Nehir ve Göl Hidromorfolojik İzleme Tebliği (tebliğ No: 2020/43)

NEHİR VE GÖL HİDROMORFOLOJİK İZLEME TEBLİĞİ


(TEBLİĞ NO: 2020/43)


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar


Amaç


MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı; nehir ve
göllerde hidromorfolojik kalite bileşeninin izlenmesine ilişkin usul ve
esasları belirleyerek hidromorfolojik izleme çalışmalarında standardizasyonu
sağlamaktır.


Kapsam


MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, hidromorfolojik izleme
çalışmalarında kullanılmak üzere, izleme alanlarının seçimi, izlenecek
parametreler, izleme dönemleri ve izleme sıklıkları ile arazide ve coğrafi
bilgi sistemleri ortamında hidromorfolojik parametrelerin izlenmesine ilişkin
hususları kapsar.


Dayanak


MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 10/7/2018 tarihli ve
30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu ve 421 inci maddeleri ile
11/2/2014 tarihli ve 28910 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yüzeysel Sular ve
Yeraltı Sularının İzlenmesine Dair Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;


a)
Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,


b)
Balıkçı barınağı: Her türlü balıkçı gemilerine hizmet vermek maksadı ile
mendireklerle korunmuş, yeterli havuz ve geri saha ile barınacak gemilerin
manevra yapabilecekleri su alanı ve derinliğe sahip, yükleme, boşaltma, bağlama
rıhtımları ile suyu, elektriği, ağ kurtarma sahası, satış yeri, idare binası, ön
soğutma ve çekek yeri bulunan, büyüklüğüne ve sağladığı imkânlara göre balıkçı
limanı, barınma yeri veya çekek yeri olarak adlandırılan kıyı yapılarını,


c)
Biyolojik izleme: Su kütlesinin kalite açısından genel durumunun belirlenmesi
maksadıyla suda yaşayan canlıların periyodik olarak örneklemesini ve analizini,


ç)
Coğrafi bilgi sistemleri: Mekânsal bilgileri belirli bir amaca yönelik farklı
formatlarda toplama, bilgisayar ortamında depolama, güncelleştirme, kontrol
etme, analiz etme ve görüntüleme gibi işlemlere olanak sağlayan karar destek
sistemini,


d)
Çırpıntılı akış: Nehir suyunun hızlı, çalkantılı ve yüksek gradyana sahip
olduğu akış tipini,


e)
Düz akış: Nehrin su yüzeyi kırınımlarının gözle net şekilde görüldüğü suyun
orta hızlı ve hafif türbülanslı veya türbülanssız olduğu akış tipini,


f)
Göl kıyı kenar bölgesi: Göl set üst sınırının dışında kalan göl kıyı kenar
bölgesini,


g)
Göl sahili: Maksimum su seviyesi ile mevcut su seviyesi arasında kalan alanı,


ğ)
Göl set üst sınırı: Göl suyunun maksimum seviyesine gelip, taşkın oluşturmaya
başladığı sınırı,


h)
Göl set yüzeyi: Göl su çizgisi ile set üst sınırı arasında kalan alanın
yüzeyini,


ı)
Göl su çizgisi: Göl suyunun bulunduğu ıslak hazne üst çizgisini,


i)
Göllenmiş akış: Nehir suyunun çırpıntılı ve düz akışa göre daha derin ve yavaş
olduğu su yüzeyinin ise, pürüzsüz ve türbülanssız olduğu akış tipini,


j)
Habitat: Bir organizmanın ve ekolojik topluluğun yaşadığı ve geliştiği yeri,


k)
Hidromorfolojik izleme: Su kütlelerinin hidrolojik, morfolojik ve fiziksel
karakteristiklerinin izlenmesi ile birlikte antropojenik baskıların bu
karakteristikler üzerindeki etkilerinin belirlenmesi maksadıyla
gerçekleştirilen izleme ve analiz çalışmalarını,


l)
Hidromorfolojik izleme alanı: Su kütlesi üzerinde hidromorfolojik izleme
çalışmalarının gerçekleştirileceği alanı,


m)
İzleme programı: İzleme noktaları, izlenecek parametreler, operasyonel,
gözetimsel gibi izleme tipleri, izleme yapan kurumlar ve izleme sıklıklarının
yer aldığı programı,


n)
Kimyasal izleme: Su kaynaklarında kimyasal izleme; bir amaca yönelik olarak,
sınırları çizilmiş alanlarda gerçekleştirilen, kimyasal parametreler ve/veya
neden oldukları etkilerin sistematik şekilde ölçülmesi, analiz edilmesi, veriye
dönüştürülmesi ve değerlendirilmesi çalışmalarının bütününü,


o)
Kuş bakışı: Bir alana veya bir coğrafi bölgeye dikey olarak gökyüzünden veya
yüksek bir konumdan bakmayı,


ö)
Liman: Gemilerin barınmalarına, yük alıp boşaltmalarına, yolcu indirip
bindirmelerine yarayan doğal veya yapay sığınağı,


p)
Litoral bölge: Kıyı çizgisinden itibaren başlayıp su bitkilerinin ortadan
kalktığı yere kadar olan ışıklı kıyı bölgesini,


r)
Nehir kıyı kenar bölgesi: Nehir set üst sınırı dışında kalan nehir kenar
bölgesini,


s)
Nehir kıyı seti: Nehir su çizgisi ile nehir set üst sınırı arasında kalan alanı,


ş)
Nehir set üst sınırı: Nehir suyunun maksimum seviyesine ulaşıp, taşkın
oluşturmaya başladığı sınırı,


t)
Nehir su çizgisi: Nehirdeki suyun bulunduğu ıslak hazne üst seviyesini,


u)
Nehir taşkın yatağı: Nehir kıyısına komşu olan ve sadece taşkın durumlarında su
altında kalan doğal ve düz alanları,


ü)
Nehrin sağ sahili: Nehrin akış yönü doğrultusunda durulduğunda sağ tarafta
kalan sahili,


v)
Nehrin sol sahili: Nehrin akış yönü doğrultusunda durulduğunda sol tarafta
kalan sahili,


y)
Regülatör: Nehirlerden istenen seviyede ve istenen miktarda su almak için veya
göllerde su seviyesi kontrolü için yapılan set yapılarını,


z)
Sediment: Bir akarsu tarafından taşınmış olan kaya veya biyolojik kökenli
materyallerden meydana gelen partikül yığınını,


aa)
Su kütlesi: Bir akarsu, nehir, kanal, göl veya rezervuarın tamamı ya da bir
kısmını kapsayan ve kendi içinde benzer özellikler gösteren yönetim birimini,


bb)
Substrat: Su tabanını oluşturan mineralli veya organik malzemeleri,


cc)
Süzülen akış: Nehirlerde, genellikle göllenmiş akışın bitmeye başladığı yerden,
çırpıntılı akışın başladığı yere kadar uzanan alanda görülen yavaş ve sığ akış
tipini,


ifade
eder.


İKİNCİ BÖLÜM


Nehir ve Göl Hidromorfolojik İzleme Çalışmaları Usul ve Esasları
ile


Eğitim ve Sertifikasyon


Genel hususlar


MADDE 5 – (1) Hidromorfolojik izleme çalışmaları;


a)
Bakanlıkça belirlenen izleme programlarında yer alan izleme türüne ve izleme
sıklığına uygun olarak izlenir.


b)
Bakanlıkça düzenlenen eğitimlere katılarak hidromorfolojik izleme sertifikası
almış kişiler tarafından yapılır.


c)
Arazide, biyolojik örnekleme ve kimyasal izleme çalışmaları ile eş zamanlı
olarak ve biyolojik örnekleme ve kimyasal izleme ile aynı noktada yapılır.


(2)
Hidromorfolojik izleme arazi çalışmasına başlamadan önce Ek-3’te yer alan Nehir
Hidromorfolojik İzleme Formu ve Ek-4’te yer alan Göl Hidromorfolojik İzleme
Formunda belirtilen coğrafi verilerin coğrafi bilgi sistemleri ortamında
toplanarak analizlerinin gerçekleştirilmesi gerekir.


(3)
İzleme alanlarının kolay ulaşılabilir olması gerekir.


(4)
İzleme alanı seçilirken izlemeyi yapacak personelin sağlığı ve güvenliği, iş
sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında göz önünde bulundurulur.


(5)
Hidromorfolojik izleme çalışmaları için sahaya çıkmadan önce ilgili kurum ve
kuruluşlardan gerekli izinler alınır.


(6)
Hidromorfolojik izleme sonucunda elde edilen veriler Bakanlıkça belirlenen
indeksler kullanılarak değerlendirilir.


(7)
Akademik çalışmalar kapsamında yapılan hidromorfolojik izlemelerde izleme
sıklığı ve parametreler çalışmanın kapsamına göre Bakanlıkça belirlenir.


Nehirlerde izleme alanının belirlenmesi


MADDE 6 – (1) Nehirlerde hidromorfolojik
izleme alanı;


a)
Biyolojik örneklemenin yapıldığı izleme noktasının 250 metre memba ve 250 metre
mansap tarafına doğru olacak şekilde nehrin en az 500 metre uzunluğundaki
bölümünü kapsayacak şekilde belirlenir.


b)
Nehir yatağı, nehir kıyı seti, nehir kıyı kenar bölgesi, taşkın yatağı ve
nehrin kıyı kenar bölgesinden itibaren karaya doğru olan 500 metre uzaklıkta
kalan alanı kapsar.


c)
Nehrin sağ ve sol sahilindeki nehir yatağı, nehir kıyı seti, nehir kıyı kenar
bölgesi ve taşkın yatağına yürüyerek veya bu bölgelerde yeterli gözlem
yapabilecek mesafeye ulaşılabilir olacak şekilde belirlenir.


Nehirlerde izleme çalışmaları


MADDE 7 – (1) Nehirlerde hidromorfolojik izleme
çalışmalarında;


a)
Ek-1’de yer alan nehir hidromorfolojik izleme parametreleri kullanılır.


b)
Ek-3’te yer alan Nehir Hidromorfolojik İzleme Formu doldurulur.


(2)
Nehirlerde hidromorfolojik izleme çalışmaları, ilk olarak coğrafi bilgi
sistemleri ortamında toplanan coğrafi verilerin kullanılması ve sonrasında
hidromorfolojik izleme alanında veri toplanması şeklinde olmak üzere birbirini
takip eden iki aşamada gerçekleştirilir.


(3)
Coğrafi bilgi sistemleri ortamındaki analizler; su kütlesi üzerinde,
membasında, mansabında ve drenaj alanında gerçekleştirilir.


(4)
Nehir Hidromorfolojik İzleme Formunda yer alan nehir kıyı seti, nehir kıyı
kenar bölgesi ve nehir taşkın yatağıyla ilgili parametreler; coğrafi bilgi
sistemleri ortamında ve arazide nehrin hem sağ hem de sol sahilinde ayrı ayrı
değerlendirilir.


(5)
Nehir hidromorfolojik izleme alanının geneline ilişkin sağ ve sol sahilden ayrı
ayrı olmak üzere en az 4 farklı noktadan alanın fotoğrafı ve en az 1 dakika
süren videosu çekilir.


Göllerde izleme alanının belirlenmesi


MADDE 8 – (1) Göllerde hidromorfolojik izleme
alanı;


a)
Yüzey alanı 50 hektardan küçük olan göllerde en az bir, yüzey alanı 50 ve 500
hektar arasında olan göllerde en az iki, 500 hektardan büyük olan göllerde ise
en az üç noktada olmak üzere biyolojik örneklemenin yapıldığı kıyı alanının 250
metre sağ ve 250 metre sol taraflarını kapsayacak şekilde göl kıyısındaki en az
500 metrelik alan olarak belirlenir.


b)
Göl litoral bölgesini, göl sahilini, göl kıyı setini, göl kıyı kenar bölgesini
ve gölün kıyı setinden itibaren karaya doğru 1000 metre uzaklıkta bulunan alanı
kapsar. 


c)
Göl sahili, göl kıyı seti ve göl kıyı kenar bölgesine yürüyerek ulaşılabilir
veya bu bölgelerde yeterli gözlem yapabilecek mesafeye ulaşılabilir olacak
şekilde belirlenir.


Göllerde izleme çalışmaları


MADDE 9 – (1) Göllerde hidromorfolojik izleme
çalışmalarında;


a)
Ek-2’de yer alan göl hidromorfolojik izleme parametreleri kullanılır.


b)
Ek-4’te yer alan Göl Hidromorfolojik İzleme Formu doldurulur.


(2)
Göllerde hidromorfolojik izleme çalışmaları ilk olarak coğrafi bilgi sistemleri
ortamında toplanan coğrafi verilerin kullanılması ve sonrasında hidromorfolojik
izleme alanında veri toplanması şeklinde olmak üzere birbirini takip eden iki
aşamada gerçekleştirilir.


(3)
Coğrafi bilgi sistemleri ortamında gerçekleştirilen analizler; göl su kütlesi
üzerinde, gölün havza sınırları içerisinde ve gölü besleyen nehir su kütleleri
üzerinde yapılır.


(4)
Her bir göl hidromorfolojik izleme alanında noktanın geneline ilişkin farklı
açılardan en az 4 farklı fotoğraf ve en az 1 dakika süren video çekilir.


İzleme dönemi ve sıklıkları


MADDE 10 – (1) Nehir ve göl sularında
hidromorfolojik izleme sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan izleme
programlarında belirlenir.


(2)
Nehir ve göl sularında hidromorfolojik izleme çalışmaları; ilkbahar ve sonbahar
dönemini kapsayacak şekilde yılda en az iki kez gerçekleştirilir.


(3)
Bakanlık, su kütlesinin durumuna göre söz konusu izleme sıklıklarını
değiştirebilir ve bu doğrultuda izleme programlarını güncelleyebilir.


Hidromorfolojik izleme eğitimi ve sertifikasyon


MADDE 11 – (1) Hidromorfolojik izleme eğitimi ve
sertifikasyon işlemleri aşağıdaki hususlara göre yapılır:


a)
Hidromorfolojik izleme ve değerlendirme eğitimleri ve eğitim sonunda verilecek
sertifika Bakanlık tarafından düzenlenir.


b)
Eğitimlerin süresi, içeriği, eğitim konuları, eğitim düzenlenme sıklığı ve
eğitime kabul şartları Bakanlık tarafından belirlenir.


c)
Bakanlık yılda 2 defa eğitim taleplerini toplamak için ilana çıkar. Başvuru
yeter sayısı Bakanlıkça belirlenir. Yeterli başvuru sağlandığı takdirde
eğitimler düzenlenir. Eğitim tarihleri, yeri ve eğitim ücreti Bakanlık internet
sayfasında duyurulur.


ç)
Hidromorfolojik izleme eğitimleri nehir ve göller için ayrı ayrı düzenlenir.


d)
Hidromorfolojik izleme eğitimleri, nehir ve göllerde arazi ve coğrafi bilgi
sistemleri bölümleri olmak üzere iki bölümde gerçekleştirilir.


e)
Eğitimin coğrafi bilgi sistemleri bölümüne, coğrafi bilgi sistemleri
programlarını kullanan kişiler katılabilir.


f)
Hidromorfolojik izleme eğitimlerinin arazi çalışmaları bölümü, teorik ve
uygulama olmak üzere iki aşamalı olarak yapılır.


g)
Hidromorfolojik izleme sertifikası nehir ve göl kategorileri için ayrı ayrı
düzenlenir.


ğ)
Aynı dönemde bir kişi nehir hidromorfolojik izleme eğitimlerine ve göl
hidromorfolojik izleme eğitimlerine katılabilir ve sertifika alabilir.


h)
Eğitim programları sonunda yazılı değerlendirme sınavı yapılır.


ı)
Değerlendirme sınavı Bakanlıkça oluşturulan komisyon tarafından gerçekleştirilir.


i)
Değerlendirme sınavında 100 tam puan üzerinden 70 puan alanlar başarılı
sayılarak katıldığı eğitim programına yönelik sertifika almaya hak kazanır.


j)
Hidromorfolojik izleme sertifikasının geçerlilik süresi dört yıldır.


k)
Katılımcılar, sahip oldukları sertifikanın geçerlilik süresinin sonunda mevcut
sertifikalarının yenilenmesi maksadıyla sertifika yenileme eğitimine
katılabilir. Sertifika yenileme eğitimleri ile sınavının içerik ve uygulaması
sertifika eğitimleri ile aynıdır.


l)
Sertifika yenileme eğitimleri sonunda başarılı olanlara verilecek sertifika
yenileme belgeleri ile sertifika geçerlilik süreleri dört yıl uzatılır.


(2)
Bakanlık, mevzuat gereği veya gerekli gördüğü diğer konularda da eğitime
katılma veya sertifika alma/sertifika sahibi olma zorunluluğu getirebilir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Son Hükümler


Yürürlük


MADDE 12 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 13 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve
Orman Bakanı yürütür.


 


            Ekleri
için tıklayınız.