Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin Motorlu Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik (ab/2022/1426)

TAM OTONOM ARAÇLARIN OTONOM
SÜRÜŞ SİSTEMİNE İLİŞKİN


MOTORLU ARAÇLARIN TİP ONAYI HAKKINDA


YÖNETMELİK (AB/2022/1426)


 


Amaç ve kapsam


MADDE 1- (1)
Bu Yönetmeliğin amacı; M ve N kategorisindeki motorlu araçların otonom sürüş
sistemi (ADS) ile donatılmasına ve bu sistemlere ilişkin tip onayı için özel
test prosedürleri ve teknik gerekliliklere ilişkin hükümleri ve bunların
uygulanmasına ait usul ve esasları belirlemektir.


(2) Bu Yönetmelik, aşağıdaki kullanım
durumlarındaki M ve N kategorisi tam otonom araçların otonom sürüş sistemlerine
ilişkin tip onayını kapsar:


a) Çift modlu araçlar da dahil olmak üzere
belirlenmiş alanda insan veya mal taşımacılığı için tasarlanmış ve imal edilmiş
tam otonom araçlar.


b) Sabit güzergâhlı: Çift modlu araçlar da dahil
olmak üzere sabit bir yolculuk/sefer çıkış ve varış noktalarına sahip önceden
belirlenmiş bir güzergahta yolcu veya mal taşımacılığı için tasarlanmış ve imal
edilmiş tam otonom araçlar.


c) Otonom park sistemi: Belirli otopark
tesislerinde araç park etme uygulamaları için tam otonom sürüş moduna sahip
çift modlu araçlar. Sistem, dinamik sürüş görevini gerçekleştirmek için otopark
tesisinin dış altyapısını (Konum belirleme işaretleri, algılama sensörleri ve
benzeri) kullanabilir veya kullanmayabilir.


(3) İmalatçı, bu Yönetmeliğin şartlarını
sağlaması kaydıyla, 19/4/2020 tarihli ve 31104 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı
Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında
Yönetmelik (AB/2018/858)’in 1 inci maddesinin altıncı fıkrasında tanımlanan
araçların otonom sürüş sistemleri için bu Yönetmelik kapsamında münferit veya tip
onayına başvurabilir.


Dayanak


MADDE 2- (1)
Bu Yönetmelik; 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun
29 uncu maddesi, 5/3/2020 tarihli ve 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik
Düzenlemeler Kanununun 4 üncü maddesi ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 388 inci maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 3- (1)
Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik
Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik
(AB/2018/858) ve 14/5/2020 tarihli ve 31127 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunlar İçin Tasarlanan Aksam, Sistem ve Ayrı
Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği ve Korunmasız Karayolu Kullanıcılarının ve Yolcuların
Korunması ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (AB/2019/2144)’nde yer alan
tanımlara ilave olarak bu Yönetmelikte geçen;


a) AB: Avrupa Birliğini,


b) Acil durum çalışma: İnsan sağlığı üzerindeki
olumsuz etkileri ve mal hasarını önlemek için anında müdahaleyi gerektiren bir
olay sonucu tetiklenen ADS çalışmasını,


c) ADS açısından araç tipi: Aşağıdaki gibi temel
özellikler açısından farklılık göstermeyen tam otonom araçları;


1) ADS performanslarını büyük oranda etkileyen
araç özellikleri,


2) ADS'nin sistem özellikleri ve tasarımı,


ç) ADS hizmet ömrü: ADS sisteminin bir araçta
kullanılacağı süreyi,


d) ADS fonksiyonu: Bir DDT'nin belirli bir
kısmını yapmak üzere tasarımlanmış ADS yazılım ve donanımının bir uygulamasını,


e) ADS özelliği: Bir ODD dahilinde belirli bir
kullanım için tasarımlanmış ADS yazılım ve donanımının bir uygulamasını,


f) ADS yaşam döngüsü: Tasarım, geliştirme,
imalat, sahada kullanım, servis ve hizmetten çıkarma aşamalarını kapsayan
süreyi,


g) Araç içi operatör: ADS güvenlik konsepti için
uygulanabilir olduğu hallerde, aşağıdaki işlemlerde bulunabilecek tam otonom
araç içinde bulunan bir kişiyi (Aşağıdaki durumlarda, araç içi operatör, tam
otonom aracı sürmeyecek ve ADS DDT'yi yerine getirmeye devam edecektir.),


1) ADS'yi başlatmak, yeniden başlatmak,
durdurmak,


2) ADS'ye bir MRM başlatma komutu vermek,


3) Araç hareketsiz haldeyken ADS'nin önerdiği
manevrayı onaylamak,


4) Bir MRM sonrasında, tam otonom araç
hareketsiz haldeyken, ADS'ye 6 km/sa ile sınırlı yavaş bir süratte bir
manevrayı güvenli şekilde gerçekleştirme ve aracı yakındaki güvenli bir yere
götürme komutu vermek,


5) Kullanıcılar için bir seyahat planı veya
durak noktaları seçmek veya bunları değiştirmek,


6) Belirlenmiş uygun durumlarda tam otonom
araçtaki yolculara yardım sunmak,


ğ) Arıza: ADS'nin bir aksamı veya sisteminin bir
hata sonucu onlardan beklenen davranışı yerine getirmeye son vermesini,


h) Arızalı davranış: ADS'nin bir aksamı veya
sisteminin tasarım amacına aykırı bir şekilde davranması veya arızalanmasını,


ı) Arıza senaryoları: ADS ve/veya araç
bileşenlerinin arızalanmasıyla ilgili, asgari güvenlik seviyesinin korunup
korunmamasına bağlı olarak ADS'nin normal veya acil durum çalışmasına yol
açabilecek senaryoları,


i) Asgari risk durumu (MRC): Bir aracın, kaza
riskini azaltacak şekilde stabil olarak durdurulmuş halini,


j) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,


k) Çarpışmaya kalan süre (TTC): İlgili araçlar,
nesneler/kişiler arasında, hızlarını değiştirmemeleri halinde meydana gelecek,
güzergahları dikkate alınarak hesaplanan, bir çarpışmaya kalan süreyi (Aksi
belirtilmediği sürece, sabit hızlı salt boylamasına durumlarda, TTC, konu araç
ile diğer araç/nesne/kişiler arasındaki boylamasına mesafenin (konu aracın
seyahat yönünde), konu aracın diğer araç/nesne/kişiye göre boylamasına bağıl
hıza bölünmek suretiyle hesaplanır. Aksi belirtilmediği sürece, sabit hızlı
salt çapraz geçiş durumlarında, TTC, konu araç ile diğer araç/nesne/kişinin
yanal hareket hattı arasındaki boylamasına mesafenin, konu aracın boylamasına
hızına bölünmek suretiyle hesaplanır.),


l) Çift modlu araçlar: Aşağıdakiler için
tasarımlanmış ve imal edilmiş bir sürücü koltuğuna sahip tam otonom araçları
(Çift modlu araçlarda, manuel sürüş modundan tam otonom moda geçiş veya tam otonom
moddan manuel moda geçiş, sadece araç tamamen hareketsiz haldeyken
gerçekleştirilebilir.),


1) Bir sürücü tarafından manuel sürüş modunda
aracın sürülmesi ve,


2) Sürücüsüz olarak tam otonom sürüş modunda ADS
tarafından aracın sürülmesi,


m) DDT'nin operasyonel fonksiyonları: Aracı
şeritte tutmak için dümenleme girdileri veya aniden oluşan bir tehlikeden
kaçınmak için frenleme gibi görevleri de kapsayan, milisaniye ile ölçülen sabit
bir zaman diliminde uygulanan fonksiyonları,


n) DDT'nin taktiksel fonksiyonları: Şerit
seçimi, kritik aralık kabul ve sollama gibi görevleri de kapsayan, saniye ile
ölçülen sabit bir zaman diliminde uygulanan fonksiyonları,


o) Dinamik sürüş görevi (DDT): Aşağıda
belirtilen alt görevler de dahil, ancak sefer planlama, varış ve uğrak yerleri
seçimi gibi stratejik fonksiyonlar hariç olmak üzere, aracı yönetmek için
gerekli gerçek zamanlı tüm operasyonel fonksiyonlar ve taktiksel fonksiyonları,


1) Dümenleme vasıtasıyla aracın yanal
hareketinin kontrolü (operasyonel),


2) Hızlanma ve yavaşlama vasıtasıyla aracın
boyuna hareketinin kontrolü (operasyonel),


3) Nesne ve olay tespit, algılama, sınıflandırma
ve yanıt hazırlama vasıtasıyla sürüş ortamının takibi (operasyonel ve
taktiksel),


4) Nesne ve olay yanıtının uygulanması
(operasyonel ve taktiksel),


5) Manevra planlama (taktiksel),


6) Işık, korna, sinyal lambaları, işaretler
vasıtasıyla görünürlüğü arttırma (taktiksel),


ö) Fonksiyonel güvenlik: Arızalı davranıştan
kaynaklanan tehlikelerin meydana gelmesi durumunda makul olmayan risklerin
mevcut olmamasını,


p) Hata: Bir arızaya yol açabilecek donanım veya
yazılımla ilgili olağandışı bir durumu,


r) Komisyon: Avrupa Komisyonunu,


s) Kontrol stratejisi: Belirli bir ortam ve/veya
çalışma koşulları (Yol yüzeyinin durumu, diğer yol kullanıcıları, olumsuz hava
koşulları, ani çarpışma riskleri, arızalar, ODD sınırlarına ulaşılması ve
benzeri) karşısında ADS'nin güvenli çalışmasını sağlamak için uygulanan bir
stratejiyi [Geçici performans kısıtlamaları (Azami sürüş hızının azaltılması ve
benzeri) MRM manevraları, çarpışma kaçınma veya azaltma, uzaktan müdahale ve
benzeri gibi stratejileri kapsayabilir.],


ş) Kritik senaryolar: ADS'nin acil durum
çalışmasını tetikleyen trafik koşullarının yanı sıra çevresel koşullar
(Şiddetli yağış, yetersiz güneş ışığı, aşırı kamera parlaklık seviyesi), insan
faktörleri, bağlanabilirlik ve iletişim sorunları dahil sayılanlarla sınırlı
olmayan sınır durumları (Meydana gelme olasılığı son derece düşük beklenmedik
koşullar) ve operasyonel yetersizliklerle ilgili senaryoları,


t) Makul olmayan risk: Operasyonel tasarım alanı
dahilinde benzeri taşımacılık hizmetleri ve durumlarında yolcular ve diğer yol
kullanıcıları üzerindeki genel risk seviyesinin manuel sürülen araçlara göre
daha yüksek olmasını,


u) Nesne, olay tespiti ve yanıt (OEDR): Sürüş
ortamının izlenmesi ve uygun bir yanıtın uygulanmasını kapsayan, dinamik sürüş
görevinin bir alt görevi; olay ve nesnelerin tespiti, tanınması ve
sınıflandırılması ile gerektiğinde yanıtların hazırlanması ve uygulanmasını
kapsamasını,


ü) Nominal trafik senaryoları: ADS'nin, ODD
dahilinde çalışırken karşılaşabileceği önceden öngörülebilen durumları (Bu
durumların, ADS'nin diğer trafik katılımcılarıyla kritik olmayan
etkileşimlerini temsil etmesini ve ADS'nin normal çalışmasını oluşturmasını),


v) Normal çalışma: Tasarımlanan faaliyeti yerine
getirmek için belirlenmiş çalışma limitleri ve koşulları dahilindeki ADS
çalışmasını,


y) Operasyonel güvenlik: Amaçlanan fonksiyonun
yetersizliği (Hatalı/pas geçilmiş tespit), operasyonel olumsuzluklar (Sis,
yağmur, gölge, güneş ışığı, altyapı gibi çevresel koşullar) veya araç
içindekileri ve diğer yol kullanıcılarının makul olarak öngörülebilir hatalı
kullanım/hatalarından (Güvenlik tehlikeleri, sistem hatası söz konusu olmayan)
kaynaklanan tehlikelerin meydana gelmesi durumunda makul olmayan riskin mevcut
olmamasını,


z) Operasyonel tasarım alanı (ODD): Çevresel,
coğrafi ve saat kısıtlamaları ve/veya belirli bir yol veya trafik
özelliklerinin zorunlu varlığı veya yokluğu dahil sınırlı olmamak kaydıyla,
belirli bir ADS'nin çalışmak üzere özellikle tasarımlandığı çalışma koşullarını,


aa) Otonom sürüş sistemi (ADS): Belirli bir
operasyonel tasarım alanı (ODD) dahilinde birlikte çalışarak dinamik sürüş
görevlerini (DDT) süreklilik arz edecek şekilde yerine getirme becerilerine
sahip donanım ve yazılımlar bütününü,


bb) Risk azaltma manevrası (MRM): Aracı güvenli
koşullarda (Asgari risk durumu) durdurarak trafikteki riskleri azaltmayı
amaçlayan bir manevrayı,


cc) R2022/1426 Yazılım tanıtım numarası
(R2022/1426SWIN): ADS'nin ilgili özelliklerinin tip onayına katkıda bulunan,
ADS'nin tip onayına konu yazılımına ilişkin bilgileri temsil eden, imalatçı tarafından
atanmış bir tanımlayıcıyı,


çç) Senaryo: Bir ADS'nin güvenlik özelliklerini
değerlendirmek amacıyla kullanılan bir durumlar dizisi veya kombinasyonunu,


dd) Servis içi izleme: ADS'nin sahadaki servis
içi güvenlik performansı hakkında kanıt toplamak amacıyla imalatçı tarafından
araç ve diğer kaynaklardan alınan verileri,


ee) Servis içi raporlama: ADS'nin servis içi
güvenlik performansını göstermek amacıyla imalatçı tarafından raporlanan
verileri,


ff) Taşımacılık hizmeti operatörü: Bir veya
birden fazla tam otonom araç filosuyla taşımacılık hizmeti sunan bir kuruluşu,


gg) Tip onay kuruluşu: Bir araç, sistem, aksam
veya ayrı teknik ünitenin tip onayından veya münferit araç onayından her
yönüyle sorumlu olan veya parçalar ve aksamlara ilişkin onay sürecinden sorumlu
olan, tip onayı belgelerini düzenlemeye, gerektiğinde geri çekmeye veya
reddetmeye, diğer onay kuruluşlarının başvurabileceği bir kuruluş olarak
hareket etmeye, teknik servisleri görevlendirmeye ve imalatçıların imalat
uygunluğuyla ilgili yükümlülüklerini yerine getirmesini temin etmeye yetkili
olan, üye ülke tarafından Komisyona bildirilen yetkili kurum veya kurumları
veya Türkiye’de Bakanlığı,


ğğ) Uzaktan kabiliyetler: Uzaktan müdahaleyi
desteklemek için özellikle tasarımlanmış kabiliyetleri,


hh) Uzaktan müdahale operatörü: ADS güvenlik
konsepti için geçerli olduğu hallerde ve güvenli olması kaydıyla, araç içi
operatörün görevlerini uzaktan yerine getirebilecek, tam otonom aracın
dışındaki bir yerde bulunan kişi/kişileri (Uzaktan müdahale operatörü, tam
otonom aracı sürmeyecek ve ADS ile DDT'yi yerine getirmeye devam edecektir.),


ifade eder.


Tam otonom araçların otonom sürüş sisteminin
tip onayına ilişkin idari hükümler ve teknik özellikler


MADDE 4- (1)
Tam otonom aracın otonom sürüş sisteminin tip onayı başvurusu kapsamında
Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik
Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmeliğin
(AB/2018/858) 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca ibraz edilen
bilgi dokümanının ilgili maddelerinde, Ek I'de belirtildiği üzere, ilgili
sisteme ilişkin bilgiler verilir.


(2) Tam otonom araçların otonom sürüş
sistemlerinin tip onayı, Ek II'de öngörülen teknik özelliklere tabi tutulur. Bu
teknik özellikler, Ek III kapsamında onay kuruluşları veya teknik servisleri
tarafından değerlendirmeye tabi tutulur.


(3) Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların
Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve
Denetimi Hakkında Yönetmeliğinin (AB/2018/858) 28 inci maddesinin birinci
fıkrasında belirtildiği üzere, tam otonom aracın otonom sürüş sisteminin tipine
ait AB tip onay belgesi, Ek IV çerçevesinde düzenlenir.


Avrupa Birliği mevzuatına uyum


MADDE 5- (1)
Bu Yönetmelik, tam otonom araçların otonom sürüş sistemine ilişkin idari ve
teknik şartları belirleyen 27/11/2019 tarihli ve (AB) 2019/2144 sayılı Avrupa
Parlamentosu ve Konsey Tüzüğünü Tamamlayan 5/8/2022 tarihli ve (AB) 2022/1426
sayılı Yetki Devrine Dayanan Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği
mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.


Yürürlük


MADDE 6- (1)
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 7- (1)
Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.


 


Ekleri için tıklayınız.