %51'i; için Türk vatandaşı olma şartı aranır.


 


Gemi adamlarının
sosyal güvenliği ve çalışma şartları


Madde 10 – Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı
olan gemilerde ve yatlarda istihdam edilecek gemi adamları Türk sosyal güvenlik
ve bireysel ve toplu iş hukuku mevzuatına tabi olurlar. Ancak, yabancı uyruklu gemi
adamları için, uluslararası veya ikili sosyal güvenlik sözleşmelerinde yer alan
hükümler saklı kalmak kaydıyla, talepleri halinde kendi ülkelerinde zorunlu veya
herhangi bir ülkede özel sigortalı olduklarını kanıtlamaları şartı ile malullük,
yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi tutulmazlar.


 


Yabancı uyruklu gemi
adamlarının ülkeye giriş-çıkış ve konaklamaları


Madde
11 – Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerde ve yatlarda istihdam edilen
yabancı uyruklu gemi adamlarının sahip oldukları ve Bakanlıkça tanınan gemi adamı
cüzdanları pasaport yerine geçer. Bunları taşıyan gemi adamlarından, Türkiye'ye
giriş ve çıkışlarında geminin
uğrak yaptığı liman şehirlerinde veya liman şehrine sınır yerleşim merkezinden konaklamalarında
karşılıklılık esasına göre pasaport aranmaz.


Yabancıların ülkeye kabulü
ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin yürürlükteki mevzuat hükümleri saklıdır.


 


Mali hükümler[2]


Madde 12 – (Değişik: 2/12/2004-5266/3
md.)


Bu Kanun uyarınca oluşturulan
Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve
devrinden elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar vergileriyle fonlardan istisnadır.


(Değişik ikinci fıkra:
18/1/2017-6770/14 md.) Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydedilecek gemilere ve yatlara ilişkin alım,
satım, ipotek, tescil, kredi, gemi kira, zaman çarteri ve tüm navlun sözleşmeleri
damga vergisine ve harçlara; bu işlemler nedeniyle alınacak paralar banka ve sigorta
muameleleri vergisine ve fonlara tabi tutulmaz.


(Ek
fıkra: 18/1/2017-6770/14 md.) Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, gemi
ve yatların, Türk Uluslararası Gemi Sicilinden terkin edilerek bir başka sicile
kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devri aşamasında da uygulanır. Ancak, bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca Türk
Uluslararası Gemi Siciline kaydedilen gemilerin, bu sicilden terkin edilerek
başka bir sicile kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devri halinde, bunların
en az altı ay süreyle Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olarak işletilmiş
olması şartı aranır.


Bu Kanun uyarınca oluşturulan
Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve yatların sahiplerinden aşağıdaki
harçlar ayrıca tahsil olunur:[3]


a) Kayıt harcı: 10.000 ABD
Doları karşılığında Türk parasına ilave olarak, her bir net ton için 1 ABD Doları
karşılığı Türk Lirası alınır. Cumhurbaşkanı bu miktarı on katına kadar artırmaya
yetkilidir. Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı yatlar için alınacak maktu kayıt
harcı, 5.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirası kadardır.


b) Yıllık tonaj harcı: Gemilerden
ve yatlardan Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olduğu her takvim yılı için
her bir net ton başına 1 ABD Doları karşılığı Türk Lirası alınır. Bu harç ocak ve
temmuz aylarında olmak üzere iki eşit taksitte tahsil olunur. Vadesi gelen yıllık
tonaj harcı taksitleri ödenmedikçe sicilin terkini ve yeni sahibi adına tescili
yapılmaz. Devir sırasında vadesi gelmeyen harç taksitleri tescil olunduğu yeni sahibi
tarafından taksit süreleri içinde ödenir. Cumhurbaşkanı bu miktarı on katına kadar
artırmaya yetkilidir. Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi veya yatın sicilden
re'sen terkinini gerektiren sebeplerin meydana gelmesi halinde, sicil kaydı daha
sonra terkin edilse bile tonaj harcı yükümlülüğü terkin sebebinin gerçekleştiği
tarihi takip eden ay itibariyle sona erer.


c) Türk Uluslararası Gemi
Siciline kayıtlı gemi ve yat doğrudan veya çift (dual) klas olarak Türk Loydu'na
kayıtlı ise bu maddenin (a) ve (b) bendinde tespit edilen bedellerde %50 indirim
yapılır.


d) Finansal kiralama firmaları
adına Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların mülkiyetinin finansal
kiralama sözleşmesi hükümleri gereğince kiracıya devri gerektiğinde, gemi ve yatı
kendi adına tescil ettirecek kiracıdan kayıt harcı alınmaz.


e) (Ek: 4/7/2024-7519/18 md.) Anonim, sermayesi
paylara bölünmüş komandit, limited şirket ve kooperatiflerin
birleşme, bölünme ve tür veya unvan değişiklikleri nedeniyle yapılacak kayıt
değişiklikleri ile gemi ve yatların miras yoluyla intikali nedeniyle yapılacak
kayıt işlemlerinde (a) bendinde belirtilen kayıt harcı alınmaz. Geminin payının
devredilmesi halinde kayıt harcı, devredilen hisse oranında alınır.


f) (Ek: 4/7/2024-7519/18 md.) Türk Uluslararası Gemi
Siciline kayıtlı yahut kaydedilecek ana sevk sistemi sıvılaştırılmış doğal gaz
hariç fosil yakıt kullanmayan gemi ve yatlardan (a) bendinde belirtilen harçlar
alınmaz, (b) bendinde belirtilen harcın %50’si alınır.


ABD Dolarının Türk Lirası
karşılığının hesabında; Türk Uluslararası Gemi Sicili tescillerinde tescil tarihi,
yıllık tonaj harcına ilişkin taksitlerde ödemenin yapıldığı gün için Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasınca tespit ve ilân olunan döviz satış kuru esas alınır.


Türk Uluslararası Gemi Sicilinde
kayıtlı gemilerde ve yatlarda çalışan personele ödenen ücretler gelir vergisi ve
fonlardan müstesnadır.


Dördüncü
fıkranın (a) ve (b) bentleri uyarınca alınacak harçların tarh, tahakkuk ve
tahsilinde aksine hüküm bulunmadıkça 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve 492 sayılı Harçlar Kanunu
hükümleri uygulanır.


Dördüncü fıkranın (a) ve (b)
bentleri uyarınca tahsil edilen gelirler Maliye Bakanlığınca ayrı bir hesapta izlenir.
Bu gelirlerin % 50'si altı ayda bir Denizcilik Müsteşarlığı Döner Sermaye İşletmesi
Bütçesine kaydedilir.


Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığının da görüşü alınarak Bakanlıkça tespit
edilir.


 


Gemi ve yatların sigortaları


Madde 13 – Türk Usullararası Gemi Siciline kayıtlı
gemilerin ve yatların sigortaları yurt dışında da yaptırılabilir.


 


Yönetmelik


Madde 14 – Bu Kanun uyarınca öngörülen yönetmelik
ilgili kurum ve kuruluşların da görüşleri alınmak kaydıyla, Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren Bakanlıkça altı ay içinde yürürlüğe konur.


 


Madde 15 – (491 sayılı Denizcilik Müsteşarlığının
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye ek maddeler eklenmesi ile
ilgili olup yerine işlenmiştir.)


 


Geçici Madde 1 – Bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip
tescil edilecek gemilerin yıllık tonaj harcının hesabı 12 nci maddede yer alan hükümlere
göre yapılır.1999 takvim yılı sonuna kadar tescillerde, tescilin yapıldığı ay hariç
tutulmak suretiyle kalan net aylara isabet eden tutarda Türk Lirası, ödemenin yapıldığı
gün için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit ve ilan olunan döviz kurları
üzerinden hesaplanarak tahsil olunur.


 


Geçici Madde 2 – (Ek: 20/8/2016-6745/48
md.)


Bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarih itibarıyla, bu Kanun kapsamında tescil edilmesi gereken deniz araçları arasında
bulunmamasına rağmen Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilmiş olan (sicilden
terkin edilmiş olanlar dâhil) gemi, yat, özel maksatlı ve özel yapılı gemi ile bunlar
dışında bulunan her türlü deniz araçlarının malikleri adına, bu deniz araçları dolayısıyla
bu Kanunun 12 nci maddesi kapsamında yararlandıkları vergi, harç veya fon istisnası
ile indirim, muafiyet ve diğer mali hükümlerle ilgili olarak tarhiyat yapılmaz,
daha önce yapılmış olan tarhiyatlardan varsa açılmış davalardan feragat edilmesi
kaydıyla vazgeçilir, tahakkuk eden tutarlar terkin edilir, tahsil edilen tutarlar
red ve iade edilmez.


Bu
maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı
yetkilidir.


 


Geçici Madde 3 – (Ek: 18/1/2017-6770/15
md.)


Bu maddenin yürürlüğe girdiği
tarihten önce, bu Kanun kapsamında tescile tabi deniz araçları arasında bulunan
gemi ve yatların Türk Uluslararası Gemi Sicilinden terkin edilerek bir başka sicile
kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devrine ilişkin olarak bu Kanunun 12 nci
maddesi kapsamında istisnalardan yararlananlar hakkında, yararlandıkları bu istisna
dolayısıyla geçmişe dönük herhangi bir tarhiyat yapılmaz, daha önce yapılmış olan
tarhiyatlardan varsa açılmış davalardan feragat edilmesi kaydıyla vazgeçilir, tahakkuk
eden tutarlar terkin edilir, tahsil edilen tutarlar red ve iade edilmez.


Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.


 


Yürürlük


Madde 16 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


 


Yürütme


Madde 17 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


 


4490 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN
MEVZUATIN VEYA


ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE


GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO


 







Değiştiren Kanunun/ KHK’nin veya İptal
Eden

Anayasa Mahkemesi

Kararının Numarası



4490 Sayılı Kanunun Değişen veya İptal
Edilen Maddeleri



Yürürlüğe Giriş Tarihi






5266



4, 5, 6,
12



9/12/2004






6745



2, 4, 12,
Geçici Madde 2



7/9/2016






6770



12, Geçici
Madde 3



27/1/2017






KHK/698



12



24/6/2018
tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı
seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihte






7519



12



9/7/2024









 











[1] 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanunun 47 nci
maddesiyle, bu bentte yer alan “edilecek” ibaresi “edilen” şeklinde
değiştirilmiştir.







[2]
4/7/2024 tarihli ve 7519 sayılı Kanunun 18 inci
maddesiyle, bu maddenin yedinci ve sekizinci fıkralarında yer alan “Üçüncü”
ibareleri “Dördüncü” şeklinde değiştirilmiştir.







[3] 2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 47 nci maddesiyle bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan
“Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.