Sözleşmeli Üretimin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

SÖZLEŞMELİ ÜRETİMİN USUL VE ESASLARI


HAKKINDA YÖNETMELİK


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Başlangıç Hükümleri


Amaç


MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, sözleşmeli
üretimin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için uygulanacak usul ve esasları
düzenlemektir.


Kapsam


MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, tarımsal üretim
sözleşmelerinde yer alan tarafların haklarının korunması ve sorumluluklarının
belirlenmesi için sözleşmenin taraflarında aranacak vasıflar, sözleşmeye konu
ürünün teslim ve tesellüm koşulları, fiyat ve miktardaki değişim oranları, ayni
ve nakdi avansın sınırları ve kapsamı ile tarımsal üretim sözleşmesine ilişkin
diğer hükümleri kapsar.


Dayanak


MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 18/4/2006 tarihli
ve 5488 sayılı Tarım Kanununun 13 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar ve kısaltmalar


MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;


a)
Alıcı: Bu Yönetmelik hükümlerine göre üretici veya tarımsal amaçlı örgüt ile
tarımsal üretim sözleşmesi akdeden gerçek ve tüzel kişiler ile bunların yetkili
temsilcilerini,


b)
Alım satım belgesi: 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen şartlara uygun olarak düzenlenen ve
çiftçiler tarafından ibraz edilen belgeyi,


c)
Arı ürünleri: Arıcılık çalışmaları sonunda üretilen bal, polen, arı sütü,
balmumu, propolis, arı ekmeği, apilarnil, arı zehiri ve
diğer ürünleri,


ç)
Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,


d)
Besicilik: Sığır cinsi ve koyun/keçi türü hayvanlar ile kırmızı et üretimine
yönelik yapılan hayvancılık faaliyetini,


e)
Bitkisel üretim: Toprak, su ve biyolojik kaynaklar ile birlikte tarımsal
girdiler kullanılarak yapılan tohum, fide, fidan, sebze, meyve, tarla bitkileri
ve süs bitkileri üretimini,


f)
Çiğ süt: Çiftlik hayvanlarının meme bezlerinden salgılanan 40 ºC’nin üzerinde ısıtılmamış veya eşdeğer etkiye sahip
herhangi bir işlem görmemiş, 11/6/2010 tarihli
ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, Türk
Gıda Kodeksi yönetmelikleri ve ilgili mevzuatta belirtilen uygun sütü,


g)
ESK: Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğünü,


ğ)
Hayvansal üretim: Canlı hayvan türlerinde toprak, su ve biyolojik kaynaklar ile
birlikte tarımsal girdiler kullanılarak yapılan hayvansal ürün/hayvansal yan
ürün üretimini,


h)
İl/ilçe müdürlüğü: Bakanlık il/ilçe müdürlüklerini,


ı)
İyi tarım uygulamaları: İlgili mevzuat çerçevesinde; tarımsal üretim sistemini
sosyal açıdan yaşanabilir, ekonomik açıdan kârlı ve verimli, insan sağlığını
koruyan, hayvan sağlık ve refahı ile çevreye önem veren bir hale getirmek için
uygulanması gereken işlemleri,


i)
Kanatlı hayvan: Yumurta veya et üretiminde kullanılan sürüyü oluşturan
kanatlıları,


j)
Kasaplık hayvan: Bakanlık kayıt sistemine kayıtlı besi süresini tamamlamış
sığır cinsi ve koyun/keçi türü hayvanları,


k)
Koyun/keçi karkası: Küçükbaş hayvanların usulüne uygun olarak kesimi yapılıp,
kanı akıtıldıktan, baş ve ayaklarının ayrılıp, derisinin yüzülüp, böbrek hariç
diğer iç organlarının çıkarılıp, üreme organları, idrar kesesi ve bunların
bağları ve yağlı kuyruklu olanlarda kuyruğu alındıktan sonra elde edilen bütün
haldeki gövdesini,


l) Organik tarım faaliyeti: İlgili mevzuat çerçevesinde; toprak,
su, bitki, hayvan ve doğal kaynaklar kullanılarak organik ürün veya girdi
üretilmesi ya da yetiştirilmesi, doğal alan ve kaynaklardan ürün toplanması,
hasat, kesim, işleme, tasnif, ambalajlama, etiketleme, muhafaza, depolama,
taşıma, pazarlama, ithalat, ihracat ile ürün veya girdinin tüketiciye
ulaşıncaya kadar olan diğer işlemlerini, 


m)
Proje: Yetiştiriciliği yapılacak su ürünleri için türü, su ürünleri
tesislerinin yerini, mahiyetini, mali yönünü, mimari çizim ve inşaat
hesaplarını, keşif metraj cetvellerini, yetiştiricilik tekniğini ve üretim
planını, kamu kurum ve kuruluşlarından alınmış belgeler ile kurulacak işletmeye
ait her türlü belge ve bilgilerin bütününü,


n) Sığır karkası: Hayvanın kesimi yapılıp kanı akıtıldıktan, baş
ve ayakları ayrıldıktan, derisi yüzüldükten, böbrekleri ve böbrek yağları,
üreme organları ve pelvis boşluğu yağları, salkım yağları, idrar kesesi ve bunların
bağları, soluk borusu (trachea), yemek borusu (oesaphagus) ve diğer iç organları çıkartıldıktan ve kuyruk, sakrum omuru ile birinci kuyruk
omuru arasından kesildikten sonra elde edilen bütün haldeki gövdesini,


o)
Sözleşmeli üretim: Üretici ve alıcı arasında karşılıklı menfaat esaslarına
dayalı olarak yazılı akitlerle yürütülen tarımsal üretim şeklini,


ö)
Sözleşmeli üretim yönetim sistemi: Bakanlık tarafından oluşturulan sözleşmeli
üretime dair bilgi, belge ve verilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri
tabanını,


p)
Su ürünleri: 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı
Kara Avcılığı Kanununun kapsamına giren hayvanlar hariç olmak üzere denizlerde
ve iç sularda bulunan bitkiler ile hayvanlar ve bunların yumurtalarını,


r)
Su ürünleri yetiştiriciliği: Yetiştiricilik tesislerinde, entansif, yarı entansif veya ekstansif şartlarda yapılan, su ürünlerini üretme
ve/veya büyütme (besicilik) faaliyetini,


s)
Su ürünleri yetiştiricilik belgesi: Su ürünleri üretim faaliyetinde bulunan
yetiştiricilere Bakanlık merkez teşkilatınca verilen belgeyi,


ş)
Tarım sigortaları: 14/6/2005 tarihli ve 5363
sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamına giren sigortaları,


t)
Tarımsal üretim: Toprak, su ve biyolojik kaynaklar ile birlikte tarımsal
girdiler kullanılarak yapılan bitkisel, hayvansal, su ürünleri, mikroorganizma
ve enerji üretimini,


u)
Tarımsal üretim sözleşmesi: Bu Yönetmelik esaslarına göre düzenlenerek taraflar
arasında yazılı olarak akdedilen sözleşmeyi,


ü)
Tarımsal amaçlı örgüt: Tarımsal üretim yapan üreticilerce, gönüllülük esasına
dayalı olarak tarımsal alanda üretimden pazara kadar ekonomik menfaatlerini ve
özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma
ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla 29/6/2004 tarihli
ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu, 1/6/2000 tarihli ve 4572
sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanunu, 24/4/1969 tarihli
ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulmuş olup Tarım ve Orman Bakanlığı
görev alanında faaliyette bulunan tarımsal amaçlı kooperatifler, 18/4/1972
tarihli ve 1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu,
15/5/1957 tarihli ve 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği
Kanunu, 31/10/2006 tarihli ve 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu kapsamında kurulan
organizasyonları, 5996 sayılı Kanun kapsamındaki ıslah amaçlı yetiştirici
birliklerini,


v)
Üretici: Doğrudan alıcı ile ya da üyesi veya ortağı olduğu tarımsal amaçlı
örgüt kanalıyla sözleşmeli olarak tarımsal üretim yapan gerçek veya tüzel
kişileri,


y)
Ürün: Tarımsal üretim sonucunda elde edilen her türlü işlenmemiş ham ürünler
ile bunların birinci derece işlenmesi ile elde edilmiş ürünleri,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


Genel Hükümler


Genel esaslar


MADDE 5- (1) Sözleşmeli üretimde irade serbestisi esastır. Ancak salgın hastalıklar, tarım
ürünleri ticaretinde yaşanan gelişmeler karşısında arz güvenliğinin sağlanması,
tarımsal üretimin iç veya dış talebe uygun olarak ayarlanması veya bitki ve
hayvan sağlığının korunması amacıyla, ihtiyaç halinde Bakanlıkça belirlenen
ürün veya ürün grupları sözleşmeli olarak üretilir.


(2)
Bakanlık sözleşmeli üretimi kayıt altına almak için sözleşmeli üretim yönetim
sistemini kurar ve işletir.


(3)
Taraflar, tarımsal üretim sözleşmesini Bakanlığın belirlediği tip sözleşme
örneklerine uygun olarak düzenler.


(4)
Düzenlenen sözleşmenin bir nüshası üreticide, bir nüshası alıcıda bırakılmak
kaydıyla, üçüncü nüshası sözleşmenin imzalanmasını müteakip on beş iş günü
içerisinde üreticinin Bakanlık kayıt sistemi kaydının bulunduğu il/ilçe
müdürlüğüne teslim edilir. Bu sözleşmeler il/ilçe müdürlükleri tarafından
sözleşmeli üretim yönetim sistemine kaydedilir.


(5)
Sözleşmelerde tarafların mutabakatı ile yapılacak her türlü değişikliğe ilişkin
belge en geç on beş iş günü içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilir.


(6)
Tarımsal üretim sözleşmesine tabi ürünlere veya üretim varlıklarına sigorta
yaptırılması zorunludur. Tarım sigortalarının kapsamı ve şartlarına dair
esaslar tarımsal üretim sözleşmesinde düzenlenir.


(7)
Üretim sürecinde alıcı tarafından görevlendirilen kişilerce verilen teknik
destek kapsamındaki hizmetlerin maliyeti alıcı tarafından karşılanır, hiçbir
şekilde üreticiye yansıtılamaz.


(8)
Alıcı tarafından üreticiye teslim edilen girdiler temin edildiği güne ait fiyat
ile avans olarak kabul edilir. Üretici söz konusu fiyattan girdiyi kabul edip
etmemekte serbesttir.


(9)
Sözleşme kapsamında alıcı tarafından üreticiye bedelsiz olarak sağlanan
girdiler üretimin yapılacağı yerin dışında kullanılamaz.


(10)
Taraflar, sözleşmenin yürürlükte bulunduğu süre içerisinde ve sözleşme
kapsamında üretilen ürünün tesliminde sözleşme şartları dışında başka bir şart
ileri süremez.


(11)
Sözleşmede, ilgili ürün için geçerli mevzuat ile bu Yönetmeliğe aykırı
hükümlere yer verilemez.


(12)
Tarımsal amaçlı örgütler yetkilendirilmeleri halinde üyeleri veya ortakları
adına sözleşmeye taraf olabilir. Sözleşmeye sonradan dâhil olan üye veya
ortaklar, sözleşmenin tüm şartlarına uymakla yükümlü olup sözleşme ekinde yer
alan üye veya ortak listesine eklenir.


(13)
Sözleşmeye konu ürünün teslimatı alım satım belgesi ile belgelendirilip on beş
iş günü içerisinde il/ilçe müdürlüklerine veya Bakanlıkça yetkilendirilen
tarımsal amaçlı örgütlere teslim edilir.


(14)
Tarımsal amaçlı örgütler, üyeleri veya ortakları adına sözleşme kapsamında
nakit avans alması halinde, üretim faaliyeti ve miktarı göz önüne alınarak beş
iş günü içerisinde sözleşme yapan üyelerinin veya ortaklarının hesabına aktarır.


(15)
Sözleşmeli üretim kapsamında iyi tarım uygulamaları veya organik tarım
faaliyetinde bulunacak üreticilerin, Bakanlıkça yetkilendirilen kontrol ve
sertifikasyon kuruluşları ile yapmış oldukları sözleşme, tarımsal üretim
sözleşmesi ekinde yer alır.


Bakanlığın görevleri


MADDE 6- (1) Bakanlık;


a)
Sözleşmeli üretim yönetim sistemini kurar, işletir ve bu sistemin ilgili diğer
kayıt sistemleriyle entegrasyonuna yönelik
çalışmalar yapar.


b)
Sözleşmeli üretime ilişkin istatistiksel bilgileri toplar, değerlendirir ve
sözleşmeli üretim modelinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapar.


c)
Sözleşmeli üretime yönelik mevzuatın uygulanması ve uygulamada birlikteliğin
sağlanması amacıyla gereken tedbirleri alır ve bu doğrultuda ihtiyaç duyulan
eğitim ve tanıtım faaliyetlerini düzenler.


ç)
Tarımsal üretim planlaması ve arz güvenliği kapsamında sözleşmeli üretimin
yaygınlaştırılması ve özendirilmesi için gerekli tedbirleri alır.


(2)
İl/ilçe müdürlükleri kendi sorumluluk alanlarındaki tarımsal üretim
sözleşmelerini ve ürünün teslimine ilişkin alım satım belgesini sözleşmeli
üretim yönetim sistemine kayıt eder, tarımsal üretim sözleşmelerinde yapılan
değişikliklere veya fesihlere ilişkin mevcut kayıtları günceller.


Taraflarda aranacak şartlar


MADDE 7- (1) Sözleşmeli üretim kapsamındaki
üreticiler, üretim faaliyetine göre Bakanlığın ilgili kayıt sistemlerine
kayıtlı olur.


(2)
Alıcı, ticari faaliyetine ilişkin ilgili kurumun kayıt sisteminde ve Bakanlık
sözleşmeli üretim yönetim sisteminde kayıtlı olur.


(3)
Tarafların tüzel kişilik olması durumunda temsile yetkili kişilerin adı soyadı
ve T.C. kimlik numarası ve benzeri bilgileri içeren imza sirküleri veya yetki
belgesi olur ve sözleşme ekinde yer alır.


Tarımsal üretim sözleşmesi


MADDE 8- (1) Tarımsal üretim sözleşmesi en az on iki
punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir şekilde 3
nüsha olarak düzenlenir. Sözleşmenin güvenli elektronik imza veya el yazısıyla
imzalanmış olması zorunludur.


(2)
Sözleşmelerin;


a)
Bitkisel üretimde; tek yıllık bitkilerde ekim veya dikimden önce, çok yıllık
bitkilerde ürünün kendine özgü üretim sezonu başlangıcından önce,


b)
Hayvansal üretimde; çiğ sütte ürünün tesliminden önce, besicilik, kanatlı
yetiştiriciliği ve arı ürünleri üretiminde üretim dönemi başlangıcından önce,


c)
Su ürünleri yetiştiriciliğinde kullanılacak yumurta, yavru ya da büyütme
amacıyla kullanılan canlı materyallerin sözleşmede istenilen ağırlığa
ulaşmasından en az 3 ay önce,


imzalanması esastır.


(3)
Bakanlık, ürün veya ürün grupları özelinde sözleşme imza dönemlerini ayrıca
yayımlayabilir.


(4)
Sözleşmelerde; taraflara, ürüne, üretim yerine, üretim miktarına, üretim yöntem
ve koşullarına, ürünün teslimine, fiyatına, fiyat belirleme ve güncelleme
usullerine, ayni ve nakdi avansa, mücbir sebeplerin tespiti ve uygulanmasına
ilişkin bilgiler ile taraflarca belirlenecek özel hükümlere yer verilir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Üretim Faaliyetlerine İlişkin Özel Hükümler


Sözleşmeli bitkisel üretime ilişkin hükümler


MADDE 9- (1) Üretici, alıcı tarafından talep edilmesi
halinde, bir önceki üretim döneminde hangi ürünü ürettiği ile ekim nöbetine ve
su kısıtına göre müteakip yıllarda aynı
üretim yerinde hangi ürünleri üretmesi gerektiğine ilişkin belgeyi il/ilçe
müdürlüğünden temin ederek sözleşme imzalanmadan önce alıcıya teslim eder.


(2)
Bu Yönetmelik kapsamında düzenlenen tohumluk üretim sözleşmeleri, 5553 sayılı
Kanun ile 8/1/2004 tarihli ve 5042 sayılı
Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanuna aykırı
hükümler içeremez.


(3)
Sözleşmeli tohumluk üretiminde tohumluk üreticileri ve tohumluk yetiştiricilerinin
ilgili alt birliğe üye olmaları gerekmektedir.


Sözleşmeli hayvansal üretime ilişkin özel hükümler


MADDE 10- (1) Kuruluşuna Bakanlıkça izin
verilen, merkez birliği düzeyinde örgütlenmesini tamamlamış ve merkez birliğine
üye olan, hayvancılık faaliyeti yürüten tarımsal amaçlı örgütler, yetki aldığı
üreticisi adına sözleşmeli hayvansal üretime ilişkin iş ve işlemleri
yürütebilir.


(2)
Sözleşmeli besicilikte; sözleşme konusu kasaplık hayvan veya koyun/keçi ile
sığır karkasını kapsar, sözleşme süresi dört aydan az, iki yıldan fazla olamaz.


(3)
Sözleşmeli kanatlı hayvancılık ve arı ürünleri üretiminde; sözleşme süresi taraflarca
belirlenir.


(4)
Sözleşmeli usulde çiğ süt alım satımında; sözleşme süresi altı aydan az, bir
yıldan fazla olamaz.


(5) ESK’nın taraf olduğu sözleşmelerde sözleşme süresi ESK
tarafından belirlenir.


Sözleşmeli su ürünleri yetiştiriciliğine ilişkin hükümler


MADDE 11- (1) Üretici, Bakanlıktan onaylı
su ürünleri yetiştiricilik belgesine sahip olur. Sözleşmeye konu ürün,
yetiştiricilik belgesine sahip olunan üretim tesisinde yetiştirilmek zorundadır.


(2)
Üretici, Bakanlıktan onaylı yetiştiricilik belgesinde yer alan türlerde ve
toplam proje kapasitesi kadar sözleşmeli üretim gerçekleştirebilir.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Diğer Ürünlere İlişkin Özel Hükümler


Sözleşmeli şeker pancarı ve tütün üretimine ilişkin hükümler


MADDE 12- (1) 5 inci maddenin birinci
fıkrası kapsamında şeker pancarı üretiminin sözleşmeli olarak yapılması
zorunludur. Sözleşmeli şeker pancarı üretimi 4/4/2001 tarihli
ve 4634 sayılı Şeker Kanunu, 5/6/2021 tarihli ve 31502 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Şeker ve Hammaddeleri Yönetmeliği ve ilgili mevzuat kapsamında
yürütülür.


(2)
Tütün üretimi, alım ve satımı 3/1/2002 tarihli
ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamülleri ve
Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ve bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe
konulan mevzuat hükümleri kapsamında yürütülür.


BEŞİNCİ BÖLÜM


Çeşitli ve Son Hükümler


Sözleşmeden cayma ve sözleşmenin feshi


MADDE 13- (1) Herhangi bir sebep
belirtmeksizin, taraflar sözleşmeyi karşılıklı uzlaşı ile feshedebilirler.
Feshedilen sözleşmeler taraflarca on beş iş günü içerisinde il/ilçe müdürlüğüne
bildirilir.


(2)
Tarımsal üretim sözleşmelerinde belirtilen mücbir sebepler haricinde sözleşme
kapsamında üretilen ürünün alımından veya satımından vazgeçen üretici ya da
alıcılar için sözleşmede ceza koşulu belirlenir. Ceza koşulu, alımından ya da
satımından kaçınılan ürün miktarının sözleşmedeki bedelinin yüzde yirmisinden
az ve yüzde ellisinden fazla olamaz. ESK’nın taraf
olduğu sözleşmelerde üretici için ceza koşulu bu fıkrada yer alan alt sınırdan
daha az olarak belirlenebilir veya ceza koşuluna yer verilmeyebilir.


(3)
Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması
dava şartıdır. Tarımsal üretim sözleşmesinden doğan hukuk uyuşmazlıklarının
arabuluculuk yoluyla çözümlenmesine ilişkin dava şartı olarak arabuluculuk
süreci 1/9/2023 tarihli ve 32296 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımsal Üretim Sözleşmesinden Doğan Hukuk
Uyuşmazlıklarına İlişkin Arabuluculuk Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür.


Tereddütlerin giderilmesi


MADDE 14- (1) Bu Yönetmeliğin
uygulanmasında doğabilecek tereddütleri gidermeye Bakanlık yetkilidir.


Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler


MADDE 15- (1) 26/4/2008 tarihli
ve 26858 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sözleşmeli Üretim ile İlgili Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 16/4/2015 tarihli
ve 29328 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çiğ Sütün Sözleşmeli Usulde Alım
Satımına İlişkin Yönetmelik ile 27/10/2017 tarihli ve 30223 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Kanatlı Hayvan Eti Üretiminde Sözleşmeli Üretime İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.


Devam eden sözleşmeler


GEÇİCİ MADDE 1- (1) 15 inci maddeyle yürürlükten
kaldırılan yönetmeliklere göre akdedilmiş sözleşmeler, sözleşmenin sona
ermesine kadar akdedildiği tarihte yürürlükte olan yönetmelik hükümlerine
tabidir. Ancak bu sözleşmeler bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren bir
yıl içerisinde bu Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirilir.


Yürürlük


MADDE 16- (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 17- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Tarım ve Orman Bakanı yürütür.