1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu

TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ VE BİRLİKLERİ KANUNU[1]


 


Kanun Numarası                    : 1581


Kabul Tarihi                           : 18/4/1972


Yayımlandığı Resmî Gazete  : Tarih  : 28/4/1972        Sayı  : 14172


Yayımlandığı Düstur              : Tertip : 5                      Cilt   :
11             Sayfa  : 2196


 


Kuruluş ve kapsam:


Madde 1 – Bu kanunda
yazılı hükümlerden faydalanılmak suretiyle üreticiler, aralarında ekonomik menfaatlerini
korumak ve özellikle meslek ve geçimleriyle ilgili ihtiyaçlarını sağlamak amaciyle
karşılıklı yardım ilkesine dayanan ve tüzel kişiliği olan değişir ortaklı, değişir
sermayeli Tarım Kredi Kooperatifleri kurabilirler.


(Değişik ikinci fıkra: 6/4/2005 – 5330/1 md.) Tarımsal amaçlı
kooperatifler hariç olmak üzere; ortak ürünleri üzerinde ticaret ve komisyonculuk
yapanlar, faizle para veya mal olarak kredi verenler bu kooperatiflere giremezler.


Bu
esaslara göre kurulan bir veya birkaç il dahilindeki kooperatifler bölge birliklerini,
en az 5 bölge birliği de, merkez birliğini kurarlar.


Merkez
birliği tek üst kuruluş olup Ankara'dadır.


Kooperatiflerin
ve bölge birliklerinin çalışma alanı içinde birden fazla kooperatif ve bölge birliği
kurulamaz.


(Ek fıkra: 6/4/2005 – 5330/1 md.) Bu Kanun hükümlerine göre kurulmuş olan Tarım Kredi Kooperatifleri
ve birlikleri, Devletçe kooperatiflere verilen desteklerden yararlanırlar.


 


Tarifler:


Madde 2 – Bu Kanunda
geçen;


a)
Ortak deyimi,


Bu
kanuna göre kurulan Tarım Kredi Kooperatifleri ortaklarını,


b)
Kooperatif deyimi,


Bu
kanun kapsamına giren Tarım Kredi Kooperatiflerini,


c)
Bölge birliği deyimi,


Kooperatifler
tarafından kurulan Tarım Kredi Kooperatifleri bölge birliklerini,


ç)
Merkez Birliği deyimi,


Faaliyeti
bütün yurdu kapsıyan Tarım Kredi Kooperatifleri ve bölge birliklerinin bağlı bulundukları
Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliğini.


İfade
eder.





Amaç ve çalışma konuları:


Madde 3 – Kooperatiflerin,
bölge ve merkez birliklerinin çalışma konuları şunlardır:


I – Kooperatifler


A)
Ortaklarının;


a)
Kısa ve orta vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak,


b)
Ürünlerini değerlendirmek,


c)
Müştereken yararlanabilecekleri her çeşit makina, ekipman ve tesisleri edinmek,


B)
Ortak ve gerektiğinde diğer üreticilerin;


a)
Üretim ve zaruri tüketim maddeleri ile üretim araçlarını toptan sağlamak,


b)
El sanatlarını geliştirmek ve mamullerini değerlendirmek,


c)
Mesleki ve teknik yönden bilgilerini artırmak, sosyal ve kültürel konulariyle ilgili
faaliyetlerde bulunmak, kurslar açmak ve seminerler tertip etmek,


C)
Mevduat toplamak, bankacılık hizmetleri ve sigorta acenteliği yapmak.


 


II
– Bölge birlikleri


a)
Kooperatiflerin finansman işlerini düzenlemek,


b)
Ortak ürünlerinin değerlendirilmesiyle ilgili işleri yürütmek,


c)
Gerektiğinde kooperatiflerin ihtiyaç duydukları üretim ve zaruri tüketim maddeleri
ile üretim araçlarını toptan sağlamak veya imal etmek,


ç)
Kooperatiflerin işlerinin kooperatifçilik ilkelerine ve mevzuat hükümlerine uygun
olarak yürütülmesini sağlamak üzere gerekli tedbirleri almak, teknik ve idari yardımlarda
bulunmak ve ortakların genel ve mesleki eğitim faaliyetlerini düzenlemek,


d)
Kooperatifleri denetlemek.


e)
Mevduat toplamak, bankacılık hizmetleri ve sigorta acenteliği yapmak.


Bölge
birlikleri görevlerini merkez birliğinin tasvibi ile il veya ilçe merkezlerinde
kuracakları şubeleri veya görevlendirecekleri kooperatifler aracılığı ile de yürütebilirler.


 


III
– Merkez birliği


a)
Kooperatif ve bölge birliklerinin bu kanuna ve kooperatifçilik ilkelerin uygun olarak
gelişmesini sağlamak, kooperatifçilik ve mesleki eğitim faaliyetlerinde bulunmak,


b)
Kooperatif ve bölge birliklerine finansman kaynakları temin etmek ve bunların geliştirilmesi
için her türlü tedbirleri almak, kredi işlerinin düzenle yürütülmesini sağlamak,


c)
Kooperatif ve bölge birliklerinin üretim ve zaruri tüketim maddeleri ile üretim
araçlarını toptan sağlamak, imal etmek ve ortak ürünlerinin değerlendirilmesi ile
ilgili faaliyetleri rasyonel bir şekilde düzenlemek ve bu konularda her türlü teşebbüse
girişmek veya iştirak etmek ve gerekli tesisleri kurmak, faaliyet konusuna giren
hususlarda ithalat ve ihracat yapmak,


ç) Kooperatif ve bölge birliklerinin görev ve çalışma konularının
düzenle yürütülmesini sağlamak üzere genel uygulama esaslarını tespit etmek,


d)
Kooperatif ve bölge birliklerini denetlemek,


e)
Kooperatiflerle, bölge ve merkez birliklerinin personel politikasını tespit etmek
ve yürütmek,


f)
Kooperatif ve bölge birliklerinin kuruluşuna karar vermek ve kuruluş merkezini ve
çalışma alanını tespit etmek,


g)
Kooperatif ve bölge birliklerinin finansman ihtiyaçlarını karşılamak üzere tahvil
çıkarmak,


h)
Hükümetçe görevlendirildiğinde, Devlet destekleme alımları ile ilgili faaliyetleri
yürütmek,


ı)
Kooperatiflerin ve bölge birliklerinin toplayacakları mevduatın kullanılma şekil
ve şartları ile bu konudaki üst kuruluşlarla olan bağlantıları gösteren yönetmeliği
hazırlıyarak Ticaret Bakanlığına sunmak,


i)
Birlik ve Kooperatiflerce sağlanan kredi, araç ve gereçlerin kullanış şekil ve şartları
ile amaca uygun olarak kullanıldığının kontrolunu gösteren bir yönetmelik hazırlamak,


Merkez
ve bölge birlikleri ile Kooperatifler, kredi ihtiyaçlarını da karşılamak üzere,
banka ve sigorta şirketi kurabilir veya bu gibi kuruluşlara iştirak edebilir.


(Ek fıkra: 6/4/2005 – 5330/2
md.) Kooperatifler, bölge
birlikleri ve Merkez Birliği tarafından kurulmuş olan şirketler ile bunların sermayesinin
yüzde ellisinden fazlasına sahip olacak şekilde iştirakçi oldukları şirketlerde,
yönetim kurulu başkanı veya üyesi ya da denetim kurulu üyesi olarak görevlendirilenlere,
bu şirketlerin sadece birinden ücret veya huzur hakkı ödenebilir. Bu şekilde görevlendirilenlere
diğer şirketler tarafından herhangi bir ad altında başkaca bir ödeme yapılmaz.


 


Yönetim
kurulu:


Madde 4 – (Değişik : 24/6/1995 - KHK - 553/1 md.; Değiştirilerek
kabul: 6/4/2005 – 5330/3 md.)


Yönetim Kurulu;


a) Kooperatiflerde; genel
kurula katılma hakkını haiz ortaklar arasından, genel kurulca dört yıl için seçilecek
beş üyeden,


b) Bölge birliklerinde; genel
kurula katılma hakkını haiz temsilciler arasından, genel kurulca dört yıl için seçilecek
yedi üyeden,


c) Merkez Birliğinde; genel
kurula katılma hakkını haiz temsilciler arasından, genel kurulca dört yıl için seçilecek
dokuz üyeden,


Teşekkül eder.


Kooperatifler ve bölge birliklerinde
yönetim kurulları bir başkan ve bir başkanvekili seçerler, Merkez Birliğinde ise
Yönetim Kurulu bir Başkan ve iki başkanvekili seçer.


Yönetim kurulu toplantılarında
vekâleten oy kullanılamaz.


Yönetim kurulu üyeliklerine
seçilenlerin, en az ilkokul mezunu olmaları şarttır.


Kooperatif
müdürleri, bölge müdürleri ve Merkez Birliği Genel Müdürü yönetim kurulu toplantılarına
iştirak ederler; ancak, oy kullanma hakları yoktur.


Kooperatif ve bölge birliklerinde
yönetim kurulu üyelerine ve denetçilerine verilecek ücret veya huzur hakkının miktarı
Merkez Birliği Yönetim Kurulu tarafından, Merkez Birliği Yönetim Kurulu üyeleri
ve denetçilerine verilecek ücret veya huzur hakkının miktarı ise Merkez Birliği
Genel Kurulu tarafından tespit edilir. Ancak, Merkez Birliği Yönetim Kurulu üyeleri
ve denetçilerine verilecek ücret veya huzur hakkının aylık net tutarı brüt asgarî
ücretin dört katıdır.


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliğinin yönetim kurulu üyeleri ve denetçileri, Tarım Kredi Kooperatiflerinin
ve birliklerinin işletme ve iştirakleri ile bunların personelince kurulan vakıf
veya derneklerde, bu kuruluşları temsilen yönetim veya denetim kurulu üyesi veya
personeli olarak herhangi bir görev alamazlar. Ayrıca kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği çalışanları kooperatiflere ortak olamazlar.


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği tarafından yapılacak seçimlerin esasları, temsilcilerinin adedi,
yönetim kurulu üyeleri ile kooperatif ve bölge birlikleri tarafından seçilecek temsilcilerde
aranacak diğer nitelikler ve yönetim kurulu üyelerinin çeşitli ilçe, il ve bölgeleri
temsil esasları ana sözleşmelerde tayin ve tespit edilir.


Kooperatiflerde her ortak,
bölge birlikleri ve Merkez Birliğinde her temsilci, genel kurullarda yalnız bir
oy kullanma hakkına sahiptir, vekâleten oy kullanılmaz. Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği genel kurul toplantıları dört yılda bir yapılır.


 


Yönetim:


Madde 5 – (Değişik: 24/6/1995 - KHK - 553/2 md.; Değiştirilerek
kabul: 6/4/2005 – 5330/4 md.)


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliğinde işler; kanun, ana sözleşme ve diğer mevzuat ile kooperatif
üst kuruluşlarının belirleyeceği esaslara, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına
uygun olarak müdürlük, bölge müdürlüğü ve Genel Müdürlük tarafından yürütülür.


Merkez Birliğinde Genel Müdür
ve genel müdür yardımcıları, bölge birliklerinde bölge müdürleri ve kooperatiflerde
müdürler Merkez Birliği Yönetim Kurulu tarafından atanır.


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliğine imzaya yetkili diğer personel, Genel Müdürün teklifi ve Merkez
Birliği Yönetim Kurulunun onayı ile belirlenir.


Genel
müdür ve yardımcılarının, en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış, kamu kurum ve
kuruluşlarında veya tarım kredi kooperatifleri ve birlikleri teşkilâtı ile tarım
kredi kooperatiflerinin faaliyet alanı ile ilgili benzer bir kuruluşta en az sekiz
yıl çalışmış olmaları şarttır.


Kamu
kurum ve kuruluşlarında görev yapmakta iken kurumlarının muvafakatı ve kendilerinin
isteği üzerine bu Kanun kapsamında Genel Müdür ve Genel Müdür Yardımcısı olarak
atananlar kurumlarından aylıksız izinli sayılırlar. Bunlardan 8.6.1949 tarihli ve
5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tâbi olarak görev
yapmakta olanların 5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilir. Ayrıca, emeklilik
hakları açısından Genel İdare Hizmetleri Sınıfına dahil aynı unvanlı kadrolar için
tespit edilmiş olan ek gösterge, makam ve temsil tazminatları ile diğer malî haklardan
da aynı esas ve usuller çerçevesinde yararlandırılırlar. Bu görevlerde geçirilen
süreler, emekli keseneğine esas aylığın tespitinde dikkate alındığı gibi, makam
tazminatı ve yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde geçmiş sayılır.
Bunların bu Kanun kapsamında atandıkları kadro unvanına ilişkin emekli kesenekleri
kendilerince, karşılıkları da bu Kanun kapsamında çalıştıkları kuruluş tarafından
ödenir. Görevleri sona erenler, yazılı olarak istekte bulunmaları halinde önceki
kurumlarında aylıksız izne ayrıldıkları tarihteki durumlarına uygun bir kadroya
atanırlar.


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği personelinin tayin, nakil ve görevden çıkarılması gibi esaslar;
Merkez Birliği Yönetim Kurulunca kabul edilip, Genel Kurulun onayı ile yürürlüğe
giren bir yönetmelikle düzenlenir.


 


Yönetim
kurulu üyeleri ve denetçiler ile personelin görevlerine son verilmesi:


Madde 6 – (Değişik : 24/6/1995 - KHK - 553/3 md.; Değiştirilerek
kabul: 6/4/2005 – 5330/5 md.)


Yapılan inceleme ve soruşturma
sonuçlarına göre görevleri ile ilgili olarak suç işledikleri anlaşılan ve bu fiilleri
nedeniyle haklarında yargı mercilerince mahkûmiyet kararı verilen Merkez Birliği
Yönetim Kurulu üyelerinin ve denetçilerinin görevlerine son verilir.


Merkez Birliği Yönetim Kurulu
üyelerinin görevlerine son verme işlemi, Merkez Birliği Yönetim Kurulunca gerçekleştirilir.
İnceleme ve soruşturma sonuçlarına göre Merkez Birliği Yönetim Kurulu üyelerinin
ekseriyetinin mahkûm olduklarının anlaşılması halinde, göreve son verme işlemi Tarım
ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yerine getirilir.


Merkez Birliği denetçilerinin
görevlerine son verme işlemi ise doğrudan Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından
gerçekleştirilir.


Merkez Birliği tarafından
yaptırılacak inceleme ve soruşturma sonuçlarına göre suç işledikleri veya kusurlu
oldukları anlaşılan ve görevden alınmaları uygun görülen kooperatif, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği personeli ile haklarında mahkûmiyet kararı verilen kooperatif
ve bölge birlikleri yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerinin görevlerine Merkez
Birliği Yönetim Kurulunca son verilir.


Personelin görevine son verilmesine
ilişkin usûl ve esaslar 5 inci maddede belirtilen yönetmelikle düzenlenir.


Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği personelinin, 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı Kanun, 22.5.2003
tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 22.4.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanunu
hükümlerine göre görevlerine son verilmesi halleri saklıdır.


Seçimle işbaşına gelen ve
göreve son verilme, çekilme veyahut diğer herhangi bir sebeple yönetim kurulu üyelikleri
ve denetçilikleri sona erenlerin yerlerine, yönetim kurulu tarafından yedekleri
çağırılır. Yönetim Kurulu üyelerinin ekseriyeti kaybetmesi halinde yedeklerin çağırılma
işlemi Merkez Birliğinde denetçiler, bölge birliklerinde Merkez Birliği Yönetim
Kurulu ve kooperatiflerde bölge birliği yönetim kurulu tarafından yerine getirilir.
Merkez Birliğinde denetçiliklerin de tamamen boşalması halinde yedekleri çağırma
işlemi, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından yerine getirilir.


Yedeklerin
katılımı ile yönetim kurulu üyeliklerinin ve denetçiliklerinin sayısı tamamlanamaz
ise kooperatifler için bölge birliği yönetim kurulunca, seçilme hakkını haiz ortaklar
arasından; bölge birlikleri için Merkez Birliği Yönetim Kurulunca, Genel Kurula
katılma hakkını haiz temsilciler arasından; Merkez Birliği için Tarım ve Köyişleri
Bakanlığınca Genel Kurula katılma hakkını haiz temsilciler arasından atama yapılır.
Atama ile gelenler, yerlerine atandıkları üyelerin süresini tamamlarlar.


 


Örnek
anasözleşmelerin hazırlanması:


Madde 7 – (Değişik: 8/6/1984 - KHK 237/4 md.; Aynen kabul:
7/6/1985 - 3223/4 md.)


(Değişik
birinci fıkra: 4/7/1988 - KHK - 336/1 md.; Aynen kabul: 7/2/1990 - 3612/54 md.)
Kooperatif, bölge birlikleri ve Merkez Birliği örnek anasözleşmeleri, ilgili kuruluşların
da görüşü alınarak Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı tarafından hazırlanır.


Anasözleşmelerde
yapılacak değişiklikler de aynı usule tabidir.


 


Genel
kurul kararlarının onanması:


Madde
8 – Kooperatiflerle,
bölge birlikleri genel kurullarının verecekleri kararlar Merkez Birliğinin onayı
ile kesinleşir.


Kooperatifler
için Merkez Birliği bu yetkisini bölge birliklerine devredebilir.


Merkez
Birliği genel kurullarının verecekleri kararlar Ticaret Bakanlığının onayı ile kesinleşir.


Ticaret
Bakanlığı ve Merkez Birliği, gönderilen tutanakları geliş tarihinden itibaren en
çok bir ay içinde inceliyerek tasdik veya redde dair sonucunu ilgili kuruluşlara
bildirir.


Bu müddet içinde incelenmesi bitirilmiyen, mevzuata ve usulüne
uygun olarak yapılmış genel kurullara ait tutanaklar tasdik edilmiş sayılır.


 


Üst
kuruluşlara girme zorunluluğu:


Madde
9 – Bölge
birliklerinin çalışma alanı içine alınan Kooperatiflerle Bölge Birlikleri, üst kuruluşlara
girmek zorundadırlar.


Bu
zorunluluğa uymayan Kooperatif ve bölge birlikleri bu kanun hükümlerinden yararlanamazlar.


 


Talimatlara
uyma mecburiyeti:


Madde
10 – (Değişik: 8/6/1984 - KHK - 237/4 md.; Aynen kabul: 7/6/1985 - 3223/5 md.)


Kooperatifler,
bölge birlikleri ve Merkez Birliği bağlı bulundukları üst kuruluşların vereceği talimatlara uygun hareket etmeye mecburdur,
aksine davranışlar sorumluluğu gerektirir. Sorumluluk derecesi ana sözleşmelerde
belli edilir.





Finansman:


Madde
11 – (Değişik: 6/4/2005 – 5330/6 md.)


Kooperatifler,
bölge birlikleri ve Merkez Birliğinin her türlü kredi ihtiyaçları yurt içi banka,
finans veya kredi kuruluşları ile 3 üncü maddeye göre kurulacak bankaca karşılanır.


 


Alacak
senetleri:


Madde
12 – Kooperatiflerin kredi ile ilgili alacak senetleri, kağıtları
ve her türlü taahhütname ve sözleşmeler ortağın oturduğu veya kooperatifin bulunduğu
köy veya mahalle ihtiyar heyetleri tarafından parasız olarak tasdik olunur. Bu suretle
tasdik olunan senet ve belgeler İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı
belgeler hükmündedir. Senetler vadelerinde protestoya tabi tutulmaz. Müracaat vukuunda
bu tasdik muameleleri noterler tarafından da yapılır.


 


Mutlak
rehin hakkı:


Madde
13 – Ortakların kredilerine mesnet olarak gösterdikleri ürünleri,
hayvanları ve üretimleri ile ilgili her türlü makina ve araçları üzerinde ortağı
bulundukları kooperatiflerin mutlak rehin hakları vardır.


Bunlar,
borçlu ortaklara yediemin sıfatiyle teslim edilmiş sayılırlar ve üçüncü şahıslar
tarafından hiçbir suretle haciz olunamazlar.


 


İpotek
tesisi ve kaldırılması:


Madde
14 – Kooperatifler lehine tesis edilecek ipotek işlemleri, köy
ihtiyar heyetleri veya noterler tarafından tasdik edilen taahhütnameye istinaden
kooperatiflerin yazılı isteği üzerine gösterilecek değere göre, tapu dairelerince
takrir alınmadan yapılır. İpoteğin kaldırılmasında da aynı usul uygulanır.


 


Alacak
sebebiyle mülk edinme:


Madde 15 – Kooperatifler
alacaklarının tahsili için kendi talepleri üzerine satışa çıkarılan ortaklara ait
taşınmaz malları üzerlerine alabilirler. Bu şekilde edindikleri taşınmaz malları
3 yıl içinde başkalarına satamazlar, bunları ya bizzat veya icar yolu ile değerlendirebilirler.
Bu işlemden elde edilen gelirlerden masraf düşüldükten sonra % 10 kooperatif hizmet
karşılığı ayrılır. Geriye kalan borçlunun borcuna mahsup edilir. Kooperatiflerin
alacağı bu süre içinde, faiz ve masraflariyle birlikte ödenir veya yukarıdaki yolla
karşılanırsa taşınmaz mallar sahiplerine geri verilir.


 


Mevduat
kabulü:


Madde
16 – Kooperatifler ve Bölge Birlikleri her türlü mevduat kabul
edebilir ve Bankacılık hizmetleri yapabilir. Kooperatif ve bölge birliklerinin toplayacakları
mevduat, üst kuruluşların ve 7129 sayılı Bankalar Kanunu ile bu kanuna ek 153 sayılı
Kanunun teminatı altındadır. Mevduat kabulüne yetkili kılınacak birlikler ve kooperatifler
için Merkez Birliğince Maliye Bakanlığından önceden müsaade alınır. Toplanan mevduatın
kullanma yetkisi Merkez Birliğine aittir.


Maliye
Bakanlığınca yapılacak tetkikler sonunda mevduat kabul etmelerinde bilahara mahzur
görülen kooperatif ve birliklerin mevduatı kabul yetkileri Bankalar Kanununun 13
üncü maddesine göre kaldırılır.


Kişilerin
bu kuruluşlardaki tasarruf mevduatından 3 000 liraya kadar olan kısmı, faizleri
hariç haczolunamaz.


Tasarruf
mevduatı sahipleri mevduatlarının yarısı için bu mevduatı kabul etmiş olan kooperatif
ve bölge birliklerinin aktifinde mevcut bütün kıymetler üzerinde imtiyazlı alacaklıdırlar.
Tasfiye halinde, tasarruf mevduatının imtiyazlı kısmı tasfiye neticesi beklemeksizin
sabiplerine tediye olunur.


 


Düzenlenecek
mevduat cetvelleri ve hesap özetleri:


Madde
17 – Mevduat toplamaya yetkili kooperatif ve bölge birliklerinin
düzenliyecekleri aylık mevduat cetvelleri ile 3 aylık ve yıllık hesap özetleri Merkez
Birliğince birleştirilerek birer kopyaları Bankalar Kanununun 51 inci maddesinde
tayin edilen süreler içerisinde Ticaret ve Maliye Bakanlıklariyle Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasına verilir.


 


Munzam
karşılıklar:


Madde
18 – Kooperatifler ve bölge birliklerinin topladıkları mevduat
üzerinden 1211 sayılı T. C. Merkez Bankası Kanununun 40/II nci maddesi hükümleri
esasları dairesinde munzam karşılık tesis edilir. Bu karşılıklar bölge birlikleri
veya merkez birliği tarafından T. C. Merkez Bankasına yatırılır.


Sözü
edilen Kanun gereğince bankaların T. C. Merkez Bankasına yatırdıkları munzam mevduat
karşılıklarının T. C. Ziraat Bankası zirai finansmanlarına tahsis edilecek kısmın
yarısı aynı amaç ve şartlarla Merkez Birliği emrine verilir.


 


Muafiyetler:


Madde 19 – A) Bu
kanuna göre kurulacak ve kurulmuş sayılan kooperatiflere ortak olmak üzere başvuran
üreticilerle, ortakların kooperatifleriyle yapacakları her türlü işlemler ve bunlarla
ilgili kağıt, belge, senet, beyanname, taahhütname, vekaletname, makbuz, kooperatif
lehine yapacakları ipotek ve rehinler her türlü resim, harç ve vergiden,


B)
Bu kanuna göre kurulacak ve kurulmuş sayılan kooperatifler, bölge ve merkez birlikleri,


a)
Kurumlar, gider, gayrimenkul kıymet artışı, intikal ve diğer vergilerden ve icra
makamları, resmi daireler ve mahkemeler nezdinde yapacakları takip ve tahsillerle
açacakları tazminat davaları ile ilgili her nevi talep, tebliğ ve kararlar her türlü
masraf, vergi, resim ve harçlardan,


b)
Sermaye ve yedek akçeleri ile taşınmaz malları ve bunların gelirleri, kendi ihtiyaçları
için satın aldıkları ve alacaklarının tahsili gayesiyle mülk edindikleri taşınmaz
malları ve bunların 15 inci madde hükmüne göre sahiplerine geri verilmesi işlemi,
bütün vergi, resim ve harçtan,


c)
Yapacakları kredi işlerine ilişkin bütün senet, belge, kağıt, defter ve hesap özetleri,
taşınmaz mallara ait ipotek ve taşınır mallara ait rehin işlemleri, vekaletnameler,
taahhütnameler vesair evrak, bütün resim ve harçtan,


C)
Bu kanuna göre kurulan kooperatiflerle bölge ve merkez birliklerinin temin edecekleri
krediler ve bunlara ilişkin Merkez Bankası nezdindeki reeskont muameleleri ve bu
işlemlere ait bütün senet, belge, vekaletname, taahhütname vesair evrak gider ve
diğer vergilerle bütün resim ve harçtan,


Muaftır.


Ancak,
bu kuruluşların ortak dışı işlemlerden elde edecekleri gelir - gider farkları ayrı
bir hesapta takip ve tespit edilerek vergilendirilir.


Kooperatif,
bölge ve merkez birliklerince noterlere tasdik ettirilecek defterlerle belgelerden
yalnız noter ücreti alınıp harç alınmaz.


Kooperatiflerin,
bölge birliklerinin ve merkez birliklerinin ortaklarına verilmek üzere üretim araç
ve gereçlerine % 50 gümrük indirimi uygulanır.[2]


 


Kanun
ve anasözleşmelerde açıklık olmayan haller:


Madde
20 – Bu kanun ve bu kanuna göre düzenlenen ana sözleşmelerde
açıklık bulunmıyan hususlar için 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 21/10/2021-7339/20 md.) Ancak, her
halde 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 45 inci maddesinin
altıncı ve yedinci fıkraları, 55 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 65 inci maddesinin
üçüncü fıkrası, 69 uncu maddesi ve ek 5 inci maddesi hükümleri bu Kanuna tabi kooperatif,
bölge birlikleri ve merkez birlikleri hakkında da uygulanır.


 


Uygulanmıyacak
hükümler:


Madde
21 – A) Kooperatiflerle bölge ve merkez birliklerinde:


a)
Yönetim kurulu üyesi ve denetçiler için 440 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile 657
sayılı Kanunun 1327 sayılı Kanun ile değiştirilen 88 inci maddesi,


b)
1163 sayılı Kanunun 94 üncü maddesi,


c)
2279 sayılı Kanunda yazılı senelik beyanname verme mecburiyeti,


d)
(Ek: 6/4/2005 – 5330/7 md.) 21.12.1959 tarihli ve 7397 sayılı Sigorta Murakabe
Kanununun 9 uncu maddesinin beşinci ve sekizinci fıkraları,


e)
(Ek: 6/4/2005 – 5330/7 md.) 4.12.2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası
Kanununun 9 uncu maddesinin yedinci, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları,


B)
Bölge ve merkez birliklerinde:


a)
1163 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinin ikinci paragrafı,


C)
Kooperatiflerde:


a)
1163 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin 3 üncü paragrafı ve 87 nci maddesi,


b)
6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 42 nci maddesi,


uygulanmaz.


 


Yürürlükten
kaldırılan kanunlar:


Madde 22 – Bu kanunun
yürürlüğe girmesiyle 2836 ve 658 sayılı kanunlar yürürlükten kalkar.


 


Denetçiler:


Ek
Madde 1 – (Ek: 8/6/1984 - KHK 237/6 md.; Değiştirilerek kabul: 7/6/1985 - 3223/6
md.)


A)
Kooperatiflerde;


Genel
Kurulca, genel kurula katılma hakkını haiz ortaklar arasından iki denetçi seçilir.


B)
Bölge Birliklerinde;


Genel
Kurulca, temsilciler arasından veya dışardan iki denetçi seçilir.


C)
Merkez Birliğinde;


Genel
Kurulca, temsilciler arasından veya dışarıdan iki denetçi seçilir.


(Değişik ikinci fıkra: 6/4/2005 – 5330/8 md.) Ayrıca, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca bir denetçi atanır.


Denetçi
seçilenlerin, kooperatiflerde en az ilkokul, bölge birliklerinde orta okul, lise
veya dengi okul, Merkez Birliğinde yüksek okul mezunu olmaları şarttır.


(Mülga
dördüncü fıkra: 6/4/2005 – 5330/8 md.)


Kooperatif, bölge birlikleri
ve merkez birliği denetçileri, bu kuruluşları temsilen iştiraklerde görev alamazlar.


Seçimle
gelecek denetçiler, bölge birliklerinde değişik il ve ilçeleri, merkez birliğinde
çeşitli bölgeleri temsil edecek şekilde genel kurullarında seçilirler.


Denetçilerin
seçim esasları ile bunlarda aranacak diğer nitelikler anasözleşmelerde belli edilir.


 


Teftiş
ve denetim:


Ek
Madde 2 – (Ek: 8/6/1984 - KHK 237/6 md.; Değiştirilerek kabul: 7/6/1985 - 3223/6
md.)


Kooperatifler,
bölge birlikleri ve merkez birliği, Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığının teftiş
ve denetimine tabidir.


Ayrıca
Kooperatifler bağlı oldukları bölge birliği ve merkez birliğinin, bölge birlikleri
de merkez birliğinin teftiş ve denetimine tabidirler.


(Değişik
üçüncü fıkra: 6/4/2005 – 5330/9 md.) Kooperatifler, bölge birlikleri
ve Merkez Birliği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının yapacağı teftiş ve denetimler
sonucuna, kanun ve ana sözleşmelerdeki görevleri ile ilgili ortaya çıkacak eksiklikler
konusunda vereceği talimatlara uymak zorundadırlar.


 


Ek
Madde 3 – (Ek: 6/4/2005 – 5330/10 md.)


Tarım
Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin birbirleri ve ortakları ile tarımsal girdi
temini ve ürünlerin değerlendirilmesi amacıyla yapacakları her türlü muamele, satış
amaçlı satış olarak değerlendirilemez. Bu işlemler, ortaklar arası muamele sayılır.


 


Geçici
Madde 1 – 2836 sayılı Kanunla kurulmuş bulunan Tarım Kredi Kooperatifleri
ve Birlikleri Hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.


2836
sayılı Kanun hükümlerine göre kurulmuş bulunan kooperatifler ayrıca kuruluş formalitelerine
tabi olmaksızın bu kanuna göre kurulmuş sayılır.


 


Geçici
Madde 2 – Tarım Kredi Kooperatifleri Müşterek Yardım Tahsisatı ve
Tarım Kredi Kooperatifleri Yardımlaşma Birliği vakfının borç, alacak hak ve varlıkları
Merkez Birliğine devredilir ve sözü geçen vakıf feshedilmiş sayılır.


Gerek
bu devirlerde ve gerek Tarım Kredi Kooperatifleri Memurları Emekli Sandığı ve Tarım
Kredi Kooperatifleri Memurları Sosyal Yardım ve Zincirleme Kefillik Sandığı vakıflarının
Merkez Birliğine devirleri halinde devrolunan menkul ve gayrimenkullerin devir ve
intikallerinde her hangi bir vergi, resim ve harç alınmaz.


 


Geçici
Madde 3 – T.C. Ziraat Bankası:


a)
Merkez Birliği kuruluncaya kadar; bütün kooperatif ve bölge birlikleri için Merkez
Birliğine, bölge birlikleri kuruluncaya kadar bölge birliklerine ait;


b)
Merkez Birliği kurulduktan sonra; bölge birlikleri çalışma alanına dahil edilmeyen
kooperatifler için bölge birliğine ait;


Görevleri
yapar ve yetkileri kullanır.


 


Geçici
Madde 4 – T.C. Ziraat Bankası memurlarından, önceden Bankanın muvafakatı
alınmak şartiyle, Tarım Kredi Kooperatifleri bölge ve merkez birliklerinde kendilerine
görev verilenler, görev aldıkları birliklerin kuruldukları tarihten itibaren beş
yılı tecavüz etmemek üzere Bankaca asli görevlerinden ücretsiz izinli sayılırlar.
Bu memurların yeni görevlerinde geçecek hizmetleri terfi ve emeklilik bakımından
T.C. Ziraat Bankasında geçmiş sayılır ve 5434 sayılı Kanuna göre T. C. Emekli Sandığına
verilmesi gereken kesenek ve karşılıkları kendileriyle mezkür birlikler tarafından
ödenir. Memurun T.C. Ziraat Bankasının sosyal kuruluşlarındaki hakları aidat ödemek
şartiyle devam eder.


 


Geçici
Madde 5 – Bu kanunda adı geçen bölge ve merkez birliklerinin kuruluş
masrafları için kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra kabul edilecek olan ilk
Devlet Bütçesinden başlıyarak eşit taksitlerle 5 yıl içinde ödenmek üzere Türkiye
Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği emrine yüzmilyon lira yardım yapılır.


 


Geçici
Madde 6 – Bu kanunda sözü edilen yönetmelikler Merkez Birliği ilk
Genel Kurul toplantısına kadar çıkarılır. Bu süre en geç beş yıldır.


 


Geçici
Madde 7 – T.K. Kooperatifleri Yardımlaşma Birliğinin, 1967/6-8677
sayılı Kararnameye istinaden T.K. Kooperatifleri adına gübre tedariki ve dağıtımı
faaliyetinden elde ettiği ve edeceği karlar Kurumlar Vergisinden muaftır.


 


Geçici Madde 8 – (Ek : 8/6/1984 - KHK 237/6 md.; Değiştirilerek
kabul : 7/6/1985 - 3223/6 md.)


Nitelikleri
bu Kanunda gösterilen şartlara uymayan Merkez Birliği yönetim kurulu başkan ve üyeleriyle
denetçilerinin görevleri bu Kanunun yayımı tarihinde sona erer.


Bu
şekilde görevleri sona erenlerin yerlerine ilk genel kurula kadar görev yapmak üzere,
gerekli nitelikleri taşıyanlar arasından Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığınca atama
yapılır.


Kooperatif,
bölge birlikleri ve merkez birliğinin yapılacak ilk genel kurullarında, yönetim
ve denetim organları, bu Kanun hükümlerine göre teşkil olunur. Genel Kurul toplantıları
anasözleşmenin kabulünü takip eden aydan başlamak üzere en geç bir yıl içinde tamamlanır.


Ancak,
merkez birliği genel kurulu, bu Kanunun yayımı tarihinden sonraki altı ay içinde
toplanamaz.


Tarım
Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile T.C. Ziraat
Bankası, Bölge Birlikleri ve Merkez Birliğinin yönetim ve denetim organlarının bu
Kanun hükümlerine göre teşkilini beklemeksizin sözkonusu organlara kendi temsilcilerini
tayin eder.


 


Geçici Madde 9 – (Ek : 8/6/1984 - KHK 237/6 md.; Değiştirilerek
kabul: 7/6/1985 - 3223/6 md.)


Kooperatifler,
bölge birlikleri ve merkez birliği anasözleşmelerinde, bu Kanun doğrultusunda yapılacak
değişiklikler en geç 3 ay içerisinde sonuçlandırılır.


Yeni
anasözleşmeler yürürlüğe girinceye kadar, mevcut anasözleşmelerin bu Kanuna aykırı
olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.


 


Geçici
Madde 10 – (Ek : 8/6/1984 - KHK 237/6 md.; Aynen Kabul : 7/6/1985 - 3223/6 md.)


1581
sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu ve ilgili anasözleşmeler
ile diğer mevzuatta ve 14/12/1983 tarih ve 185 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri için, Ticaret Bakanlığna ve Bakanına veya
Sanayi ve Ticaret Bakanlığına ve Bakanına verilen görev ve yetkiler, Tarım Orman
ve Köyişleri Bakanlığına ve Bakanına devredilmiştir.


 


Yürürlüğe
girme:


Madde
23 – Bu kanun yayımı tarihinden itibaren yürürlüğe girer.


 


Kanunu
yürütecek makam:


Madde
24 – Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.





18/4/1972 TARİHLİ VE 1581 SAYILI KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER:


1 – 24/6/1995 tarih ve 553 sayılı KHK'nin
geçici maddeleri:[3]


Geçici Madde 1 – Bu Kanun
Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte halen görevde bulunan Merkez Birliği
Genel Müdürü, genel müdür yardımcıları ve bölge müdürlerinin görevleri sona erer
ve bu görevlere üç ay içinde bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre atama
yapılır.


 


Geçici
Madde 2 – Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen yönetmelik altı
ay içinde hazırlanarak Merkez Birliği Genel Kurulunun onayına sunulur.


 


2 – 6/4/2005 tarihli ve
5330 sayılı Kanunun geçici maddesi:


Geçici Madde 1 – Kooperatifler, bölge birlikleri ile Merkez
Birliği ana sözleşmeleri bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl
içinde, bu Kanun hükümlerine uygun hale getirilir.


Bu Kanun ve bu Kanuna göre
hazırlanacak ana sözleşmeler gereği yapılması gereken Tarım Kredi Kooperatifleri
genel kurul toplantıları, birinci fıkraya göre hazırlanacak ana sözleşmelerin yürürlüğe
girmesinden itibaren altı ay içinde, bölge birlikleri ve Merkez Birliği genel kurul
toplantıları ise kooperatiflerin genel kurul toplantılarının tamamlanmasını takip
eden altışar ay içerisinde yapılır.


Yürürlükte
olan kanun ve ana sözleşmeler gereğince yapılması gereken genel kurul toplantıları
da ikinci fıkra hükümlerine göre ertelenmiş sayılır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihte görevde bulunan yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler, yapılacak ilk olağan
genel kurula kadar görevlerine devam ederler.





1581
SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜKTEN KALDlRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ


GÖSTERİR LİSTE


 







Yürürlükten
Kaldırılan

Kanun
veya Kanun Hükümleri



Yürürlükten
Kaldıran Mevzuatın






Tarihi



Sayısı



Maddesi






10/10/1983 tarih ve 107
sayılı K.H.K.nin Tarım Kredi Kooperatifleri, Birlikleri ve Merkez Birliği ile
ilgili 42 nci maddesindeki hükmü



7/6/1985



3223



7












1581
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren
Kanunun/ KHK’nin veya İptal Eden Anayasa Mahkemesi Kararının Numarası



1581 Sayılı Kanunun Değişen veya İptal Edilen
Maddeleri



Yürürlüğe
Giriş Tarihi






2460



6



8/5/1981






KHK/237



7, 10, Ek
Madde 1, Ek Madde 2, Geçici Madde 8, Geçici Madde 9, Geçici Madde 10



18/6/1984






3223



7, 10, Ek
Madde 1, Ek Madde 2, Geçici Madde 8, Geçici Madde 9, Geçici Madde 10



15/6/1985






KHK/336



7



5/8/1988






KHK/553



4, 5, 6



28/6/1995






5330



1, 3, 4,
5, 6, 11, 21, Ek 1, Ek 2, Ek 3 ve İşlenemeyen Geçici Madde 1



12/4/2005






7339



20



26/10/2021









 











[1]
11/3/2010 tarihli ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep
Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 18
inci maddesiyle, bu Kanunda 5957 sayılı Kanun hükümlerine aykırılık bulunması
durumunda mezkur kanun hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.







[2]
İthalde alınan her türlü vergi, resim ve harç muafiyeti hükümleri, 6/5/1986
tarih ve 3283 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.







[3]
553 sayılı KHK’nin değiştirilerek kabulüne dair 6/4/2005 tarihli ve 5330 sayılı
Kanun karşısında, 553 sayılı KHK’nin bu geçici maddelerinin hükmü kalmamıştır.