Rahim Tahliyesi ve Sterilizasyon Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetlenmesine İlişkin Tüzük

RAHİM TAHLİYESİ
VE STERİLİZASYON HİZMETLERİNİN


YÜRÜTÜLMESİ VE DENETLENMESİNE
İLİŞKİN


TÜZÜK


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi      : 14/11/1983   No     : 83/7395


Dayandığı
Kanunun Tarihi                    : 24/5/1983     No     : 2827


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi : 18/12/1983   No     : 18255


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi             : 5                   Cildi : 23          S.  :1636


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Amaç ve Deyimler


 


Amaç:


Madde 1 – Bu
Tüzüğün amacı, rahim tahliyesinde acil müdahale hallerinin nelerden ibaret
olduğunu ve yapılacak ihbarların şekil ve mahiyetini, rahim tahliyesini ve
sterilizasyonu kabul edenlerden istenecek izin belgesinin şeklini ve doldurulma
esaslarını, rahim tahliyesi ve sterilizasyonun yapılacağı yerleri, bu yerlerde
bulunması gereken sağlık koşulları ve diğer koşullarla buraların denetim ve
gözetim esaslarını belirlemektir.


 


Deyimler:


Madde
2 – Bu
Tüzükte geçen;


a)
Bakanlık deyimi, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığını,


b)
Rahim tahliyesi deyimi, gebeliğin sonlandırılmasını,


c)
Sterilizasyon deyimi, kadınlarda tüp ligasyonu, erkeklerde vazektomiyi,


d)
Menstrüel regülasyon (MR) deyimi, vakum aspirasyon yönteminin kullanıldığı
küçük cerrahi müdahaleyi


ifade
eder.


 


İKİNCİ BÖLÜM


Rahim Tahliyesi


 


On haftayı geçmeyen gebeliklerde
rahim tahliyesi:


Madde
3 – Gebeliğin
onuncu haftası doluncaya kadar kadının sağlığı açısından tıbbi sakınca olmadığı
takdirde, istek üzerine rahim tahliye edilir.


Rahim
tahliyesi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarınca yapılır.


Ancak,
Bakanlıkça açılan eğitim merkezlerinde kurs görerek yeterlik, belgesi almış
pratisyen hekimler, kadın hastalıkları ve doğum uzmanının denetim ve
gözetiminde menstrüel regülasyon yöntemiyle rahim tahliyesi yapabilirler.


 


On haftayı geçmeyen gebelikte rahim
tahliyesinin yapılacağı yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:


Madde
4 – On
haftayı geçmeyen gebelikte, rahim tahliyesini,


a)
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanları mesleklerini uyguladıkları yerlerde,


b)
Pratisyen hekimler menstrüel regülasyon yöntemiyle resmi tedavi kurumlarında


yaparlar.


Anestezi
gerektiren tahliyeler ise, anestezi uygulanabilen resmi tedavi kurumlarıyla
özel hastanelerde yapılır.


On haftayı geçmeyen gebelikte rahim tahliyesinin
yapılacağı resmi tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde ve kadın hastalıkları ve
doğum uzmanlarının muayenehanelerinde, Tüzük'e ekli (1) sayılı listede yer alan
araç ve gerecin bulunması zorunludur.


 


On haftayı geçen gebelikte rahim
tahliyesi:


Madde
5 – Gebelik
süresi on haftayı geçen kadınlarda, rahim tahliyesi yapılamaz.


Bu
durumdaki kadınlarda, ancak, Tüzük'e ekli (2) sayılı listede sayılan
hastalıklardan birinin bulunması halinde ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanı
tarafından rahim tahliyesi yapılabilir. Hastalığın, kadın hastalıkları ve doğum
uzmanıyla bu hastalığın ilişkin olduğu uzmanlık dalından bir hekimin birlikte
hazırlayacakları, kesin klinik ve laboratuvar bulgulara dayanan, gerekçeli
raporlarla saptanması zorunludur.


Rahim
tahliyesini yapan hekim, bu raporu, ameliyenin sonucuyla birlikte en geç bir
hafta içinde, illerde sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine, ilçelerde hükümet
tabipliklerine göndermek zorundadır. Bu raporlar il sağlık ve sosyal yardım
müdürlüğünde toplanır.


 


On haftayı geçen gebelikte rahim
tahliyesinin yapılacağı yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:


Madde
6 – On
haftayı geçen gebelikte, rahim tahliyesi, resmi yataklı tedavi kurumlarıyla
özel hastanelerde yapılır.


Buralarda,
Tüzük'e ekli (3) sayılı listede yer alan araç, gereç ve personelin bulunması
zorunludur.


 


Acil hallerde rahim tahliyesi:


Madde 7 – Derhal müdahale edilmediği takdirde kadının hayatını ya da
hayati organlarından birini tehdit eden acil hallerde rahim tahliye edilir.


Bu
durumda, rahim tahliyesi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarınca yapılır.


 


Rahim tahliyesini gerektiren acil
haller:


Madde
8 – Rahim
tahliyesini gerektiren acil haller şunlardır:


a)
Servikal internal os kapalı olsa bile, kadının yaşamını tehlikeye sokacak
ölçüde vajinal kanamalar,


b)
Servikal internal osun açık olduğu haller,


c)
Uterustaki gebelik ürününün bir bölümünün düştüğü ve kanamanın devam ettiği
haller ya da enfeksiyon tehlikesi.


 


Acil hallerde rahim tahliyesinin
yapılacağı yerler ve bildirme zorunluluğu:


Madde
9 – Acil
hallerde rahim tahliyesi, resmi yataklı tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde
yapılır. Ancak, kadının buralara taşınması olanaksızsa, ameliye, muayenehane,
ev gibi hastanın bulunduğu yerlerde de yapılabilir.


Hekim,
müdahaleyi yapmadan önce, olanaksızsa, müdahaleden itibaren en geç 24 saat
içinde, kadının kimliğini, yapılan müdahaleyle müdahaleyi gerektiren nedenleri
ve sonucunu, illerde sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine, ilçelerde hükümet
tabipliklerine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu raporlar, il sağlık ve
sosyal yardım müdürlüklerinde toplanır.


 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Sterilizasyon


 


Sterilizasyon ameliyatı:


Madde
10 – Sterilizasyon ameliyatı, tıbbi sakınca olmaması koşuluyla
ve reşit kişinin isteği üzerine yapılır.


Kadınlara
sterilizasyon ameliyatı, kadın hastalıkları ve doğum ya da genel cerrrahi
uzmanlarınca yapılır.


Erkeklere
sterilizasyon ameliyatı, üroloji, kadın hastalıkları ve doğum yada genel
cerrahi uzmanlarıyla bu konuda Bakanlıkça açılan eğitim merkezlerinde kurs
görerek yeterlik belgesi almış pratisyen hekimlerce yapılır.


 


Kadınlara sterilizasyonun yapılacağı
yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:


Madde
11 – Kadınlara sterilizasyon ameliyatı, yalnızca, resmi
tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde yapılır. Buralarda, Tüzük'e ekli (4)
sayılı listede yer alan araç, gereç ve personelin bulunması zorunludur.


 


Erkeklere sterilizasyonun yapılacağı
yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:


Madde
12 – Erkeklere sterilizasyon ameliyatını, uzman hekimler,
mesleklerini uyguladıkları yerlerde, pratisyen hekimlerse, resmi tedavi
kurumlarında yaparlar. Buralarda, Tüzük'e ekli (5) sayılı listede yer alan araç
ve gereçlerin bulunması zorunludur.


 


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Çeşitli Hükümler


 


İzin belgesi:


Madde 13 – On
haftayı geçmeyen gebeliklerde yapılacak rahim tahliyesinde, gebe kadın,


a)
Reşitse kendisinden,


b)
Küçükse kendisinin rızası alınmakla birlikte velisinden,


c) Vesayet altında bulunup da reşit ya da mümeyyiz değilse,
kendisinden ve vasisinden (Bu halde ayrıca sulh hakiminden de izin alınması
gerekir),


d)
Evliyse eşinden,


örneği
Tüzük'e ekli izin belgesinin alınması gerekir.


Evli
kimseye sterilizasyon ameliyatının uygulanması, eşinden, ayrıca, izin belgesi
alınmasına bağlıdır.


 


İzin belgesi aranmayacak haller:


Madde
14 – Akıl maluliyeti nedeniyle şuur serbestisine sahip
olmayan gebe kadın hakkında rahim tahliyesi için kendi rızası aranmaz.


Veli
ya da sulh mahkemesinden izin alınmasının zamana ihtiyaç gösterdiği ve derhal
müdahale edilmemesinin hayatı ve hayati organlardan birini tehdit ettiği acil
hallerde izin şartı aranmaz.


 


İzin belgesinin alınma yöntemi:


Madde
15 – İzin belgeleri, 13 üncü maddede sözü edilenlere, rahim
tahliyesi ve sterilizasyon için başvurduklarında imzalatılır. Eşin, ya da
vasinin gelmemesi halinde, bunların sterilizasyon ya da rahim tahliyesine izin
verdiklerine ilişkin yazılı ve imzalı belge yeterli sayılır. Belgeyi getiren,
imzanın sahibine ait olduğunun hukuki sorumluluğunu kabul ettiğine ilişkin bir
belgeyi de imzalamak zorundadır.


 


Gözetim ve denetim:


Madde
16 – Milli Savunma Bakanlığına bağlı olanlar ayrık olmak
üzere, rahim tahliyesi ve sterilizasyon ameliyatının yapıldığı resmi ya da özel
kurum ve kuruluşlarla gerçek ve tüzel kişilere ait muayenehane ve tedavi
yerlerini gözetim ve denetim altında bulundurmak ve yönlendirmekle Bakanlık
yetkili ve görevlidir.


 


Yürürlük:


Madde
17 – 24/5/1983 günlü ve 2827 sayılı Nüfus Planlaması
Hakkında Kanunun 5 inci maddesine dayanılarak hazırlanmış ve Danıştayca
incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri, Resmi Gazete'de yayımı gününde yürürlüğe
girer.


 


Yürütme:


Madde
18 – Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


(1) SAYILI LİSTE


On haftayı geçmeyen gebeliklerde rahim tahliyesinin
yapılacağı resmi tedavi kurumları, özel hastaneler ve kadın hastalıkları ve
doğum uzmanlarının muayenehanelerinde bulunması zorunlu araç ve gereçler:


1
– Menstrüel regülasyon (MR) ve diğer kürtaj setleri


2
– Otoklav ve elektrikli sterilizatör


3
– Uterotonikler, kanama durdurucu ilaçlar, intravenöz sıvı seti, enjektör,
steril eldiven vb. diğer tıbbi araç ve gereç


4
– Rahim tahliyesinden sonra hastaların dinleneceği yataklar


5
– Elektrikli ya da elektriksiz vakum aspiratör.


 


(2) SAYILI LİSTE


On
haftanın üzerindeki gebeliklerde rahim tahliyesini gerektiren, kadının hayatını
ya da hayati organlarından birini tehdit eden ya da çocuk için tehlikeli olan
hastalıklar ve durumlar:


A
– Doğum ve Kadın Hastalıklarına bağlı nedenler


1)
Daha önceki major uterin harabiyet ve hasarları


a)
Sezeryan Ameliyatı


b)
Miyomektomi


c)
Uterus rüptürü


d)
Geniş perforasyon


e)
Geçirilmiş vajinal plastik operasyonlar


2)
Rekürren preeklampsi-eklampsi


3)
İzoimmünizasyon


4)
Mole hidatidiform


B
– Ortopedik nedenler


1)
Osteogenezis imperfekta


2)
Ağır kifoskolyoz


3)
Doğumu güçleştiren osteomiyelit


4)
Faaliyet halinde bütün mafsalları ilgilendiren osteoartiküller hastalıklar


C
– Kan hastalıklarına bağlı nedenler


1)
Lösemi


2)
Kronik anemiye neden olan hastalıklar


3)
Lenfomalar


4)
Pıhtılaşma defektleri


5)
Hemolitik sarılıklar


6)
Agranülositozis


7)
Tromboembolik hastalıklar


8)
Hemoglobinopatiler ve thalasemi sendromları (ağır klinik ve hematolojik
bozukluğa neden olan)


9)
Gamaglobulinopatiler


D
– Kalb ve dolaşım sistemi hastalıkları


1)
Doğumu engelleyen konjenital ve akkiz kalb hastalıkları


2)
Kalp yetmezliği, perikardit, miyokardit, miyokarad enfarktüsü aşikar koroner
yetmezliği, arteriyel sistem anevrizmaları


3)
Ağır tromboflebitler ve lenfatik sistem hastalıkları


4)
Ağır bronşektaziler


5)
Solunum fonksiyonunu bozan kronik akciğer hastalıkları


E
– Böbrek hastalıkları


1)
Akut ve kronik böbrek hastalıkları


F
– Göz hastalıkları


1)
Dekolman


2)
Renal hipertansif ve diyabetik retinopatiler


G
– Endokrin ve metabolik hastalıklar


1)
Feokromositoma


2)
Adrenal hiperfonksiyon ya da yetmezliği


3)
Kontrol altına alınamayan hipotiroidi veya hipertiroidi


4)
Pratiroid hiperfonksiyon ya da yetmezliği


5)
Ağır hipofiz hastalıkları


H
– Sindirim sistemine bağlı nedenler


1)
Gebeliğin devamını engelleyen sindirim organları hastalıkları


İ)
İmmünolojik nedenler


1)
İmmün yetmezliği hastalıkları


2)
Kollajen doku hastalıkları


J
– Bütün malign neoplastik hastalıkları


K
– Nörolojik nedenler


1)
Grand mal epilepsi


2)
Multipl skleroz


3)
Muskuler distrofi


4)
Hemipleji ve parapleji


5)
Gebeliğin devamını engelleyen ağır nörolojik hastalıklar


L
– Ruh hastalıklarına bağlı nedenler


1)
Oligofreni


2)
Kronik şizofreni


3)
Psikoz manyak depresif (PMD)


4)
Paranoya


5)
Uyuşturucu bağımlılıkları ve kronik alkolizm


M
– Enfeksiyon hastalıkları


1)
Teratojen intra üterin enfeksiyonlar


a)
Kızamıkçık


b)
Toksoplazmozis


c)
Sitomegalovirus


d)
Herpes virus grubu hastalıklar


2) Cüzzam


3)
Sıtma


4)
Frengi


5)
Brusella ve diğer ağır kronik enfeksiyonlar


N
– Konjenital nedenler


1)
Marphan sendromu


2)
Mesane ekstrofisi


3)
Down sendromu


4)
Sakat çocuk doğurma ihtimali yüksek diğer herediter hastalıklar


5)
Gonadlara zararlı röntgen ışını ve ilaç


6)
Teratogenik ilaçlar


7)
Nörofibromatozis


 


(3) SAYILI LİSTE


Gebeliğin
onuncu haftasından sonra, rahim tahliyesi yapılacak yerlerde bulunması zorunlu
araç, gereç ve personel:


1
- Ameliyathane ve anestezi araç ve gereçleri


2
- Sezaryen yapmak için gerekli tıbbi ve cerrahi malzeme


3
- İntra-amniotik hipertonik solüsyon vermek için gerekli araç gereç


4
- Kürtaj seti


5
- Elektrikli ya da elektriksiz vakum aspiratör


6
- Otoklav ve elektrikli sterilizatör


7 - Uterotonikler, kanama durdurucu ilaçlar, intravenöz
sıvı seti, enjektör, steril eldiven vb. diğer tıbbi araç ve gereç


8
- Anestezi uzmanı ya da teknisyeni


9
- Gerekli diğer ameliyathane personeli


10 - Canlandırma araç ve
gereçleri


 


(4) SAYILI LİSTE


Kadınlara
sterilizasyon ameliyatı yapılacak yerlerde bulunması zorunlu koşullar, araç,
gereç ve personel:


1 - Histeroktomi dahil kadın-doğum operasyonlarının
yapılabileceği ameliyathane koşulları


2
- Mini-laparotomi seti ya da laparoskop aygıtı


3
- Genel anestezi verecek uzman hekim ya da teknisyen


 


(5) SAYILI LİSTE


Erkeklere sterilizasyon ameliyatı yapılacak yerlerde
bulunması zorunlu araç ve gereçler:


1
- Ameliyatın yapılacağı bir oda


2
- Cerrahi masa ya da muayene masası


3
- Vazektomi seti (steril eldiven, sütür malzemesi, örtü vb.)


4
- Tansiyon aleti, stetoskop, lokal anestetik madde, cilt temizliği için
antiseptik solüsyon ve ışık





RAHİM TAHLİYESİ İÇİN İZİN BELGESİ


 


Kimlik             Gebe             Eş               Veli            Vasi


Soyadı                           :



Adı                                :



Baba adı                        :


Doğum yeri, tarihi        :


Nüfusa kayıtlı olduğu   :


İl                                   :


İlçe                                :


Köy- mahalle                :


Cilt                                :


Hane                             :


Adres                            :



HAKİMİN
İZNİ          :



 


 Esas ve


(Kararın onaylı örneği
eklenecek)   Mahkemenin Adı:      Karar Tarihi:      Karar No:


 


MÜDAHALEDEN
ÖNCE GÖREVLİ DOKTORUN AÇIKLAMASI:


Rahim
tahliyesi işleminin tıbbi sonuçları, muhtemel komplikasyonları, ağırlığı ve
önemi, rıza ve izin olmaksızın bu işlemin yapılamıyacağı, rızanın ve iznin
kapsam ve konusunun tıbbi zorunluluk olmaksızın aşılmayacağı, gebe kadına,
eşine, veli ve vasiye anlatıldı.


                                                                                               Tarih:


                                                                                        Görevli
Doktor


 


 


RIZA:


Müdahaleden önce, görevli doktorun tüm açıklamalarını
dinledik. Rahim tahliyesine rıza ve iznimiz olmadan girişilemiyeceği, bu
işlemin tıbbi sonuçları ve muhtemel komplikasyonları bize etraflıca anlatıldı.
Bu konuda, sorumlulukların bize ait bulunduğu bilincinde olduğumuzu, hiçbir
şiddet, tehdit, telkin ya da maddi ve manevi baskı altında olmaksızın rahim
tahliyesini kabul ettiğimizi, gebeliğe son verme nedeniyle doğacak sonuçları
gerek birbirimiz ve gerek doktor ve hastane aleyhine kullanmayacağımızı,
sonucuna katlanacağımızı ve gebeliğe son verme işlemine rıza gösterdiğimizi
beyan ederiz.


                                                                                               Tarih:






Gebe                                Eş                        Veli                               Vasi


Getirdiğim
belgedeki imzanın eşime, vasime ait olduğunu ve bundan doğacak hukuki
sorumluluğun bana ait bulunduğunu beyan ederim.


                                                                                               Tarih:


                                                                                               Gebe


 


Gebeliğe
son verme işlemiyle ilgili işbu izin belgesi huzurumda düzenlendi.


                                                                                               Tarih:


                                                                                        Görevli
Doktor


——————————



NOT:
1 - Okur yazarlar imza edecekler, olmayanlar sol elin baş parmağını basacaklar.


2 - Veli olarak ana-baba, anlaşmazlık halinde baba, baba
ölmüş ya da yoksa ana.


3
- Eş, veli ya da vasiden hangisi gereksizse o çizilecektir.





STERİLİZASYON İÇİN İZİN BELGESİ


                               Sterilizasyon



KİMLİK              Yaptıracak
Kişi                    Eş                         Vasi


Soyadı                    :


Ad                          :


Baba
adı                 :


Doğum
yeri, tarihi :


Nüfusa
kayıtlı olduğu


İl                   :


İlçe                :


Köy-mahalle :


Cilt                :


Hane             :


Adres                     :


 


MÜDAHALEDEN
ÖNCE GÖREVLİ DOKTORUN AÇIKLAMASI:


Sterilizasyon
işleminin tıbbi sonuçları, muhtemel komplikasyonları, ağırlığı ve önemi, rıza
ve izin olmaksızın bu işlemin yapılamıyacağı, rızanın ve iznin kapsamı ve
konusu, sterilizasyon yaptıracak kişiye, eşine ya da vasiye anlatıldı.


 


                                                                                                      Tarih:


                                                                                               Görevli
Doktor


 


RIZA:


Müdahaleden
önce görevli doktorun tüm açıklamalarını dinledik. Sterilizasyon işlemine, rıza
ve iznimiz olmadan girişilemiyeceği, bu işlemin tıbbi sonuçları ve muhtemel
komplikasyonları bize etraflıca anlatıldı. Bu konuda, sorumlulukların bize ait
bulunduğu bilincinde olduğumuzu, hiçbir şiddet, tehdit, telkin ya da maddi ve
manevi baskı altında olmaksızın sterilizasyonu kabul ettiğimizi, doğacak
sonuçları gerek birbirimiz ve gerek doktor ve hastane aleyhine
kullanmayacağımızı, sonucuna katlanacağımızı ve sterilizasyon işlemine rıza
gösterdiğimizi beyan ederiz.


 


Sterilizasyon                                                                        Tarih:


Yaptıracak
Kişi                           Eş                                       Vasi


 


Getirdiğim
belgedeki imzanın eşime ya da vasime ait olduğunu ve bundan doğacak hukuki
sorumluluğun bana ait bulunduğunu beyan ederim.


 


                                                                                               Tarih:



                                                                Sterilizasyon
Yaptıracak Kişi


 


Sterilizasyon
işlemiyle ilgili işbu izin belgesi huzurumda düzenlendi.


 


                                                                                                      Tarih:


                                                                                               Görevli
Doktor


 


—————————



NOT:
1 - Okur yazarlar imza edecekler, olmayanlar sol elin baş parmağını basacaklar.


2
- Eş ve vasiden hangisi gereksizse o çizilecektir.