Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (sıra No: 73) (döner Sermaye İşlemleri)

MUHASEBAT GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ GENEL TEBLİĞİ


(SIRA NO: 73) (DÖNER
SERMAYE İŞLEMLERİ)


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar


Amaç


MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı, döner sermayeli işletmelerin; aylık gayrisafi hasılatından
genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile yıl sonu kârlarının bildirilmesi,
ödenmesi, muhasebeleştirilmesi, zorunlu hâllerde ödeme süresinin uzatılması,
beyan edilmesi, ödemenin süresinde yapılmaması halinde yapılacak işlemler ile
bilgi verme yükümlülüklerini, kayıt ve tescil işlemlerini, tutulacak defter ve
belgelere ilişkin bilgileri, bilgisayar ve kredi kartları ile yapılacak
tahsilatları ve mükelleflerin borçlarına karşılık yapacakları kesintilere
ilişkin işlemleri düzenlemektir.


Kapsam


MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanununa ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan genel bütçeye dâhil
idarelerle özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmeleri kapsar.


Dayanak


MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğ, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun geçici 11 inci
maddesi, 17/9/2004 tarihli ve 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 1 inci maddesi ile
10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 221 inci
maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 4 – (1) Bu
Tebliğde geçen;


a) Bakan: Hazine ve Maliye
Bakanını,


b) Bakanlık: Hazine ve Maliye
Bakanlığını,


c) Döner sermaye muhasebe birimi:
Döner sermayeli işletmelerde gelir ve alacakların tahsili, giderlerin ve
borçların hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler
ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve
diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini
yürüten birimi,


ç) Harcama yetkilisi: Döner
sermayeli işletmelerde bütçe ile ödenek tahsis edilen her bir işletmenin en üst
yöneticisini veya anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişiyi,


d) İlgili muhasebe birimi:
İllerde defterdarlık muhasebe müdürlüklerini, ilçelerde malmüdürlüklerini,


e) Kanun: 17/9/2004 tarihli ve
5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunu,


f) Muhasebe yetkilisi: Döner
sermayeli işletmelerde muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe
biriminin yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi,


g) Muhasebe yetkilisi mutemedi:
Döner sermayeli işletmelerde muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve
parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye,
vermeye, göndermeye yetkili ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe
yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri,


ğ) Yönetmelik: 1/5/2007 tarihli
ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve
Muhasebe Yönetmeliğini,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


Genel Hükümler


Gayrisafi hasılatın tespiti


MADDE 5 – (1) Döner
sermayeli işletmelerce elde edilen ve hesaplamalara esas olan aylık gayrisafi
hasılat, tahsil edilmiş olsun veya olmasın bir ay içinde tahakkuk eden; her
türlü mal satış hasılatı, her türlü hizmet satış bedeli, faiz ve diğer gelirler
toplamından oluşur. Bu toplamdan, hasılatın elde edilmesine ilişkin yapılan
giderler ve maliyetler ile daha önce ayrılıp Hazineye yatırılan tutarlar
düşülmez.


(2) Gayrisafi hasılata, döner
sermayeli işletmelerin; kanunlarında, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde veya yönetmeliklerinde
döner sermaye geliri olarak sayılan, iş veya hizmet karşılığı olmayan
"Hazine Yardımı", "...bütçesinden verilen ödenek" ve “bağış
ve yardımlar” gibi unsurlar dâhil edilmez.


Genel bütçeye aktarılacak
tutarlara esas oranlar


MADDE 6 – (1) Kanunun
geçici 1 inci maddesi hükmü gereğince döner sermayeli işletmelerin aylık
gayrisafi hasılatından tahsil edilen tutarın %15'i (ilaç, kan ve kan
bileşenleri ile tıbbî sarf malzemesi hasılatının %5'i), en geç takip eden ayın
20'sine kadar genel bütçeye irat kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimlerine
yatırılır.


(2) Aylık gayrisafi hasılattan
tahsil edilen tutara uygulanacak oranı döner sermayeler itibarıyla %1’e kadar
indirme yetkisi Bakana tanındığından, mevcut durumda Kanunda belirtilen veya
Kanun kapsamında Bakana tanınan yetkiye istinaden ilgili döner sermaye
işletmeleri için tespit edilen oranların uygulanmasına devam edilir.


Genel bütçeye aktarılacak
tutarların hesaplanması ve ödenmesi


MADDE 7 – (1) Kanunun
geçici 1 inci maddesi hükmü gereğince, genel ve özel bütçeli idarelere bağlı
tüm döner sermayeli işletmelerce ödenecek payın hesaplanmasında, bir ay içinde
aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlar esas alınır.


(2) İşletmelerce aylık gayrisafi
hasılat tutarından o ay itibarıyla tahsil edilen tutara, Kanunda belirtilen
veya Bakanlıkça tespit edilen oranlar uygulanmak suretiyle bulunan tutarlar,
izleyen ayın 20 nci günü mesai saatinin bitimine kadar, faaliyette bulundukları
yerlere göre ilgili muhasebe birimlerine, Yönetmelik eki Aylık Gayrisafi
Hasılattan Tahsil Edilen Tutara İlişkin Bildirim (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:30) ile
bildirilir ve aynı süre içinde ödenir.


(3) Yıllık bilanço ve diğer
hesapları bağlı bulundukları merkez kuruluşunda birleştirilen döner sermayeli
işletmeler de dâhil olmak üzere, bildirim ve ödeme yükümlülüğü her bir
işletmece ayrı ayrı yerine getirilir.


(4) Döner sermaye
faaliyetlerinden bir ay içinde elde edilen hasılattan tahsil edilen tutar
bulunmasa bile işletmeler takip eden ayın 20’sine kadar aylık gayrisafi hasılat
bildirimini verir.


Genel bütçeye aktarılacak
tutarların muhasebeleştirilmesi


MADDE 8 – (1) Döner
sermayeli işletmelerce, aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlar
üzerinden genel bütçeye aktarılacak Hazine payı tahakkuk ettirildiğinde; bir
taraftan, “770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı”na borç, “362 Ödenecek Döner
Sermaye Yükümlülükleri Hesabı”na alacak, diğer yandan “830 Bütçe Giderleri
Hesabı”na borç, “835 Gider Yansıtma Hesabı”na alacak yazılır, bu tutarlar genel
bütçeli idarelere hizmet veren ilgili muhasebe birimlerinin hesabına
gönderildiğinde; “362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı”na borç,
“103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı”na alacak kaydedilir.


Yıl sonu kârının Hazineye
ödenmesi


MADDE 9 – (1) Yıl
sonu kârlarını Hazineye yatırmakla yükümlü olan işletmeler bu tutarı, ilgili
kanunlarında, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde veya yönetmeliklerinde
belirtilen süre içinde, herhangi bir süre belirtilmeyenler ise, Nisan ayının
sonuna kadar Yönetmelik eki Yıllık Gayrisafi Hasılattan Tahsil Edilen Tutar ve
Kâr Bildirimi (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:31) ile bildirerek aynı süre içerisinde
ilgili muhasebe birimlerinin hesabına aktarır.


(2) Yıl sonu kârlarını Hazineye
aktarmak zorunda olmayan işletmeler ile özel bütçeye aktaracak işletmeler ve
faaliyet dönemini zararla kapatan işletmeler de bildirimlerini süresi içinde
ilgili muhasebe birimlerine verir. Bu durumda, Yıllık Gayrisafi Hasılattan
Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:31)’nin "Kârın
yatırılmasına ilişkin alındının tarihi ve No.su" sütunu boş bırakılır.


(3) Sermayeleri kanunlarında,
Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde veya yönetmeliklerinde belirlenen sermaye
tutarına ulaşan ve mevzuatında yıllık kârlarını, Hazineye veya ilgili özel bütçeye
aktaracaklarına ilişkin hüküm bulunan işletmeler, bilançolarına göre tespit
edilen kârlarını, herhangi bir yazışmaya meydan verilmeksizin belirtilen süre
içinde ilgili muhasebe birimlerine aktarır.


(4) Yıllık bilanço ve diğer
hesapları bağlı oldukları merkez müdürlüklerinde birleştirilen döner sermayeli
işletmeler ise dönem sonu kârları ile ilgili herhangi bir bildirim ve ödemede
bulunmaz, bu yükümlülük ilgili merkez müdürlükleri tarafından yerine getirilir.


(5) Yıllık Gayrisafi Hasılattan
Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:31) düzenlenirken,
ait olduğu yıla ilişkin 12 aylık Hazine hissesi tutarları ile bu tutarların
yatırıldığına dair alındı belgesinin tarih ve numaraları, açık ve düzenli bir
şekilde yazılır. Söz konusu bildirim sadece ait olduğu yıla ilişkin olarak
doldurulduğundan, Ocak-Aralık dönemine ilişkin olarak bildirilen gayrisafi
gelirden tahsil edilen tutarlar ve bu tutarlar üzerinden hesaplanan ve ödenen
Hazine hisseleri bildirime yazılır.


Zorunlu hâllerde ödeme süresinin
uzatılması


MADDE 10 – (1) Genel
bütçeye aktarılacak tutarlar ile yıl sonu kârlarını belirlenen sürelerde
ödeyemeyecek olan döner sermayeli işletmeler, ödemedeki gecikme nedenlerini
açıkça belirtmek ve belirtilen hususları belgelendirmek suretiyle, bildirim ve
ödeme süresinden önce Bakanlığa müracaat ederek erteleme talebinde bulunur.


(2) Gerek Hazine hissesi, gerekse
yıl sonu kârlarını süresinde ödeyemeyeceği için Bakanlıktan erteleme talebinde
bulunarak söz konusu talebi uygun görülen işletmeler;


a) Hazine hissesi ile ilgili
olarak, Aylık Gayrisafi Hasılattan Tahsil Edilen Tutara İlişkin Bildirim
(D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:30) düzenler, ancak bildirimin “Tahsil Olunan Miktar”
satırına, “Ertelendi” şerhi düşer.


b) Kârlar ile ilgili olarak,
Yıllık Gayrisafi Hasılattan Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi (D.S.İ.B.M.Y.
Örnek No:31) düzenleyerek ilgili muhasebe birimine verir ve verilen sürenin
sonunda kârlarını Hazineye yatırır.


(3) İşletmeler, Hazine hissesi
veya yıl sonu kârı olarak ertelenen tutarların ödendiğine ilişkin alındı
belgelerinin bir örneğini, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren en geç bir
hafta içinde bir yazı ekinde Bakanlığa gönderir.


Beyan ve ödemenin süresinde
yapılmaması


MADDE 11 – (1)
Kanunun geçici 1 inci maddesi hükmü gereğince, yıl sonu kârları ile genel
bütçeye aktarılacak miktarların zamanında yatırılmaması hâlinde söz konusu
tutarlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanundaki usullere göre aylık %1 zamlı olarak tahsil edilir ve
hesaplanan zam, harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisinden yarı yarıya alınır.
İlgililerin herhangi bir yaptırım ile karşılaşmaması için bildirim ve ödeme
işlemlerini süresinde yerine getirmeleri gerekir. Ancak Bakanlıkça verilmiş ek
süreler için zam uygulanmaz.


Bilgi verme


MADDE 12 – (1) Genel
ve özel bütçeli idareler, kendilerine bağlı olarak faaliyete geçen döner
sermayeli işletmelerin; ad ve adreslerini, vergi kimlik numaralarını, faaliyet
konularını ve faaliyete geçiş tarihlerini, kurulmasına yetki veren kanunu veya
Cumhurbaşkanlığı kararnamesini, tahsis olunan sermaye ile ödenmiş
sermayelerini, faaliyete geçiş tarihlerinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa
bildirir.


Kayıt ve tescil


MADDE 13 – (1) Yeni
faaliyete geçen döner sermayeli işletmeler, bulundukları yerdeki ilgili
muhasebe birimlerine başvurarak kayıtlarını yaptırır ve özel hesap numarası
alır.


(2) Kayıt ve tescil işlemi için
Yönetmelik eki Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi (D.S.İ.B.M.Y. Örnek
No:37) kullanılır.


(3) Evvelce kayıt ve tescil
edilen döner sermaye işletmeleri geçmiş yıllarda aldıkları özel hesap
numaralarını muhafaza eder.


(4) Döner sermayeli işletmelerden
faaliyetlerine son verilenler, ilgili kurumlarca, faaliyetlerinin sona erme
tarihinden itibaren bir ay içinde kayıtlı bulundukları ilgili muhasebe
birimlerine bildirir.


İlgili muhasebe birimlerince
yapılacak işlemler


MADDE 14 – (1)
Muhasebe birimleri;


a) Döner sermayeli işletmelerce
doldurularak verilecek olan Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi
(D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:37)’ni aldıklarında bu işletmelere özel bir hesap
numarası verir.


b) Her döner sermaye işletmesi
için Yönetmelik eki Döner Sermayeli İşletmeler Hesap Kartı (D.S.İ.B.M.Y. Örnek
No:38) açar.


c) Döner sermayeli işletmelerden kaydını
yaptırmayanların tespiti halinde, bu işletmeleri kayıt konusunda uyarır, buna
rağmen kaydını yaptırmamış olanları Bakanlığa bildirir.


ç) Kendilerine kayıtlı bulunan
döner sermayeli işletmelerce verilecek olan Aylık Gayrisafi Hasılattan Tahsil
Edilen Tutara İlişkin Bildirim (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:30)’i kabul eder,
inceleyip doğruluğunu tespit ettikten sonra Hazineye yatırılması gereken
miktarları ilgili muhasebe kayıtlarını yaparak tahsil eder.


d) Kendilerine kayıtlı bulunan
döner sermayeli işletmelerin aylık bildirimlerini süresinde vermelerini sağlar,
verilmeyen bildirimleri araştırır ve istemelerine rağmen bildirimde bulunmayan
döner sermayeli işletmeleri Bakanlığa bildirir.


e) Döner sermayeli işletmelerce
aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlara belirlenen oranların
uygulanması suretiyle hesapladıkları tutarları ilgili muhasebe birimlerine
aktardıklarında, aktarılan tutarlar “03.5.1.01 Döner Sermayelerin Aylık
Gayrisafi Hasılatından Aktarmalar” gelir ayrıntı koduna kaydeder.


f) Yıl sonu kârlarını Hazineye
yatırmakla yükümlü olan işletmelerce ilgili mevzuatında belirtilen süre içinde
ilgili muhasebe birimleri aktardıklarında, aktarılan tutarlar “03.5.1.02 Döner
Sermayelerin Yılsonu Kârlarından Aktarmalar” gelir ayrıntı koduna kaydeder.


g) 24/5/1983 tarihli ve 2828
sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 18 inci maddesinin birinci fıkrasının (k)
bendi hükmünce aktarılan tutarlar, “03.5.1.03 Döner Sermayelerin Sosyal Hizmet
Payından Yaptıkları Aktarmalar” gelir ayrıntı koduna kaydedilir.


İşletmelerce tutulan defter,
belge ve bilgilerden Sayıştaya sunulacak olanların verilme yeri ve süresi


MADDE 15 – (1)
Yönetmelik esaslarına göre düzenlenen; defter, cetvel ve tablolar ile
düzenlenmesi gereken yıl sonu sayım tutanakları, hesap dönemi sonu itibarıyla görev
başında bulunan muhasebe yetkilisi tarafından oluşturulacak bilanço ve ekleri,
17/9/2020 tarihli ve 31247 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdaresi
Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe
Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslara göre Sayıştaya
gönderilir.


(2) Özel olarak istenilmediği
sürece; bilanço örnekleri, devir cetvelleri, yıllık gayrisafi hasılattan tahsil
edilen tutar ve kâr bildirimi ve benzeri hiçbir belge, kâğıt ortamında
Bakanlığa gönderilmez.


Özellik arz eden diğer
hususlar


MADDE 16 – (1)
Kanunlarında, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde veya yönetmeliklerinde kârları
sermayelerine veya ertesi yılın gelirlerine ekleneceği belirtilen işletmelerce,
bu işlem kârın elde edildiği hesap döneminde değil, ertesi hesap döneminde
yapılır ve böylece dönem net kârları bilançoda ve gelir tablosunda sermayeye
veya gelire eklenmeden gösterilir.


(2) Zararlar hiçbir suretle
sermayeden düşülmez, gelecek yılların kârlarından mahsup edilmek üzere, “580
Geçmiş Yıllar Zararları Hesabı”nda bekletilir.


(3) 2828 sayılı Kanununun 18 inci
maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi hükmü gereğince, döner sermayeli
işletmelerce her yıl Aralık ayı sonunda yıllık gayrisafi hasılat üzerinden
hesaplanan ve en geç ertesi yılın Ocak ayı sonuna kadar ödenmesi gereken tutarlar,
ilgili muhasebe birimlerinin hesabına aktarılır. 4/11/1981 tarihli ve 2547
sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesine istinaden kurulan döner
sermayeli işletmelerce Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı ödenmez.


(4) Parasal Sınırlar ve Oranlar
konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliğleri ile belirlenen limitler;
Yönetmeliğin 67 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt
bendine göre kasadan yapılacak ödeme tutarı için dört katı, aynı Yönetmeliğin
67 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi
uyarınca ertesi günü yapılacak ödemeleri karşılamak üzere kasada
alıkonulabilecek azami tutarların belirlenmesinde üç katı uygulanabilir. Birden
fazla döner sermayeli işletmeye hizmet vermek üzere oluşturulan muhasebe
birimlerinde söz konusu limitler her işletme için ayrı ayrı dikkate alınır.
Ancak, veznesi olmayan muhasebe birimlerinde, kasa limiti dâhilindeki ödemeler
“Hesaba Aktarma Suretiyle Ödeme” konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliğlerinde
belirtilen esaslara göre yapılır.


(5) Döner sermayeli işletmelerin
aylık gayrisafi hasılatından genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile
mevzuatındaki hükümler uyarınca Hazineye yatırılacak olan yıl sonu kârlarının
bildirilmesi ve ödenmesine ilişkin işlemler, Yönetmeliğin 566 ncı ve 567 nci
maddelerinde yer alan esaslara göre yapılır.


(6) Sağlık hizmeti sunan döner
sermaye işletmeleri adına, bu işletmelere hizmet veren muhasebe birimlerince
nakden yapılan tahsilatın kısmen veya tamamen iadesinde hastaların mağdur
edilmemesi için alındı belgesindeki “Teslim Edenin/Kart Sahibinin Adı ve
Soyadı/Unvanı” ile “Adına Tahsilat Yapılanın Adı Soyadı” satırları
kullanılarak, gerektiğinde hasta dışında alındı belgesinde adı yazılan kişiye
de iade yapılabilir. Veznedarlar ve muhasebe yetkilisi mutemetleri bu hususta
gerekli dikkat ve özeni gösterir.


(7) İşletmelerde maddi duran
varlıkların kayıtları ile amortisman ayrılmasına ilişkin işlemler Yönetmeliğin
199 ila 215 inci maddelerinde düzenlenmiş olup, bu esaslara göre ayrılacak olan
amortisman tutarları ilgisine göre; “730 Genel Üretim Giderleri Hesabı”, “740
Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı” veya “770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı”na
borç, “257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı”na alacak kaydedilir. Ancak, bir maddi
duran varlık için ayrılan amortisman payları toplamı, maddi duran varlığın
kayıtlı değerine eşit hâle geldikten sonra da maddi duran varlık kullanıldığı
sürece, amortisman payı ayrılmaksızın kayıtlarda bekletilir.


(8) Sermayeleri, kanunla,
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle ya da kanun veya Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinde yer alan hükümler gereğince bağlı bulundukları idarelerce tahsis
edilen işletmelerde, tahsis edilen sermayeye mahsuben gönderilen nakdi veya
ayni değerler alındığında, ilgisine göre, “102 Bankalar Hesabı”, “255
Demirbaşlar Hesabı” veya ilgili hesaba borç, “501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı”na
alacak kaydedilerek muhasebeleştirilir.


(9) 27/12/2014 tarihli ve 29218
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe
Yönetmeliğinin 83 üncü maddesinin beşinci fıkrasının (c) bendinde yer alan
hükme göre Sayıştay ilamına dayanılarak kişilerden alacaklar hesabına
kaydedilmiş bulunan alacaklarla ilgili olarak gerçekleştirilecek işlemler,
genel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerce de yerine getirilir.


(10) 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun yeniden değerlemeye ilişkin hükümleri gereğince,
kurumlar vergisi mükellefi olan işletmeler enflasyon düzeltmesi uygulamasına
tabi olduklarından, bu işletmeler yeniden değerleme yapamaz. Vergi mükellefi
olmayan işletmeler ise Gelir İdaresi Başkanlığınca belirlenen yeniden değerleme
oranları esas alınmak suretiyle yeniden değerleme yapar.


(11) İşlemleri yoğun olan
muhasebe birimlerinde ve muhasebe yetkilisi adına tahsilat yapmaya yetkili
mutemetlerce, ihtiyaç duyulması halinde yazar kasa ile tahsilat yapılabilir. Ancak,
söz konusu cihazlar alınmadan önce 6/12/1984 tarihli ve 3100 sayılı Katma Değer
Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti
Hakkında Kanun ve bu konuda çıkarılan tebliğ hükümlerine göre bağlı olunan
vergi dairesine müracaat edilmesi gerekir. Ödeme kaydedici cihaz ile tahsilat
yapılması hâlinde, satışlardan elde edilen günlük toplam tahsilat için bir
alındı belgesi düzenlenecek ve ödeme kaydedici cihazlardan alınan günlük döküm
raporu (Z raporu) bu alındıya bağlanarak açılacak bir dosya içinde muhafaza
edilir. Ancak, depozito ve güvence bedeli olarak yapılan tahsilatlar ile
hizmetten yararlananlarca talep edilmesi hâlinde, alındı belgesi düzenlenir.


(12) Döner sermaye işletme
bütçelerinin hazırlanması, yeni usul ve esaslar belirlenmediği sürece, kendi
özel mevzuat hükümleri esas alınarak yapılır.


(13) Döner sermaye muhasebe
birimleri, ödemelerini “Hesaba Aktarma Suretiyle Ödeme” konulu Muhasebat Genel
Müdürlüğü Genel Tebliği esaslarına göre gerçekleştirir.


(14) Döner sermayeli işletmeler
ve muhasebe birimlerince, Yönetmelik eki belgeler kullanılacak olup, kredi
kartları ile yapılacak tahsilatlar karşılığında da tahsilatı yapanın durumuna
göre; Yönetmelik eki Alındı Belgesi (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:8) veya Muhasebe
Yetkilisi Mutemedi Alındısı (D.S.İ.B.M.Y. Örnek No:10) düzenlenir.


Bilgisayarla yapılacak
tahsilat ve kullanılacak alındı belgeleri


MADDE 17 – (1)
Yönetmeliğin 67 nci maddesi uyarınca, döner sermaye muhasebe birimi
veznelerinde ve mutemetliklerinde tahsilatın bilgisayarla yapılması halinde,
Bakanlıkça bilgisayarla tahsilat için bastırılan “Alındı Belgesi” ile “Muhasebe
Yetkilisi Mutemedi Alındısı” kullanılır. Bu alındılar, seri, sıra ve özel
numaralar taşıması, paranın tahsil edildiğini gösteren belgeler arasında yer alması,
düzenleme, saklama ve denetim açısından özellik gösterdiğinden, alındıların
güvenliğinin sağlanması amacıyla;


a) Bilgisayarla yapılacak
tahsilatta kullanılacak alındı belgeleri ile muhasebe yetkilisi mutemedi
alındılarının ilgili muhasebe birimlerinden (illerde Defterdarlık Muhasebe
Müdürlüklerinden, ilçelerde ise Malmüdürlüklerinden) temin edilerek
kullanılması,


b) Alındılara, yıl içinde
kullanımına başlanıldığında bu tarihten ve her mali yılbaşından itibaren “1”den
başlamak üzere, sıra atlanmaksızın yıl sonuna kadar devam eden “özel numara”
verilmesi,


c) Alındıların mevzuata uygun
olarak eksiksiz düzenlenmesi ve düzenleme tarihi ile saatinin mutlaka
yazılması,


ç) Hatalı düzenlenen alındıların
yırtılıp atılmaması ve sol alt köşeden sağ üst köşeye doğru çizilecek iki
paralel çizgi arasına “İPTAL” ifadesinin yazılması suretiyle iptalinin
yapılarak, asıl ve ikinci nüshasıyla birlikte muhafaza edilmesi,


d) Alındılardan; kaybolan,
çalınan, kullanılmayacak hale gelenlerin seri ve sıra numaralarının düzenlenecek
bir tutanakla, alındıların alındığı muhasebe birimlerine bildirilmesi,


e) Bilgisayarla yapılan
tahsilatta, herhangi bir nedenle bilgisayarın devre dışı kalması halinde elle
tanzim edilen alındıların kullanılması,


f) Alındıların amaç dışı
kullanılmalarının önlenmesi için idari ve teknik önlemlerin alınması ve sürekli
olarak kontrollerinin yapılması,


hususlarına uyulur.


İşletme gelirlerinin kredi
kartları ile tahsil edilmesi


MADDE 18 – (1)
Bankacılık sektöründeki gelişmeler ve banka kredi kartları kullanımının
yaygınlaşması nedeniyle, döner sermaye muhasebe birimlerinde mal ve hizmet
bedelleri çağdaş ve güvenli bir tahsilat aracı olan banka kredi kartları
aracılığıyla tahsil edilebilir.


(2) Gelirlerini banka kredi
kartlarıyla tahsil etmek isteyen işletmeler, Bakanlık iznine gerek olmaksızın
aşağıda belirtilen usul ve esaslar dâhilinde bu imkândan yaralanabilir:


a) Döner sermayeli işletmelerin
bankalarla yapacakları “Kredi Kartı Üye İşyeri Sözleşmesi”, ilgili banka şube
müdürleri ile döner sermaye işletmelerinin harcama yetkilileri ve döner sermaye
muhasebe yetkilisi tarafından müştereken imzalanır.


b) P.O.S. cihazları, tahsilatın
yoğun olduğu ve kart sahiplerinin kolayca ulaşabilecekleri veznelere konulur.


c) “Gün Sonu Raporu” ve “Satış
Sonuçları Gönderme Raporu” her gün en geç saat 23.00’e (Yirmi üç) kadar, P.O.S.
cihazından alınır.


ç) 7/3/2019 tarihli ve 810 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliğinin 5
inci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtildiği üzere, döner sermayeli
işletmeler faaliyetleri kapsamında yaptıracakları tahsilat ve ödeme işlemleri
için yurt içinde yerleşik diğer bankaları, Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş.’yi
ve yurt içinde yerleşik bankalar aracılığıyla olmak koşuluyla ödeme
kuruluşlarını ve elektronik para kuruluşlarını da kullanabilir. Ödeme
kuruluşları ve elektronik para kuruluşları, kamu kurumları adına tahsil
ettikleri tutarları anlaşma yaptıkları yurt içinde yerleşik bankalarda ilgili
kamu kurumu adına açılacak hesaplara işlem yapılan gün içerisinde aktarmak
zorundadır. Gerçekleştirilen tahsilat tutarlarının, özel kanunların verdiği
yetki kapsamında yapılan düzenlemelerde yer alan hükümler saklı kalmak kaydı
ile takip eden işgünü içinde; yurt içinde yerleşik tüm bankalar aracılığıyla
kredi kartları ile yapılan tahsilatın ise azami 20 gün içerisinde ilgili
kurumun kamu sermayeli bankadaki hesabına aktarılması zorunludur.


d) Kredi kartı ile avans olarak
tahsil edilen tutarın, tedavinin sonuçlanmasını müteakip mal veya hizmet satış
bedelinden fazla olduğunun anlaşılması halinde, aynı kredi kartı ile P.O.S.
cihazının fonksiyonları kullanılarak fazla olan tutar iade edilir.


e) Hizmetten yararlanan kişi ile
banka kredi kartı hamilinin farklı kişiler olması halinde, karışıklıklara
meydan verilmemesi açısından hizmetten yararlanan kişinin ad ve soyadı da
düzenlenecek alındı belgesine yazılır.


f) Banka kredi kartı ile yapılan
tahsilat tutarları, gün sonunda düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile
muhasebeleştirilir, ancak avans olarak tahsil edilen tutarlar yardımcı deftere
kişi bazında kaydedilir. Muhasebe işlem fişine, alındı belgelerinin ikinci
nüshası ve “Gün Sonu Raporu” ile “Satış Sonuçları Gönderme Raporu” eklenir.


g) Banka kredi kartı ile yapılan
işlemlerin muhasebeleştirilmesinde, Yönetmeliğin 102 ila 104 üncü maddeleri
hükümleri uygulanır.


ğ) Döner sermaye muhasebe
birimlerince, tahsilatın zamanında işletmenin hesaplarına intikal ettirilip
ettirilmediğine yönelik kontroller düzenli bir şekilde yapılır, aktarma
işlemini geciktiren bankalar uyarılır.


İstihkaklardan mükelleflerin
borçlarına karşılık yapılan kesintilere ilişkin işlemler


MADDE 19 – (1) Vergi
borçlarına karşılık yapılan kesintilerde;


a) Mevcut Tahsilat İç Genelgesi
ve bunda değişiklik yapan genelgelerdeki esaslara göre işlem yapılır.
Tahsilatın hızlandırılmasıyla ilgili olarak Bakanlıkça yayımlanan tahsilat iç
genelgeleri esaslarına göre, istihkak sahiplerinin hakedişlerinden vergi
borçlarına karşılık kesilen tutarlar, “360.05 İstihkaklardan Vergi Borçlarına
Karşılık Yapılan Kesintiler” kod ve adıyla açılan yardımcı hesapta izlenir.


b) Vergi borcunun ödenmiş
sayılabilmesi için, kesilerek tahsil edilen bu tutarın alacaklı vergi
dairesinin hesabına intikal ettirilmiş olması zorunludur. Bu nedenle, döner
sermaye muhasebe birimlerince ilgili vergi dairelerine ödenmek üzere istihkak
sahiplerinin vergi borçlarına karşılık olarak yapılan tahsilat tutarı en geç
ertesi iş günü sonuna kadar alacaklı vergi dairesine ödenir. Bu işlemler
sırasında düzenlenen gönderme emirlerinde mükellefin adı-soyadı ve sicil
numarasına mutlaka yer verilir, havaleyi yapacak bankanın da havaleye ilişkin
bilgi dekontlarında bu bilgilere mutlaka yer vermesi sağlanır.


(2) 31/5/2006 tarihli ve 5510
sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 90 ıncı madde
hükmüne dayanılarak hazırlanan, 22/9/2008 tarihli ve 2008/14174 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para
Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin
Aranması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak kesintilerde;


a) İstihkak sahiplerinin
hakedişlerinden yapılacak olanlar “361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri
Hesabı” kod ve adıyla açılan hesapta izlenir.


b) İşletmelerce, işveren ve varsa
alt işverenlerin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme
cezası, gecikme zammı ve diğer fer’ilerinden oluşan borçlarına mahsup edilmek
üzere yapılan kesinti tutarları, ödeme emri belgesinde gösterilecek ve bu
kesinti tutarı, muhasebe kayıtlarına intikal tarihinden itibaren on beş gün
içinde Kuruma veya Kurumun önceden bildirilen banka hesabına aktarılır.


c) Mükelleflerin ödenmeyen prim
borçları nedeniyle daha fazla gecikme cezasına muhatap olmaması bakımından,
ilgili yönetmelik esasları dâhilinde istihkaklardan prim borçlarına karşılık
tahsil edilen bu tutarların geciktirilmeksizin ilgili kurum hesabına aktarılmak
suretiyle ödenmesi gerekir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Çeşitli ve Son
Hükümler


Yürürlükten kaldırılan tebliğ


MADDE 20 – (1)
20/2/2004 tarihli ve 25379 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebat
Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No:17) Döner Sermaye İşlemleri yürürlükten
kaldırılmıştır.


Yürürlük


MADDE 21 – (1) Bu
Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 22 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.