Milli Müdafaa Mükelefiyeti Nizamnamesi

MİLLȊ MÜDAFAA MÜKELEFİYETİ
NİZAMNAMESİ


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi       : 22/6/1940        No     : 2/13765


Dayandığı
Kanunun Tarihi                    : 7/6/1939          No     : 3634


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi  : 27/6/1940        No     : 4546


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi             : 3                      Cildi : 21      Sayfa  :
774


 


BÖLÜM: 1


Umumi hükümler


 


Madde
1 – (Değişik birinci fıkra: 20/5/2002-2002/4222 K.) Seferberlik
ve savaş hali ile bu hallerin henüz ilan edilmemiş olduğu ancak savaşı
gerektirebilecek bir durumun meydana geldiği gerginlik ve kriz dönemlerinde
yapılacak seferberlik hazırlıkları ile kıtaların toplanması esnasında, alelade
vasıtalarla temin edilemeyen bütün askeri ihtiyaçları veya hizmetleri, 7/6/1939
tarihli ve 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu ile bu Tüzük
hükümleri dairesinde vermeye veya yapmaya her şahıs borçludur.


Milli
Müdafaa mükellefiyetinin tatbikına başlanacağı ve nihayet bulduğu tarihler ve
bu mükellefiyetin tatbik sahası İcra Vekilleri Heyeti karariyle tayin ve ilan
olunur.


 


Madde
2 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti, mükelleflerin kudret ve kabiliyeti ve mevcut menbaları
gözönüne alınarak adil bir nispet dairesinde tevzi edilir. Her teklif yazılı ve
imzalı kağıtlarla yapılır. Bunlarda mükellefiyetin mahiyeti, miktarı ve mümkün
oldukça devam müddeti gösterilir. Yapılan mükellefiyete karşı bir makbuz
verilir.


 


Madde
3 – Kanunda
yazılı istisnalardan başka verilen her şey veya yapılan her hizmet için
sahibine değerince tazminat verilir.


 


Madde
4 – Şahsi
mükelleflere verilecek vazifelerin tayininde bunların yaşları, cinsleri, sanat
ve meslekleri, sıhhat, kabiliyet ve istidatları gözönünde bulundurulur.


On beş yaşını bitirmemiş olanlarla 65 yaşını tamamlamış
olanlar ve malül ve sıhhati muhtel olanlarla bakıma muhtaç çocuğu olan ve gebe
bulunan kadınlar şahsi mükellefiyete tabi tutulamazlar.


 


Madde
5 - On
iki yaşını bitirmemiş olan çocuklar bakıma muhtaç sayılır.


 


BÖLÜM: 2


Mükellefiyet tatbikını istemeğe salahiyetli makamlar ve
vazifeleri


 


Madde 6 – Mükellefiyet tatbikını istemeğe salahiyetli askeri makamlar
şunlardır:


a)
Milli Müdafaa Vekaleti,


b)
Müstakil tugay komutanlıkları ile daha üst komutanlıklar (Deniz, hava dahil)


c)
a ve b fıkralarında yazılı makam sahiplerinin salahiyetli kılacakları kendi
levazım başkanları ve müfrez birlikler komutanları.


 


Madde
7 – Bir
mükellefiyet dairesinde aynı zamanda muhtelif kıtalar (Kara, deniz, hava)
bulunduğu takdirde mükellefiyet emirleri bunların cümlesine komuta etmek
salahiyetini haiz komutan tarafından verilir.


Milli Müdafaa Vekaletince Ordunun umumi ihtiyaçları için
konulan mükellefiyetlere Vekaletin müsaadesi olmadıkça başka makamlarca el
konamaz.


 


Madde 8 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu bulunmıyan yerlerde mükellefiyetin acele
tatbikına zaruret hasıl olup da usulü dairesinde Komisyona müracaata imkan
olmıyan haller müstesna olmak üzere mükellefiyet emirleri daima Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonlarına hitaben verilir.


 


Madde 9 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti emrini alan Komisyon Reisi derhal Komisyonu içtimaa davet
eder ve aza derhal toplanır. Komisyonda kanunun 8 inci maddesinde yazılı nisap temin
olunamadığı ve iş de acele olduğu takdirde keyfiyetin bir zabıt varakasiyle
tevsik olunması üzerine mükellefiyet, Komisyon Reisinin yardımiyle, ciheti
askeriyece doğrudan doğruya tatbik ve temin olunur.


 


Madde
10 – Bir mahalde Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu veya
tali komisyon bulunmaz veyahut bir mükellefiyetin acele tatbikıne zaruret hasıl
olup da bu komisyonlara müracaat mümkün olmazsa mükellefiyeti doğrudan doğruya
tatbika salahiyetli olan makam veya mükellefiyet emrini hamil memurlar, mahalli
belediye- den veya köy ihtiyar heyetinden ve bunlar da bulunmadığı takdirde o
yerin halkından birine müracaatla mükellefiyet tatbik olunacak şeylerin
doğrudan doğruya ahaliye tevzii için kendisine yardım edilmesini ister.


 


Madde
11 – Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu talep olunan
şeyin kendimen balarının fevkinde olduğunu beyan ederse evvel emirde kendi
menbalarının müsaade ettiği miktarı vermeğe mecburdur. Bu halde ciheti askeriye
bunu tahkik vetesbit eder. Bildirilen miktardan fazlası meydana çıkarılacak
olursa ancak ihtiyaç miktarına el koyar ve saklayanlar hakkında takibat
yapılmak üzere merciine bildirir.


Muztar
haller haricinde bir ailenin ve ziraat hayvanlarının yeni istihsal zamanına
kadar olan yiyeceklerine mükellefiyet tatbik olunamaz.


Bu
halleri oradaki en büyük komutan tayin eder.


 


Madde 12 – Mükellefiyet
emrini hamil bir müfreze komutanı emrindeki kıtanın iaşesini gittiği mahalde
mükellefiyet yoliyle temin zaruretinde kalırsa aldığı erzakın kaç günlük
olduğunu ve nizami istihkakın neden ibaret bulunduğunu vereceği mükellefiyet
karnesine yazar.


 


Madde 13 – Müstesna
hallerde müfrez bir kıta komutanı mükellefiyet karnesini hamil olmadığı
halde emrinde bulunan insan ve vasıtaların yevmi istihkaklarını icabında şahsi mesuliyeti altında ve şahsi senediyle
mükellefiyet yoliyle alır ve keyfiyeti derhal üstüne bildirir.


 


Madde
14 – Kısmi veya umumi seferberlik haline münhasır ve
müstesna olarak, Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 9 uncu maddesindeki
şerait altında, bir deniz kuvvetine veya hali infiradda bir harb gemisine
komuta eder, her denizsubayı gemisine ve maiyetindeki insanlara kati surette
lüzumlu olan ihtiyaçlarım ükellefiyet yoliyle tedarik edebilir.


 


Madde 15 – Umumi
seferberlikte bir deniz kuvveti komutanı zaruret halinde her zaman ve her yerde
tüccar gemilerine vesair deniz ve hava vasıtalarına bütün malzeme, teçhizat,
hamule ve eşhas ve mürettebatiyle birlikte mükellefiyet koyabilir.


 


Madde 16 – 6
ncı madde mucibince mükellefiyet tatbikini istemeğe salahiyetli olanlar bu iş
için tavzif edecekleri subay ve memurlara mükellefiyet karneleri verirler.


 


Madde
17 – Kanunun 5 inci maddesi mucibince harb mevkilerinde
kalan ahalinin ihtiyacını temin için mükellefiyet tatbik edilmek lazım gelirse
komutan tarafından valiler, kaymakamlar ve nahiye müdürleri veya belediye
reisleri memuriyetleri mıntakası dahilinde bu mükellefiyetin usulü dairesinde
mükellefiyet komisyonları vasıtasıyla tatbik ettirilmesine memur edilebilirler.
Bu halde işbu memurlara matbu evraktan lüzumu kadar verilir.


 


Madde
18 – 6 ncı maddenin c fıkrasında yazılı makam sahipleri
icraatı mütaakip ellerinde kalan mükellefiyet karnelerini ve diğer matbu evrakı
derhal kendilerine salahiyet vermiş olan makama iade ederler.


 


BÖLÜM: 3


Mükellefiyet tatbik eden komisyonlar ve bunların ihzari ve
icrai vazifeleri


 


Madde
19 – Kanunun 8 inci maddesinde teşekkül tarzları ve
vazifeleri gösterilen Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her vilayet ve
kaza merkezinde ve tali komisyonlar ise nahiye ve köylerde bulunur.


 


Madde 20 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının kırtasiyesi Dahiliye Vekaletince temin
edilir. Seferi matbu evrakı Milli Müdafaa Vekaletinden gönderilir.


 


A - Hazarda ihzarı ve ihsai
vazifeler


Madde 21 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının hazarda yapmakla mükellef oldukları
ihzari ve ihsai tetkikler biri tahrir ve tesbit, diğeri teftiş ve tetkik olmak
üzere iki kısımdan ibarettir.


 


Madde
22 – Tahrir ve tesbit, senede bir defa olarak Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonları tarafından yapılır:


Bu
işe esas olmak üzere Milli Müdafaa Vekaletince gönderilen cetvellerde müfredatı
yazılı maddelerden kaza dahilinde hangilerinin ne miktarda mevcut olduğu ve
istihsal edildiği Ticaret, Sanayi ve Ziraat Odalarında mevcut malümattan ve
İstatistik Umum Müdürlüğünce tanzim edilen istatistiklerden, Maliye, Belediye,
Gümrük ve İnhisarlar İdarelerinde ve M. M. Mükellefiyeti Komisyonlarındaki
nakil vasıtaları kayıtlarından, Sıhhat Müdürlüğünden ve icabında bütün Devlet
teşkilatından istifade etmek suretiyle tahrir ve tesbit olunur.


 


Madde 23 – Her
kazada esaslı tetkikat neticesi vücude getirilecek olan bu cetveller dört nüsha
olarak tanzim olunur. Ve altları M. M. Mükellefiyeti Komisyonunca tasdik
edildikten sonra bir nüshası Komisyonda alıkonur. Diğer üç nüshası da
kazalardan vilayetlere gönderilir. Vilayetler kazalardan aldığı cetvellerin
birer tanesini merkez kazasına ait cetvelle birlikte Milli Müdafaa Vekaletine
gönderir. Üçüncü nüshaları vilayet M.M. Mükellefiyeti Komisyonlarında saklanır.
Dördüncü nüshaları da topluca mıntakasında bulunduğu kolordu komutanlıklarına
gönderilir. Cetveller muhteviyatı (Ton, aded, kangal, metre mikabı ilh...)
olmak üzere açıkca gösterilmeli ve seferberlik hazırlıklarını aksatacak olan
hiç bir şüphe ve muhabereye meydan verilmemelidir.


 


Madde
24 – İşbu cetvellerdeki bütün kuyudat ve malümat mahrem
tutulur ve mahrem saklanır.


 


Madde
25 – Komisyonlar cetvelde yazılı maddeleri şu ana hatlar
dairesinde tanzim ve tesbit ederler.


a)
Ticaret odalarında sınıf ve dereceleri malüm olan tacirlere, şirketlere ve
şahıslara, fabrikalara, imalathanelere ve
toptancılara ait mağaza, depo, ambar, silolarda ve hallerde stok halinde mevcut
yiyecek, giyecek ile her türlü teçhizat, mayi mahruk yağlar, kauçuk ve inşaat
vesaire malzemesi gibi her nevi maddeler (Gümrük, rıhtım, banka, demiryolları
depo ve ardiyeleri dahil,)


b)
Şirketlere ve şahıslara ait su ve hava nakil vasıtaları ve canlı cansız kara
nakil vasıtaları ve bunların tip, kabiliyet ve miktarları,


c)
Makine, fabrika alat ve edevatı ve her nevi sanata mütaallik tezgah ve takımlar,


d)
Sıhhi ve baytari hususlara ait istihsal yerleri, ecza ve ilaç depoları ve
eczaneler.


 


Madde 26 – Tahrir
ve tesbitte mevcut olan mevat ve malzeme yurt kaynaklarını bilmek bakımından
esastır. Ayrıca matbu cetvellerin mahsus hanesindeki "her zaman bulunan
miktar" ise tahavvülata uğramıyacak tarzda hesap edilerek doldurulur.


 


Madde
27 – Nerede bulunursa bulunsun Devlete ait maddeler ve
malzeme tesbitten hariç bırakılır.


 


Madde 28 – Komisyonlar
tahrir ve tesbit muamelesine her sene 1 inci Teşrin ayı başında başlarlar ve bu
muameleyi nihayet bir buçuk ay içinde bitirirler. Valiler vilayetlerine ait
tahrir ve tesbit cetvellerini İkinci teşrinin 15 inde postaya
vererek M. M. Vekaletine gönderir. Hasat
zamanları erken olan vilayetlerde hasadı mütaakip tahrir ve tesbit muamelesi
yapılır.


 


Madde
29 – Her üç ayda bir M. M. Mükellefiyeti Komisyonları
ellerinde bulunan tahrir ve tesbit cetvellerinde yazılı maddelerin ne miktar
artıp eksildiğini aynı menbalardan teftiş ve tetkik ederler.


Bir yangın veya ticaret terki, ihracat ve ithalat gibi
sebeplerle vuku bulan artıp eksilişin mucip
sebepleri cetvelin mahsus sütunlarına yazılarak ve bu hale dair komisyonca
meşruhat verilerek mezkür cetvelin bir
sureti nihayet 15 Nisana kadar Milli Müdafaa Vekaletine gönderilmiş bulunur.


Yukarıda
yazılı olanlardan başka Milli Müdafaa Vekaleti lüzum gördüğü zamanlarda da
tahrir ve tesbit işini yaptırır.


 


B - Canlı cansız kara nakil
vasıtalarında ihzari ve ihsai vazifeler


Madde
30 – Nakil vasıtalarının ne zaman ve ne şekilde tahrir
edileceği Milli Müdafaa Vekaleti tarafından zamanında Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonlarına bildirilir. Tahrir için lazım olan cetvel ve
defterler ve harcırahlar Milli Müdafaa Vekaletince temin edilir.


 


Madde 31 – Nakil
vasıtalarının tahrir emrini alan Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonu kanunun
23 üncü maddesinde yazılı tahrir heyetini tesbit eder. Bir komisyon
mıntakasında temin edilemiyen veteriner ve mütehassıslar diğer komisyon
mıntakalarındaki sivil ve askeri veteriner ve mütehassıslardan alınmak
suretiyle temin edilir. Veteriner bulunmadığı takdirde atlı sınıflardan subaylar
verilir. Tahrir heyetlerinin tesbit ve kurulmasında mahallinden tedarik
edilemeyen veteriner ve mütehassıslar
kolorduca tamamlanır.


 


Madde 32 – Tahrir
heyetlerinin muayyen olan günde toplanma yerinde bulunmamalarından ve nakil vasıtalarının bu yerlerde bulundurulmamasından
alakalı mülkiye memurları mesuldür.


Nakil
vasıtalarını mazeretsiz getirmeyenler hakkında tahrir heyeti ve ihti-yar heyeti
müşterek mazbata yaparak kanuni takibat yapılmak üzere Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonuna verirler.


 


Madde
33 – Nakil vasıtaları tahrir yerlerine her türlü
teçhizatları, koşumları ve yedek parçalariyle
birlikte getirilir. Ve tahrir cetvellerine vasıtalarla birlikte bunlar da
yazılır. Noksanları işaret edilir.


 


Madde
34 – Kanunun 24 üncü maddesi mucibince yapılacak
tahrirlerde bir toplanma yerinde bulunan yabancı köylülerin ve bunlara ait
nakil vasıtalarının yerleştirilmemesinden ve bu esnada toplanma yeri
civarındaki mezruat ve sairenin muhafaza edilmemesinden idare memurları
mesuldür.


 


Madde
35 – Tahrir heyetleri toplanma yerine getirilen bütün nakil
vasıtalarını (Orduya elverişli olan, orduya elverişli olmayan ve istisna
edilen) suretinde üç kısma ayırırlar.


 


Hayvanlar:


Madde 36 – Hayvanlardan
aşağıdaki arızaları göstermiyenler orduya elverişli addolunur. Bu arızalarla
malül olanlarla, yaş haddinden fazla olanlar elverişli olmayan kısma ayrılır.


I - Topallığı mucip derecede kemik şişleri, tedavi ve
ıslahı gayri kabil ayak hastalıkları, müzmin çıkıklar,


II
- Beli salık (Sayı katan), sar'a, illeti sükün, kornaj,


III
- İki gözü kör,


IV-
Alelümum fıtıklar, soluğan (Rie anfizemi,)


V
- Dişleri çiğneme (Madığ) fiiline mani derecede gayri muntazam fazla miktarda
papağan ve noksan olanlar ve dilleri nısfından tamamen kesik olanlar.


 


Madde 37 – Hayvan
Sağlık Zabıtası Kanununun tesbit ettiği hastalıklardan, beygir, katır ve
eşeklerde ruam ve marazı cima ile malül bulunanlar tahrir edilmez ve orduya
alınmazlar. Mahalli hükümete ihbar edilirler.


Lenfanjit, gurm, uyuz, piroplazmoz, şarbon ile malül
bulunanlar tahrir olunurlar. Şifayab olduktan ve karantine müddetini ikmal
ettikten sonra orduya alınırlar.


Çift
tırnaklı hayvanlardan sığır ve mandalarda: sari sıktı cenin veya tederrün ile
malül bulunanlar tahrir edilmez ve orduya alınmazlar. Mahalli hükümete ihbar
edilirler. Hummai kulai "Şap", şarbon, arazi cemre, sari muhiti
zatürrie, piroplazmoz, pastörelloz, uyuz veya barbon ile malül bulunanlar
tahrir edilirler. Şifayap olduktan ve karantine müddetini ikmal ettikten sonra
orduya alınırlar.


Develerde: Çiçek ve uyuz ile malül olanlar tahrir
olunurlar. Şifayap olduktan ve karantine müddetini ikmal ettikten sonra orduya
alınırlar.


Kuduza
musap olan hiç bir nevi ve cins hayvan tahrir edilmez ve orduya alınmaz.
Mahalli hükümete ihbar edilir.


 


Her
nevi at ve öküz arabaları ve kızaklar:


Madde 38 – Kullanılamıyacak derecede hurda olan ve esaslı kısımları
bulunmayan arabalar ve kızaklar orduya
elverişli değildir. Ufak tefek tamirlerle kullanılabilecek nakil vasıtaları
orduya elverişli hanesinde gösterilir. Ve noksanları tesbit edilir.


 


Madde 39 – Bir
arabanın vaziyetinin tesbitinde aşağıdaki esasların gözetilmesi lazımdır.


a)
Sandık kısmında:


Yan,
ön ve arka kapaklariyle taban tahtalarının yükü taşıyabilecek şekilde olması.


b)
Ön kısımda:


Ok, boncuk ağaçları ve haç ağacı, ön, üst ve alt
yastıkları ve bunların birbirine bağlanma demir ve çemberleri bulunması, ön
dingilin parçasız ve eksiz ve dingil başının poyrasına uygun olması, tekerlek
başlığı, parmaklar ve ispitlerin taban demirinin tam olması.


c)
Orta kısmında:


Makas
ağacı ve özek ağacının sağlam olması.


ç)
Arka kısmında:


Alt ve üst yastıklar, arka tekerlek teferruatı
kullanılacak bir şekilde ve noksansız olması.


 


Motörlü
vasıtalarda:


Madde 40 – Motörlü
nakil vasıtalarından çok kulanılmış ve tamir edilmeyecek derecede eskimiş
olanlar orduya elverişli olmayan hanesinde gösterilir ve ne için bu işe yaramaz
oldukları hizalarına işaret edilir.


 


Madde
41 – Kanunun 30 ve 40 ıncı maddelerinde gösterilen hayvan,
araba ve motörlü nakil vasıtarı da tahrir edilir ve cetvelin istisna hanesinde
gösterilir.


 


Madde
42 – Tahrir edilen her nakil vasıtası sahibine bir vesika
verilir. Nakil vasıtaları sahipleri bu vesikaları her soruluşta göstermeğe
mecburdurlar.


 


Madde
43 – Bütün nakil vasıtaları tahrir edilirken şu esaslar göz
önünde tutulur:


1
- Bir köy veya mahalledeki nakil vasıtalarından her şahsa ait olan nakil
vasıtaları bir arada yazılır.


2
- Motörlü nakil vasıtaları cins ve markalariyle arabalar cins ve vasıflariyle,
beygirler ve katırlar cins, hizmet ve eşkalile, manda, öküz ve eşeklerle deve
ve taylar adeden deftere geçirilir. Top çeken öküz ve mandalar ayrıca eşkalile
yazılır.


3
- (Değişik: 20/5/2002-2002/4222K.) Tahrir cetveline evvela en çok nakil
vasıtasına sahip olanlar ve sonra sırasıyla daha az vasıtaya sahip olanlar
kaydedilir. Milli müdafaa mükellefiyeti komisyonundaki deftere de bu sıra ile
geçirilir. Seferberlik ve savaş hali ile bu hallerin henüz ilan edilmemiş
olduğu ancak savaşı gerektirebilecek bir durumun meydana geldiği gerginlik ve
kriz dönemlerinde de mükellefiyet bu sıra üzerinden tatbik edilir.


 


Madde
44 – Arabalar ile motörlü nakil vasıtaları Belediye
kayıtlarından da istifade edilerek tahririn doğruluğu kontrol ve temin edilir.


 


Madde
45 – Tahrir bittikten sonratahrir cetvellerinin altı tahrir
heyetleri tarafından mazbata halinde tasdik edilir. Tahrir cetvelleri Milli
Müdafaa mükellefiyeti komisyonu azaları tarafından dahi mazbata halinde tasdik
edildikten sonra M.M. mükellefiyeti komisyonundaki kütük defterine geçirilir.


 


Madde
46 – Tahrir yapılmıyan senelerde tahrir heyetleri erlerin
son yoklama zamanında merkeze gelen köy ihtiyar heyetlerinin seçecekleri
adamları ve merkezde bu işleri gören belediye memurları Milli Müdafaa
mükellefiyeti komisyonuna çağrılır ve aşağıdaki yazılı işler yapılır.


a)
Telef ve harap olanlarla başkasına devir vesair sebeplerle elden çıkarılan
nakil vasıtalariyle yeniden alınan nakil vasıtaları defter üzerinde düzeltilir.
(Bu değişiklikleri kayıt için kütük defterleri yazılırken her şahsa ait hanede
kafi boşluk bırakılmak lazımdır.)


b)
Tahrir zamanında her hangi sebeple yazılamayan vasıtalar yeniden kaydedilir.


c) O senenin II nci Kanunu başında kanunun 25 inci
maddesinde yazılı asgari yaş haddine giren hayvanları tahrir esaslarına göre
tesbit ve kütük defterine kaydedilir.


 


Madde 47 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her sene II nci Kanununbaşına ait ve
nümunesine göre dolduracakları nakil vasıtaları kuvve cetvelini askerlik
şubelerine verirler.


 


Madde 48 – Köylerde
ve belediye teşkilatı olmayan yerlerde ihtiyar heyetleri ve belediye teşkilatı
olan yerlerde kanunun 27 nci maddesinde yazılı belediye memurları,
mıntakalarında bulunan nakil vasıtalarının nümunesine göre bir kütük defterini
tutarlar ve değişiklikleri bu defterini tutarlar ve değişiklikleri bu defterin
mahsus hanelerine işaret ederler.


 


Madde
49 – Askerlik şubeleri seferi nakil vasıtaları ihtiyaç
cetvellerini nümunesine göre doldurarak M.M. Mükellefiyeti Komisyonlarına hazar
vaktinde verirler ve aynı zamanda M.M. Mükellefiyeti Komisyonu mıntakasından
alınacak bütün nakil vasıtalarının yüzde nispetini de bildirirler.


 


Madde
50 – M.M. Mükellefiyeti Komisyonu bu cetvelleri alınca
hemen içtima ederek istenilen nakil vasıtalarını şubeden verilen nispet
dahilinde köy ve mahallelere taksim eder. Bu suretle her köy ve mahalleden aynı
yüzde nispeti dahilinde nakil vasıtası almak suretiyle her hangi bir mıntıkanın
daha ağır bir mükellefiyete tabi tutulmamasını temin eder.


 


Madde
51 – Her köy ve mahalleden alınacak nakil vasıtaları
miktarı tesbitedildikten sonra kütük defterlerindeki sıra numarasına göre
lüzumu kadar nakil vasıtasına mükellefiyet tatbik
edilir. Mükellefiyet tatbik edilecek nakil vasıtaları için nümunesine göre her
şahıs namına bir (Vesait celp pusulası) ve her köy için de bir (Getir emri)
doldurulur.


 


C - Nakil vasıtalarına ve
teferruatına kıymet takdiri


Madde
52 – M. M. Mükellefiyeti Komisyonları her sene II nci
Kanunun başında her nevi at ve öküz arabalarıyla bunların koşum takımları ve
teçhizatına ve hayvanların eğer, semer, hamut, keçe, çul, yular vesair
teçhizatına mahsus olmaküzere nümunesine göre bir fiyat cetveli tanzim ederek
askerlik şubeleri vasıtasıyla askerlik dairelerine gönderirler. Askerlik
daireleri mıntakalarındaki komisyonlardan gelen fiyat cetvellerine göre vasati
bir fiyat tesbit ederler. Bu vasati fiyat cetvelinin birer sureti komisyonlara
ve Milli Müdafaa Vekaletine gönderilir. Bu fiyatlar tazminata esas olur.


 


Madde
53 – M. M. Mükellefiyeti yolu ile alınacak 10 yaşından
aşağı muhtelifcins hizmet hayvanlarının bedeli: evsafına, ırklarına,
hizmetlerine, teşekkülat, kudret ve beden ölçülerine ve rayici beldeye nazaran
bir evvelki senenin mubayaasının vasati fiyatları ve ileriki senenin rayicine
göre beş yaşındaki hayvanın kıymeti esas tutularak on yaşından aşağı olan
hayvanların fiyatı tayin ve yeni sene bütçesine dercedilir.


On
yaşında ve daha yukarı yaştaki hayvanlara gelince:


1
- Aynı ebad dahilinde olup yaşları 10, 11 ve 12 olanlar için bütçeye konulan
fiyattan % 25 nispetinde; yaşları 13 ve daha yukarı olanlar için bütçedeki
fiyatlardan % 60 a kadar tenzilat yapılır.


2
- (Değişik: 24/12/1942 - 2/19214 K.) Komisyona getirilen muhtelif cins
hizmet hayvanlarından faaliyet, seyir
ve hareketi cüzi şekilde bozacak amudiyet bozukluğu, topallığı mucip olmıyan sert kemik şişleri (Süro, form,
eparven) ve yumuşak şişler (Molet, Vasigom) ve nişane terk etmiş dağlar gibi
muayyebat gösterenler için komisyonca takdir olunacak bir miktar para
indirilebileceği gibi; Ziraat Vekaletince damızlığa ayrılmayıp satılmasına
müsaade edilmiş safkan Arap, safkan İngiliz ve safkan Angloarap
hayvanları ve yarışlarda muvaffak olmuş
veharalardan satılmış veya dışarıdan getirilmiş safkan veya yarımkan fevkalade
vasıfları haiz hayvanlar da % 25 den fazla olmamak şartıyla komisyon tarafından
daha yüksek fiyatla alınabilir.


Komisyonca
takdir edilen kıymet % 25 den ziyade ise bu gibi hayvanlar ancak Milli Müdafaa
Vekaletinin tasvibi ile alınabilir.


3
- Mübrem teçhizatlariyle beraber alınan vasıtaların kıymetine bu teçhizatın
fiyatları ilave edilir.


 


Ordu ihtiyacı için Milli Müdafaa Mükellefiyeti yoluyla
alınacak hayvanların


asgari beden ölçüleri


 





Hayvanın Hizmeti



Nev'i



Beden
Yüksekliği



Göğüs
Çevresi






Süvari saf bineği



Beygir



1,43



en
aşağı



1,60




en
aşağı






Topçu bineği



"



1,40



"
"



1,57



"
"






Sair binekler



"



1,38



"
"



1,53



"
"






Sahra
top (Çengel ve şıvgar)



"



1,50



"
"



1,70



"
"






Sahra top (Dip)



"



1,55



"
"



1,75



(Ağırlığı
en aşağı 500 kilo)






Dağ top



Katır



1,43:1,50



"
"



1,63



en
aşağı






Süvari Mt.



Beygir



1,35



"
"



1,50



"
"






Nakliye koşumu



"



1,30



"
"



1,47



"
"






Nakliye koşumu



Katır



1,30



"
"



1,47



"
"






Makineli tüfek koşumu



Beygir



1,30



"
"



1,45



"
"






Makineli tüfek koşumu



Katır



1,30



"
"



1,45



"
"






Mekkari



Beygir



1,30



"
"



1,42



"
"






"



Katır



1,30



"
"



1,42



"
"






 


Madde 54 – Mükellefiyet
yoluyla ordunun istediği şartları haiz, alınacak motorlu0 vasıtaların
kıymetleri, teferruat ve yedek bedelleri hariç olmak üzere yeni olarak
alındıklarına göre bütçede gösterilen fiyat esas tutularak ve
bu tarihten itibaren geçen müddet ve mükellefiyet yoluyla alındığı tarihteki yenilik ve kullanılma bakımından vasıfları
ve durumları tesbit edilerek aşağıdaki tarzda kıymet takdir olunur:


I
- Yapılışları tarihinden itibaren iki sene geçmeyenlerin kıymeti bütçeye
konulan esas kıymetinden % 5 den % 25 e kadar;


II - Yapılışları tarihinden itibaren 2, 3, 4 sene
geçmiş olanların kıymeti, bütçedeki esas kıymetinden % 25 den % 60 a kadar;


III
- Yapılışları tarihinden itibaren beş sene ve daha fazla geçmiş olanların
kıymeti, bütçedeki esas kıymetinden % 60 dan % 80 e kadar tenzilat yapılmak
suretiyle tayin olunur.


Motorlu vasıtalardan kullanıldıkları müddete nazaran
normalden fazla yıpranmış ve iyi bakılmamış olduğu mütehassıs heyetçe tesbit
edilenler için durumuna göre bir sonraki dereceye ait nispetler dahilinde
kıymet takdir olunur.


Bu
vasıtalar:


a)
Bir yedek tekerlek (Lastikli)


b)
Bir lastik pompası (Havalı lastikler için)


c)
Bir gres pompasıç) Bir İngiliz anahtarı


d)
Bir buji anahtarı


e)
Bir jant somun anahtarı


f)
Bir lastik levyesi (Havalı lastikler için)


g)
Dört tane tek ve çift ağızlı anahtar


ğ)
Bir miçiko veya kriko


Gibi
mevcut teferruat ve diğer yedekleriyle birlikte alınır. Bunların komisyonca
takdir edilen kıymetleri esas kıymete ilave olunur.


Tamiri
kabil motörlü vasıtalar takdir edilen kıymetten tamir masrafları tenzil edilmek
suretiyle orduya alınırlar. Tamiri gayri kabil olanlar alınmazlar.
Teçhizatları, koşumları ve yedek parçaları eksik olarak veya matlup vasıfları
haiz olmayarak getirilen nakil vasıtalarının bu noksanları M. M. mükellefiyeti
komisyonları tarafından ikmal edilir.


Komisyon
bütçeye konulan kıymetten yüzde yirmi beşten fazla olmamak şartiyle daha yüksek
fiyatla motörlü vasıta alabilir.


Komisyonca
takdir edilen kıymet yüzde yirmi beşten ziyade ise, Milli Müdafaa Vekaletinin
muvafakati alınmak lazımdır.


 


Arabalarda:


Madde
55 – 1 - M. M. mükellefiyeti yoluyla alınacak nakliye
arabaları için 52 nci maddeye göre esas olarak tesbit edilen kıymetler yüzde
yüz kabul edilir ve bu kıymetin tekerlekler için % 40, sandık için % 20,
dingiller için % 30, oklar için % 10 taksimatı esas tutulmak şartiyle
mükellefiyet suretiyle alındığı andaki durumuna göre kıymet hesap ve takdir
edilir. Eğer tekerleklerinde arıza mevcut ise arıza derecesine göre en çok %
40, sandık, dingil ve oklarında arıza mevcutsa arızalarına göre yukarıda yazılı
nispetler dahilinde esas kıymetinden tenzilat yapılmak suretiyle kıymet tayin
ve tesbit olunur.


II - Yaylı arabaların ve faytonların yeni alındığı
kıymetin yüzde nispetinin kırkı yay, döşeme, tente veya körük için, mütebaki %
60 dan % 24 tekerlekler için, % 12 sandık için, % 18 dingil için, % 6 oklar
için hesap edilmek suretiyle durumlarına göre kıymet takdir edilir.


 


D
- Kara nakil vasıtalarına mükellefiyet tatbikı


Madde 56 – Ordunun
ihtiyacı olan her türlü nakil vasıtalarına Milli Müdafaa Vekaletinin veya salahiyetli komutanlığın göstereceği lüzum üzerine
milli müdafaa mükellefiyeti komisyonları, yahut nahiye merkezlerinde nahiye
müdürünün reisliği altında jandarma komutanı, varsa belediye reisinden, yoksa
nahiye merkezi muhtarından, köylerde muhtarın reisliği altında ihtiyar
heyetinden mürekkep muvakkat tali komisyonlar vasıtasiyle mükellefiyet tatbik
olunur. Fevkalade hallerde mahallin en büyük komutanı tarafından mükellefiyet
tatbik olunur. Bu halde alınan şeylerin fiyat ve cinsleri ciheti
askeriyeden mükellefiyet tatbik edentali komisyonlar tarafından M. M.
mükellefiyeti komisyonuna hemen haber verilir.


 


Madde 57 – Seferberlik
ilanında veya hazırlık kararı verildiği vakit M. M. Mükellefiyeti komisyonu
hemen toplanarak evvelce komisyon tarafından hazırlanmış olan vesait celp pusulalariyle askerlik şubesinden verilecek
diğer ihtiyaçları havi pusulaları icabı yapılmak üzere mahallin en büyük mülkı
amirliğine gönderir. Bu pusulalar, evvelce hazırlanmış tebliğ planına göre
şehir ve kasabalarda belediye ve zabıta memurları ve köylerde nahiye müdürleri
ve muhtarlar vasıtasiyle sahiplerine tevdi ve tebliğ edilir. Aynı suretle
bunlar istenen nakil vasıtalarını toplatarak zamanında topluca ve erat
kafilesiyle ve diğer getirilecek şeylerle birlikte Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonu merkezine getirirler.


 


Madde
58 – Köylerde nahiye müdürleri ve muhtarlar, şehir ve
kasabalarda belediye ve zabıta memurları, evvelce tahrir için getirilmemiş olan
kaçak nakil vasıtaları varsa bunları da kamilen toplayarak M. M. mükellefiyeti
komisyonu merkezine götürmeğe mecburdur. Nakil vasıtalarını sahipleri getirir.
Sahipleri bulunmıyan nakil vasıtaları ihtiyar heyetlerinin tayin edeceği
şahıslar tarafından getirilir. Askerlik şube merkezine veya tesellüm heyeti
merkezine gelinceye kadar hayvanların iaşeleri ve motorlu vasıtaların mevaddı
mahrukası vasıta sahiplerine aittir.


 


Madde
59 – İstenilen nakil vasıtaları her hangi bir sebeple elden
çıkmış veya işe yaramaz bir hale gelmiş ise onun yerine diğer bir elverişli
olanı ihtiyar heyetleri veya belediyeler tarafından seçilerek ve eğer namına
pusula gelen şahısta istenilen vasıta mevcut değilse ihtiyar heyetleri veya
belediyelerce tayin edilecek diğer vasıta sahiplerinden alınarak istenilen
miktar tamamlanır. Yeniden alınacak bu vasıtalar en çok vasıta sahibi
olanlardan seçilir. İstenilen öküz, deve, manda ve eşek ise ihtiyar heyetleri
veya belediyeler bunların en iyilerini seçip getirmeğe mecburdurlar.


 


Madde 60 – M.
M. Mükellefiyeti komisyonları merkeze getirilen nakil vasıtalarını yeniden
muayene ettirerek evvelce yapılan tahrir kayıtlarına göre mutabakat
derecelerini tayin ve son vaziyetlerini tesbit ederler. Bu vaziyet tazminata
esas olur. Teçhizatları, koşumları ve yedek parçaları eksik olarak veya matlup
vasıfları haiz olmıyarak getirilenlerin yerine gelenler içinde bulunan diğer
elverişli olanlardan ayrılır veya yeniden ilaveten celp olunarak temin edilir
ve böylece ciheti askeriyeden istenilen miktar ikmal edilir. Eğer fevkalade
haller dolayısiyle merkezde toplanması lazım gelen vasıtaların bir kısmı gelmemiş
ise veyahut gelenlerden elverişli olmayanlar ayrıldıktan sonra kalanları
ihtiyacı karşılayamazsa seferberliğin gecikmesi tehlikesi varit görüldüğü
takdirde kanunun 34 üncü maddesi mucibince M. M. Mükellefiyeti komisyonu en
yakın menbalardan lüzumu kadar vasıta celp ve ciheti askeriyeye teslim eder.


 


Madde 61 – Arabalar,
koşum ve hayvanlariyle birlikte alınır. Koşum hayvanları olmıyan arabaların
koşum ve hayvanları celp edilecek diğer arabasız koşum ve hayvanlarla ikmal
edilir.


 


Madde 62 – M.
M. Mükellefiyeti komisyonları mükellefiyet tatbik ettikleri nakil vasıtalarının
noksanlarını ikmal ettikten sonra da muayene edip son durumlarına göre
cetvellerini tanzim ederler. Hayvan ve motörlü vasıtalar için bütçeye mevzu
fiyat üzerinden ve arabalarla koşum takımları için de vasati fiyat cetvellerine
göre kıymetlerini tesbit ederler ve nakil vasıtalarının son vaziyetlerine göre
yapılacak kıymet indirme ve çoğaltma işini de 53: 55 inci maddede yazılı
esaslar dahilinde yaparak alınış fiyatlarını tesbit ederler. Bundan sonra bu
vesaitin son durumlariyle fiyatlarını vesait celp pusulalarının dördüncü
nüshasına yazarak altını mazbata şeklinde tasdik ederler. Keza vesait celp
pusulalarının sevk pusulası olarak kullanılacak olan ikinci ve üçüncü
nüshalarını da doldurarak nakil vasıtalarını bu pusulalarla birlikte askerlik
şubesine veya tesellüm heyetine teslim ederler. Askerlik şubesi veya tesellüm
heyeti buna göre bir tesellüm makbuzu tanzim ederek vasıta sahibine, sahibi yoksa
adamına veya ihtiyar heyetine (Sahibine teslim edilmek üzere) verir.


Develer
devecileriyle beraber mükellefiyete tabi tutulur.


 


Madde 63 – Mükellefiyet
yoliyle tedarik olunan nakil vasıtaları bir askeri müfrezeyi veya eşyayı beş
günden fazla taşıyacaksa hareketten evvel mükellefiyet komisyonu ile müfreze
komutanı tarafından bu vesaitin evsafı ve bulundukları haller müştereken tesbit
edilir.


 


Madde 64 – Muvakkat
bir zaman için mükellefiyete tabi tutulan nakil vasıtalarından teşkil olunacak
kafilelere, şahsi mükellefler arasından münasip biri, Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonu tarafından kafile başı tayin olunur.


 


Madde
65 – Bir müfreze veya bir kafilenin nakli için mükellefiyet
suretiyle tedarik olunan vesait zıyaa veya hasara uğrarsa müfreze veya
kafilenin komutanı tarafından nakil vasıtalarının, mevcut ise mal sahiplerine,
aksi halde kafile başına, zıya veya hasarı gösterir bir beyanname verilir. İşbu
beyannameye zararın sebepleri hakkındaki mütalaa ve bu vesaitin evvelden
kıymetleri takdir edilmemiş ise zararın tahmini miktarı yazılır.


Madde
66 – Bundan evvelki maddede yazılı olan beyannameyi
vermekten komutan imtina ederse mal sahibi, bulunmadığı takdirde kafile başı,
hasarın vuku bulduğu mahallin Milli Müdafaa Mükellefiyet Komisyonuna veyahut
salahiyetli mahkemeye derhal müracaat ederek zarar ve hasarın sebeplerini ve
miktarını tesbit ettirir.


 


Madde
67 – Alat ve edevat, makine ve cihazlar ile kara, deniz ve
hava vasıtalarına sekiz günden fazla bir müddet için mükellefiyet tatbik
olunduğu zaman alınmazdan evvel bunların hal ve vasıfları Milli Müdafaa
Mükellefiyeti komisyonu ile bunları alanlar tarafından müşterek imzası ve iki
nüsha halinde bir zabıt varakasiyle tesbit olunur. Hizmet görüldükten sonra
alınan şeyler tamamen veya kısmen iade olunduğu vakıt zarar yoksa makbuz
istirdat olunarak vasıta sahibine yalnız hizmet müddetini gösteren bir vesika
verilir. Zarar varsa bunun şekil ve miktarı ve vasıtanın hizmet müddeti bir
zabıt varakasiyle tesbit edilerek bir nüshası vasıta sahibine verildikten sonra
makbuz istirdat olunur.


 


Madde
68 – Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarında veteriner
bulunmadığı ve mallein tatbik edilemediği
takdirde, bu gibi hayvanların sevk evrakına ve eşkal hanelerine meşruhat
verilerek mürettep bulundukları hayvan depolarında veya kıtalarda malleine tabi
tutulurlar.


(Ek:
9/4/1945 - 3/2397 K.) Bununla beraber, komisyon, getirilen
hayvanlar arasında;


a
- Burun akıntısı olanı,


b
- Ön veya arka bacakları ile gövdelerinde, tesbih şeklinde ve birbirine yakın
şişcikler bulunanı,


c
- Pek düşkün ve yürüyemiyecek bir halde olanı,


ç
- Güçlükle nefes alanı veya tabii olmıyan bir şekilde sık sık soluyanı,


d
- Yürürken gırtlağından, etraftan işitilecek bir şiddetle, ses çıkarını,


e - Kılları düşmüş olanı veya uyuz belirtileri göstereni,
görürler ise, bunları göndertmiyerek, her
halde bir veterinere muayene ettirirler. Bunun için, en yakın askeri veya mülki
makama başvurarak bir veteriner getirtilir ve veteriner gelinciye kadar,
hastalığın diğer hayvanlara ve insanlara bulaşmaması için, hemen, o yer belediye
veya ihtiyar kurulu eliyle, bu gibi hayvanlar, emin bir yerde tecrit edilerek
bakım altına alınır.


 


Madde
69 – Tek tırnaklı ve çift tırnaklı hayvanlar için tatbiki
gereken ve ordu hayvanlarının bulaşık hastalıklara karşı korunmasına matuf olan
aşı ve serumlar hayvan depolarında veya kıtalarda veterinerler tarafından
tatbik olunur.


 


BÖLÜM: 4


Tesellüm heyetlerinin kurulma tarzı ve mükellefiyet
muameleleri örnekleri


 


Madde
70 – Tesellüm heyetlerinin kurulma tarzı:


Tesellüm
heyetleri ordunun teşkilatı arasında ve kadro ile tesbit olunan ambar ve
depoların veyahut muvakkaten teşkil olunan ambarların mesul heyetlerinden
ibarettir. Kendi kadrolarıyla askerlik şubeleri ve birliklerin tesellüm
heyetleri de bu vazifeyi görürler.


 


Madde
71 – Kanunun 4, 57, 58 ve 59 uncu maddeleri hükümlerine
göre tanzimi lazım gelen vesikaların isimleri ve numaraları aşağıda gösterilmiş
ve bunların birer örneği işbu Nizamnameye bağlanmıştır.


Örnek
No:


1 - Askerİ makamlar Milli Müdafaa Mükellefiyeti
Komisyonuna yazılacak mükellefiyet emri,


2
- Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonundan askeri makama cevaben yazılan
mükellefiyet yoluyla alınması takarrür eden maddelerin tesellümü için tezkere,


3
- Askeri makamdan mükellefe verilecek tesellüm makbuzu,


4
- Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonundan tazminatı tesbit için askeri makama
verilecek beyanname,


5
- Askeri makamın tazminat kararı,


6 - Askeri makamın verdiği tazminat kararının mükellefe
tebliğ ve katiyet kesbettirilmesi hakkında mükellefiyet komisyonunun tezkeresi,


7
- I) Tazminat kararının katiyet kasbettiğine dair Milli Müdafaa Mükellefiyet
Komisyonunun askeri makama vereceği cetvel, (Mükellef bir olursa,)


7
- II) (Mükellef çok olursa,)


8 - Askeri makamın yapacağı tahakkuk
müzekkeresi,


9
- Milli Müdafaa Mükellefiyet Komisyonunun tutacağı tekalif defteri.


 


Madde
72 – Yukarıda yazılı evrak hakkında şu suretle muamele
yapılır:


a) Mükellefiyet emri; işbu Nizamnamenin 6 ncı maddesinde
gösterilen salahiyetli askeri makamlar tarafından yazılır. Bunun cilt ve umumi
numaraları, matbaada tab edilirken ve hususi numaraları
mükellefiyet emri yazılırken askeri makam tarafından sıra ile konur.
Mükellefiyet emirleri karne halinde
dip koçanlı olarak tab ve tevzi olunur. Karneler mükellefiyet tatbikine salahiyetli olan makamlardan bu işe memur
edilenlere verildiği takdirde cildin veya vazifenin hitamında, artan dip
koçanlar ve varaklar o mezuniyeti veren makama iade edilir.


b)
Tesellüm makbuzu; mükellefiyet emrini yazan askeri makamın tesellüm heyeti
tarafından tanzim ve mükellefe ita edilir. Bir de kuponu vardır.


c)
Tazminat kararı; mükellefiyeti emreden askeri makamın havalesiyle o makamın
satınalma komisyonu tarafından verilir. Bu karar mükellefiyet emri vermiş olan
makamın tasdikiyle tekemmül eder.


ç) Tahakkuk müzekkeresi; ciheti askeriyece tanzim
edilerek tahsisata mahsuben ita emrine rapt ile mal memurluğuna tevdi olunur.
Tazminatın, Hükümetçe takarrür eden tediye esasına göre (Nakten veya bono
olarak) tediyesi bu müzekkerede gösterilir. Tahakkuk muameleleri Muhasebei
Umumiye Kanununun hükümlerine tevfikan diğer masrafların tahakkuk muameleleri
gibi yapılır.


d)
Tazminat kararının katiyet kesbeylediğine dair cetvel: Bu cetvel için
mükellefin bir veya birden fazla olduğuna göre tanzim edilmek üzere iki türlü
örnek tertip edilmiştir. Askeri makamın tazminat kararı mükellefe tebliğ
edilerek katiyet kesbeyledikten sonra, tazminat tutarı tahakkuka esas olmak
üzere askeri makama hitaben yazılır.


e)
Tekalif defteri; bu defteri mükellefiyet emrini alan mükellefiyet komisyonları
numara ve tarih sırasıyla tanzim ve takip ederler. Mükellefiyet emrinin
komisyonda tatbik safhaları bu defterin boş hanelerinde tarih sırasıyla kayd ve
tesbit olunur. Evrak ve vesaikle müstenidatının doğru olarak kayıt
olunmasından, ahız ve muhafaza edilmesinden, tahrip ve zıyaından Milli Müdafaa
Mükellefiyeti Komisyonunun azasından olan seferberlik müdürü veya memuru,
bunların bulunmadığı yerlerde komisyon reisleri mesuldur.


 Bu
şahıslarda tebeddül vukuunda halefe devir ve teslim yapılır.


 


BÖLÜM: 5


Şahsi Mükellefiyet


 


Madde
73 – Şahsi mükelleflerin yaşları nüfus hüviyet cüzdanlarına
göre tayin olunur. Bu cüzdanları gösteremeyenlerin yaşları ise muayene eden
tabib tarafından, raporla, takdir ve tesbit edilerek haklarında muamele
yapılır. Mükellef nüfus cüzdanını veyahut mensup olduğu nüfus dairesinden
kaydını getirdiği takdirde muamele tashih olunur.


 


Madde
74 – Şahsi mükellefiyete tabi olanlardan hastalık ve
malüliyet iddiasında bulunanlar muayeneye sevk edilirler. Bu muayene askeri
tabipler, bunların bulunmadığı yerlerde Hükümet ve belediye tabipleri, bunlar
da yoksa serbest tabipler tarafından yapılır. Tabibe gidemiyecek kadar hasta ve
malüllerden tabibin bulunduğu yerde olanlar evlerinde muayene ettirilir. Ve
bunlardan uzak köylerdekilerin vaziyetleri küçük sıhhat memurları veya sıhhat
erbaşları vasıtasiyle tesbit olunur. Mezkür sıhhiye memur veya erbaşların köy
ihtiyar heyetleriyle birlikte tanzim edecekleri bir mazbata üzerine hastaya
halin icabına göre mükellefiyetten devamlı veya muvakkat geri kalma vesikası verilir.
Mükellefiyetten devamlı geri kalmayı mucip hastalıklar ve malüliyetler
nizamnameye bağlı cetvelde gösterilmiştir.


 


Madde
75 – Had bir hastalığa musap olanlar tabip tarafından
verilecek raporla nekahetlerinin sonuna kadar mükellefiyetten geri kalırlar.
Tedavisi mahalli vesaitle imkansız görülenlerle tedavisi mümkün olmayan müzmin
veya bünyevi hastalık musapları hakkında da tedavi imkansızlığını tasrih eden
(Mükellefiyetten geri kalma) veya böylelerin yapabilecekleri muayyen
mükellefiyetleri gösteren (Mahdut kabiliyet) raporları verilebilir.


 


Madde
76 – Gebelikleri takip raporiyle anlaşılanlara,
(Mükellefiyetten muvakkat geri kalma) vesikası verilir.


Alameti
aşikar olmadığı halde gebelik iddiasında bulunan kadınlar mümkünse mütehassıslar tarafından muayene edilerek
alınacak raporlara göre muameleye tabi tutulurlar. Mütehassıs bulunmayan
yerlerde tabip raporiyle bu gibiler üç ayı geçmemek üzere mükellefiyetten geri
bırakılabilirler. Üç ay bitiminde kati raporu verirler.


 


Madde
77 – Kadınların şahsi mükellefiyetinde şu sıralar ve
esaslar gözetilir:


I
- Sıra beklemeden kendi isteğiyle gelenler,


II
- 20 - 40 yaş arasındaki kızlarla çocuğu olmayan dul kadınlar,


III
- 20 - 40 yaş arasındaki evli kadınlardan çocuğu olmayanlar,


IV
- 20 - 40 yaş arasındaki kadınlardan bakıma muhtaç çocuğu olmayanlar,


V
- 40 - 50 yaşları arasındaki kadınlar (Yukarıdaki vasıf ve sıralara göre),


VI
- 50 - 65 yaşları arasındaki kadınlar (Yukarı ki vasıf ve sıralara göre),


VII
- 20 yaşından aşağı kız ve kadınlar.


 


Madde
78 – Şahsi mükellefiyete tabi kadınlar aşağıda yazılı
hizmetlerde kullanılırlar:


1
- Dikim ve terzilik, ütücülük, ahçılık hizmetleri, levazım ve harb sanayii
işleri,


2
- Sıhhi ve içtimai muavenet müesseseleri hizmetleri,


3
- Yardımcı hemşirelik,


4
- Hastabakıcılık,


5
- Sıhhiyeye ait depo, fabrika ve laboratuvar hizmetleri,


6
- Pasif korunma hizmetleri (Nizamnamesine göre),


7
- Resmi ve memleket müdafaasına yarayan müesseselerde çalışanların askerliğe çağırılmasından dolayı boş kalan hizmetler
(Yapabilecekleri hizmetler ve tercihan asker olanın aile efradı),


8
- Posta, telgraf ve telefon hizmetleri,


9
- Memleket müdafaasına yarayan hususi fabrikalar işleri,


10
- Köylerde ve çiftliklerde askere gidenlerin bıraktıkları zirai istihsalat
işleri,


11
- Yol ve inşaat işleri (İtiyat ve tahammül kaydiyle)


12
- Devlet demiryolları hizmetleri,


13
- Tramvay, tünel, otobüs vesair nakliyat işleri (Ehliyetlerine göre),


14
- Ahalinin iaşesi hizmeti.


Meslek
sahibi olanlar orduda faaliyet yeri oldukça, mesleklerinde istihdam edilirler.


 


Madde
79 – Şahsi mükellefiyete tabi erkekler:


1
- Hava taarruzlarına karşı korunma teşkillerinde ve işlerinde (Nizamname-sine
göre),


2
- Sıhhi ve içtimai muavenet müesseselerinde ve işlerinde,


3 - Devlet, vilayet ve belediye amme hizmetlerinde,
doğrudan doğruya veya dolayısiyle memleket müdafaasına, ordu ve halkın zaruri
ihtiyaçlarının teminine yarayan resmi ve hususi her türlü teşekkül ve
müesseselerde,


4
- Nakliyat, levazım, muhabere ve istihbarat işlerinde,


5
- Kızılay ve benzerleri hayır cemiyetleri hizmetlerinde,


6
- Memleketin müdafaası işlerinde çalışanların kimsesiz ailelerine yapılacak
yardım işlerinde,


7
- Arazi, yol ve inşaat işlerinde,


8
- Askeri ihtiyaçları karşılayan sair hizmetlerde kullanılırlar.


 


Madde 80 – Kadınlar
kendi köy, kasaba ve şehir sınırları içinde çalıştırılır. Ancak kendi ve
saitiyle beraber nakliye işlerinde çalışmak arzusunda bulunanlar memleket içi
mıntakasındaki geri hizmetlerinde kullanılabilirler.


 


Madde
81 – Kadınlar ve 18 yaşından küçük erkekler:


a)
Gece işçiliğinde,


b)
Maden ve taş ocaklarının yer altı işlerinde,


c)
Sıhhate muzur ve tehlikeli sanayide, yer ve su altı işlerinde,


ç)
Gemilerde kömürcülük ve ateşçilikte;


Kullanılamazlar.


 


Madde
82 – Şahsi mükelleflere verilecek işlerde gözönünde
tutulacak vasıflar ve esaslar aşağıda gösterilmiştir:


a)
Nakliyat işleri:


Nakil
vasıtalarında çalışacaklar kullanacağı nakil vasıtasını işletecek, sevk ve
idare edecek kabiliyette olmalı, ruhi ve hareki arızası bulunmamalıdır.


b)
Yükleme, boşaltma, sırtta taşıma işleri:


Kalp, akciğer, damar, nüha, amudufıkari, masfal ve kemik
hastalıkları musabları, emofilikler, büyük dalaklılar, karaciğeri şiş olanlar,
fıtıklılar, (Vücudun neresinde olursa olsun) adale dumuru, şerç düşüklüğü,
geniş deri tekemmüşleri olanlar bu hizmetleri yapmaya elverişli değildirler.


c)
Muhabere işleri:


Kulakla veya gözle kullanacağı vasıtaya göre kulağının
işitmesi veya gözünün görmesi, haber getirip götüren postaların yürüyüş
kabiliyeti, telefon merkezlerinde çalışanların söylemek kabiliyeti yerinde
olmalıdır. Kekemeler bu işe alınamaz.


ç)
Fabrika, tezgah, imalathane makine işleri:


Bu
işlere ayrılacakların beş duygusu ve dikkati, melekesi, yapacağı işe
kabiliyeti, bilgisi, sıhhati yerinde olmalıdır.


Yiyecek, içecek maddeleri
hazırlayan, nakil ve tevzi eden, gıda maddeleri ve konserve yapan fabrika ve
imalathaneler merkez ve şubelerinde, fırınlarda çalışacakların bulaşıcı
hastalık müsabı olmamaları şarttır. Göze görünür yerlerdeki kerih deri
hastalıkları ve yanıkları olanlar da bu işlerde kullanılamaz.


d)
Sanat işleri:


Sanatlarının
icap ettirdiği meleke ve kabiliyeti haiz olmalıdır.


e)
Yol, arazi ve inşaat işleri:


Açıkta
yol ve arazi üzerine hava tesirlerine maruz kalarak çalışma tahammülünü haiz ve
sıhhati yerinde olanlardan seçilir.


f)
Taş ve ateş ocakları, kömür ve maden ocakları, yer altında tünel ve hafriyat
işleri:


Buralarda çalışacakların gözlerinin görme, akciğerlerinin
teşrihi ve fizyolojik kabiliyeti yerinde olması lazımdır. Kan ve deri hastalığı
bulunmamalıdır. (Bunların sık sık mübadele ve münavebeye tabi tutulmaları
lazımdır.)


g)
Yazı işleri:


Gözleri
iyi görecek, muhakemesi, hafızası, sıhhat ve kabiliyeti yerinde olacaktır.


ğ)
Hasta bakıcılık işleri:


Zeki, dikkatli, müşfik, kabiliyetli, beş duygusu yerinde,
okur yazar, temizliği sever, soğuk kanlı, azası tam ve sağlam olacaktır.


Sirayet
halinde trahomlular bulundukları köy ve kasabanın hudutları dahilinde nezaret
ve tedavi altında görebilecekleri işlere ayrılabilirler.


 


Madde 83 – Seferin
devamınca hizmet görmek üzere tavzif edilecek şahsi mükelleflere, parası alacakları
tazminattan mahsup edilmek üzere askeri ayniyat talimatnamesi hükümlerine göre
aşağıda yazılı melbusat ve teçhizat verilir:


Kaput


Takım
elbise


Çamaşır


İş
elbisesi (Lüzumuna göre ayrıca)


Ayakkabı


Çorap


Peksimet
torbası Lüzumuna göre


Kadınların
işbu Nizamname mucibince seferde görecekleri hizmetlere hazırlanması için hazar
vaktinde teşkilatlandırılması işi ve umumiyetle kıyafete taallük eden hususlar
Milli Müdafaa Vekaleti tarafından tanzim ve tesbit olunur.


 


Madde
84 – Şahsi mükelleflerin muhtelif hizmetlere tayin ve
sevklerinde sıhhi ve ailevi durumları gözden uzak tutulmaz; alışkanlık ve
tahammül derecelerine riayet olunur. İcabında mübadele ve münavebeleri de
yapılır.


 


Madde 85 – Şahsi
mükellefiyete tabi tutulacak kimselerin hazardan tesbit ve tasnifi ve icabında
celp ve sevki Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının vazifeleri
cümlesindendir. Seferberlik müdür veya memuru bulunan yerlerde büro ve yazı
işlerini bunlar tanzim ve idare ederler.


 


Madde 86 – Pasif
koruma teşkilleri ile Devlet, Vilayet ve belediyelere ait amme hizmetlerinde,
memleket müdafaasına, ordu ve halkın zaruri ihtiyaçlarını temine yarayan resmi
ve hususi müesseselerde, vazifeli bulunan kadın ve askerlik çağı dışı erkeklere
vazifelerine halel gelmemek şartiyle Milli Müdafaa mükellefiyetine ait
hizmetler de verilebilir.


 


Madde
87 – Müfreze komutanları kıtalarına refakat eden kılavuz,
sai, sürücü gibi şahsi mükellefleri ve bunların hayvanlarını, bedelleri
alacakları tazminattan mahsup edilmek üzere, kıta eratı ve hayvanları gibi iaşe
eder.


 


Madde 88 – Mükellefiyete
tabi tutulan kılavuzlar, sailer, sürücüler ve iş- çiler hizmetin hitamında
vazife yaptıklarına dair birer vesika alırlar. Bu vesikalar kılavuzlara müfreze
komutanı tarafından, sailere mürsenülileyh tarafından, sürücülere müfreze
komutanı ile müştereken kafile başı tarafından ve işçilere salahiyetli müfreze
komutaniyle birlikte işbaşı tarafından verilir.


 


Madde 89 – Şahsi
mükellefiyete tabi olanların hal ilcasiyle kendilerini iaşe edememeleri
takdirinde alacakları tazminata mahsuben iaşeleri ciheti askeriyece temin
olunur.


 


Madde 90 – Kendilerine
şahsi mükellefiyet tatbik olunan kimse hizmet mevkiini terk ederse Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 66 ncı maddesine göre takibat yapılmak için bu
hali tesbit eden subay hemen keyfiyeti ve suç sahibinin hüviyetini,
ikametgahını alakalı askeri makama verir.


 


BÖLÜM: 6


İskan ve konaklama mükellefiyeti


 


Madde
91 – Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her üç senede
bir defa kolordu komutanları tarafından gönderilen modele tevfikan iskan ve
konaklama için temin edebilecekleri binaları gösterir iki nüshalı bir cetvel
tanzim ederler. Bu cetvellerde toplu bir halde iskana müsait bulunan
meskenlerle köylerde ve müştemilatında perakende bir halde olan meskenler
tefrik olunur ve bu cetvellere aşağıdaki izahat yazılır.


I
- Subaylar için ahali evlerinde temin olunabilecek olan odalar.


II
- Erbaşlarla erler için yatacak yer miktarı ve konacak mesken miktarı.


III
- Ahırlar, garajlar vesair barındırma mahalleri ve bunların alabilecekleri
canlı cansız nakil vasıtaları miktarı.


IV
- Ahaliye, Devlete, belediyelere ait ev, müessese, ahır ve melce olabilecek
sair mahallerde konaklayabilecek insan ve yerleştirilebilecek hayvan ve
malzemenin miktarı;


Şu
kadar ki işbu mahallerden, sahipleriyle kullananların kendileri ve hayvan ve
eşyaları ve iktisadi faaliyetleri için lüzumlu olan mahaller mahfuz tutulur.
Kendi masraflariyle garnizonlarının veya memuriyetlerinin bulundukları
mahallerde ikamet eden subaylarla askeri mensuplarının işgal ettikleri hususi evlerde
memuriyet ve rütbeleri mukteziyatına göre 92 nci maddede yazılı işgal hakları
olan miktar nispetinde sükna mükellefiyetinden istisna edilirlerse de bu
miktarı tecavüz eden kısmında iskan ve konaklama mükellefiyetine tabi olurlar.
Ancak bunların ailesi efradının ikametine lazım gelecek odalar müstesna
tutulur.





Madde
92 – Konaklamalarda:


 





 



Oda Adedi






Generallere:



1 Yatak odası

1 Mesai odası

1 Emir Sb. Odası

1 Emir eri odası






Tugay
ve A.K.lariyle bunların rütbe muadilerine:



1 Yatak odası

1 Emir Sb. Odası

1 Emir eri odası






Tabur K. ve rütbe
muadilerine:



1 Yatak odası

1 Emir eri odası






Bölük K. ve rütbe
muadilerine:



Birer
oda (İskân kabiliyetlerine göre






 


Diğer
bölük subaylariyle rütbe ve muadillerinden iki kişiye müştereken bir oda
verilir


Ve
her bölüğe birer emir eri odası verilir. Bu miktarlar hal ve vaziyetin
müsaadesi nispetinde azami haddir. İskan tertibatı, esas itibariyle
komutanların hal ve vaziyete uygun alacakları tertibatla tanzim edilir.


 


Madde
93 – 91 inci maddede yazılı olan cetvelin bir nüshası Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu tarafından o mıntakanın tabi olduğu kolordu
komutanına gönderilir.


 


Madde 94 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 16 ncı
maddesinin ikinci fıkrası mucibince bedeli gaip şahsaait olmak üzere sükna
tedarikine mecbur oldukları zaman mucip sebeplere müstenit ve tediye olunacak
paranın miktarını mübeyyin bir zabıt varakası tanzim ve mümkün olduğu kadar
süratle alakalılara tebliğ ederler.


 


Madde
95 – Bir mahalde iskan olunan veya konaklayan kıtalara
komuta eden subaylar tarafından her ayın son günü ve keza o mahallin terk
olunduğu gün işgal olunan yerlerin bedelinin tediyesine esas olmak üzere iki
nüshalı bir beyanname tanzim olunur. Vusul ve azimet günleri de yazılarak o
mahallin tabi olduğu Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonuna verilir.


 


BÖLÜM: 7


Demir yollarında, deniz ve hava yollarında ve deniz ve hava
vasıtalarında


ve limanlarında mükellefiyet


 


Madde 96 – İşletme
müesseselerine el konulduğu zamandaki durumları hakkında Devlet Demiryolları ve
Deniz Yolları ve Limanları ve Devlet Hava Yolları İşletme Umum Müdürlükleri
tarafından alakalılarla karşılıklı üç nüsha bir zabıt varakası tanzim edilir.
Bunun biri müessesede ve diğeri alakalı umum müdürlüktekalır ve üçüncü nüshası
da M.M. Vekaletine gönderilir. İhtilaf halinde her iki taraf mülahazalarını bu
zabıt varakalarına yazarlar.


 


Madde 97 – Yukarıki
maddede bahsi geçen umum müdürler, azami istifade temini için, gerek, mevcut
vasıtalarının ve gerek şirketlere veya şahıslara ait olup da emrine geçen bütün
nakil vasıtalarının iyi bir halde muhafazası ve arızalılarının tamir edilerek
emre hazır bulundurulması hususunda baş komutanlığa ve bunun
teşekkülüne kadar Genelkurmay Başkanlığına karşı mesuldürler.


 


Madde
98 – İşletme ve tamir işleri için muktazi yakılacak ve
istihlak edilecek maddeler ve alat ve edevat ile iptidai maddeler ihtiyacı ve
buna ait masraf Milli Müdafaa ve Münakalat Vekaletleri arasında teşkil edilecek
daimi bir komisyon marifetiyle temin ve tedarik olunur. Şirketlere ve hususi
şahıslara ait vesait için sarf edilecek işletme ve tamir masrafı bu şirketlere
veya şahıslara verilecek tazminattan mahsup edilir.


 


Madde
99 – Şirketlere veya hususi şahıslara ait nakil
vasıtalarının işletme idareleri lüzumlu görülecek bir kadro ile Devlet işletme
idarelerine bağlanır. Bu kadro dahilindeki şahıslara verilecek ücret ve maaşlar
Devlet işletme idareleri tarafından, bunların emsali askere alınmış ise
keyfiyet nazarı dikkate alınmak suretiyle tesbit ve tediye olunur ve bu masraf
şirket veya şahıslara tediye olunacak tazminattan mahsup edilir.


 


Madde 100 – Devlet
Demiryolları ve Deniz Yolları ve Limanları ve Devlet Hava Yolları İşletme Umum
Müdürlükleri kendi emirleri altında gerek Devlete ve gerekse şirketlere veya
hususi şahıslara ait vesait için mükellefiyet tatbik edildiği tarihten
başlayarak, mükellefiyet kaldırılıncaya kadar geçecek zaman zarfında verilen
vazife hakkında ve bu esnada nerede ve ne suretle kullanıldıklarına dair mahal
ve zaman zikredilmek suretiyle hizmet cetvelleri tutarlar. Yine bu idareler
vesaite ait mevaddı müstehlike, tamir, telvin, ücret vesairegibi tekmil
masrafları tesbit ederler. Bu makamlar hesap işlerinde Milli Müdafaa Vekaletine
karşı mesuldürler. Milli Müdafaa Vekaleti işbu masrafları tetkikve tevsik etmek
için icap eden tedbirleri alır.


 


Madde 101 – Mükellefiyetin
kaldırılması halinde işbu vesaitin bulunduğu son durumları 96 ncı maddede adı
geçen umum müdürlükler tarafından ve bu maddedeki tafsilata göre zabıt
varakalariyle tesbit olunur.


 


Madde
102 – Devlete, şirket veya şahıslara ait nakil vasıtalarında
veya bunlara ait müesseselerde vuku bulacak tahribat, işletme idareleriyle
şirket veya mal sahiplerinin ve tahribi yapan veya yaptığı iddia olunan askeri
kıta veya müesseselerin vaka mahallindeki mümessillerinden müteşekkil bir
komisyon tarafından mahallinde tesbit olunur. Bu vesika askeri bir komisyon
veya komiserlikler tarafından tetkik ve tasdik olunarak M. M. Vekaletine
gönderilir. Bunlara ait tazminat Milli Müdafaa ve Münakalat Vekaletleri ile şirket
veya şahısların mesul mümessilleri arasında tesbit olunur.


 


Madde 103 – Başkomutanlık
veya Genelkurmay Başkanlığı demiryolları veya deniz ve hava yollarından bir
kısmını veya tamamını doğrudan doğruya ve askeri idare altında çalıştırmak isterse
bu hususta kanunun 47 nci maddesi mucibince muamele olunur ve işletme tarzı
Başkomutanlık veya Genelkurmay Başkanlığı ile Milli Müdafaa ve Münakalat
Vekaletleri arasında tesbit olunur.


 


Madde
104 – Kanunun 44 üncü maddesine tevfikan deniz yollarına ve
deniz nakil vasıtalarına mükellefiyet tatbikı için işletme müdüriyeti
mümessillerine müracaat olunur. Eğer böyle bir mümessil yoksa ister sahilde
olsun, ister açık denizde bulunsun doğruca geminin süvarisine, bulunmadığı
takdirde, kaptanına müracaat edilir. Bu müracaat tahriri yapılır.


M.
M. Mükellefiyeti Kanununun 42 nci maddesinin 2 nci fıkrasında gösterilen nakil
vasıtalarına vesair vasıtalara mükellefiyet konması halinde süvari ve kaptan
gemide bulunan yolcuları ve el koyan tarafından lüzumsuz görülen hamuleyi gösterilen
her hangi bir iskelede tahliye etmeğe mecburdur. Sefineye vazıyed edilir
edilmez ne halde bulunduğu tesbit olunur. Gemide bulunan bütün levazımat ve
techizatın, yiyecek ve içeceğin ve kezalik mükellefiyet tatbik olunan hamulenin
cinsi ve miktarı bir listeye yazılır. Geminin süvarisi veya kaptanı ile
mükellefiyet koyan makam tarafından tayin edilen mümessiller bu bapta
karşılıklı birer zabıt varakası tanzim ederler. İhtilaf halinde her iki taraf
mülahazalarını bu zabıt varakalarına yazarlar. Bu vesikalar iki asıl nüshalı
olarak tanzim kılınır. Biri sefinenin mümessilinde kalır ve diğer aslı da Milli
Müdafaa Vekaletine gönderilir. Harb sefinesi haline kalbedilmek hali müstesna
olmak üzere tüccar gemilerinin vesair deniz vasıtalarının kumanda heyeti ile tayfa
ve mürettebatı şahsen mükellefiyete tabi
tutulabilir. Bu madde de gösterilen tesbit muamelesini yapmayan veya bu hususta
ihmal ve tekasül gösterenler hakkında kanuni takibat yapılır.


Bu
maddenin hükmü havayollarına ve hava nakil vasıtalarına da şamildir.


 


Madde
105 – El konulan deniz ve hava nakil vasıtalarının
hamulelerine mükellefiyet tatbik edilecekse bunların miktar, cins ve evsafını
mübeyyin karşılıklı bir zabıt varakası tanzim ve mükellefiyet koyan makamla
geminin süvari veya kaptanı ve komutanı tarafından imza olunur. İhtilaf zuhurunda ikitaraf mülahazalarını yazarlar. Bu
hamule Devlet teşkilatından en yakın bir makama makbuz mukabilinde teslim
olunur.


 


BÖLÜM: 8


Mahrukat madenlerine ait mükellefiyet


 


Madde
106 – Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 49 uncu maddesi
mucibince mahrukat madenlerini işletenler
tarafından mahrukat teslimi suretiyle tatbik olunacak mükellefiyet ciheti
askeriyenin nezareti altında cereyan eder.


 


Madde
107 – Bir madenden yıkanmış, yıkanmamış, imal edilmiş veya
edilmemiş kok halinde ve her ne suretle olursa olsun kömür alınması lazım
geldiği zaman mükellefiyet madenin tabi olduğu vilayet vasıtasiyle işletenlere
tebliğ olunur. Mükellefiyet emrine aşağıda gösterilen hususlar yazılır.


1-
Mükellefiyet konulan mahrukatın cinsi, nevi, evsaf ve mahiyeti.


2-
Tayin olunacak tarihte madenin kabiliyetine göre teslim olunacak miktar.


3-
İşletme sahibinin vesaiti müsait ise vagona veya vapura yüklenmiş olduğu halde
maddenin mütat olarak kullandığı iskele ve istasyonlar.


 


Madde
108 – Teslimat Milli Müdafaa Vekaleti tarafından tayin
olunan tesellüm heyetlerine yapılır. Bu memurlar kömürlerin gerek evsafını ve
gerek miktarını tetkik etmek hak ve vazifesiyle mükelleftirler. Madenleri
işletenler bu kömürlerin sevkiyatını temin etmek için bütün levazım, vesait,
eşhas ve müstahdemleri ile muavenet etmeğe mecburdurlar.


 


Madde
109 – Kanunun 53 üncü maddesinde yazılı madenler ile mayi
mahrukat madenleri hakkında da bu bölüm hükümleri caridir.


 


BÖLÜM: 9


Sınai Müesseselere ait mükellefiyet


 


Madde 110 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 52 nci maddesinde yazılı olan sınai
müesseselere mükellefiyet emir ve tatbik etmek salahiyeti M. M. Vekiline
aittir. Mükellefiyet emri vekil veya tevkil edeceği makam vasıtasiyle
müesseseyi işletenlere veya kanuni mümessillerine tebliğ olunur.


 


Madde
111 – Mükellefiyet emrinde müessesenin kabiliyetine göre
askeri ihtiyaçları temin etmesi lüzumu ve mükellefiyet konan mevad ve eşya ile
bunların mahiyet ve evsafı ve teslim edilecek miktar ve teslim zamanı yazılır.


 


Madde
112 – Teslimler, mükellefiyet konan müessesede ciheti
akseriyeden tayin olunan memurlara yapılır. Bu memurlar teslim olunan şeylerin
evsafınave miktarına ait bütün muayene ve
tetkikatı ve tahkikatı icra ederler. Müesseseyi işleten, bu tesellüm
muamelelerinde bütün memur ve müstahdemlerini ve bu muamele için muktazi olan
bütün vesait ve malzemeyi ciheti askeriyece tayin olunan memurların emrine
amade bulundurmaya ve mümkün olan her türlü muavenette bulunmaya mecburdur.


 


Madde 113 – Sahibi
tarafından işletilmek üzere bir sınai müesseseye konulan mükellefiyet işletmeğe
muktazi bütün iptidai maddelere ve malzemeye teşmil edilebilir. Mükellefiyet
konan iptidai maddeler veya malzeme ve stokların müfredatı iki nüsha olarak
tertip olunan defterlere yazılır. Altları usulen meşruhat verildikten sonra,
sayımda hazır bulunanlara imza ettirilir ve bunun bir nüshası müesseseyi
işletene verilir. Diğer nüshası ciheti askeriyece muhafaza olunur.


 


Madde
114 – Bir sınai müesseseye doğrudan doğruya ciheti
askeriyece işletilmek üzere mükellefiyet konması, İcra Vekilleri Heyeti kararı
üzerine M. M. Vekili tarafından işletenlere yazılı bir mükellefiyet emri
tebliği ile yapılır. El konmadan evvel müessesenin bütün bina ve müştemilatı ve
makine vesair işletme teçhizatı ve tesisatı ve mefruşatı ve varsa nakil
vasıtaları ve bunların el konduğu zamandaki vaziyetleri ve malzeme ve mamul ve
mahsullerin, stokların miktar ve vasıfları müessesenin sahibi veya işleteni
veya bunların kanuni vekil veya mümessilleri, bunların bulunmadığı hallerde belediye
teşkilatı olan yerlerde muhtarlık vazifesini gören belediye memurları ile
beraber ciheti askeriyeden müesseseyi tesellüme memur olanlarca tespit edilerek
üç nüshalı bir zabıt varakası tanzim ve iki tarafça imza olunur. Bunlardan bir
nüshası Milli Müdafaa Vekaletine gönderilir, ikinci nüshası müessesenin
sahibine veya kanuni vekil veya mümessiline veyahut bunlara verilmek üzere
belediyeye verilir. Üçüncü nüsha ciheti askeriyenin memurlarınca muhafaza
edilir.


 


Madde
115 – Ciheti askeriye el koyduğu müesseseyi, mümkün olduğu
kadar, işletenin tesis etmiş olduğu usul ve vesaitle işletir.


Ciheti askeriye mükellefiyet emrile kendisine lüzumlu
gördüğü memur ve müstahdemlere de şahsen mükellefiyet koyabilir ve bu
mükellefiyet müessesede müstahdem olanlara isimlerini havi olarak müessese
dahiline yapıştırılan ilanlarla tebliğ olunur.


 


BÖLÜM: 10


Gümrük ambarlarında ve antrepolarında, silolarda, umumi
mağazalarda


vesairede bulunan tüccar mallarına Milli Müdafaa
mükellefiyeti tatbiki


 


Madde 116 – Milli
Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 56 ncı maddesinde gösterilen yerlerdeki tüccar
mallarına mükellefiyet emir ve tatbik etmek salahiyeti Milli Müdafaa Vekiline
aittir. Mükellefiyet emri Vekil veya tevkil edeceği makam vasıtasiyle müessese
işletmelerine veya bunların kanuni mümessillerine tebliğ olunur.


 


Madde 117 – Askeri
makam tarafından vakı olacak talep üzerine 116 ncı maddede yazılı mahalleri
idare edenler buralardaki malların hepsini ciheti askeriyeye bildirmeğe
mecburdurlar. Mükellefiyet emri mükellefiyet tatbik olunan emtianın mahiyet ve
miktarını muhtevi olur.


 


BÖLÜM: 11


Müteferrik hükümler


 


Madde 118 – Muvakkat bir zaman için sırf askeri
ihtiyaçlara çalışmak üzere değirmenlere mükellefiyet tatbik olunduğu vakit
mükellefiyetin tatbiki sırasında bu gayrimenkulün hali, durumu mükellefiyeti
tatbik eden komisyon ile değirmene el koyacaklar tarafından iki nüsha halinde
bir zabıt varakasiyle tesbit olunur. Mükellefiyet kaldırılınca da aynı muamele
yapılır.


 


Madde 119 – Cephede
ve asker veya sivil sıhhat teşkilatı olmıyan sair yerlerde yaralı ve hasta
askerlere bu teşkilata gidebilecek veya sevk olunabilecek bir hale gelinceye
kadar mahalli idare veya köy heyetlerince yapılacak mükellefiyet muamelelerinde
mükellefiyet komisyonları mahsus mahaller tedarik eder ve böyle bir mahal
tedariki mümkün olmazsa hastalar ve yaralılar ahali evlerine verilir. Tedavi
olunacak hastalık sari ise bu hastaların konulacağı binalardan ahali
boşaltılır. Bunlara hastalar tedavi için yerleştirilir. Köylerde ve kasabalarda
zarurat hallerinde yatırılacak hastalara tahsisedilecek binalar ile yatak
takımlarının temiz olmasına dikkat edilir ve mümkünse binalar ve yatak
takımları fenni temizliğe tabi tutulduktan sonra yaralılar ve hastalar
yatırılır. Fevkalade müstacel hallerde M. M. Mükellefiyeti Komisyonu
Merkezinden uzak mahallerde ciheti askeriye hasta ve yaralılara bakmak için
doğrudan doğruya ahaliye mükellefiyet tatbik edebilir. Bu bakım mükellefiyetinde,
sari hastalıklarda halkın sıhhatı nazarı dikkate alınarak icap eden tedbirler
alınır.


 


Madde
120 – Hazır olmayan veya temsil edilmeyen bir kimseye ait
bir şeye mükellefiyet tatbik etmek lazım geldiği ve teklife tabi şeyin başka
suretle istifası kabil olmadığı takdirde komisyon bu kimsenin evinin kapılarını
köylerde muhtar, kasaba ve şehirlerde mahalle mümessilleri ve bunlar da
bulunmazsa komşulardan iki kişi hazır olduğu halde açtırarak mükellef olduğu
şeyleri alır. Orada bulunanların imzasını muhtevi bir zabıt varakası tutulur. Bu
varaka Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonunda muhafaza edilir.


 


Madde 121 – Mükellefiyet
yoliyle alınan herşeye makbuz verildiği gibi şahsan yapılan mükellefiyette de
hizmetin cinsi ve nevi ve mahiyeti ve devam müddeti tasrih edilmek şartiyle
mükellefe bir vesika verilir. Mevcut olmayanlar için verilecek tesellüm makbuzu
Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonunda muhafaza edilir.


 


Madde 122 – Milli
Müdafaa mükellefiyeti hakkında 3634 sayılı kanunun 4, 10, 36, 41 ve 75 inci
maddelerine göre hazırlanmış ve Devlet Şürasınca tetkik edilmiş olan bu
Nizamname hükümleri Resmi Gazete'de basıldığının ertesi gününden itibaren
yürümeğe başlar.


 


Madde
123 – İşbu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti
yürütür.

















 
































Milli
Müdafaa Mükellefiyetinden devamlı geri kalmayı mucip hastalıklar


ve
malüliyetleri gösterir cetveldir


1
- Her iki gözde körlük veya her hangi bir sebeple bu dereceye yakın görme
noksanı.


2
- İleri derecede akıl hastalıkları.


3 - Merkezi asap cümlesinin tedavisi muhtemel olmayan,
nüküsle muttasıf, bedenin faaliyet ve hareketlerini güçleştiren sekellerle
müterafik hastalıkları (Tabes, felci umumi, dimağ urları, münteşir levhavi
tasallüp, sirengomiyeli, uyku hastalığı, felci mütemellil, polyomiyelit ve
benzerleri).


4
- Muhiti sap cümlesinin tedavisi muhtemel olmıyan, nüküsle muttasıf, bedenin
faaliyet ve hareketlerini güçleştiren sekellerle müterafik hastalıkları (Müzmin
asap iltihapları, etraf felçleri, dumur ve şekil bozuklukları, miyo- patiler ve
benzerleri).


5
- Müzmin sehaya iltihabı.


6
- Sar'a (Hakiki).


7
- Bedeni ve ruhi vazifeleri ehemmiyetli surette bozan (Nevrozlar, fobiler,
pisikasteni, nevrasteni, isteri ve benzerleri).


8
- Tam sağırlık ve dilsizlik.


9
- Hançere ve şezenin müzmin, ağır ve tedavisi imkansız hastalıkları.


10
- Ağız, boğaz ve merinin tedavisi imkansız mühim hastalıkları.


11
- Cüzam.


12
- İşe mani olacak kadar büyük veya mühim nedbeler.


13
- Beden neşvünemasının ileri derecede geriliği veya ileri derecede zaafı.


14
- Beden vazifelerini esaslı surette bozan lenfa ukdeleri hastalıkları ve
sekelleri.


15
- Lenf ve kan yapan cihazların şifası kabil olmayan hastalıkları ve
ihtilatları.


16
- Beden hareketlerine ve vazife görmesine engel olan devamlı nikris, romatizma
sekelleri.


17
- Beden vazifelerini ehemmiyetli surette bozan iç ifraz guddeleri hastalıkları
(Diyabet, Bazdov, kreten ve benzerleri).


18
- Vücudun çalışma kabiliyetini ehemmiyetli derecede bozan veya bozabilecek olan
muavazası bozulmuş kalb adelesi, şigafları ve damarlarının devamlıve müzmin
hastalıkları.


19
- Vazife görmesine mani ehemmiyetli şiryan tazyiki yüksekliği veya düşüklüğü.


20
- Kalb anjini (Hunnakısadır.)


21 - Akciğer, kasaba ve pilevranın beden faaliyetini
ehemmiyetli derecede bozan müzmin hastalıkları.


22
- Müzmin, devamlı tedavisi imkansız kasabi asma.


23
- Hazım cihazının ve diğer karın ahşasının beden vazifelerini ehemmiyetli
derecede bozan ve tedavisi kabil olmayan hastalıkları (Mide tümörleri,
müzminkarhalar, karaciğer istihaleleri ve tümörleri, sirozlar, çok büyük
dalaklar, ileri derecede ahşa düşüklüğü, büyük prostat, ihlil darlığı ve
benzerleri).


24
- Kifayetsizlik gösteren müzmin böbrek hastalıkları.


25 - Beden hareketi vazifelerini bozan etraf kısalığı
veya kısmi yokluğu (Betir, tesmim).


26 - Beden hareket ve faaliyetini bozan müzmin kemik,
mafsal, adale ve veter hastalıkları.


27
- Beden hareket ve faaliyetlerini çok ehemmiyetli derecede bozan veya pek fazla
şekil bozukluğu gösteren bel kemiği eğrilikleri ve hastalıkları.


28
- Beden hareketlerine zorluk veren basur memeleri, serç düşüklüğü.


29
- Büyük fıtıklar (Hangi nahiyede olursa olsun).


30
- İleri derecede varis, varikosel, idrosel.


31
- Her hangi bir iş yapmaya mani olacak derecede elin şekil bozukluğu veya
kemiklerinin eksikliği.


32
- Yürüyüşe mani olan ayağın şekil bozukluğu veya kemiklerin eksikliği.


Tenbih:


Gerek mükellefiyetten devamlı geri kalmayı mucip
hastalıklar ve malüliyetlerin tayininde ve gerek arızalı sağlam
ve sakatlara hizmet tayininde zorluğa uğranan vakalarda, ordu mensuplarına ait
Bedeni Kabiliyet Talimatnamesi örnek tutularak muamele yapılır.





 







22/6/1940 TARİH VE 2/13765 SAYILI
BAKANLAR KURULU KARARI İLE

YÜRÜRLÜĞE KONULAN TÜZÜĞE EK VE
DEĞİŞİKLİK GETİREN TÜZÜKLERİN

YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ
GÖSTEREN ÇİZELGE






Ek ve Değişiklik Getiren
Yönetmeliği Yürürlüğe Koyan Kararnamenin






Tarihi



Numarası



Farklı Tarihte
Yürürlüğe Giren Maddeler



Yürürlüğe Giriş
Tarihi






24/12/1942

9/4/1945

22/6/2002



2/19214

3/2397

2002/4222



-

-

-



6/1/1942

21/4/1945

16/6/2002