Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (tebliğ No: 2020/7)

TÜRK GIDA KODEKSİ
BAL TEBLİĞİ


(TEBLİĞ NO: 2020/7)


 


Amaç


MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı, balın tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretilmesi,
hazırlanması, işlenmesi, depolanması, nakledilmesi ve piyasaya arz edilmesi aşamalarında
taşıması gereken özellikleri belirlemektir.


Kapsam


MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ bal arısı (Apis mellifera) tarafından üretilen balı kapsar.


Dayanak


MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğ, 19/2/2020 tarihli ve 31044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda
Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 4 – (1) Bu
Tebliğde geçen;


a) Bal: Bitki nektarlarının,
bitkilerin canlı kısımlarının salgılarının veya bitkilerin canlı kısımları
üzerinde yaşayan bitki emici böceklerin salgılarının, bal arısı tarafından
toplandıktan sonra kendine özgü maddelerle birleştirerek değişikliğe uğrattığı,
su içeriğini düşürdüğü ve petekte depolayarak olgunlaştırdığı, doğası gereği
kristallenebilen doğal ürünü,


b) Çerçeve: Arıların doğrudan
petek yaptığı veya içine temel peteklerin yerleştirildiği malzemeyi,


c) Fırıncılık balı: Yabancı tat
ve kokuya sahip veya fermentasyona başlamış veya fermente olmuş veya yüksek
sıcaklıkta işlem görmüş, endüstriyel veya daha sonra işlenecek diğer gıda
maddelerinde bileşen olarak kullanılma amaçlı balı,


ç) Karakovan: Çalıdan örme
sepetler ve içi oyulmuş ağaç kütükleri gibi belirli bir standardı olmayan ve
modern arıcılık tekniklerinin uygulanmasına imkân vermeyen kovanları,


d) (Ek:RG-24/11/2023-32379)
Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,


e) (Ek:RG-24/11/2023-32379)  Karar ölçütü: Balın doğasında
bulunan veya bulunmayan organik ve/veya inorganik maddeler üzerinden balın
orijinalliğinin belirlenmesine yönelik analiz metotlarından elde edilen
sonuçların değerlendirilmesinde kullanılmak üzere, Ülkemizde üretilen orijinal
balları temsil edecek şekilde aynı organik ve/veya inorganik maddeler üzerinden
yapılan çalışmalarla oluşturulmuş kalitatif veya
kantitatif değeri,


ifade eder.


(2) Bu Tebliğde geçen bal
çeşitleri;


a) Kaynağına göre;


1) Çiçek balı: Bitki nektarından
elde edilen balı,


2) Salgı balı: Bitkilerin canlı
kısımlarının salgılarından veya bitkilerin canlı kısımları üzerinde yaşayan
bitki emici böceklerin (Hemiptera) salgılarından elde edilen balları,


2.1) Çam balı: Bazı çam ağaçları
(Pinus brutia, P. nigra, P. pinea) üzerinde yaşayan Marchalina hellenica
(koşnil)’nın gelişim döneminde bu ağaçların karbonhidratça zengin tatlı
özsuyundan oluşturduğu bal çiğinin, bal arıları tarafından toplanıp değişikliğe
uğratarak ürettiği salgı balını,


b) Üretim ve/veya pazara sunuluş
şekline göre;


1) Petekli bal: Petek gözlerinde
yavru içermeyen, bal mumuyla kabartılan temel petekli çerçevelere depolanan ve
peteğin tümü veya büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan balı,


2) Doğal petekli bal: Temel petek
kullanılmadan, standart kovanlarda arılar tarafından peteği ile beraber
üretilen balı,


3) Karakovan balı: Temel petek
kullanılmadan, karakovanlarda arılar tarafından peteği ile beraber üretilen
balı,


4) Süzme bal: Sırları alınan yavrusuz
peteklerden santrifüj yolu ile elde edilen balı,


5) Petekli süzme bal: Süzme bal
içerisinde petekli bal parçaları ile hazırlanmış balı,


6) Sızma bal: Sırları alınmış
yavrusuz peteklerden, doğal akışı ile sızdırılarak elde edilen balı,


7) Pres balı: Yavrusuz peteklerin
doğrudan veya 45°C’yi aşmamak üzere ısıtılarak preslenmesi ile elde edilen
balı,


8) Filtre edilmiş bal: Süzme
işlemi sırasında 0.2 mm’nin altında gözenek büyüklüğüne sahip filtrasyon
malzemeleri kullanılarak yabancı organik veya inorganik maddelerin
uzaklaştırılması sonucunda polen içeriği azalmış balı,


ifade eder.


Ürün özellikleri


MADDE 5 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında piyasaya sunulan veya insan tüketimi amacıyla herhangi bir
gıda maddesinde bileşen olarak kullanılan balların, Ek-1’de yer alan kriterlere
ve aşağıdaki özelliklere uygun olması gerekir:


a) Bal esas olarak çoğunluğu
fruktoz ve glukoz olmak üzere farklı şekerlerden, organik bileşiklerden,
enzimlerden ve polenlerden oluşur. Bala gıda katkı maddeleri de dâhil olmak
üzere hiçbir gıda bileşeni veya dışarıdan hiçbir madde katılmaz. Balın, doğal
bileşiminde bulunmayan organik ve/veya inorganik maddelerden ari olması
gerekir. (Ek cümle:RG-24/11/2023-32379) Bala dışarıdan madde katıldığının veya bileşiminde
bulunmayan organik ve/veya inorganik maddelerin varlığının tespitinde bu Tebliğ
hükümlerinin yanı sıra Bakanlık resmî internet adresinde duyurulan analiz
metotlarının karar ölçütleri kullanılır.


b) Fırıncılık balı dışında; bal,
bala ait olmayan yabancı tat ve kokuya sahip olamaz, balın fermantasyonu başlamış
olamaz, asitliği yapay olarak değiştirilmez ve bal içerdiği doğal enzimleri
parçalayacak veya önemli düzeyde inaktive edilecek şekilde ısıtılmaz.


c) Filtre edilmiş bal ile ilgili
hükümler saklı kalmak kaydıyla yabancı organik veya inorganik maddelerin
ayrılması sırasında kaçınılmaz olan kayıplar dışında baldan polen veya bala
özgü diğer bileşenler uzaklaştırılamaz. Filtre edilmiş bal dışında hangi
aşamada olursa olsun ballara 0.2 mm’nin altında filtrasyon uygulanmaz.


ç) Balın tadı ve aroması, balın
kaynağına ve üretildiği bitkinin türüne bağlı olarak değişmekle birlikte, balın
kendine özgü koku ve tada sahip olması gerekir.


d) Balın rengi su beyazından koyu
amber renge kadar değişebilir. Salgı balının renginin pfund skalasına göre en
az 60 olması gerekir.


e) Balın kıvamı akışkan, viskoz,
kısmen veya tamamen kristalize olabilir.


f) Etiketinde balın kaynağını
aldığı çiçek, bitki, bölge veya coğrafya belirtilen ballara filtre edilmiş bal
ilave edilemez.


g) Etiketinde botanik kaynağı
belirtilen ballarda, balların bu özellikleri Ek-2’de verilen polen oranları ile
uyumlu olur.


ğ) Bu Tebliğ kapsamında Ek-1’de
belirlenen kriterler, krem bal ve kristalize bal olarak adlandırılan ballar
için de geçerlidir.


h) Petekli ballarda, peteğin en
az % 80’inin sırlanmış olması gerekir.


ı) Temel petekte balmumunun doğal
yapısında bulunmayan, parafin, serezin, iç yağı, reçine, oksalik asit gibi
organik maddeler ile ağartıcı maddeler gibi inorganik maddeler bulunamaz.
Ayrıca bir gram petekte Amerikan Yavru Çürüklüğü etkeni Paenibacillus larvae
spor ve vejetatif formu ile Nosemosis etkenleri Nosema apis ve Nosema ceranae
sporları bulunamaz.


i) Karakovan balı ve doğal
petekli ballar süzme bal olarak piyasaya arz edilemez.


j) Karakovan balı ve doğal
petekli bal adıyla piyasaya arz edilecek ballarda, peteğin parçalanmaması ve
süzme bal ilave edilmemesi gerekir.


Katkı maddeleri


MADDE 6 – (1) Bala
hiçbir katkı maddesi katılamaz.


Aroma vericiler ve aroma verme
özelliği taşıyan gıda bileşenleri


MADDE 7 – (1) Bala
hiçbir aroma verici ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri katılamaz.


Bulaşanlar


MADDE 8 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar
Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.


Pestisit kalıntıları


MADDE 9 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 25/11/2016 tarihli ve 29899 mükerrer
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı
Limitleri Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.


Veteriner ilaç kalıntıları


MADDE 10 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 7/3/2017 tarihli ve 30000 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek
Farmakolojik Aktif Maddelerin Sınıflandırılması ve Maksimum Kalıntı Limitleri
Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.


Hijyen


MADDE 11 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik
Kriterler Yönetmeliği ile 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Gıda Hijyeni Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.


Ambalajlama


MADDE 12 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürün ambalajlarında, 5/4/2018 tarihli ve 30382
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde
ve Malzemelere Dair Yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.


Etiketleme


MADDE 13 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 26/1/2017 tarihli ve 29960 mükerrer
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve
Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır. Bu genel
kurallara ek olan kurallar aşağıda verilmiştir:


a) Etikette “1 yaşından küçük
bebeklere bal yedirilmemelidir” ifadesi yer alır.


b) Çerçeveli balda net miktara
“çerçeve ağırlığı” dahil değildir. Çerçevelere arıcıların işletme numaraları
yazılır.


c) Etikette kaynağına göre bal,
salgı balı veya çiçek balı olarak adlandırılır. Salgı balının kaynağı çam balı
ise bal ‘çam balı’ olarak adlandırılır, çam balı ile birlikte salgı balı
ifadesi de kullanılabilir.


ç) Filtre edilmiş ballar ve
fırıncılık balları hariç olmak üzere, balın botanik kaynağı belirli ise ve bal
bu kaynağa ait duyusal, fiziksel, kimyasal ve palinolojik özellikleri belirgin
şekilde taşıyorsa, gıdanın adı “ayçiçeği balı, ıhlamur balı” gibi balın
kaynağını aldığı çiçek veya bitkinin adı ile desteklenebilir.


d) Filtre edilmiş ballar ve
fırıncılık balları hariç olmak üzere, bal üretildiği bölgenin florasına ait
özelikleri belirgin şekilde taşıyorsa gıdanın adı, coğrafi işaretten doğan
haklara aykırı olmamak kaydıyla, o bölgenin bölgesel, coğrafi veya topografik
adı ile birlikte kullanılabilir.


e) Fırıncılık ballarının
etiketinde “sadece pişirme amaçlı” ifadesi gıda adına yakın ve kolayca
görülebilir bir şekilde yer alır.


f) Fırıncılık ballarının bileşen
olarak kullanıldığı bileşik bir gıda maddesinde “bal” ifadesi “fırıncılık balı”
yerine bileşik gıda maddesinin isminde kullanılabilir. Ancak, gıdanın
bileşenler listesinde “fırıncılık balı” olarak yer alır.


g) Filtre edilmiş balların ve
fırıncılık ballarının etiketinde gıdanın adı ‘filtre edilmiş bal’, ‘fırıncılık
balı’ olarak yazılır. Filtre edilmiş ballarda polen miktarının azaltıldığı etikette
belirtilir.


ğ) Hammadde ambalajı üstünde
Arıcılık Kayıt Sistemine kayıtlı olan işletmeye ait hammaddenin kaynağını
işaret edecek TÜRKVET Kayıt Sisteminden alınan işletme numarası bulunur.


h) Balın botanik kaynağının
Ek-1’de Latince ismi verilen botanik türlerden biri olması halinde; gıdanın adı
balın kaynağını aldığı çiçek veya bitkinin adı ile desteklenebilir.


ı) Karakovan balları
adlandırılırken gıdanın adıyla birlikte “doğal petekli” ifadesi kullanılabilir.


i) Süzme çiçek balı; akışkan
olmayan kıvamda, kontrollü koşullarda kristalize edilmesi halinde “krem bal”,
kendiliğinden kristalize olması halinde ise “kristalize bal” adıyla piyasaya
arz edilebilir.


j) 45 °C’den yüksek ısıl işlem
görmemiş ve 0.3 mm’den daha büyük filtreler ile filtre edilmiş ballar, “ham
bal” olarak tanımlanabilir.


Taşıma ve depolama


MADDE 14 – (1) Bu
Tebliğ kapsamındaki ürünlerin taşınması ve depolanması, Türk Gıda Kodeksi
Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde yer alan kurallara ek olarak; ballar,
paketleme/dolum noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarda temiz
ve kuru yerlerde kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığından korunacak ve
25 °C’yi aşmayacak şekilde muhafaza edilir.


Numune alma ve analiz
metotları


MADDE 15 – (1) Bu
Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerden Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde
belirtilen kurallara uygun olarak numune alınır, ürünlere uluslararası kabul
görmüş analiz metotları uygulanır.


Karar ölçütlerinin belirlenmesi
ve duyurulması


MADDE 15/A- (Ek:RG-24/11/2023-32379)


(1) Bu Tebliğ kapsamında
uygulanacak karar ölçütleri, 31/10/2020 tarihli
ve 31290 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Hazırlama
Yönetmeliğine göre kurulmuş alt komisyonun önerisi ve Ulusal Gıda Kodeks
Komisyonunun kararı ile belirlenir.


(2) Belirlenen karar ölçütleri Bakanlık resmî internet adresinde
duyurulur. Yapılacak duyuruda analizi yapılacak parametre ve karar ölçütü,
uygulanacak analiz metoduna atıf ve uygulama tarihi belirtilir.


(3) Karar ölçütünün resmî kontrollerde uygulanmasına, karar
ölçütünün Bakanlık resmî internet adresinde yayımlanma tarihinden üç ay sonra
başlanır.


Avrupa Birliği mevzuatına uyum


MADDE 16 – (1) Bu Tebliğin
hazırlanmasında, 20/12/2001 tarihli ve (AT) 2001/110 sayılı Bal ile İlgili
Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate alınmıştır.


İdari yaptırım


MADDE 17 – (1) Bu
Tebliğe aykırı davrananlar hakkında 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri,
Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili maddelerine göre yaptırımlar
uygulanır.


(2) HMF (Hidroksimetilfurfural)
ve diastaz sayısına ilişkin değerlendirmelerde ortam sıcaklığı ölçülerek işlem
yapılır.


Yürürlükten kaldırılan tebliğ


MADDE 18 – (1)
27/7/2012 tarihli ve 28366 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi
Bal Tebliği (Tebliğ No: 2012/58) yürürlükten kaldırılmıştır.


Uyum zorunluluğu


GEÇİCİ MADDE 1 – (1)
Bu Tebliğ kapsamında faaliyet gösteren gıda işletmecileri, 13 üncü maddenin
birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan hükümlere 31/12/2020 tarihine kadar
uymak zorundadır.


Yürürlük


MADDE 19 – (1) Bu
Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 20 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.


 


Ekleri için tıklayınız


 







 



Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin






Tarihi



Sayısı






22/4/2020



31107






Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı
Resmî Gazetelerin






Tarihi



Sayısı






1.       



24/11/2023



32379