2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu

 


OLAĞANÜSTÜ
HAL KANUNU


 


Kanun Numarası                    : 2935


Kabul Tarihi                           : 25/10/1983


Yayımlandığı Resmî Gazete  : Tarih: 27/10/1983        Sayı: 18204


Yayımlandığı Düstur              : Tertip: 5                       Cilt:
22                Sayfa: 815


 


 


BİRİNCİ
KISIM


Genel
Hükümler


Amaç:


Madde 1 – Bu
Kanunun amacı,


a)
Tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım,


b)
Anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri
ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin
ortaya çıkması veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde
bozulması,


Durumlarında olağanüstü hal ilan edilmesi ve usulleriyle
olağanüstü hallerde uygulanacak hükümleri belirlemektir.


 


Kapsam:


Madde 2 – Bu
Kanun; olağanüstü hal ilanına tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya
ağır ekonomik bunalım hallerinde ilan edilen olağanüstü hallerde vatandaşlar
için getirilecek para, mal ve çalışma yükümlülükleri ile olağanüstü hallerin
her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere, temel hak ve hürriyetlerin nasıl
sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağına, halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl
ve ne suretle alınacağına, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler
verileceğine, görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağına ve
olağanüstü yönetim usullerine ilişkin hükümleri kapsar.


 


Olağanüstü halin ilanı:


Madde 3 – Cumhurbaşkanı:[1]


a)
Tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım hallerinden
birinin veya birden fazlasının görülmesi durumunda,


b)
Anayasa ile kurulan hür demokrasi düzenini veya temel hak ve hürriyetleri
ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerine ait ciddi belirtilerin
ortaya çıkması veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddi şekilde
bozulması hallerinde, Milli Güvenlik Kurulunun görüşünü de aldıktan sonra;


Yurdun
bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde altı ayı geçmemek üzere
olağanüstü hal ilan edebilir.


Olağanüstü
hal kararı Resmi Gazete'de yayımlanır ve hemen Türkiye Büyük Millet Meclisinin
onayına sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya
çağrılır. Meclis, olağanüstü hal süresini değiştirebilir. Cumhurbaşkanının
istemi üzerine, her defasında dört ayı geçmemek üzere, süreyi uzatabilir veya
olağanüstü hali kaldırabilir.[2]


Cumhurbaşkanı,
olağanüstü halin bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince ilanından
sonra; süreyi uzatmaya, kapsamını değiştirmeye veya olağanüstü hali kaldırmaya
ilişkin hususlarda da karar almadan önce Milli Güvenlik Kurulunun görüşünü
alır.2


Olağanüstü
hal kararının hangi sebeplerle alındığı, bölgesi ve süresi, Türkiye radyo ve
televizyonuyla ve Cumhurbaşkanınca gerekli görülen hallerde diğer araçlarla
ilan edilir.2


 


Kanun hükmünde kararneme:[3]


Madde 4 – Olağanüstü
hal süresince, Cumhurbaşkanı olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda
Anayasanın 91 inci maddesindeki kısıtlamalara ve usule bağlı olmaksızın, kanun
hükmünde kararnamemeler çıkarabilir. Bu kararnameler Resmi Gazete'de yayımlanır
ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur.


 


İKİNCİ
KISIM


Yükümlülükler
ve Alınacak Tedbirler


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Tabii
Afet ve Tehlikeli Salgın Hastalıklarda Yükümlülükler ve


Alınacak
Tedbirler


Yükümlülükler:


Madde 5 – Tabii
afet ve tehlikeli salgın hastalıklar sebepleriyle olağanüstü hal ilan edilmesi
durumunda; felakete uğrayanların kurtarılması, meydana gelen hasar ve zararın
telafisi için ihtiyaç duyulan ve hemen sağlanamayan para ve her türlü taşınır
ve taşınmaz mallar ve yapılması gereken işler; para, mal ve çalışma yükümlülüğü
yoluyla sağlanır.


 


Para yükümlülüğü:


Madde 6 – Tabii
afet ve tehlikeli salgın hastalıklar sebebiyle olağanüstü hal ilan edilmesi
durumunda gerekli harcamalar öncelikle kamu kaynakları ile yardımlardan
sağlanır.


Acil
ve hayati ihtiyaç maddeleri için harcamaya yeterli para kamu kaynaklarından
zamanında sağlanamadığı takdirde, bölgedeki kredi kuruluşlarının olanaklarından
yararlanılır.


Para
yükümlülüğünün uygulanmasında, kuruluşların hizmet ve faaliyetlerinin
aksatılmaması gözönünde tutulur.


 


Mal yükümlülüğü:


Madde 7 – Tabii afet ve tehlikeli salgın hastalıklar sebebiyle olağanüstü
hal ilan edilen bölge içindeki kamu kurum ve kuruluşlarıyla tüzel ve gerçek kişiler,
kendilerinden istenecek veya yükümlülük konulacak arazi, arsa, bina, tesis, araç,
gereç, yiyecek, ilaç ve tıbbi malzeme ile giyecek ve diğer maddeleri vermek zorundadırlar.


Bu
amaçla; öncelikle o bölgedeki genel ve katma bütçeli dairelere, kamu iktisadi
devlet teşekkülleri ve kuruluşları ile bunlara bağlı müesseselere ve mahalli
idarelere başvurulur. İhtiyaçların bu kaynaklardan zamanında ve yeterince
karşılanmaması halinde, imkan ve kaynakları da dikkate alınarak, bölgedeki özel
kuruluşlara ve gerçek kişilere ait olanlara yükümlülük konulur.


Yiyecek,
giyecek, araç, gereç, ilaç ve tıbbi malzemeler gibi zaruri maddeler bölge
sınırları içinde sağlanamadığı takdirde, bu Kanun hükümleri uygulanmak
suretiyle en yakın bölgelerden yükümlülük yolu ile sağlanır.


 


Çalışma yükümlülüğü:


Madde 8 – Tabii
afet ve tehlikeli salgın hastalıklar sebepleriyle olağanüstü hal ilan edilen
bölgelerde bulunan 18 - 60 yaşları arasındaki bütün vatandaşlar, olağanüstü hal
sebebiyle kendilerine verilecek işleri yapmakla yükümlüdürler.


Görevlendirmelerde;
iş mevzuatının çalıştırma yasağı ile ilgili hükümleri çalıştırılacak kişilerin
yaş, cinsiyet, sağlık, meslekleri, meşguliyetleri ve sosyal durumları ile aile
ve bakıma muhtaç yakınları gözönünde bulundurulur.


İşçi
ihtiyaçlarının karşılanmasında ve kuruluşlar arasındaki işçi naklinde, İş ve
İşçi Bulma Kurumu teşkilatından yararlanılır.


Gerekli
görülen hallerde çalışılan işyerlerinde gündüz ve gece çalışmalarında günlük iş
saatleri, işlerin niteliğine ve ihtiyaç derecesine göre artırılabilir. Hafta
Tatili Kanunu, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun, Öğle Dinlenmesi
Kanunu, hükümleri kısmen veya tamamen uygulanmayabilir.


Çalışma
yükümlülüğünün uygulanmasında kuruluşların görev ve hizmetlerinin aksatılmaması
ve yükümlülerin mesleki faaliyetleri gözönünde bulundurulur.





Alınacak tedbirler:


Madde 9 – Tabii
afet ve tehlikeli salgın hastalıklar sebebiyle olağanüstü hal ilanında,
olağanüstü hal ilanını gerektiren hususlar gözönünde bulundurularak aşağıda
yazılı tedbirler alınabilir:


a)
Bölgenin belirli yerlerinde yerleşimi yasaklamak, belirli yerleşim yerlerine
girişi ve buralardan çıkışı sınırlamak, belli yerleşim yerlerini boşaltmak veya
başka yerlere nakletmek,


b)
Resmi ve özel her derecedeki öğretim ve eğitim kurumlarında öğrenime ara vermek
ve öğrenci yurtlarını süreli veya süresiz olarak kapatmak,


c) Gazino, lokanta, birahane, meyhane, lokal, taverna,
diskotek, bar, dansing, sinema, tiyatro ve benzeri eğlence yerleri ile kulüp
vesair oyun salonlarını, otel, motel, kamping, tatil köyü ve benzeri konaklama
tesislerini denetlemek ve bunların açılma ve kapanma zamanını tayin etmek,
sınırlamak, gerektiğinde kapatmak ve bu yerleri olağanüstü halin icaplarına
göre kullanmak,


d)
Bölgede olağanüstü hal hizmetlerinin yürütülmesi ile görevli personelin yıllık
izinlerini sınırlamak veya kaldırmak,


e)
Bölge sınırları içerisindeki tüm haberleşme araç ve gereçlerinden yararlanmak
ve gerektiğinde bu amaçla geçici olarak bunlara elkoymak,


f)
Tehlike arz eden binaları yıkmak; sağlığı tehdit ettiği tespit olunan taşınır
ve taşınmaz mallar ile sağlığa zararlı gıda maddelerini ve mahsullerini imha
etmek,


g) Belli gıda maddeleri ile hayvan ve hayvan yemi ve
hayvan ürünlerinin bölge dışına çıkarılmasını veya bölgeye sokulmalarını
kontrol etmek, sınırlamak veya gerektiğinde yasaklamak,


h)
Gerekli görülen zaruri ihtiyaç maddelerinin dağıtımını düzenlemek,


i)
Halkın beslenmesi, ısınması, temizliği ve aydınlanması için gerekli gıda madde
ve eşyalarla her türlü yakıtın, sağlığın korunmasında, tedavide ve tıpta
kullanılan ilaç, kimyevi madde, alet ve diğer şeylerin, inşaat, sanayi, ulaşım
ve tarımda kullanılan eşya ve maddelerin, kamu için gerekli diğer mal, eşya,
araç, gereç ve her türlü maddelerin imali, satımı, dağıtımı, depolanması ve
ticareti konularında gerekli tedbirleri almak, bu yerlere gerektiğinde
elkoymak, kontrol etmek ve bu malları satıştan kaçınan, saklayan, kaçıran,
fazla fiyatla satan, imalatını durduran veya yavaşlatanlar hakkında fiilin
işleniş şekli veya niteliği de nazara alınarak işyeri bulunduğu mahal için
hayati önem taşımadığı takdirde işyerini kapatmak,


j)
Kara, deniz ve hava trafik düzenine ilişkin tedbirleri almak, ulaştırma
araçlarının bölgeye giriş ve çıkışlarını kayıtlamak veya yasaklamak.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Ağır
Ekonomik Bunalım Hallerinde Yükümlülükler ve Alınacak Tedbirler


Ağır ekonomik bunalım hallerinde yükümlülükler ve alınacak tedbirler:[4]


Madde 10 – Ağır ekonomik bunalım sebebiyle
olağanüstü hal ilanı durumunda, ekonominin düzenlenmesi ve iyileştirilmesi
amacı ile mal, sermaye ve hizmet piyasalarını yönlendirici; vergi, para, kredi,
kira, ücret ve fiyat politikalarını belirleyici ve çalışmaya ilişkin her türlü
tedbir ve yükümlülüklerin tespiti, tanzimi ve takibi konularında
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılabilir.


Cumhurbaşkanı, kendisine verilen yetkiler doğrultusunda
alınacak kararların yürütülmesini aşağıdaki fıkra uyarınca oluşturulacak
Ekonomik İşler Olağanüstü Hal Koordinasyon Kuruluna veya ilgili bakanlıklara
bırakabilir.


(Mülga üçüncü fıkra: 2/7/2018-KHK-700/84 md.)


Kurul belirli kararların yerine getirilmesi için bölge
veya il valilerini görevlendirebileceği gibi, gerektiğinde diğer kamu kurum ve
kuruluşlarına da görev verebilir.


Cumhurbaşkanının
aldığı kararlar ile Ekonomik İşler Olağanüstü Hal Koordinasyon Kurulunun
kararlarının uygulanmasına ilişkin belirlemeleri Resmi Gazete ile ilan edilir
ve ilgilere tebliğ olunur.[5]


 


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


Şiddet
Hareketlerinde Alınacak Tedbirler


Tedbirler:


Madde 11 – Bu
Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince olağanüstü hal
ilanında; genel güvenlik, asayiş ve kamu düzenini korumak, şiddet olaylarının
yaygınlaşmasını önlemek amacıyla 9 uncu maddede öngörülen tedbirlere ek olarak
aşağıdaki tedbirler de alınabilir:


a)
Sokağa çıkmayı sınırlamak veya yasaklamak,


b) Belli yerlerde veya belli saatlerde kişilerin
dolaşmalarını ve toplanmalarını, araçların seyirlerini yasaklamak,


c)
Kişilerin; üstünü, araçlarını, eşyalarını aratmak ve bulunacak suç eşyası ve
delil niteliğinde olanlarına el koymak,


d)
Olağanüstü hal ilan edilen bölge sakinleri ile bu bölgeye hariçten girecek
kişiler için kimlik belirleyici belge taşıma mecburiyeti koymak,


e)
Gazete, dergi, broşür, kitap, el ve duvar ilanı ve benzerlerinin basılmasını,
çoğaltılmasını, yayımlanmasını ve dağıtılmasını, bunlardan olağanüstü hal
bölgesi dışında basılmış veya çoğaltılmış olanların bölgeye sokulmasını ve
dağıtılmasını yasaklamak veya izne bağlamak; basılması ve neşri yasaklanan
kitap, dergi, gazete, broşür, afiş ve benzeri matbuayı toplatmak,


(Ek alt bent: 9/4/1990 - KHK - 413/1 md.; Mülga: 9/5/1990 - KHK - 424/12
md.)


f)
Söz, yazı, resmi, film, plak, ses ve görüntü bantlarını ve sesle yapılan her
türlü yayımı denetlemek, gerektiğinde kayıtlamak veya yasaklamak,


g) Hassasiyet taşıyan kamuya veya kişilere ait kuruluşlara
ve bankalara, kendi iç güvenliklerini sağlamak için özel koruma tedbirleri
aldırmak veya bunların artırılmasını istemek,


h)
Her nevi sahne oyunlarını ve gösterilen filmleri denetlemek, gerektiğinde
durdurmak veya yasaklamak,


i)
Ruhsatlı da olsa her nevi silah ve mermilerin taşınmasını veya naklini
yasaklamak,


j)
Her türlü cephaneler, bombalar, tahrip maddeleri, patlayıcı maddeler,
radyoaktif maddeler veya yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı eczalar veya diğer her
türlü zehirler ve boğucu gazlar veya benzeri maddelerin bulundurulmasını,
hazırlanmasını, yapılmasını veya naklini izne bağlamak veya yasaklamak ve
bunlar ile bunların hazırlanmasına veya yapılmasına yarayan eşya, alet veya
araçların teslimini istemek veya toplatmak,


k)
Kamu düzeni veya kamu güvenini bozabileceği kanısını uyandıran kişi ve
toplulukların bölgeye girişini yasaklamak, bölge dışına çıkarmak veya bölge
içerisinde belirli yerlere girmesini veya yerleşmesini yasaklamak,


(Ek alt bent: 9/4/1990 - KHK - 413/2 md.; Mülga: 9/5/1990 - KHK - 424/12
md.)


l)
Bölge dahilinde güvenliklerinin sağlanması gerekli görülen tesis veya
teşekküllerin bulunduğu alanlara giriş ve çıkışı düzenlemek, kayıtlamak veya
yasaklamak,


m)
Kapalı ve açık yerlerde yapılacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklamak,
ertelemek, izne bağlamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer
ve zamanı tayin, tespit ve tahsis etmek, izne bağladığı her türlü toplantıyı
izletmek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağıtmak,


n) (Ek: 14/11/1984 - 3076/1 md.) İşçinin isteği,
ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, sağlık sebepleri, normal
emeklilik ve belirli süresinin bitişi nedeniyle hizmet aktinin sona ermesi veya
feshi dışında kalan hallerde işçi çıkartmalarını işverenin de durumunu dikkate
alarak üç aylık bir süreyi aşmamak kaydıyla izne bağlamak veya ertelemek,


o)
(Ek: 14/11/1984 - 3076/1 md.) Dernek faaliyetlerini; her dernek hakkında
ayrı karar almak ve üç ayı geçmemek kaydıyla durdurmak,


ö)
(Ek: 14/11/1984 - 3076/1 md.; Değişik: 9/4/1990 - KHK -413/3 md.; Mülga:
9/5/1990 - 424/12 md.; Yeniden düzenleme: 9/5/1990 - KHK - 425/1 md.;İptal:Anayasa
Mahkemesinin 10/1/1991 tarihli ve E.1990/25,K.1991/1 sayılı kararıyla.)


p)
(Ek: 25/7/1986 - KHK - 259/2 md.; değiştirilerek kabul: 3/9/1986 - 3310/2
md.) Anayasanın 121 inci maddesine göre, olağanüstü halin ilanına veya
devamına sebep olan hallerin Türkiye Cumhuriyeti sınırları ve mücavir yurt
bölgelerimiz üzerinde cereyan etmesi ve eylemcilerin eylemlerini müteakip komşu
ülke topraklarına sığındıklarının tespit edilmesi durumunda, ilgili komşu ülke
ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında varılacak mutabakat çerçevesinde,
valinin talebi üzerine ilgili komutan, eylemcileri ele geçirmek veya tesirsiz
hale getirmek maksadı ile, her defasında Genelkurmay Başkanlığı kanalı ile
Hükümetin müsaadesi tahtında, ihtiyaca göre, Kara, Hava veya Deniz Kuvvetleri
unsurları ile mahdut hedefli sınır ötesi harekat planlayıp icra etmek.





ÜÇÜNCÜ
KISIM


Organlar
ve Uygulama


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Organlar


Koordinasyon:


Madde 12 – (Değişik: 21/4/1988 - 3432/1.md.)


Olağanüstü
hal ilanında koordinasyon, Cumhurbaşkanlığınca veya Cumhurbaşkanının
görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da bakanlıkça sağlanır.[6]


Bunun için, olağanüstü hal ilanına sebep olan konu ile
ilgili bulunan bakanlıklar temsilcilerinden meydana gelen Olağanüstü Hal
Koordinasyon Kurulu kurulur. Ayrıca, bu Kurula iştirak eden bakanlıkların,
merkez kuruluşları içinde aynı amaçla bir ünite görevlendirilebileceği gibi,
özel bir ünite de teşkil olunabilir.


Olağanüstü
Hal Koordinasyon Kurulunun kuruluş ve çalışma esasları, çıkarılacak
yönetmelikte gösterilir.


Ağır
ekonomik bunalım sebebiyle olağanüstü hal ilanında 10 uncu madde hükümleri
saklıdır.


 


Olağanüstü hal kurulu ve büroları:


Madde 13 – Bölge valiliği teşkilat ve birimlerinin
görevleri saklı kalmak üzere, olağanüstü hal ilan edilen bölgelerde; olağanüstü
hal ilanını gerektiren olayları ve tedbirlerin uygulanmasını izlemek,
değerlendirmek, bunlarla ilgili önerilerde bulunmak üzere bölge valisinin
başkanlığında, görevlendireceği il valileri ile diğer kamu kuruluşları
yöneticilerinin, garnizon komutanı veya görevlendireceği bir temsilcinin üye
olarak katılacağı bölge olağanüstü hal kurulu kurulur.


Bölge
valisinin gerek görmesi veya olağanüstü halin bir ilde ilanı halinde, il merkezlerinde
ve ilçelerde birer olağanüstü hal bürosu oluşturulur. İl bürolarına il valisi
veya görevlendireceği vali muavini, ilçe bürolarına kaymakamlar başkanlık eder.


Adli
ve idari yargı ile askeri teşkilatta çalışan personel hariç olmak üzere,
başkanlarının uygun göreceği kamu görevlileri, olağanüstü hal süresince, bu
kurul ve bürolarda kendi kadroları ile çalıştırılabilir.


Olağanüstü
hal kurul ve bürolarının kuruluş, toplanma, karar alma, çalışma usul ve
esasları yönetmelikte belirlenir.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Olağanüstü
Halin Uygulanması


Olağanüstü halin uygulanması:


Madde 14 – Olağanüstü
halin uygulanmasında görev ve yetki:


a)
Olağanüstü hal bir ili kapsıyorsa il valisine,


b)
Bir bölge valiliğine bağlı birden çok ilde ilan edilmesi halinde bölge
valisine,


c) Birden fazla bölge valisinin görev alanına giren
illerde veya bütün yurtta ilan edilmesi halinde, koordine ve işbirliği
Cumhurbaşkanlığınca sağlanmak suretiyle bölge valilerine,[7]


Aittir.
Gerekli işlemler onlar tarafından yürütülür.


Bölge
valileri; kendilerine ait görev ve yetkilerin bir kısmını veya tamamını,
illerinde olağanüstü hal ilan edilen il valilerine devredebilirler.


 


Yükümlülüğün duyurulması ve yerine getirilmesi:


Madde 15 – Genel
kapsamlı yükümlülükler için her çeşit yayın araçlarıyla ilanen, gerektiğinde
belirli yükümlülükler için ilgililere yazılı olarak ve acil hallerde daha sonra
yazı ile teyid edilmek üzere sözlü olarak duyuru yapılır.


Bu
duyuru üzerine yükümlüler, yükümlülük konusu para, taşınır ve taşınmaz
mallarını verilen süre içinde ve istenilen şekilde görevlilere teslim etmek,
çalışma yükümlülüğüne tabi tutulmuşlarsa belirtilen gün ve saatte işbaşında
hazır bulunmak zorundadırlar.


 


Yükümlülüğün karşılığının tespiti ve ödenmesi:


Madde 16 – Teslim
alınan veya kullanılan mallarla yaptırılan çalışmalara karşılık ilgililere
birer belge verilir.


Mal
ve çalışma yükümlülerinin bu belgelerle ilgili makamlara başvurmaları üzerine
alınan malların veya yaptırılan çalışmaların bedeli, kirası, ücreti veya
tazminatı mahalli rayice veya satış fiyatına göre olağanüstü hal kurulu veya
bürolarınca tespit ve takdir olunarak, usulü dairesinde ödenir.


Ödemelerin
gecikme ile yapılması veya takside bağlanması hallerinde, bu alacaklar, kanuni
faizleri ile birlikte ödenir.


Takdir
olunacak bedel, kira, ücret veya tazminata karşı ilgililer, genel hükümlere
göre adli yargıya başvurabilirler.


 


Geçici süre için alınacak mallar:


Madde 17 – Geçici
süre için alınan taşıt araçları ve diğer mallar, yükümlülük sona erdiğinde
ilgililere geri verilir.


16
ncı madde ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin hususlar yönetmelikte
gösterilir.


 


Kamu kuruluşlarına ait malların iadesi:


Madde 18 – Genel
ve katma bütçeli dairelerle kamu iktisadi devlet teşekkülleri ve kuruluşları
ile bunlara bağlı müesseselere ve mahalli idarelere ait kuruluşların geçici
olarak kullanılan taşınır ve taşınmaz malları ile tüketilmeyen maddeleri geri
verilir. Bunlar için herhangi bir bedel, ücret kira veya tazminat ödenmez.





İstisnalar:


Madde 19 – Bu
Kanunun 9 uncu maddesinin (b), (d) ve (e) bentleri ile 11 inci maddesinin (c)
bendi adli ve askeri kurumlar ile hakim, savcı ve askeri personel hakkında
uygulanmaz.


Yükümlülüklerin
konulmasında ve tedbirlerin alınmasında milletlerarası hukukun diplomatik
temsilciliklere ve mensuplarına tanıdığı ayrıcalıklar ile yasama
dokunulmazlığına ilişkin hükümler saklıdır.


 


DÖRDÜNCÜ
KISIM


Yardım
İstemi


Tabii afet ve salgın hastalıklarda yardım istemi:


Madde 20 – Bölgelerinde
bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince olağanüstü
hal ilan edilen bölge valileri, kendi mülki idare bölümlerindeki "Acil
Kurtarma ve Yardım Örgütlerinin" ihtiyacı karşılamayacağının anlaşılması
üzerine, çevredeki bölge valiliklerine başvururlar.


Bölge valileri, ani ve olağanüstü olaylarla
karşılaşmaları veya yakın bölge valiliklerinin göndereceği yardım gelinceye
kadar, bölgedeki en büyük askeri komutanlıktan yardım isteyebilir.


Bölge
valisinin yukarıda açıklanan istekleri, ilgilerce derhal yerine getirilir.


 


Kuvvet istemi:


Madde 21 – Bölgelerinde
bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince olağanüstü
hal ilan edilen bölge valileri; bölgelerinde çıkabilecek toplumsal olaylarla
meydana gelen olayları, emrindeki kuvvetler ve bu iş için tahsis edilen kolluk
kuvvetleriyle önlemeye ve bastırmaya çalışırlar.


Ancak,
olayları bu şekilde önleyemedikleri veya önlenmesini mümkün görmedikleri veya
aldıkları tedbirleri bu kuvvetlerle uygulayamadıkları veya uygulanmasını mümkün
görmedikleri takdirde, çevredeki bölge valiliklerine müracaatla, o bölgenin
kolluk kuvvetleri ve bu iş için tahsis edilen kuvvetlerden yararlanmak için
yardım isterler. Bu halde durum; ayrıca İçişleri Bakanlığına bildirilir.


Bütün bu önlemlerin de yeterli görülmemesi veya ani ve
olağanüstü olaylarla karşılaşılması halinde bölge valisi, bölgedeki en büyük
askeri komutanlıktan yardım isteyebilir.


Bölge valisinin yukarıda açıklanan istekleri, ilgililerce
geciktirilmeksizin yerine getirilir.


Bölge
valisinin askeri birliklerden yardım istemesi halinde, aşağıdaki hükümlere göre
hareket edilir.


a)
Acil durumlarda bu istek, sonradan yazılı şekle dönüştürülmek kaydıyla sözlü
olarak yapılabilir.


b)
Çapı askeri komutanlık tarafından tayin edilen ve muhtemel olaylar için istenen
askeri kuvvet, ilgili il valisinin de görüşleri alınarak, olaylara hızla el
koymaya uygun yerde hazır bulundurulur.


Ani
ve olağanüstü olaylar için istenen askeri kuvvet ise, derhal bölge valisi
tarafından verilen görevleri kendi komutanının sorumluluğu altında ve onun emir
ve talimatına göre, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununda belirtilen
yetkiler ile kolluk kuvvetlerinin genel güvenliği sağlamada sahip olduğu
yetkileri kullanarak yerine getirir.


c)
Güvenlik kuvvetleri ile yardıma gelen askeri kuvvet arasındaki işbirliği ve
koordinasyon, emir ve komutaya ilişkin esaslar, bölge valisi ile bölgedeki en
üst askeri komutan tarafından tespit edilir. Ancak, güvenlik kuvvetleri ile
yardıma gelen askeri birliğin belirli görevleri beraber yapmaları halinde
komuta, sevk ve idare, görev verilen askeri birliğin komutanı veya askeri
birliklerin en kıdemli komutanı tarafından üstlenilir.


d)
Askeri kuvvet kullanılan durumların gerektirdiği harcamalar İçişleri Bakanlığı
bütçesine konulan ödenekten, ödeme emri beklenmeksizin yapılır.


 


İl valilerinin yardım ve kuvvet istemi:


Madde 22 – a)
İllerinde bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince
olağanüstü hal ilan edilen il valileri, bu konularda mevcut kanunların
kendilerine verdiği yetkileri kullanarak yardım isteminde bulunurlar.


b)
İllerinde bu Kanunun 3 üncü maddesinin (b) bendi gereğince olağanüstü hal ilan edilen
il valileri çıkabilecek toplumsal olaylarla meydana gelen olayları, emrindeki kolluk
kuvvetleri ile önlemeye ve bastırmaya çalışırlar. Olayları önleyemedikleri veya
önlenmesini mümkün görmedikleri veya aldıkları tedbirleri bu kuvvetlerle
uygulayamadıkları veya uygulanmasını mümkün görmedikleri takdirde, bağlı
oldukları bölge valisine başvururlar. Yardım üzerine gönderilen kolluk
kuvvetleri il valisinin emrine girer.


İl valisi, ani ve olağanüstü olaylarla karşılaşması
halinde veya bölge valisinin göndereceği güçler gelinceye kadar görev yapmak
üzere en yakın askeri komutanlıktan yardım gönderilmesini isteyebilir. İl valisi
ayrıca bu durumu bölge valisi ve İçişleri Bakanlığına bildirir.


İl
valisinin yukarıda açıklanan istekleri, ilgililerce gecikmeksizin yerine
getirilir.


İl
valisinin askeri birliklerden yardım istemesi halinde 21 inci madde hükümleri
uygulanır. Bu halde, bölge valisine ait görev ve yetkiler, il valilerince
yerine getirilir.


 


Silah kullanma yetkisi:


Madde 23 – Olağanüstü
hal ilanından sonra kolluk kuvvetleri ile kendilerine görev verilen özel kolluk
kuvvetleri ve silahlı kuvvetler mensupları, görevlerini yerine getirirken
kanunlarda silah kullanmayı icap ettiren hal ve şartlardan herhangi birinin
tahakkuku halinde, silah kullanma yetkisini haizdirler.


Olağanüstü halin, bu Kanunun 3 üncü maddesinin (b) bendi
gereğince ilan edilmesi halinde, silah kullanma yetkisini sahip bulunan
güvenlik kuvvetlerinin teslim ol emrine itaat edilmemesi veya silahla
mukabeleye yeltenilmesi veya güvenlik kuvvetlerinin meşru müdafaa durumuna
düşmeleri halinde görevli güvenlik kuvvetleri mensupları doğruca ve
duraksamadan hedefe ateş edebilirler.


Silah
kullanan bütün personel hakkında 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet
Kanununun 87 nci maddesinin V ve VI ncı fıkraları hükümleri ile 1481 sayılı
Asayişe Müessir Bazı Fiillerin Önlenmesi Hakkındaki Kanunun 3 üncü maddesi hükümleri
uygulanır. Ayrıca haklarındaki soruşturma işlemi tutuksuz yapılır.


Yukarıda
belirtilen görevlilerin Devlet otoritesini, can ve mal güvenliğini korumak için
silah kullanmalarına ilişkin olarak bölge valisi ve il valisinin bu maddeye
göre verdiği emirler, uygun araçlarla ilan edilir.


 


BEŞİNCİ
KISIM


Yargı
Görevi, Usul ve Ceza Hükümleri


Olağanüstü halde yargı görevi ve usul:


Madde 24 – Olağanüstü
hal ilan edilen yerlerde, devlet güvenlik mahkemeleri ile askeri mahkemelerin
görevlerine giren suçlar dışındaki davalara adli yargıda bakılır.


Bu Kanunda belirtilen suçları işleyenler hakkında
yapılacak soruşturma ve kovuşturma, yer ve zaman kaydına bakılmaksızın, 3005
sayılı Meşhut Suçların Muhakeme Usulü Kanununa göre yapılır.


 


Ceza hükümleri:


Madde 25 – a)
Tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım sebebiyle
olağanüstü hal ilan edilen yerlerde;


1.Bölge
valisi veya il valisi tarafından, bu Kanun veya diğer kanunlarla verilen
yetkilere dayanılarak alınan tedbirlere aykırı hareket edenler, emirleri
dinlemeyenler veya istekleri yerine getirmeyenler veya kimliklerine dair kasten
gerçeğe aykırı bilgi verenler veya bilgi vermekten çekinenler, fiilleri başka
bir suç oluştursa bile ayrıca üç aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılırlar.


2.
Özel maksatla kamunun telaş ve heyecanını doğuracak şekilde asılsız, mübalağalı
havadis ve haber yayan veya nakledenler, fiilleri başka bir suç oluştursa bile
ayrıca üç aydan bir yıla kadar hapis ve beşbin liradan az olmamak üzere ağır
para cezasıyla cezalandırılırlar. Eğer fiil, fail tarafından bir yabancı ile
anlaşma sonucu işlenmiş ise hapis cezası bir yıldan ve ağır para cezası otuzbin
liradan aşağı olamaz. Bu suçlar basın ve yayın organları vasıtasıyla işlenirse
fail ve mesulleri hakkında verilecek cezalar bir misli artırılarak hükmolunur.


b)
Olağanüstü hal bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi
gereğince ilan edilmesi hallerinde bu yerlerde;


1.
Bölge valisi veya il valisi tarafından, bu Kanun veya diğer kanunlarla verilen
yetkilere dayanılarak alınan tedbirlere aykırı hareket edenler, emirleri
dinlemeyenler veya istekleri yerine getirmeyenler veya kimliklerine dair kasten
veya gerçeğe aykırı bilgi verenler veya bilgi vermekten çekinenler, fiilleri
başka bir suç oluştursa bile ayrıca bir aydan altı aya kadar hapis cezasıyla
cezalandırılırlar.


2. Bu maddenin (a) fıkrasının (2) nci bendine aykırı
hareket edenler hakkında verilecek cezalar bir misli artırılarak hükmolunur.





Gözaltında bulundurma süresinin uzatılması:


Madde 26 – (Mülga : 18/11/1992 - 3842/31 md.)


 


ALTINCI
KISIM


Çeşitli
Hükümler


Mahalli idarelere ait yetkiler:


Madde 27 – Bölge
valisi, olağanüstü halin gerektirdiği durumlarda mahalli idarelerin
organlarınca alınacak kararlar ile tesis edilecek tasarrufların tamamının veya
belli konulara ilişkin olanlarının; il merkezinde kendisinin, görevlendirilmesi
halinde il valisinin ve ilçelerde kaymakamların onayı ile yürürlük kazanmasını
kararlaştırabilir.


Olağanüstü
halin bir ilde ilanı halinde, bu yolda karar alma yetkisi il valisine aittir.


 


Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm halleri:[8]


Madde 28 – Bu
Kanun gereğince görevlendirilenler ile çalışma yükümlülüğüne tabi tutulanlar bu
görevlerinden dolayı veya görevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet
nedeniyle veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu
ölmeleri veya engelli hâle gelmeleri halinde ödenecek nakdi tazminat ile
birlikte bağlanacak aylığın ve bu yüzden yaralanmaları halinde ödenecek nakdi
tazminatın esas ve yöntemleri, 3/11/1980 tarih ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre hesaplanır ve ödenir.


 


Fazla çalışma ücreti:[9]


Madde 29 – Olağanüstü
hal ilanından sonra, bu işlerde görevlendirilen kamu hizmetlilerine, görev
alanların kadro derecelerine bakılmaksızın ve saat tahdidi gözetilmeden, olayın
özelliği ile görevin mahiyeti nazara alınarak, normal çalışma saatini geçen her
saat için, Cumhurbaşkanınca belirlenecek esas ve miktarda fazla çalışma ücreti
Cumhurbaşkanı kararı ile ödenebilir. Bu ödemeler, damga vergisi hariç, herhangi
bir vergiye tabi değildir.


6245
sayılı Harcırah Kanunu hükümleri saklıdır.


 


Ödenek:[10]


Madde 30 – İlan
edilen olağanüstü halin gerektirdiği harcamaları karşılamak üzere genel bütçe
ödeneklerini % 5'e kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, bu ödenekleri ilgili genel
bütçeye dahil idarelerle, katma bütçeli daireler bütçelerinin mevcut veya
yeniden açılacak tertiplerine kaydetmeye ve ödeneklerin ivedi olarak
kullanımını sağlayacak önlemleri almaya, Maliye Bakanı yetkilidir.





Kararların ilanı:


Madde 31 – Bu
Kanuna göre alınan kararlardan yayınlanması zorunlu olanların veya yetkili
mercilerce yayınlanması istenenlerin, Türkiye radyo ve televizyonu ile Resmi
Gazete ve mahalli idarelere ait basın ve yayın araçlarıyla ilanı ve halka
duyurulması ücretsiz olarak yapılır. Yetkili mercilerin yayın istekleri
öncelikle ve geciktirilmeden yerine getirilir.


 


Disiplin cezası uygulanması:


Madde 32 – Bölge
valisi ve görevlendirilmeleri veya görevli olmaları halinde il valisi, adli ve
askeri personel hariç olmak üzere bölgelerinde çalışan ve Devlet Memurları
Kanunu kapsamına giren bütün personele bu Kanun uyarınca verilen görevleri
yapmamaları veya savsaklamaları veya alınan tedbirlere uymamaları halinde, tabi
oldukları disiplin mevzuatında bu fiillerin disiplin cezasını gerektirip
gerektirmediğine bakılmaksızın, durumun ağırlığını dikkate alarak uyarma,
kınama ve aylıktan kesme disiplin cezalarını doğrudan doğruya vermeye ve
uygulamaya yetkilidirler.


Bölge ve il valisi, adli ve askeri personel hariç olmak
üzere birinci fıkra kapsamı dışında kalan kamu görevlileri ile diğer görevliler
hakkında da yukarıda belirtilen eylemlerinden dolayı brüt aylık ücretlerinin
1/30 - 1/8 arasında belirleyeceği miktarda ücret kesme cezası uygulayabilirler.


 


Yürütmenin durdurulması kararı verilemeyeceği:


Madde 33 – (Değişik: 9/4/1990 - KHK - 413/4 md.; Mülga: 9/5/1990 - KHK -
424/12 md.; Yeniden düzenleme: 9/5/1990 - KHK - 425/2 md; İptal: Anayasa
Mahkemesinin 10/1/1991 tarihli ve E.1990/25, K.1991/1 sayılı kararıyla.)


 


Yönetmelik:[11]


Madde 34 – Bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmelik,
Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konur.


 


Ek Madde 1 - (14/11/1984 - 3076/2 md. ile gelen
numarasız ek madde hükmü olup teselsül için numaralandırılmıştır. Değişik:
9/4/1990 - KHK - 413/5 md.; Mülga: 9/5/1990 KHK - 424/12 md.; Yeniden
düzenleme: 9/5/1990 - KHK - 425/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 10/1/1991 tarihli ve E.1990/25,K.1991/1 sayılı
kararıyla.)


 


Ek Madde 2 – (Ek: 9/4/1990 - KHK - 413/5 md.; Mülga:
9/5/1990 - KHK - 424/12 md.)


 


Ek Madde 3 – (Ek: 9/4/1990 - KHK - 413/5 md.; Mülga:
9/5/1990 - KHK - 424/12 md.)


 


Ek Madde 4 – (Ek: 9/4/1990 - KHK - 413/5 md.; Mülga:
9/5/1990 - KHK - 424/12 md.)


 


Ek Madde 5 – (Ek: 9/4/1990 - KHK - 413/5 md.; Mülga:
9/5/1990 - KHK - 424/12 md.)


Ek Madde 6 – (Ek: 13/4/1990 - KHK - 421/3 md.; Mülga: 9/5/1990 - KHK -
424/12 md.)


 


Ek Madde 2 – (Ek: 18/5/1990 - KHK - 427/1 md.; Mülga: 24/5/2007-5668/12
md.)


 


Ek Madde 3 – (Ek: 18/5/1990 - KHK - 427/1 md.; Mülga: 24/5/2007-5668/12
md.)


 


Geçici Madde 1 – (2935 sayılı Kanunun kendi numarasız Geçici maddesi olup
teselsül için numaralandırılmıştır.)


Bölge
valiliği teşkilatı kurulup göreve başlayıncaya kadar, bu Kanunla bölge
valilerine verilen görev ve yetkiler, il valilerince yerine getirilir.


 


Yürürlük:


Madde 35 – Bu
Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


 


Yürütme:


Madde 36 – Bu
Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.





2935
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE
GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren
Kanunun/ KHK’nin Numarası



2935
Sayılı Kanunun Değişen veya İptal Edilen Maddeleri



Yürürlüğe
Giriş Tarihi






KHK/201



11



9/8/1984






3076



11, Ek
Madde 1



21/11/1984






KHK/259



11



14/8/1986






3310



11



10/9/1986






3432



12



27/4/1988






KHK/413



11, 33,
Ek Madde 1, Ek Madde 2, Ek Madde 3, Ek Madde 4, Ek Madde 5



10/4/1990






KHK/421



11, Ek
Madde 3, Ek Madde 6



13/4/1990






KHK/424



11, 34,
Ek Madde 1, Ek Madde 2, Ek Madde 3, Ek Madde 4, Ek Madde 5, Ek Madde 6



10/5/1990






KHK/425



11, 33,
Ek Madde 1



10/5/1990






KHK/427



Ek Madde
2, Ek Madde 3



15/6/1990






3842



11



1/12/1992






5668



Ek Madde
2, Ek Madde 3



1/1/2008






6462



28



3/5/2013






KHK/700



3, 4,
10, 12, 14, 29, 30, 34



24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve
Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve
başladığı tarihte (9/7/2018)









 











[1] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” değiştirilmiştir.







[2] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, 3 üncü maddenin ikinci fıkrasında yer alan “Bakanlar Kurulunun”
ibaresi “Cumhurbaşkanının”, üçüncü fıkrasında yer alan “Bakanlar Kurulu”
ibaresi “Cumhurbaşkanı” ve dördüncü fıkrasında yer alan “Bakanlar Kurulunca”
ibaresi “Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiştir.







[3] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu maddede yer alan “Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
Bakanlar Kurulu,” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.







[4] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “Bakanlar Kurulunca kanun
hükmünde kararname” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı kararnamesi”, ikinci fıkrasında
yer alan “Bakanlar Kurulu, kanun hükmünde kararnamelerle” ibaresi
“Cumhurbaşkanı, şeklinde değiştirilmiştir.







[5] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulunun” ibaresi “Cumhurbaşkanının”
şeklinde değiştirilmiştir.







[6] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Başbakanlıkça veya Başbakanın
görevlendireceği” ibaresi “Cumhurbaşkanlığınca veya Cumhurbaşkanının
görevlendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da” şeklinde değiştirilmiştir.







[7] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu bentte yer alan “Başbakanlıkça” ibaresi “Cumhurbaşkanlığınca”
şeklinde değiştirilmiştir.







[8] 25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı
Kanunun 1 inci maddesiyle, bu maddenin başlığında yer alan “sakatlanma” ibaresi
“engelli hâle gelme”, birinci fıkrasında yer alan “sakat kalmaları” ibaresi
“engelli hâle gelmeleri” şeklinde değiştirilmiştir.







[9] 2/7/2018 tarihli
ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer
alan “Bakanlar Kurulunca” ibaresi “Cumhurbaşkanınca” ve “Bakanlar Kurulu”
ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.







[10] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı
KHK’nin 84 üncü maddesiyle, bu maddede yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi
“Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.







[11] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 84 üncü
maddesiyle, bu maddede yer alan “İçişleri Bakanlığının koordinatörlüğünde,
ilgili bakanlıkların iştiraki ile hazırlanarak Kanunun yayımını izleyen üç ay
içinde Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle Bakanlar Kurulunca” ibaresi
“Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiştir.