Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (sıra No: 98) (amortisman, Tükenme Payı ve Değer Düşüklüğü)

MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 98)


(AMORTİSMAN, TÜKENME PAYI VE DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ)


 


Amaç ve kapsam


MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarının amortisman,
tükenme payı ve değer düşüklüğüne ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak
amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının belirlenmesidir.


Dayanak


MADDE 2- (1) Bu Tebliğ, 3/12/2014 tarihli
ve 2014/7052 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Genel Yönetim
Muhasebe Yönetmeliğinin 26 ncı, 27 nci, 28 inci ve 29 uncu maddelerine dayanılarak
hazırlanmıştır.


Amortisman, tükenme payı ve değer düşüklüğüne tabi duran varlıklar


MADDE 3- (1) Aşağıdaki hesaplarda izlenen duran
varlıklar, amortismana tabidir:


251
- Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı


252
- Binalar Hesabı


253
- Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı


254
- Taşıtlar Hesabı


255
- Demirbaşlar Hesabı


256
- Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabı


260
- Haklar Hesabı


263
- Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabı


264
- Özel Maliyetler Hesabı


267
- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı


294
- Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı


(2)
Aşağıdaki hesaplarda izlenen duran varlıklar, tükenme payına tabidir:


271
- Arama Giderleri Hesabı


277
- Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar Hesabı


(3)
Aşağıdaki hesaplarda izlenen duran varlıklar, değer düşüklüğüne tabidir:


250
- Arazi ve Arsalar Hesabı


251
- Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı


252
- Binalar Hesabı


253
- Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı


254
- Taşıtlar Hesabı


255
- Demirbaşlar Hesabı


256
- Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabı


258
- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı


260
- Haklar Hesabı


263
- Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabı


264
- Özel Maliyetler Hesabı


267
- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı


(4)
Duran varlıklardan;


a)
Yapım aşamasındaki sabit varlıklar, tarihi yapılar, tarihi veya sanat değeri
olan demirbaşlar ve iz bedeli ile izlenenler amortismana tabi
değildir.


b)
Tarihi yapılar, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşlar ve iz bedeli ile
izlenenler değer düşüklüğüne tabi değildir.


Amortisman, tükenme payı ve değer düşüklüğüne tabi tutulan
varlıkların değeri


MADDE 4- (1) Duran varlıkların amortisman,
tükenme payı ve değer düşüklüğüne tabi değerleri maliyet bedelidir. Maliyet
bedeli ise bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması
için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamıdır. Ancak, enflasyon
düzeltmesine tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman,
tükenme payı ve değer düşüklüğü hesaplamasına esas alınacak değer, enflasyon
düzeltmesi sonucu ortaya çıkan değerdir.


(2)
Bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi
halinde, amortisman ve değer düşüklüğü hesaplaması
varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.


Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi


MADDE 5- (1) Duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal
amortisman yöntemi uygulanır. Bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma
süresine göre Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları
Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılır.


Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları


MADDE 6- (1) Amortisman ve tükenme payı süresi, duran
varlıkların aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması
için “1” rakamı bu Tebliğ ekinde belirtilen, varlığın yararlanma süresine göre
belirlenmiş orana bölünür (Örnek: 1/0,20 = 5
yıl; 1/0,025 = 40 yıl).


(2)
Maliyet bedeli, 9/10/2024 tarihli ve 9014 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla
yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliği uyarınca hazırlanan listede yer alan
dayanıklı taşınırların her biri ve maddi olmayan duran varlıklar için 52.000
TL’nin altındaki, 13/9/2006 tarihli ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin
Yönetmelikte yer alan taşınmazlar için 114.000 TL’nin altındaki duran varlıklar
ile tutarına bakılmaksızın Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar hesap gruplarında izlenen
varlıklar için amortisman oranı %100 olarak
belirlenmiştir. Diğer bir ifadeyle maliyet bedeli bu tutarlara kadar olan duran
varlıklar, hesaplara alındığı yılın sonunda tamamen amorti edilir.


(3)
Hesaplarda kayıtlı duran varlıklar için yapılan harcamalardan ikinci fıkrada
belirtilen limitleri aşanlar değer artırıcı harcama olarak kabul edilir.


(4)
İkinci fıkrada yer alan limitler, yapım aşamasındaki maddi duran varlıklar için
aktifleştirilen maliyetlerin, geçici ve kesin kabule tabi işlerde geçici
kabulün onaylanmasından, diğer hallerde ise işin fiilen tamamlanmasından sonra
ilgili varlık hesabına aktarıldığı toplam tutarı için geçerlidir.


(5)
İkinci fıkrada yer alan limitler, gerektiğinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca
güncellenerek yılı Kasım ayı sonuna kadar duyurulur.


(6)
Çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren amortismana tabi
maddi duran varlıklardan 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar
Hesabında izlenmesine karar verilenlerin, amortismana tabi tutulmamış kısmının
tamamı amortismana tabi tutulur.


(7)
Edinim tarihindeki yıl için belirlenen limitin üzerinde bir maliyet bedeli olan
amortismana tabi tutulmuş bir varlığın değeri daha sonra belirlenen limitin
altında kaldığı takdirde, kalan amortisman süresine
bakılmaksızın varlığın henüz amorti edilmemiş kısmı tamamen amortismana tabi
tutulur.


(8)
Maliyet bedeli bu Tebliğde belirtilen limitlerin üzerinde olan duran varlıklar
için değer artırıcı olarak kabul edilemeyecek harcamalar varlığın maliyet
bedeline eklenmeyerek doğrudan giderleştirilir.


(9)
Daha önceki dönemlerde tamamen amorti edilmiş olan duran varlıklar için yapılan
harcamalar varlığın maliyet bedeline eklenmeksizin doğrudan giderleştirilir.


(10)
Henüz amortisman ayırma süresini
tamamlamamış olan duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalar,
varlığın maliyet bedeline eklenerek kalan amortisman süresince eşit olarak
amortisman ayrılır.


Tahsisli taşınmazların amortisman ve
değer düşüklüğü işlemleri


MADDE 7- (1) Kamu idaresinin mülkiyetinde olup diğer
kamu idarelerine tahsis edilmeyen taşınmazların amortisman işlemleri
maliki kamu idaresinin muhasebe birimi tarafından, diğer kamu idarelerine
tahsis edilen taşınmazların amortisman işlemleri ise taşınmazı kullanan kamu
idaresinin muhasebe birimi tarafından yapılır.


(2)
Kamu idaresinin mülkiyetinde olup diğer kamu idarelerine tahsis edilmeyen
taşınmazların değer düşüklüğü işlemleri maliki kamu idaresinin harcama birimi
tarafından, diğer kamu idarelerine tahsis edilen taşınmazların değer düşüklüğü
işlemleri ise taşınmazı kullanan kamu idaresinin harcama birimi tarafından
yapılarak muhasebeleştirilmek üzere muhasebe birimine iletilir.


Amortisman ve tükenme payının muhasebeleştirilmesi


MADDE 8- (1) Ayrılan amortisman ve
tükenme payları, 630-Giderler Hesabına borç, ilgisine göre 257-Birikmiş
Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar
ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı, 278-Birikmiş Tükenme Payları Hesabı veya
299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilir.


Amortismana ve değer düşüklüğüne tabi duran varlıkların deftere
kaydedilmesi


MADDE 9- (1) Amortismana ve değer düşüklüğüne tabi her
bir varlık Ek-2’de yer alan Duran Varlıklar Amortisman ve Değer Düşüklüğü
Defterine kaydedilir.


(2)
Bu Tebliğde belirlenen limitlerin üzerinde olan varlıkların ilk kayıtları ile
değer artırıcı harcamalara ilişkin kayıtlarının düzenli olarak tutulabilmesini
sağlamak amacıyla harcama birimlerince, taşınır ve maddi olmayan duran
varlıklar sicil numarası ile taşınmazlar ise taşınmaz numarası ile muhasebe
birimine bildirilir. Muhasebe yetkilileri de taşınır, taşınmaz ve maddi olmayan
duran varlıkları muhasebe kayıtlarına ve Ek-2’de yer alan Duran Varlıklar
Amortisman ve Değer Düşüklüğü Defterine bu limitleri ve bilgileri göz önünde
bulundurarak kaydeder.


(3)
Tutarları bu Tebliğde belirtilen limitleri aşmayan duran varlıklar ile
271-Arama Giderleri Hesabı, 277-Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar Hesabı ve
294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında kayıtlı duran
varlıklar bu deftere kaydedilmez.


Değer düşüklüğü işlemleri


MADDE 10- (1) Bir varlığın gelecekteki
ekonomik fayda veya hizmet sunumu potansiyelinde, amortisman nedeniyle
oluşacak kaybın üzerinde gerçekleşen değer kaybının idarece tespit edilmesi
halinde değer düşüklüğü karşılığı ayrılır. Bununla birlikte amortismana tabi olmayan varlıklar için değer
düşüklüğü, varlığın faydasındaki azalmayı gösterir.


(2)
Değer düşüklüğüne uğrayan varlıklar, nakit üreten ve nakit üretmeyen varlıklar
olarak ikiye ayrılır. Nakit üreten varlıklar, ticari getiri sağlamak amacıyla
elde tutulur. Nakit üreten varlıkların dışındakiler ise nakit üretmeyen
varlıklardır. Bir varlık hem nakit üreten hem de nakit üretmeyen bileşenlere
sahip olabilir. Nakit üreten veya üretmeyen bileşenlerden hangisi daha önemli
ise bu bileşene ilişkin değer düşüklüğü hükümleri uygulanır.


Değer düşüklüğü göstergeleri


MADDE 11- (1) Bir varlığın değer düşüklüğü
tespit edilirken aşağıdaki göstergeler dikkate alınır:


a)
Varlık tarafından sağlanan hizmetlere olan talebin veya ihtiyacın bitmesi.


b)
Fiziksel açıdan hasar gördüğüne dair kanıt olması.


c)
Teknolojik ve ekonomik, hukuki veya sosyal politikalarda meydana gelen ve
idarenin faaliyette bulunduğu alan üzerinde olumsuz etkisi olan önemli
değişikliklerin olması.


ç)
İlgili faaliyetin sona erdirilmesi, yeniden yapılandırılması veya beklenenden
önce elden çıkarılmasının planlanması.


d)
Varlık tamamlanmadan veya kullanılabilir duruma gelmeden önce inşasının
durdurulmasına karar verilmesi.


e)
Varlığın mevcut veya gelecek kullanım yöntemini etkileyecek, önemli olumsuz
değişikliklerin meydana gelmiş olması.


f)
Hizmet performansının, beklenenden önemli ölçüde düşük olduğuna ilişkin
kanıtların bulunması.


g)
Dönem içindeki piyasa değerinin, zamanın geçmesi veya normal kullanım sonucunda
beklenen düzeyle kıyaslandığında önemli ölçüde düşmesi.


ğ)
İdare içinde düzenlenen raporların, varlığın beklenenden daha kötü durumda
olduğuna veya olacağına işaret eden kanıtlar sunması.


Nakit üretmeyen varlıklarda değer düşüklüğü işlemleri


MADDE 12- (1) Nakit üretmeyen varlıklarda
değer düşüklüğü göstergesinin olması durumunda ilgili varlığın geri
kazanılabilir hizmet tutarı belirlenir.


(2)
Geri kazanılabilir hizmet tutarı, bir varlığın satış maliyeti düşülmüş gerçeğe
uygun değeri ile kullanım değerinden büyük olanıdır.


(3)
Satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer, bir varlığın karşılıklı
pazarlık ortamında, bilgili ve istekli taraflar arasında gerçekleştirilen
satışı sonucunda elde edilmesi gereken tutardan, elden çıkarma maliyetlerinin
düşülmesiyle bulunan değerdir.


(4)
Nakit üretmeyen varlıklarda kullanım değeri, varlığın kalan hizmet
potansiyelinin bugünkü değeridir.


(5)
Satış maliyeti düşülmüş gerçeğe uygun değeri belirlemek mümkün değilse bu
durumda varlığın kullanım değeri, geri kazanılabilir hizmet tutarı olarak
kullanılır.


(6)
Geri kazanılabilir hizmet tutarı tespit edildikten sonra bu tutar nakit
üretmeyen varlığın defter değeri ile karşılaştırılır; defter değeri geri
kazanılabilir hizmet tutarından daha büyük ise aradaki fark kadar değer
düşüklüğü karşılığı ayrılır.


Nakit üretmeyen varlıklarda kullanım değeri hesaplama yöntemleri


MADDE 13- (1) Nakit üretmeyen varlıklar
için kullanım değeri; varlığın kalan hizmet potansiyelinin bugünkü değerini
göstermek amacıyla, aşağıda belirtilen amortismana tabi
tutulmuş yenileme maliyeti, eski haline getirme maliyeti ve hizmet birimleri
yaklaşımı yöntemlerinden biri kullanılarak belirlenir:


a)
Amortismana tabi tutulmuş yenileme maliyeti yaklaşımında kullanım değeri,
mevcut varlığın brüt hizmet potansiyelinin yeniden üretim veya yeniden satın
alma maliyetinden hesaplanan birikmiş amortismanın düşülmesiyle
bulunur.


b)
Eski haline getirme maliyeti yaklaşımında kullanım değeri, değer düşüklüğü
öncesinde varlığın kalan hizmet potansiyelini yenilemenin cari maliyetinden,
varlığın tahmini eski haline getirme maliyetinin çıkarılmasıyla belirlenir.


c)
Hizmet birimleri yaklaşımında kullanım değeri, değer düşüklüğü öncesinde
varlığın kalan hizmet potansiyelini yenilemenin cari maliyetinin, varlığın
değer düşüklüğü durumundaki beklenen hizmet birimi sayısındaki azalış oranına
uygun şekilde azaltılması ile belirlenir.


(2)
Kullanım değerini belirlemek için en uygun yaklaşım, verilerin
ulaşılabilirliğine ve değer düşüklüğünün mahiyetine bağlı olarak aşağıdaki
şekilde belirlenir:


a)
Teknolojik, yasal çerçeve veya genel ekonomik ve sosyal politikalar gibi
parametrelerde meydana gelen uzun vadeli önemli değişikliklerden kaynaklanan
değer düşüklükleri, talebin bitmesinden kaynaklanan değer düşüklükleri,
kullanım derecesi veya yönteminde uzun vadeli önemli değişiklikler olmasından
kaynaklanan değer düşüklükleri, amortismana tabi
tutulmuş yenileme maliyeti yaklaşımı veya hizmet birimleri yaklaşımının uygun
olanıyla belirlenir.


b)
Fiziksel hasardan kaynaklanan değer düşüklüğü, eski haline getirme maliyeti
yaklaşımı veya hizmet birimleri yaklaşımlarından uygun olanıyla belirlenir.


Nakit üreten varlıklarda değer düşüklüğü işlemleri


MADDE 14- (1) Nakit üreten varlıklarda
değer düşüklüğü göstergesinin olması durumunda ilgili varlığın geri kazanılabilir
tutarı belirlenir.


(2)
Geri kazanılabilir tutar, bir varlığın satış maliyeti düşülmüş gerçeğe uygun
değeri ile kullanım değerinden büyük olanıdır.


(3)
Satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer, bir varlığın karşılıklı
pazarlık ortamında, bilgili ve istekli taraflar arasında gerçekleştirilen
satışı sonucunda elde edilmesi gereken tutardan, elden çıkarma maliyetlerinin
düşülmesiyle bulunan değerdir.


(4)
Nakit üreten varlıklarda kullanım değeri, varlığın devam eden kullanımından ve
faydalı ömrünün sonunda elden çıkartılmasından elde edilecek tahmini nakit
akışlarının bugünkü değeridir.


(5)
Satış maliyeti düşülmüş gerçeğe uygun değeri belirlemek mümkün değilse bu
durumda varlığın kullanım değeri, geri kazanılabilir tutar olarak kullanılır.


(6)
Geri kazanılabilir tutar tespit edildikten sonra bu tutar nakit üreten varlığın
defter değeri ile karşılaştırılır; defter değeri geri kazanılabilir tutardan
daha büyük ise aradaki fark kadar değer düşüklüğü karşılığı ayrılır.


Değer düşüklüğünün muhasebeleştirilmesi


MADDE 15- (1) İdare
tarafından dönem içinde bir varlığa ilişkin değer düşüklüğü tespit edildiğinde
ve dönem sonları itibarıyla varlıklarda değer düşüklüğüne yol açabilecek
herhangi bir göstergenin bulunup bulunmadığına yönelik yapılan değerlendirmeler
sonucunda değer düşüklüğü tespiti yapılması halinde söz konusu tespit, muhasebe
kayıtlarına esas olacak bilgi ve belgeleri içerecek şekilde muhasebe birimine
bildirilir ve gerekli muhasebe kayıtları gecikmeksizin gerçekleştirilir.


(2)
Ayrılan değer düşüklüğü karşılıkları, 630-Giderler Hesabına borç; ilgisine göre
257-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına veya
268-Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak olarak
kaydedilir.


(3)
Değer düşüklüğü karşılığının muhasebeleştirilmesinin ardından, varlığın dönem
sonunda ayrılacak amortismana tabi değeri, ilgili varlığın değerinden amortisman ve değer düşüklüğü tutarları toplamı
düşüldükten sonra kalan defter değeridir. Ayrılacak amortisman tutarları
ise defter değerinin kalan yararlanma süresine eşit dağıtılması suretiyle
yapılır.


(4)
Maddi duran varlığın tamamen kullanılamaz hale geldiğine ve hurdaya ayrılmasına
karar verilmesi halinde, değer düşüklüğü işlemlerine tabi tutulmaksızın varlık
kayıtlı değeri üzerinden 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar
Hesabında izlenir.


Değer düşüklüğünün iptali


MADDE 16- (1) Dönem sonlarında, önceki
dönemlerde ayrılan değer düşüklüğü kaybının devam edip etmediği ya da azalıp
azalmadığı değerlendirilir. Değer düşüklüğü kaybında azalma olduğuna ilişkin
bir göstergenin olması durumunda, ilgili varlığın geri kazanılabilir hizmet
tutarı ya da geri kazanılabilir tutar tahmin edilir. Belirlenen tutar defter
değerinden yüksek ise bu durumda varlığın defter değeri geri kazanılabilir
hizmet tutarı ya da geri kazanılabilir tutar kadar artırılır.


(2)
Karşılık ayrılan varlıkların değer düşüklüğü göstergelerinin azalması veya
ortadan kalkması halinde ayrılan karşılık tutarı ilgisine göre 257-Birikmiş
Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı veya 268-Birikmiş
Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına
alacak kaydedilerek iptal edilir.


Diğer hükümler


MADDE 17- (1) Değer düşüklüğü tespitine ve
hesaplama yöntemlerine ilişkin açıklama ve örnekleri içeren kılavuz Bakanlıkça
yayımlanır.


Yürürlükten kaldırılan tebliğ


MADDE 18- (1) 4/11/2015 tarihli
ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel
Tebliği (Sıra No: 47) Amortisman ve Tükenme Payları yürürlükten kaldırılmıştır.


Yürürlük


MADDE 19- (1) Bu Tebliğ 1/1/2026 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 20- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Hazine
ve Maliye Bakanı yürütür.


 


Ekleri için
tıklayınız.