Tasarruf Sandıkları Nizamnamesi

TASARRUF
SANDIKLARI NİZAMNAMESİ


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi       : 27/7/1942        No     : 2/18398


Dayandığı
Kanunun Tarihi                    : 10/6/1930        No     : 1711


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi  : 11/8/1942        No     : 5181


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi             : 3                      Cildi : 23      Sayfa  : 634


 


Umumi hükümler


 


Madde
1 – Hususi
idare ve belediyelerle milli bankalar tarafından kurulacak tasarruf sandıkları ile
milli bankalar tarafından kurulacak tasarruf sandıkları veya tasarruf sandıkları
servislerinin salahiyetleri, statüleri, idarelerinin şekli, bütçe ve kati hesaplarının
tetkikı ve tasdikı, efrat ve bankalarla olan münasebetleri, tevdiata verilecek faizlerin
başlangıç ve bitim tarihleriyle nispetleri ve tevdiatın istimal hadleriyle plasmanlarının
şekil ve şartları ve ihtiyat akçesiyle fonların miktarı ve ayrılma sureti, teftiş,
murakabe ve tasfiye işleri bu Nizamname hükümlerine tabidir.


 


Madde 2 – Tasarruf
sandıklarına ait bütün para ve mallar Devlet malları hükmündedir. Bunları çalanlar,
ihtilas edenler, zimmetine geçirenler veya her ne suretle olursa olsun suiistimal
edenler hakkında, Devlet mallarına ika olunan bu gibi suçlara terettüp eden cezalar
tatbik edilmek üzere, kanuni takibat yapılır.


 


Madde 3 – Tasarruf
sandığı, tasarruf cüzdanı, tasarruf tevdiatı ve bunlara benzer unvanlar hükümetin
muvafakatı olmadıkça hiçbir banka veya müessese tarafından kullanılamaz.


 


Madde
4 –
Hususi idare veya belediyelerce tasarruf sandıkları tesisi, hususi idarelerde vilayet
umumi meclislerinin ve belediyelerde belediye meclislerinin kararı ve Dahiliye ve
Ticaret Vekaletlerinin müşterek teklifleri ile,


Milli
bankalar tarafından müstakil tasarruf sandıkları veya tasarruf sandıkları servisleri
vücuda getirilmesi, alakadar banka umumi heyetinin kararı ve Ticaret Vekaletinin
teklifi ile,


İcra
Vekilleri Heyetinin kararına bağlıdır.


Tasarruf
sandıkları, statülerinin İcra Vekilleri Heyetince tasdikı tarihinden itibaren teşekkül
etmiş sayılırlar.


 


Madde
5 – Hususi
idare ve belediyeler tarafından kurulan sandıkların ilk tesis masrafları, hususi
idare ve belediye bütçelerinden tesviye edilir. Sandıkların açıldıkları tarihten
itibaren beş yıl içinde yıllık kazançları idare masrafiyle tevdiata verdikleri faizleri
karşılayamadığı takdirde açıkları, hususi idare ve belediye bütçelerinden kapatılır.


 


Tasarruf sandıklarının salahiyetleri


 


Madde
6 – Tasarruf
sandıklarına merhun tahvilat ve altınlar, rehnedildikleri zamandaki kıymetlerinin
%10 unu kaybederler veya borç vadesinde ödenmezse, borçluya veya ikametgahına bir
hafta içinde eksilen kıymetin ikmali veya borcun tediyesi hakkında bir ihbarname
tebliğ edilir. Bu tebliğin hükmü borçlu tarafından ifa edilmediği takdirde merhunat
tasarruf sandıklarınca doğrudan doğruya borsa rayici üzerinden satılarak sandığın
alacağı masrafı ile beraber istifa edildikten sonra bakıye kalırsa sahibine reddolunur.


 


Madde
7 –
Tasarruf sandıklarının 1711 sayılı kanun ile bu Nizamnamede tasrih olunan muameleleri
ile bunlara ait evrak ve senetler her nevi tekalif, damga ve sair resimden muaftır.


 


Madde
8 – Hususi
idare veya belediyelerin malik bulundukları sağlam ve paraya çevrilmesi kolay menkul
eşya, tasarruf sandıkları tarafından yapılacak ikrazlarda teminat olarak kabul edilebilirler.


 


Madde
9 –
Tasarruf sandıkları vadeli tevdiatın vadesinden önce geri verilmesi istenildiği
takdirde, bu tevdiatın talimatname ile tesbit edilecek olan bir kısmını iade edip
etmemekte muhtardırlar. Ancak bu kısım için mevduat sahiplerine avans açabilirler.


Tevdiat
tarihinden itibaren on beş gün geçmedikçe hiçbir suretle istirdat edilemez.


 


Tasarruf sandıklarının statüleri


 


Madde
10 – Tasarruf sandıklarının statüleri: Müessis, sermaye, idare,
teftiş, murakabe ve tasfiye hususlarını ihtiva edecek şekilde ve bu Nizamnamedeki
esaslar dairesinde Ticaret Vekaletince hazırlanacak nümunelere göre tanzim edilir.


 


Tasarruf
sandıklarının idare şekli


Madde
11 – Tasarruf sandıklarının idare ve murakabe uzuvları şunlardır:


1
– Umumi Heyet,


2
– İdare Heyeti,


3
– Müdür,


4
– Murakıplar.


 


Madde
12 – Hususi idareler tarafından kurulan tasarruf sandıklarının
umumi heyetleri vilayet umumi meclisi ve belediyeler tarafından kurulan tasarruf
sandıklarının umumi heyetleri de belediye meclisleridir.


 


Madde 13 – Sandık
idare heyeti, sandık müdürünün reisliği altında varsa muavinleriyle sandığın
imza salahiyetini haiz şef veya memurları arasından mahallin en büyük mülkiye amirince
seçilecek iki zattan mürekkeptir. Sandık belediyece kurulmuş ise bu tayin salahiyeti
belediye reisine aittir.


 


Madde
14 – Hususi idare ve belediyeler tarafından kurulacak tasarruf
sandıklarının, nüfusu elli bine kadar olan şehirlerde bir, nüfusu elli bin ve daha
ziyade olan şehirlerde iki, murakıbı bulunur.


Murakıplar
mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından gösterilecek iki misli namzet arasından
umumi heyetçe seçilirler. Müdddetleri bir yıl olup tekrar seçilmeleri caizdir.


Murakıpların,
sandıkların bulundukları şehirlerde oturmaları ve banka işlerinden anlamaları şarttır.


 


Madde
15 – Sandık müdürü, mahallin en büyük mülkiye amirinin teklifi
üzerine Dahiliye Vekaletince tayin olunur.


Müdürün,
mali ve iktisadi işlerde bilgi sahibi olması şarttır. Sandığın diğer memurları,
sandık idare heyetinin teklifi ile mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından tayin
olunur.


 


Madde
16 – Umumi heyet, her hesap yılının bitmesinden itibaren ilk
üç ay içinde adiyen ve Ticaret Vekaletinin veya murakıpların re'sen gösterecekleri
lüzum üzerine Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerinin müşterek talepleriyle her zaman
fevkalade olarak toplanır.


Umumi
heyet adi toplantılarında tasarruf sandıklarının geçmiş yıla ait kati hesaplariyle
bilanço kar ve zarar hesaplarını tetkik ve tasdik eder.


 


Madde
17 –
İdare Heyeti sandığın yıllık faaliyet ve plasman programlarını hazırlar ve bütçesini
tanzim eder. Faaliyet ve plasman programlariyle bütçe, Dahiliye Vekaletinin mütalaası
alınarak Ticaret Vekaletince tasdik edildikten sonra tatbik olunur.


Lüzum
görüldüğü takdirde, faaliyet ve plasman programlariyle bütçede, senesi içinde aynı
usullerle değişiklik yapılabilir.


 


Madde
18 – İdare Heyeti sandığın, bütçesiyle yıllık faaliyet ve plasman
programına göre idaresi için lazımgelen bütün tedbirleri alır ve muamelelerde ve
muhasebe usul ve kayıtlarında sıhhat, intizam, sürat ve mükemmeliyet teminine ve
muhasebe kayıtlarının gününde ifasına elverişli hususları tesbit ve sandık alacaklarının
tahsili işlerini temin ve sandığa merhun menkul kıymetlerin değerlerini muhafaza
edip etmediklerini takip eder.


İdare Heyeti memurların, vazifelerini ifa tarzlarını ve terfi,
tecziye ve memuriyetlerinin devamına mani görülenlerin ihraçlarını tetkik eder ve
bu hususlarda icap eden kararları verir ve dahili talimatnameleri hazırlar.


 


Madde
19 – Tasarruf sandıklarının bütün muameleleri, 1711 sayılı kanun
ile bu Nizamname hükümlerine ve İdare Heyetince verilen kararlara göre müdür tarafından
idare olunur. Sandığı idari ve kazai makamlarla üçüncü şahıslara karşı müdür temsil
eder. Müdür sandığın her aylık faaliyetini en geç mütaakıp ayın sonuna kadar bir
raporla ve en büyük mülkiye amiri vasıtasiyle Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerine
bildirir.


 


Madde 20 – Tasarruf
sandıklarını, birisi birinci derecede olmak üzere, imzaya salahiyetli iki zatın
imzası taahhüt altına alabilir. Sandık namına imza koymağa salahiyetli memuriyetler
ve bunların imza dereceleri umumi heyetçe tayin olunur.


Sandık
müdürleri, birinci derecede imza salahiyetini haizdirler.


 


Madde
21 –
Tasarruf sandıklarının muhasebecileri, kayıtları, sandığın paralariyle menkul kıymetlerini,
rehin ve emanetlerini, bütün alacaklariyle taahhüt ve vecibelerini ve bunlarda yapılacak
her türlü muameleleri sıhhat, vuzuh ve intizamla gösterecek esaslar dairesinde kurarlar
ve bir günlük muamelenin muhasebesi 1711 numaralı kanunun 13 üncü maddesinde yazılı
talimatnameye göre tutulacak defterlerin kayıtlarını ve sandığın günlük umumi vaziyetini
ertesi gün ikmal ederler.


 


Madde
22 –
Tassarruf sandıklarının murakıpları, Ticaret Kanunu hükümlerine göre vazifelarini
yaparlar. Murakıplar, sandığın idare ve muhasebesini ve muamelelerinin matlup şekilde cereyanını güçleştiren hususları ve gördükleri
her türlü yolsuzlukları sandık müdürüne bir muhtıra ile bildirirler ve bu muhtıraların
birer suretini sene nihayetinde umumi heyete verirler.


Bundan başka, murakıplar her üç ayda bir sandık faaliyetinin
tahlilini gösterir bir rapor tanzim ederek mahallin en büyük mülkiye amiri vasıtasiyle
Dahiliye ve Ticaret Vekaletlerine göndermekle mükelleftirler. Ayrıca, her sene umumi
Heyete, sandık vaziyeti hakkında mufassal bir rapor verirler.


Bu
raporlarda, muhasebe kayıtlarının doğruluk ve intizamı, muamelelerin yapılış tarzı
hakkındaki mütalaalarını sandık müdürlüğüne verdikleri muhtıraların hülasası ve
bunlardan nazarı dikkate alınmış ve alınmamış hususları ve her türlü kontrol neticelerini
etraflıca bildirecekleri gibi, sandığın idare ve faaliyetinde acele olarak bildirmeğe
lüzum gördükleri aykırılıkları, her zaman, Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerine bildirmekle
mükelleftirler.


 


Bütçe ve kati hesaplar


 


Madde
23 –
Tassarruf sandıklarının kadro tahsisatı, idare ve işletme masraflarını ihtiva eden
bütçeleri, idare heyetince hazırlanarak hesap yılından en aşağı bir ay önce Ticaret
Vekaletinin tasdikına gönderilir. Bütçe; Ticaret Vekaletinin tasdikiyle tekemmül
eder. Tasdik keyfiyeti hesap yılının başından önce tekemmül ettirilir.


İhtiyaç
hasıl olursa bütçede yıl içinde aynı usullerle değişiklikler yapılabilir.


 


Madde
24 – Tasarruf sandıkları, bilançolariyle kar ve zarar hesaplarını
Ticaret Vekaletince hazırlanacak bir tipe göre tanzim ve ticari yılın bitmesinden
itibaren ilk üç ay içinde umumi heyete sevkedilmek üzere mahallin en büyük mülkiye
amirine tevdi ederler.


Sandıkların
bilançoları, umumi heyetçe tasdik edildikten sonra neşir ve ilan edilir.


Tasarruf
sandıklarının hesap yılı takvim yılıdır.


 


Sandıkların fert ve bankalarla münasebetleri


Madde
25 – Tasarruf sandıklarının fert ve bankalarla olan münasebetlerinde
hususi hukuk hükümleri caridir.


 


Madde
26 – Tasarruf sandıklarına yapılacak asgari tevdiat 25 kuruştur.


 


Madde
27 – Reşit olmıyanlar tasarruf sandıklarına re'sen tevdiat yapabilirler.
Ancak tevdiatlarını geri alabilmeleri veli ve vasilerinin muvafakatlerine bağlıdır.


 


Madde
28 – Tasarruf sandıkları, her yılbaşı (Hilafına talepleri olmadıkça)
mevduat sahiplerine hesap hülasaları göndermeye mecburdurlar. Mevduat, en son talep
veya muamele tarihinden itibaren on yıl geçtiği halde sahipleri tarafından aranılmamış
olanları bu müddetin bitmesinden itibaren altı ay içinde, sandık tarafından sahiplerinin
isim ve hüviyetleri ve malüm olan adresleri ve haklarının faizleriyle birlikte baliğ
oldukları miktarlar gösterilmek suretiyle yapılacak bir cetvel ile Maliye Vekaleti
emrine Cumhuriyet Merkez Bankasına tevdi olunur.


Cumhuriyet
Merkez Bankasına cetvel ile birlikte tevdi olunacak bu kabil haklar mezkür banka
tarafından tevdi tarihinden itibaren iki yıl müddetle muhafaza ve bu müddet içinde
sahip veya varisleri tahkik edilmekle beraber, her yılbaşı sahipleri adına tebligat
icra ve gazetelerle de sahip veya varislerinin bankaya müracaatları ilan olunur.
İki yılın bitmesinde sahibi veya varisi çıkmıyan mevduat Devlete intikal eder.


 


Tevdiata verilecek faizlerin başlangıç ve bitim tarihleriyle
nispetleri


Madde
29 – Yatırılan tasarruf paralarına, ertesi iş gününden çekilen
paralara bir önceki iş gününe kadar "bu iş günü dahil" faiz hesap edebilir.
Faiz hesabında aylar otuz, yıl dahi üçyüz altmış gün itibar edilir.


 


Madde 30 – Tevdiata
verilecek faizlerin nispetleri, sandıkların bulundukları yerlerin iktisadi ve ticari
vaziyetleri gözönünde tutulmak şartiyle ve yatırılış müddetlerine göre değişmek
ve yüzde ikiden aşağı olmamak üzere, her sene başından önce Ticaret Vekaleti tarafından
tesbit edilir. İcabında bu nispetler, sene içinde de değiştirilebilir. Ancak, faiz
nispetinin indirilmesi halinde sandık, vadeli tevdiata kararlaştırılmış
olan nispeti, vade tarihine kadar muhafaza edebileceği
gibi parayı da iade edebilir.


 


Madde
31 –
Vadeli tevdiata vadelerinin hulülünden itibaren faiz yürütülmez.


 


Tevdiatın istimal hadleri ve plasmanların şekil ve şartları


Madde 32 – Tasarruf
sandıkları kendilerine vakı tevdiatın onda birini Ticaret Vekaletinin teklifi üzerine
Hükümetçe tayin edilecek milli bir bankaya yatırmaya mecburdurlar. Geri kalanın
yarısını Hazine bonosu ve tahvilatiyle Devletin kefaleti altında bulunan tahvilat
veya meskük veya resmi ayarlı külçe altın mukabilinde muma, diğer yarısını da sağlam
ve nakde tahvili kolay menkul teminat göstermek ve nafi teşebbüslerde
kullanmak şartiyle hususi idarelere ve belediyelere
ikraz edebilirler.


 


Madde
33 – Tasarruf sandıkları, yaptıkları ikrazatta teminat olarak
kabul edecekleri kıymetlere mukabil aşağıdaki esaslar dahilinde ikrazatta bulunurlar:


a)
Teminat olarak kabul edileceği 1711 sayılı kanunda yazılı tahvilatın borsa fiyatının
% 70 i,


b)
Hazine bonoları mukabilinde, Maliye Vekaletiyle bilistişare her hesap devresinden
evvel Ticaret Vekaletince tesbit edilecek nispet dahilinde,


c)
Altın karşılığında Cumhuriyet Merkez Bankasının tesbit ettiği fiyatının % 80 ini,


ç)
32 nci madde mucibince hususi idare ve belediyelere yapılacak ikrazlarda teminat
olarak alınacak menkullerin sandık idare heyetince takdir olunacak kıymetinin yüzde
doksanı.


 


Madde
34 – Tasarruf sandıklarının 42 nci madde mucibince yapacakları
ikrazatta vade, aşağıda yazılı müddetleri tecavüz edemez.


a)
Hazine bonoları mukabilinde yapılan ikrazatta vade, bono vadesinin on beş gün evveline
düşen tarihi geçemez.


b)
Sair ikrazatta vade, bir seneyi geçemez.


 


İhtiyat akçası ve fonlar


 


Madde 35 – Tasarruf sandıklarının safi karlarından
evvela % 5 ileride vukuu muhtemel zararlar karşılığı olarak ayrıldıktan sonra, geri
kalanın % 25 i adi ihtiyata ve % 75 i fevkalade ihtiyata tahsis edilir.


Tahakkuk etmiş olup henüz katileşmemiş olan zararlar için,
bu gibi hesabın tasfiyesinden sonra tesbit edilecek zararı karşılamak üzere, sene
içinde fon ayırmak mecburidir.


Bu
hesapların tasfiyesi neticesinde serbest kalacak fonlar, fevkalade ihtiyat akçasına
ilave olunur.


Kati
zarar fonla karşılanamadığı takdirde, geri kalanı fevkalade ihtiyatla kapatılır.


İleride
vukuu muhtemel zararlar karşılığı, adi ve fevkalade ihtiyat akçaları, mevduatın
üçte ikisine baliğ oluncaya kadar ayrılır.


 


Teftiş, murakabe ve tasfiye işleri


 


Madde
36 – Ticaret Vekaleti lüzum gördükçe Dahiliye Vekaleti de, idari
tahkikat dolayısiyle tasarruf sandıklarını teftiş edebilir.


 


Madde 37 – Tasarruf
sandıkları, Ticaret Vekaletinin alakalı servisinin daimi murakabesi altındadır.


Hükümetin müsaadesiyle milli bankalar tarafından tesis olunan
müstakil tasarruf sandıkları veya tasarruf sandıkları servisleri, Bankalar Kanunu
hükümlerine göre teftiş ve murakabe edilirler.


 


Madde 38 – Tasarruf
sandıkları, Ticaret ve Dahiliye Vekaletlerinin müşterek kararlariyle tasfiye edilirler.
Tasfiyeye karar verildiği takdirde 2999 sayılı kanunun 41 inci maddesinin 3 üncü
fıkrası tatbik olunur. Tasfiye memurları Ticaret Vekaletince tayin edilirler.


 


Madde 39 – Tasfiye
neticesinde mevduat sahiplerinin tahakkuk edecek zararı Hazineye ait olup kar zuhur
ettiği takdirde, evvela 1711 sayılı kanunun ikinci maddesi mucibince hususi idare
ve belediye bütçelerinden ödenen paralar iade edilir. Bakıye kalırsa Hazineye irat
kaydedilir.


 


Madde
40 –
Tasarruf sandıkları, kuruldukları tarihten itibaren beşinci sene sonunda temettüleri,
idare masraflariyle tevdiata verdikleri faizleri karşılayamadığı takdirde, 1711
sayılı kanunun ikinci maddesi gözönünde tutulmak suretiyle yukarıdaki hükümler dahilinde
tasfiyeye tabi tutulur.


 


Madde
41 – Tasarruf sandıkları hakkındaki (1711) numaralı kanunun
(12)nci maddesine dayanılarak hazırlanmış ve Devlet Şürasınca tetkik edilmiş olan
bu Nizamname hükümleri Resmi Gazete ile basıldığı günün ertesinden itibaren yürümeğe
başlar.


 


Madde
42 –
Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.