2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu

MİLLETVEKİLİ
SEÇİMİ KANUNU[1]


 


Kanun Numarası                    :
2839


Kabul Tarihi                           :
10/6/1983


Yayımlandığı Resmî
Gazete  : Tarih  : 13/6/1983        Sayı  : 18076


Yayımlandığı Düstur              :
Tertip : 5                      Cilt   : 22             Sayfa  : 380


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Genel Hükümler


Amaç ve kapsam:


Madde 1 – Bu Kanun, milletvekili seçimi sistem
ve usulünü, seçim çevreleriyle milletvekili sayısını, seçim dönemi ve zamanını,
ara seçimi, seçimin yenilenmesi, seçilebilme ve aday olma esasları ile
milletvekili seçimine ilişkin ilkeleri ve uygulamaları düzenler.


 


Seçim sistemi ve
usulü:


Madde 2 – Milletvekili seçimi tek derecelidir.
Seçim nispi temsil sistemine göre, genel, eşit ve gizli oyla, bütün yurtta aynı
günde yargı yönetim ve denetimi altında yapılır.


Seçmen, oyunu tam bir
serbestlikle kendisi kullanır.


Oyların sayımı, dökümü ve
tutanaklara bağlanması, açık olarak yapılır.


 


Milletvekili sayısı ve
dağılımı:[2][3]


Madde 3 – (Değişik :
27/10/1995-4125/8 md.)


Milletvekili
sayısı 600’dür. (Son iki cümle İptal : Anayasa Mahkemesi’nin;
18/11/1995 tarihli ve E.: 1995/54, K.:1995/59 sayılı Kararı ile).


 


Seçim çevreleri ve
çıkaracağı milletvekili sayısı:


Madde 4 – (Değişik :
27/10/1995-4125/9 md.)


İllerin çıkaracağı
milletvekili sayısının tespitinde toplam milletvekili sayısından (...)[4]
her il'e önce bir milletvekili verilir.


(Değişik fıkra:
23/11/1995-4138/1 md.) Son genel nüfus sayımı ile belli olan Türkiye nüfusu, birinci fıkradaki
illere verilen milletvekili sayısı çıkarıldıktan sonra kalan milletvekili
sayısına bölünmek suretiyle bir sayı elde edilir. İl nüfusunun bu sayıya
bölünmesi ile her ilin ayrıca çıkaracağı milletvekili sayısı tespit olunur.


(...)[5]
nüfusu milletvekili çıkarmaya yetmeyen illerin nüfusları ile artık nüfus
bırakan illerin artık nüfusları büyüklüklerine göre sıraya konulur ve ilk
hesapta iller arasında bölüştürülmemiş bulunan milletvekillikleri bu sıraya
göre dağıtılır. (Ek cümle : 22/10/2009-5922/1 md.; İptal: Anayasa
Mahkemesi’nin; 10/2/2011 tarihli ve E.: 2009/88, K.:2011/39 sayılı Kararı ile.)



Son kalan
milletvekilliğinin verilmesinde, iki veya daha fazla ilin eşit nüfus veya nüfus
artığı göstermesi halinde, bunlar arasında ad çekilir.


Yapılan tespit sonunda,
çıkaracağı milletvekili sayısı 18'e kadar olan iller, bir seçim çevresi
sayılır. Çıkaracağı milletvekili sayısı 19'dan 35'e kadar olan iller iki, 36 ve
daha fazla olan iller üç seçim çevresine bölünür. Bu seçim çevreleri, numara
sırasına göre adlandırılır.


Bu illerin seçim
çevreleri belirlenirken:


a)
Seçim çevreleri, mümkün olduğu ölçüde eşit veya birbirine yakın sayıda
milletvekili çıkaracak şekilde oluşturulur.


b) Mümkün olduğu ölçüde
ilçelerin mülki bütünlüğü dikkate alınır.


c) Aynı seçim çevresinde
yer alacak ilçelerin nüfus ve coğrafi yakınlıkları ile ulaşım imkanları
gözönünde bulundurulur.


Bu illerin milletvekili
sayısının seçim çevrelerine dağıtımında; seçim çevrelerinin çıkaracakları
milletvekili sayısı, nüfusları bakımından illerin milletvekili sayısını tespit
etmeye ilişkin esaslara göre belirlenir.


 


Seçim çevreleri ve
çıkaracakları milletvekili sayısının ilanı:


Madde
5 – Seçim çevreleri ve her seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısı,
Yüksek Seçim Kurulu tarafından,  genel nüfus sayımı sonuçlarının
açıklanmasından itibaren en geç altı ay içinde, 4 üncü madde uyarınca tespit
edilerek Resmi Gazete, radyo ve televizyonla ilan edilir.


 


Seçim dönemi, seçimin
başlangıcı ve seçim günü:[6]


Madde 6 – (Değişik
birinci fıkra: 22/10/2009-5922/2 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçimleri beş yılda bir
Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte aynı gün yapılır.


(Değişik ikinci fıkra:
22/10/2009-5922/2 md.) Bir önceki seçimin yapıldığı tarihten itibaren beş yılın dolmasından
önceki son Pazar günü oy verilir. Oy verme gününden geriye doğru hesaplanacak
altmış günlük sürenin ilk günü seçimin başlangıç tarihidir.


Savaş sebebiyle yeni
seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, Türkiye Büyük Millet Meclisi,
seçimlerin bir yıl geriye bırakılmasına karar verebilir.


Geri bırakma sebebi
ortadan kalkmamışsa, erteleme kararındaki usule göre bu işlem tekrarlanabilir.





Ara seçimi:


Madde 7 – Türkiye Büyük Millet Meclisi
üyeliklerinde boşalma olması halinde, ara seçime gidilir.


Ara seçimleri, her seçim
döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime
gidilemez. Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini
bulduğu hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yapılmasına Türkiye Büyük Millet
Meclisince karar verilir.


Genel seçimlere bir yıl
kala ara seçimi yapılamaz.


(Ek fıkra:
2/1/2003-4778/14 md.) Yukarıda yazılı haller dışında, bir ilin veya seçim çevresinin Türkiye
Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmaması halinde, boşalmayı takip eden doksan
günden sonraki ilk Pazar günü o seçim çevresinde ara seçim yapılır.


 


Seçimin yenilenmesi:


Madde
8 – Seçim dönemi bitmeden önce, seçimin yenilenmesine Türkiye Büyük Millet
Meclisi veya Cumhurbaşkanınca karar verilmesi halinde, durum Bakanlar Kurulu tarafından
kırksekiz saat içinde ilan olunur.


(Değişik fıkra:
10/9/1987-3403/4 md.) Yenileme kararı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından verilmişse
Meclis, seçimin yapılacağı tarihi de belirler. Yenileme kararının
Cumhurbaşkanınca verilmesi halinde, bu kararın verildiği günden sonra gelen
doksanıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy verilir.


 


Sürelerin tespiti:


Madde 9 – Seçimlerin yenilenmesine veya ara
seçimi yapılmasına karar verildiği hallerde, Yüksek Seçim Kurulu, bu Kanun ile
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun ve
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun seçimlere ilişkin olarak tespit ettiği
süreleri kısaltarak uygulayabilir.


 


Seçilme yeterliği:


Madde 10 – Onsekiz yaşını dolduran her Türk
vatandaşı milletvekili seçilebilir.[7]


 


Milletvekili
seçilemeyecek olanlar:


Madde 11 – Aşağıda yazılı olanlar milletvekili
seçilemezler:


a) İlkokul mezunu
olmayanlar,


b) Kısıtlılar,


c) Askerlikle ilişiği
olanlar,[8]


d) Kamu hizmetinden
yasaklılar,


e) Taksirli suçlar hariç,
toplam bir yıl veya daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis
cezasına hüküm giymiş olanlar,


f) Affa uğramış olsalar
bile;


1. (Değişik:
2/1/2003-4778/15 md.) Basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet,
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas
gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan
kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet
sırlarını açığa vurma suçlarından biriyle mahkûm olanlar,


2. Türk Ceza Kanununun
İkinci Kitabının, birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini
aleni olarak tahrik etme suçundan mahkum olanlar,


3. (Değişik:
2/1/2003-4778/15 md.) Terör eylemlerinden mahkûm olanlar,


4. Türk Ceza Kanununun
536 ncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı eylemlerle
aynı Kanunun 537 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci
fıkralarında yazılı eylemleri siyasi ve ideolojik amaçlarla işlemekten mahkum
olanlar.


 


İKİNCİ BÖLÜM


Seçim Öncesi İşleri


Adaylık:


Madde 12 – Bir siyasi partiye mensup olsun veya
olmasın seçilme yeterliğine sahip her Türk vatandaşı bu Kanun hükümlerine göre
milletvekilliğine adaylığını koyabilir.


(Değişik fıkra:
28/3/1986 - 3270/28 md.) 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunun 14 üncü maddesinin 11 inci fıkrası gereğince Yüksek Seçim Kurulunun
tespit ve ilan ettiği seçime katılabilecek siyasi partiler, 2820 sayılı Siyasi
Partiler Kanunu hükümlerine göre, bütün seçim çevrelerinde aday gösterebilirler.
(Son cümle mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)


 


Seçim İttifakı:


Madde 12/A- (Ek:
13/3/2018-7102/15 md.)


Seçimlere katılma
yeterliliği taşıyan siyasi partiler, ittifak yaparak seçime katılabilir.
İttifak yapan siyasi partiler, kendi aday listelerini verir.


İttifak yaparak seçime
katılma kararı alan siyasi partiler, seçimin başlangıç tarihinden itibaren en
geç yedi gün içinde, genel başkanların imzalarını ihtiva eden ittifak
protokolünü Yüksek Seçim Kuruluna teslim eder. Aday listelerinin teslim
edilmesi için belirlenen tarihten iki gün öncesine kadar, aynı usulle ittifak
protokolünde değişiklik yapılabilir.


İttifak protokolünde;
siyasi partilerce belirlenmesi halinde, ittifak unvanı ve kanunlara aykırı
olmayan diğer hususlar yer alır.


Siyasi
partiler, aday listelerinin teslim edilmesi için belirlenen tarihten üç gün
öncesine kadar, Yüksek Seçim Kuruluna bildirimde bulunmak suretiyle ittifaktan
vazgeçebilir. Bu durum, Yüksek Seçim Kurulunca aynı ittifak içerisindeki diğer
siyasi partilere derhal bildirilir. Vazgeçme halinde, ittifak diğer partiler
arasında devam eder. İttifaktan vazgeçmenin bildirilmesini takip eden gün saat
17.00’ye kadar, ittifak içerisindeki diğer siyasi partiler ittifak protokolünü
değiştirebilir veya ittifaktan vazgeçebilir.


Bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esaslar ile seçim ittifakına ilişkin diğer hususlar Yüksek
Seçim Kurulunca belirlenir.


 


İller toplamının en az
yarısında tam aday göstermeyen siyasi partilerin durumu:


Madde 13 – (Değişik
birinci fıkra: 24/8/1991-3757/2 md.) Herhangi bir sebeple iller toplamının en az yarısında 12 nci
maddede öngörülen sayı kadar aday göstermemiş olan veya bu illerin seçim
çevrelerinin herhangi birinde 12 nci maddede öngörülen sayıdan eksik aday
göstermiş bulunan siyasi partilerin genel merkezlerindeki yetkili organlarına
Yüksek Seçim Kurulu tarafından, eksiklerin derhal tamamlanması lüzumu
bildirilir.


İlgili
parti teşkilatı bu tebliğden itibaren iki gün içinde eksik kalan adaylıkları
doldurur. Aksi takdirde o siyasi parti bütün seçim çevrelerinde seçime katılma
hakkını kaybeder.


 


İller toplamının
yarısından fazlasında aday gösteren partilerin durumu:


Madde 14 – (Değişik
birinci fıkra: 24/8/1991-3757/3 md.) Siyasi partiler tarafından iller toplamının yarısından
fazlasında 12 nci maddede öngörülen sayı kadar aday gösterilmiş olmakla beraber
yarıyı geçen seçim çevrelerinin bir veya bir kaçında eksik aday gösterilmesi
halinde, Yüksek Seçim Kurulunca o partinin genel merkezindeki yetkili
organlarına aday listelerinin tamamlanması lüzumu bildirilir.


İlgili parti teşkilatı bu
tebliğden itibaren iki gün içinde o çevrelerin listelerindeki eksikleri
tamamlar. Aksi takdirde, yukarıdaki madde hükmü saklı kalmak şartıyla, adayları
eksik kalan seçim çevresinde o siyası parti, seçime katılma hakkını kaybeder.


 


İtiraz üzerine meydana
gelen eksikler:


Madde 15 – Siyasi partilerin aday listelerinde,
yapılan itirazlar üzerine eksiklik husule geldiği takdirde, Yüksek Seçim
Kurulunun tebliğinden itibaren iki gün içinde bu eksikler tamamlanır. Aksi
takdirde yukarıdaki maddeler hükümleri, bu hallerde de uygulanır.


 


Siyasi partilerin
adayları ve bağımsız adaylar:


Madde 16 – Siyasi partiler anlaşarak müşterek
liste halinde aday gösteremezler.


Siyasi partilere kayıtlı
olmayan kimselerin, herhangi bir siyasi parti tarafından aday gösterilmeleri,
kendilerinin yazılı muvafakatlarına bağlıdır.


(Ek
fıkra: 13/3/2018-7102/16 md.) Seçimlere katılma yeterliliği taşıyan
siyasi partinin seçime katılmaması halinde, bu partinin üyesi, kendisinin ve
üyesi olduğu siyasi partinin yazılı muvafakati alınarak, başka bir siyasi parti
tarafından aday gösterilebilir.


Bir kimse aynı zamanda
değişik siyasi partiden veya aynı partiden aynı seçim için birden fazla seçim
çevresinden aday olamaz, aday gösterilemez ve seçilemez.


Bağımsız adaylar da, aynı
seçim için birden fazla seçim çevresinde aday olamaz ve seçilemez.


(Ek fıkra:
25/4/2018-7140/2 md.) Bir kimse Cumhurbaşkanlığına ve milletvekilliğine aynı anda aday olamaz
ve aday gösterilemez.





Kurullarda görevli
hakimlerin durumu:


Madde 17 – Yüksek Seçim Kurulu ve il seçim
kurulu başkan ve üyeleri ile ilçe seçim kurulu başkanları, bu görevlerinden
ancak adaylıklarını koymaları halinde çekilebilirler. Adaylığı tercih edenler,
bu tercih haklarını genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce, seçimin
yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından başlayarak
yedi gün içinde kullanabilirler.


Adaylığı
tercih edenler, 18 ve 19 uncu maddelerde, memurlar hakkında konulan kayıtlara
tabi olurlar.


İl
ve ilçe seçim kurullarında görevlendirilen hakimlerin görevli bulundukları
seçim çevrelerinde, eşleri ve ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve
sıhri hısımları adaylıklarını koydukları veya aday gösterildikleri takdirde, bu
hakimler seçim kurullarındaki görevlerinden çekilmek ve durumu derhal yetkili
merciine bildirmek zorundadırlar.


Yüksek Seçim Kurulu
Başkanı ve üyeleri, eşleri ve ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve
sıhri hısımları hakkındaki işlemlerde kurul toplantılarına katılamazlar.


 


Adaylık için görevden
çekilmesi gerekenler:[9]


Madde 18 – (Değişik:
8/4/2010-5980/29 md.)


Hakimler
ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, yüksek öğretim kurumlarındaki öğretim
elemanları, Yükseköğretim Kurulu, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeleri, kamu
kurumu ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri ile yaptıkları hizmet
bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, aday olmak isteyen
belediye başkanları ve subaylar ile astsubaylar, aday olmak isteyen siyasi
partilerin il ve ilçe yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile belediye meclisi
üyeleri, il genel meclisi üyeleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
ile sendikalar, kamu bankaları ile üst birliklerin ve bunların üst
kuruluşlarının ve katıldıkları teşebbüs veya ortaklıkların yönetim ve denetim
kurullarında görev alanlar genel ve ara seçimlerin başlangıcından bir ay önce
seçimin yenilenmesine karar verilmesi halinde yenileme kararının ilanından
başlayarak yedi gün içinde görevlerinden ayrılma isteğinde bulunmadıkça
adaylıklarını koyamazlar ve aday gösterilemezler.


 


Görevden ayrılmaya
ilişkin hükümler:


Madde 19 – 18 inci madde kapsamına girenlerin
ayrılma istekleri en yakın amire verilecek bir dilekçeyle yapılır. Dilekçedeki
imzanın sahibine ait olduğu, amir tarafından onanır ve doğruca bağlı bulunduğu bakanlığa
veya kuruma derhal gönderilir. Dilekçe sahibine, dilekçenin alındığına dair bir
belge ve mertebeler silsilesiyle amirlere de bilgi verilir. Aynı esaslar
dairesinde telgrafla da müracaat yapılabilir.


Dilekçenin bakanlığa veya
kuruma geldiği tarihten itibaren, en geç on gün içinde ayrılma isteğinin kabul
edildiği dilekçe sahibine ve amirlerine tebliğ olunur.


Subay ve astsubayların
savaş ve seferberlik hallerindeki ayrılma istekleri hariç olmak üzere, ayrılma
hakkını kazanmış olanların, ayrılma istekleri reddedilemez. 1402 sayılı
Sıkıyönetim Kanununun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası hükmü saklıdır. Ayrılma
istekleri kabul edilen subay ve astsubaylardan milletvekili seçilmemiş olanlar
sonradan bu isteklerinden vazgeçemezler ve silahlı kuvvetlere dönemezler.


Ayrılma hakkını
kazanmamış olduklarından dolayı, ayrılma istekleri reddedilenler, aday
listesine giremezler ve adaylıklarını koyamazlar.


Ayrılma istekleri kabul
edilenler, görev başında bulundukları sürece propaganda mahiyetinde hiç bir
harekette bulunamazlar. Subaylar ile astsubaylar ve görevleri gereği resmi
elbise giyenler, resmi elbiseyle propaganda yapamaz ve bu mahiyette herhangi
bir harekette bulunamazlar.


 


Siyasi partilerin aday
listelerini vermeleri:


Madde 20 – (Değişik
birinci fıkra: 27/10/1995-4125/11 md.) Siyasi partilerin genel merkezleri, seçime katılacakları
seçim çevrelerine ait aday listeleri (...)[10]
Yüksek Seçim Kuruluna (...)10 alındı belgesi karşılığında ön seçim gününden en geç on gün sonraki gün,
saat 17.00'ye kadar verirler.


Yüksek Seçim Kurulu,
bunları derhal il seçim kurullarına bildirir. Yüksek Seçim Kurulu, bütün siyasi
partilerin aday listelerini Resmi Gazete ve radyo ile il seçim kurulları da
kendi çevrelerine ait olanları alışılmış araçlarla geçici listeler halinde ilan
ederler.


 


Bağımsız adayların
müracaatı:


Madde 21 – (Değişik
birinci fıkra: 27/10/1995-4125/12 md.) Bağımsız milletvekili adaylığı için yapılacak başvuru, adayın
milletvekili seçilmek istediği çevrenin il seçim kurulu başkanlığına, bu
Kanunun adaylık için aradığı şart ve nitelikleri taşıdığını belirten bir yazı
ile (...)[11]
yapılır. Kurul başkanlığı başvurunun alındığına ilişkin bir belge verir ve
derhal Yüksek Seçim Kuruluna duyurur. Yüksek Seçim Kurulu bu başvuruları, il
seçim kurulları da kendi çevrelerine ait olanları, alışılmış araçlarla geçici
listeler halinde ilan ederler.


Bağımsız adaylık için
başvuranlar, en yüksek derecedeki Devlet memuruna mali haklar kapsamında
yapılmakta olan her türlü ödemelerin bir aylık brüt tutarını ilgili mal
sandığına emaneten yatırıp makbuzunu milletvekili seçilebilmek için gerekli
başvurma belgelerine eklerler.[12]





Adaylara karşı itiraz:


Madde 22 – Adayların geçici olarak ilanından
itibaren iki gün içinde il seçim kuruluna itiraz edilebilir. İtirazlar, İl
seçim kurullarınca, en geç iki gün içinde karara bağlanır.


İlgililer, bu kararlara
karşı iki gün içinde Yüksek Seçim Kuruluna itiraz edebilirler.


Yüksek Seçim Kurulu, üç
gün içinde ve en geç, kesin aday listelerinin ilanı gününe kadar bu itirazları
karara bağlar.


 


Adayların incelenmesi:


Madde 23 – Bir il, bir kaç seçim çevresine
bölünmüş olsa bile il seçim kurulları, kendi seçim çevrelerinin adayları
hakkında yaptıkları inceleme sonunda, bu Kanunda yazılı adaylık şartlarında
noksanlık veya aykırılık bulunduğunu görürlerse, durumu geçici ilan tarihinden
itibaren iki gün içinde ilgili adaya, siyasi partilerin il başkanlarına ve
Yüksek Seçim Kuruluna bildirirler.


 


Adayların ilanı:


Madde 24 – Adaylıklar kesinleştikten sonra,
Yüksek Seçim Kurulu bütün adayları oy verme gününden önceki ellibeşinci gün,
seçim çevreleri itibariyle Resmi Gazete ve radyo ile ilan eder.


İl seçim kurulları da
kendi seçim çevrelerindeki adayları, Yüksek Seçim Kurulunun belirttiği tarihte,
alışılmış araçlarla ilan ederler.


 


Adaylıktan istifa ve
ölüm:


Madde 25 – Aday listelerinin kesinleştiği
tarihten, oy verme günü saat 17.00'ye kadar ölüm veya istifa nedeniyle aday
listelerinde meydana gelecek eksilmeler, listelerin tamamlanmasını gerektirmez.
Ancak, aday listelerinde yukarıdaki nedenlerle boşalma olması halinde listedeki
adaylar liste sırasına göre kaydırılmak suretiyle boşalan yerler doldurulur.


 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Seçim Günü İşleri


Kullanılacak oy
pusulasının şekli:


Madde 26 – (Değişik:
27/10/1995-4125/13 md.)


Milletvekili seçimlerinde
kullanılacak siyasi partilerin birleşik oy pusulaları ile bağımsız adayların oy
pusulaları aşağıdaki esaslar dahilinde hazırlanır:


a) Oy pusulaları, 298
sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 14 üncü
maddesinin (1) numaralı bendindeki esaslara uygun olarak, kağıdında
"Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu" filigranı bulunan kağıtlara
Yüksek Seçim Kurulu tarafından bastırılır.


b) Birleşik oy
pusulasının en üstüne "Siyasi Partiler ve Bağımsız Adaylar" ibaresi
yazılır. Bu ibarenin altına seçime katılan siyasi parti temsilcileri huzurunda
Yüksek Seçim Kurulu tarafından çekilen kura sırasına göre, en başta ve ortada
partinin özel işaretinin altında kısaltılmış adı, onun altında da tam yazı
halinde adı, onun altında koyu renkli harflerle parti genel başkanının adı ve
soyadı, belirli bir aralık veya çizgiden sonra çapı iki santimetre olan bir boş
daire basılır ve bütün bunların altı çizilir. Bu çizginin altına o partinin
kesinleşen aday listesinde yer alan adayların ad ve soyadları, aldıkları sıra
numarasına göre yazılır.[13]
(Son cümle iptal Anayasa Mahkemesinin 18/11/1995 tarihli ve E. 1995/54, K.
1995/59 sayılı kararı ile.)


(Ek paragraf:
13/3/2018-7102/17 md.) İttifak yapan siyasi partiler, kuraya ittifak olarak dâhil edilir ve oy
pusulasında yan yana yer alır. Bu partilerin ittifak içerisindeki sıraları da
kurayla belirlenir. İttifak yapan siyasi partilerin sütunlarının üzerinde; kısa
kenarı iki santimetre, uzun kenarı bu partilerin sütunlarının genişliği ile
sütunlarının aralığı toplamı kadar olan, dikdörtgen şeklinde ittifak unvanının
yer alacağı ortak bir bölüm bulunur. İttifakın unvanı yoksa, ittifak unvanı
bölümüne yalnız “İTTİFAK” ibaresi yazılır. Unvanı olmayan ittifakın birden
fazla olması halinde, bunlar başvuru sırasına göre numaralandırılır. İttifak
unvanı bölümü ile aralarındaki boşluk dâhil ittifak yapan siyasi partilerin
sütunlarının tamamı ittifak alanıdır.


c) (Değişik:
8/4/2010-5980/31 md.) Siyasi parti sütunları arasında (0,75) santimetre ve
iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.


d) (Değişik: 8/4/2010-5980/31
md.) Bağımsız adaylar, birleşik oy pusulasının en sağ tarafındaki siyasi
parti sütunundan sonra ve aynı hizada olmak üzere, (0,75) santimetre aralık
bırakılarak, dikey ve kalın bir çizgi çizildikten sonra yerleştirilir. Bir
seçim çevresinde birden fazla bağımsız aday varsa sıra, aralarında çekilecek
kura ile belirlenir. Başta ve ortada bağımsız adayın adı ve soyadı yazılır.
Belirli bir aralık veya çizgiden sonra çapı iki santimetre olan bir boş daire
basılır ve bunların altı çizilir. Birden fazla bağımsız aday sütunları
arasında, (0,75) santimetre ve iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.


Siyasi parti sütunlarının
altında bağımsız adaylara yer verilmez. Ancak, bağımsız aday sayısının fazla
olması ve bunların oy pusulasına yerleştirilmesinin mümkün olmaması halinde,
siyasi parti adaylarından sonra kalın bir çizgi çizildikten ve beş santimetre
boşluk bırakıldıktan sonra tekrar bir çizgi çizilerek, kalan bağımsız adaylar
filigranlı kağıt ebadına uygun olarak yerleştirilir.


e) (Ek: 8/4/2010-5980/31
md.) Oy pusulasında, genel başkan ve adayların nüfus kimlik belgelerindeki
ad ve soyadları tam olarak yazılır. Herhangi bir kısaltma, unvan veya sıfat
kullanılamaz.


f) (Ek:
8/4/2010-5980/31 md.) Birleşik oy pusulasında siyasi partilerin özel
işaretleri, tüzüğüne uygun biçimde renkli olarak bastırılır. Siyasi partilerin
oy pusulasında kullanılacak özel işareti, adı ve kısaltılmış adının
belirlenmesinde parti tüzüğü esas alınır. Tüzüklerine göre, kısaltılmış adları
mevcut olmayan siyasi partilerin, birleşik oy pusulalarında tam adı yazılır.
Birleşik oy pusulalarında, bağımsız adaylar için herhangi bir özel işaret veya
ibare kullanılamaz.


(Ek ikinci fıkra:
8/4/2010-5980/31 md.) Yurt dışı seçmenler tarafından kullanılacak birleşik oy pusulaları, bu
maddede öngörülen usul ve esaslara göre hazırlanır.


 


Birleşik oy
pusulalarının mahalline yollanması ve mühürlenmesi:


Madde 27 – Her sandıkta kullanılacak birleşik oy
pusulaları dörtyüzlük paketler haline getirilerek Yüksek Seçim Kurulunca
numaralanıp mühürlendikten sonra yeteri kadar zarf ile birlikte seçim
çevrelerine gönderilir.


Paketleri alan ilçe seçim
kurulları, hangi numaralı paketin hangi sandık kuruluna verildiğini bir
tutanakla tespit eder.


Paketi
alan sandık kurulu, oy verme günü, oy vermeye başlamadan evvel paketi açar ve
birleşik oy pusulalarının tamamını sandık kurulu mühürü ile mühürler. Sandık
kuruluna gelen seçmene bu oy pusulalarından bir adet verilirken sandık kurulu
mühürünü taşıdığı ve hiçbir tarafında herhangi bir işaret bulunmadığı kurul
üyelerine, müşahitlere ve seçmene gösterilir.


Siyasi partilerin kesin
adaylarının ad ve soyadları liste sırasına göre il seçim kurullarınca basılı
listeler halinde oy verme ve sandık alanında görülebilir yerlere asılır. (Mülga
son cümle: 27/10/1995-4125/21 md.)


 


Oyların kullanma
şekli:


Madde 28 – (Değişik:
28/3/1986-3270/32 md.)


Seçmen,
Yüksek Seçim Kurulu tarafından yaptırılıp sandık kurullarına kadar ulaştırılmış
bulunan ve sandık kurulu başkanında oy verme süresince bulundurulması mecburi
olan ve birleşik oy pusulası ile birlikte kendisine verilen "Evet"
yazılı mühürü alarak oyunu kullanmak üzere kapalı oy verme yerine girer.


(Değişik ikinci fıkra:
12/10/2006-5550/3 md.) Seçmen, "Evet" mührünü sadece tercih ettiği siyasî partiye veya
varsa yalnızca oy vermek istediği bağımsız adaya ait özel daire içine basmak ve
oy pusulasını zarfa koymak suretiyle oyunu kullanır.


(Değişik fıkra:
27/10/1995-4125/14 md.) Oyunu kullanan seçmen oy pusulasını katlayarak zarfa koyar ve zarfı
yapıştırır. "Evet" yazılı mühürü sandık kurulu başkanına geri verir
ve oyunu sandığa atar.


(Değişik dördüncü
fıkra: 12/10/2006-5550/3 md.) Seçmen, "Evet" mührünü bastığı siyasî partiye veya
bağımsız adaya oy vermiş sayılır.


(Mülga beşinci fıkra:
27/10/1995-4125/14 md.)


(Mülga altıncı fıkra:
27/10/1995-4125/14 md.)


 


Geçerli oyların
hesabı:


Madde
29 – (Değişik: 27/10/1995-4125/15 md.) Bir seçim çevresinde seçime katılan
siyasi partinin 28 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca almış olduğu geçerli
oyların toplamı siyasi partinin o seçim çevresinde almış olduğu geçerli oyu
gösterir. (Ek iki cümle: 13/3/2018-7102/18 md.) Ancak
aynı ittifak içerisindeki siyasi partilerin her birinin geçerli oyu; ittifakı
oluşturan siyasi partilerin o seçim çevresinde tek başına aldıkları oy
sayısına, ittifakın ortak oylarından gelen payın ilave edilmesiyle elde edilir.
İttifak yapan her bir partiye ortak oylardan gelen pay; ittifak yapan siyasi
partilerin tek başına aldıkları oyun bu partilerin toplam oyuna bölünmesi ile
elde edilen katsayının ittifakın ortak oyu ile çarpımı sonucu elde edilir.


(Değişik:
27/10/1995-4125/15 md.) Bağımsız adayın almış olduğu geçerli oy, 28 inci maddenin ikinci fıkrası
uyarınca elde ettiği geçerli oyların toplamıdır.


Birinci ve ikinci
fıkralar uyarınca siyasi partiler ile bağımsız adayların aldıkları geçerli
oyların toplamı o seçim çevresinin geçerli oylarını gösterir.


Ülke düzeyindeki geçerli
oylar, bütün seçim çevrelerine ait geçerli oyların toplamıdır.


 


Sayımın tutanağa
geçirilmesi:


Madde 30 – (Mülga:
27/10/1995-4125/21 md.)


 


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Seçimden Sonra Yapılacak İşler


İlçelerde seçim
sonuçlarının birleştirilmesi:


Madde
31 – İlçe seçim kurulu, sandık tutanaklarının birleştirilmesinde, siyasi
partiler ile bağımsız adayların herbirinin aldıkları oy sayısını ve
ittifakların ortak oy sayısı ile ortak oylarından gelen payı tespit ederek
tutanağa geçirir.[14] (Mülga ikinci cümle:
27/10/1995-4125/21 md.)


 


İl Seçim kurullarında
birleştirme:


Madde 32 – İl seçim kurulu, ilçe seçim
kurullarından gelen tutanakları, yukarıdaki maddede belirtilen şekilde
birleştirir ve her seçim çevresindeki;


a) Seçmenlerin sayısını,


b) Oylarını kullanan
seçmenlerin sayısını,


c) İtiraz edilmiş veya
ihtilaflı görülmüş olup da, geçerli sayılarak hesaba katılan oy pusulaları
sayısını,


d) Geçerli sayılmayan ve
hesaba katılmayan oy pusulaları sayısını,


e) Geçerli sayılan ve
hesaba katılan oy pusulaları genel toplamını,


f) (Değişik:
13/3/2018-7102/19 md.) Seçime katılmış olan siyasi partiler ve bağımsız adaylar ile
ittifakların her birinin aldığı oy sayısını,


g) (Mülga: 27/10/1995-4125/21
md.)


h) (Mülga:
27/10/1995-4125/21 md.)


Seçim çevrelerine göre
ayrı ayrı tutanağa geçirir.





Genel baraj ve
hesaplanması:


Madde 33 – (Değişik
birinci fıkra: 23/5/1987-3377/9 md.) Genel seçimlerde ülke genelinde, ara seçimlerde seçim yapılan
çevrelerin tümünde, geçerli oyların yüzde yedisini geçmeyen partiler
milletvekili çıkaramazlar. (Ek cümle: 13/3/2018-7102/20 md.) Seçim ittifakı yapılması
halinde, yüzde yedilik barajın hesaplanmasında
ittifak yapan siyasi partilerin aldıkları geçerli oyların toplamı esas alınır
ve bu siyasi partiler için ayrıca baraj hesaplaması yapılmaz. Bir siyasi parti listesinde yer
almış bağımsız adayların seçilebilmesi de listesinde yer aldığı siyasi partinin
ülke genelinde ve ara seçimlerde seçim yapılan çevrelerin tümünde yüzde yedilik
barajı aşması ile mümkündür.[15]


İl
seçim kurulları, yukarıdaki maddeye göre, birleştirme tutanağını düzenledikten
sonra sonuçları en seri şekilde telgrafla, ayrıca telefon veya telsizle Yüksek
Seçim Kuruluna bildirirler.


Yüksek Seçim Kurulu,
bütün illerden bu şekilde alınan bilgilere göre, Türkiye genelinde geçerli
oyların toplamını yapar ve her siyasi partinin ve ittifakın aldığı geçerli oy toplamını genel
geçerli oy toplamına bölerek, siyasi partilerin ve ittifakların ülke genelinde aldığı oy yüzdesini
hesaplar ve yüzde yedilik barajı aşan siyasi partilerin ve ittifakların isimlerini il seçim kurullarına
bildirir ve ilan eder.15[16]


Bu ilandan sonra, bir
veya bir kaç seçim çevresinde, seçimin iptaline karar verilmesi ülke genelinde
alınan oy yüzdesinin yeniden tespitini gerektirmez.


 


Bir
seçim çevresinde siyasi partiler, ittifaklar ve bağımsız adayların elde
edecekleri milletvekili sayısının hesabı:[17]


Madde 34 – Bağımsız adaylar ve 33 üncü maddede yazılı
oranı aşan siyasi partiler ile bu oranı aşan ittifakı oluşturan partilerin, bir seçim çevresinde elde edecekleri milletvekili sayısı
aşağıdaki şekilde hesaplanır:[18]


(Değişik
fıkra: 27/10/1995-4125/16 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli
ve E. 1995/54, K. 1995/59 sayılı Kararı ile.)


(Değişik
fıkra: 23/5/1987-3377/10 md.) (Değişik birinci cümle: 23/11/1995-4138/2 md.) Seçime katılmış
siyasi partilerin (…)[19] ve bağımsız
adayların adları alt alta ve aldıkları geçerli oy sayıları da hizalarına
yazılır. Siyasi partilerin (…)19 oy sayıları, önce bire, sonra ikiye,
sonra üçe.... ila o çevrenin çıkaracağı milletvekili sayısına ulaşıncaya kadar
bölünür. Elde edilen paylar ile bağımsız adayların aldıkları oylar ayrım
yapılmaksızın en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Seçim çevresinden çıkacak
milletvekili sayısı kadar bu payların sahibi olan siyasi
partilere (…)19 ve bağımsız adaylara rakamların
büyüklük sırasına göre milletvekili tahsis olunur. (Ek cümle:
17/10/1987-3404/1 md.; Mülga: 27/10/1995-4125/21 md.)(…)[20]


Son kalan milletvekilliği
için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde, bunlar arasında ad çekilmek
suretiyle tahsis yapılır.


(Değişik fıkra:
23/11/1995-4138/2 md.) Seçime katılan siyasi partilerden veya ittifaklardan hiçbirisi yukarıdaki maddede yazılı
oranı aşamamış ise milletvekilleri üçüncü ve dördüncü fıkra hükümlerine göre
paylaştırılır.20


(Ek fıkra:
28/3/1986-3270/33 md.; Mülga: 23/11/1995-4138/2 md.)


(Ek fıkra:
13/3/2018-7102/21 md.) (Değişik yedinci fıkra:31/3/2022-7393/2 md.) İttifakın aldığı oy
toplamı genel barajı geçtiği takdirde, seçim çevrelerinde milletvekili hesabı
ve dağılımı, ittifak içerisinde yer alan her bir partinin o seçim çevresinde
almış olduğu oy sayısı dikkate alınarak üçüncü fıkra hükümlerine göre yapılır.


 


Siyasi partilerin
çıkaracakları ülke seçim çevresi milletvekili sayısının hesabı


Madde 34/A- (Ek:
27/10/1995-4125/17 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli ve
E.1995/54, K.1995/59 sayılı Kararı ile.)


 


Siyasi parti
adaylarından seçilenlerin tespiti:


Madde 35 – (Değişik:
27/10/1995-4125/18 md.)


İl
seçim kurulu başkanı alınan sonuçlara göre, o seçim çevresinden; siyasi parti
aday listelerinde ve varsa bağımsız adaylardan seçilenleri tespit eder ve
tutanağın bir suretini o seçim çevresinde ilan ettirir. Diğer bir suretini, bir
hafta süre ile il seçim kurulu kapısına astırır.


 


Milletvekili
seçilenlerin Yüksek Seçim Kuruluna bildirilmesi ve tutanakların verilmesi:


Madde 36 – Milletvekili seçilenler belli olur
olmaz, seçilenlerin ad ve soyadları ve parti adayı iseler mensup oldukları
siyasi parti, il seçim kurullarınca en seri şekilde telgrafla, ayrıca telefon
veya telsiz ile seçim çevreleri de gösterilerek Yüksek Seçim Kuruluna
bildirilir.


(Değişik
fıkra: 27/10/1995-4125/19 md.) Milletvekili seçilenlere il seçim kurulu
tarafından, milletvekili seçildiklerine dair derhal bir tutanak verilir. Bu
tutanaklardan iki örneği de Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına en seri vasıtayla
gönderilir. (İkinci cümle İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 18/11/1995 tarihli ve
E.1995/54 K.1995/59 sayılı Kararı ile.) Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı
tutanaklardan birini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına verir.





Seçim sonuçlarının
yayımı:


Madde 37 – Yukarıdaki maddenin birinci fıkrası
uyarınca il seçim kurullarından bilgi verildikçe, Yüksek Seçim Kurulu bu
bilgileri bekletmeden radyo ve televizyon ile derhal yayımlar.


Bütün
illerden verilecek bilgiler tamamlanır tamamlanmaz, tasdikli tutanak
suretlerinin alınması veya itiraz varsa bu itirazın incelenerek karara
bağlanması beklenmeksizin, her partinin kazandığı milletvekili sayısı ve
milletvekili seçilenlerin ad ve soyadları Yüksek Seçim Kurulunca Türkiye Radyo
ve Televizyonları ile derhal yayımlanır.


Seçim sonuçlarını
gösteren tutanakların bütün illerden gönderilmesi üzerine, Yüksek Seçim Kurulu,
en kısa zamanda Radyo ve Televizyon ve Resmi Gazete ile ikinci bir bildiri
yayımlayarak, iller ve seçim çevreleri itibariyle, milletvekili seçilenlerin ad
ve soyadlarını, seçmen sayısını, oy kullanan seçmen sayısını, katılma oranını,
geçerli oy pusulası sayısını her parti ile bağımsız adayların kazandıkları oy
sayısını açıklar.


Devlete ait bütün
ulaştırma ve haberleşme araçları, seçim kurulları arasında seçimle ilgili
haber, yazı, bilgi ve malzemenin ulaştırılmasında öncelikle kullanılır.


 


Seçim
sonuçlarının Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı tarafından yayımlanması:


Madde 38 – Devlet İstatistik Enstitüsü
Başkanlığı, Yüksek Seçim Kurulu tarafından kendisine verilecek belgelere
dayanarak, iller, seçim çevreleri ve ilçeler, seçim bölgeleri ve sandık
bölgeleri itibariyle, sandık kurulları tutanaklarında bulunan bilgileri en geç,
seçimi takip eden bir yıl içinde yayımlar.


 


Seçimin veya tutanağın
iptali:


Madde 39 – Oyların dökümüne, sayımına veya bu
oyların partiler ile bağımsız adaylara bölümüne ilişkin olarak milletvekili
tutanaklarına yapılan itiraz üzerine yeniden yapılan döküm, sayım ve hesap
sonucunda tutanakların iptaline karar verildiği takdirde, yeniden yapılacak
döküm, sayım ve hesap sonucuna göre seçilmiş oldukları anlaşılanlara Yüksek
Seçim Kurulu tarafından tutanakları verilir.


Bir seçim çevresinde
yapılan seçimin, seçim işlemleri sebebiyle iptaline karar verildiği takdirde, o
seçim çevresinde yeniden seçim yapılır ve Yüksek Seçim Kurulu seçimin iptaline
dair kararla birlikte o çevrede, seçimin yapılacağını Resmi Gazete ve diğer
vasıtalarla derhal ilan eder.


Bu ilandan sonra gelen
doksanıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy verme günüdür.[21]


Yukarıdaki fıkralar
dışında milletvekillerinden bir veya birkaçının tutanaklarının iptaline karar
verildiği takdirde, tutanakları iptal olunan milletvekilleri yerine, 34 ve 35
inci madde esaslarına göre sıradaki adaya tutanak verilir.


Sırada olanlar yetmediği takdirde,
açık kalan milletvekillikleri için Kanunun ara seçimi hakkında kabul ettiği
hükümlere uyulur.


 


Seçim belgelerinin
saklanması:


Madde 40 – Hesaba katılan
ve katılmayan ve itiraza uğramış olan oy pusulaları, sayım ve döküm cetvelleri
ve milletvekilliğine seçilme tutanakları ve seçimle ilgili diğer her türlü
evrak, iki yıl süre ile ilçelerde ilçe seçim kurulu başkanı, illerde il seçim
kurulu başkanı tarafından saklanır ve Yüksek Seçim Kurulunun talebi olmadıkça
hiçbir yere gönderilemez.


 


BEŞİNCİ BÖLÜM


Çeşitli Hükümler


Bağımsız adayların
emaneten yatırdıkları para hakkında yapılacak işlemler:


Madde 41 – (Değişik
birinci fıkra: 27/10/1995-4125/20 md.) Milletvekili seçimi sonucunda bağımsız adayın aldığı oy
seçilmesine yetmezse emanete alınan para Hazineye gelir yazılır.


Ölen veya kanuni süre
içinde adaylıktan vazgeçen veya adaylıkları reddedilen veya yukarıdaki fıkrada
belirtilen sayıdan çok oy alan bağımsız adaylara veya kanuni mirasçılarına
seçimden sonra müracaat etmeleri halinde emanetteki para geri verilir.


 


Özel hüküm bulunmayan
hallerdeki uygulama:


Madde 42 – Bu Kanunda özel hüküm bulunmayan
hallerde, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.


Yüksek Seçim Kurulu,
milletvekili seçimlerinin sağlıklı ve düzenli bir şekilde gerçekleşmesini
sağlamak amacıyla gerekli ilke kararları almaya yetkilidir.


 


ALTINCI BÖLÜM


Değiştirilen Kanun Hükümleri


Madde
43 – 26/4/1961 tarih ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen
Kütükleri Hakkında Kanunun maddelerinde bulunan “Cumhuriyet Senatosuna ilişkin
hükümler” madde metinlerinden çıkarılmıştır.


Madde
44 ila 61 – (Bu maddeler 24 Nisan 1961 tarih ve 298 sayılı
“Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun” un 7, 14, 52,
103, 149, 151, 152, 153, 157, 159, 160, 161, 162, 164, 168, 169, 170 ve 180
inci maddelerinde değişiklik yapılmasına dair olup adı geçen kanundaki
yerlerine işlenmişlerdir.)


 


Madde
62 – (22 Nisan 1983 tarih ve 2820 sayılı “Siyasi Partiler Kanunu”nun
geçici 6 ncı maddesinin değiştirilmesine dair olup adı geçen kanundaki yerine işlenmiştir.)






YEDİNCİ BÖLÜM


Geçici Hükümler


Geçici Madde 1 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten sonra yapılacak milletvekili seçimi için oy verme günü 6 Kasım 1983
tarihidir.


Seçim döneminin başlangıç
tarihi Yüksek Seçim Kurulunca, yukarıdaki fıkrada belirtilen oy verme günü esas
alınarak tespit ve ilan edilir.


Yüksek Seçim Kurulu, bu
Kanun ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında
Kanun ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun seçimlere ilişkin olarak tespit
ettiği süreleri kısaltarak uygulayabilir.


6 Kasım 1983 tarihinde
yapılacak Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin bu Kanunun 6 ncı maddesinde
öngörülen beş yıllık süresinin hesabında, oy verme günü olarak Ekim 1983 ayının
ikinci Pazar gününün tarihi esas alınır.


 


Geçici Madde 2 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
sonra yapılacak ilk milletvekili seçiminde siyasi partilerin seçime
katılabilmeleri için büyük kongrelerini yapmış olmaları şartı aranmaz. Ancak,
Yüksek Seçim Kurulunca tespit ve ilan edilecek seçim döneminin başlangıç
tarihine kadar illerin en az yarısında teşkilat kurmuş olmaları gerekir.


 


Geçici Madde 3 – 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun
geçici dördüncü maddesinde, siyasi parti kurucuları üzerinde, Milli Güvenlik
Konseyinin incelemede bulunmak ve haklarında olumsuz karar alınanların
değiştirilmesini talebetmek yetkisi, aynı kanunun geçici altıncı maddesine
göre, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip yapılacak ilk milletvekili genel
seçimleri için siyasi partilerin kurucular kurulunca tespit edilecek
milletvekilleri adayları hakkında da aşağıdaki esaslara göre uygulanır.


a) Milli Güvenlik
Konseyi; Siyasi Partilerce hazırlanan milletvekili aday listelerini, Yüksek
Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından geçici olarak ilan edildiği tarihten
itibaren oniki gün içinde inceler.


b) Yukarıdaki (a) bendi
hükümlerine göre yapılan inceleme sonunda Milli Güvenlik Konseyince hakkında
olumsuz karar alınan milletvekili adaylarının isimleri ilgili siyasi parti
listelerinden çıkartılmak üzere Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığına bildirilir.
Milli Güvenlik Konseyinin adaylar hakkında aldığı bu karar kesindir.


c) (Değişik:
19/9/1983-155 No.lu M.G.K. kararı)[22]
Milli Güvenlik Konseyinin (a) bendi uyarınca ilk incelemesi sırasında
haklarında olumsuz karar alınması nedeniyle siyasi parti aday listelerinden
çıkartılan milletvekili adaylarının yerine, ilgili siyasi partiler iki gün
içinde yeni adaylarını birer yedeği ile beraber sıralarını da belirtmek
suretiyle Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı aracılığıyla Milli Güvenlik Konseyine
bildirebilirler.


Milli Güvenlik Konseyi
bildirilen bu adaylar üzerindeki incelemesini yedi gün içinde tamamlar.


Yapılan inceleme sonunda
Milli Güvenlik Konseyince adaylıkları olumlu görülenlerin adları Yüksek Seçim
Kurulu Başkanlığına bildirilir.


d) Kanunun siyasi
partilerin seçimlere katılabilmelerine ilişkin hükümleri saklı kalmak koşuluyla
Milli Güvenlik Konseyi tarafından olumsuz karar alınmak suretiyle listeden
çıkartılmış bulunan adaylar nedeniyle listenin, herhangi bir nedenle
tamamlanamamış olması o siyasi partinin kalan adaylarla seçime katılmasına
engel olmaz.


 


Geçici
Madde 4 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapılacak ilk milletvekili
genel seçiminde; Milli Güvenlik Konseyi, Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı
tarafından geçici olarak ilan edilen listedeki bağımsız adayların durumunu,
ilan tarihinden itibaren oniki gün içinde inceler.


Hakkında olumsuz karar
alınan bağımsız aday, listeden çıkarılmak üzere Yüksek Seçim Kurulu
Başkanlığına bildirilir. Milli Güvenlik Konseyinin bağımsız adaylar hakkında
aldığı bu kararlar kesindir.


 


Geçici
Madde 5 – Bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip, yapılacak ilk milletvekili
genel seçimlerinde, seçmenler “Evet” mühürünü sadece tercih ettiği siyasi
partiye veya varsa yalnızca bir bağımsız adaya ait özel daire içine basmak
suretiyle oylarını kullanırlar. Adaylar için tercih işareti kullanılmaz.


Seçmen tarafından ilgili
siyasi partiye ait özel daire içine mühür basıldıktan sonra o partiye ait
listede tercih işaretleri konmuş ise bu işaretler oy pusulasını geçersiz
kılmaz.


Sayımın tutanağa
geçirilmesi, ilçelerde, il seçim kurullarındaki birleştirme işlemleri
yukarıdaki fıkraların esasları gözönünde bulundurularak yapılır.


34 üncü madde uyarınca
partilerin kazandığı milletvekillikleri sayısı tespit edildikten sonra birleşik
oy pusulasında yeralan parti listesindeki sıraya göre o partiden
milletvekilliğine seçilenler tespit edilir.


 


Geçici Madde 6 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren en geç otuz gün içinde Yüksek Seçim Kurulu tarafından son genel nüfus
sayımı sonuçlarına göre, 4 üncü madde uyarınca seçim çevreleri ve her seçim
çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısı tespit edilerek Resmi Gazete, radyo
ve televizyonla ilan edilir.


 


Geçici
Madde 7 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki ilk milletvekili genel
seçimlerinde ilçe seçim kurulu, bir başkan ile altı asıl ve altı yedek üyeden
oluşur. İlçe seçim kurulunun iki asıl ve iki yedek üyesi memurlar arasından,
dört asıl ve dört yedek üyesi seçim çevresinde seçime katılmış siyasi parti
üyeleri arasından seçilir. O seçim çevresinde dörtten fazla siyasi parti seçime
katılmış ise, ilçe seçim kurulunun partili asıl üyelerinin hangi partilerden
alınacağı, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kura ile tespit edilir. Bu
halde partili yedek üyeler asıl üyelik alamayan siyasi partilere öncelik
verilmek suretiyle aynı şekilde kura ile belirlenir.


Bu seçim çevresinde
dörtten az siyasi parti seçime katıldığı takdirde ilçe seçim kurulunun boş
kalan üyelikleri, parti üyesi olmayan ve bu görevi yapabilecek kişilerin
seçilmesi suretiyle tamamlanır.


 


Geçici Madde 8 – Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
sonraki ilk milletvekili genel seçimlerinde sandık kurulu bir başkan ile altı
asıl ve altı yedek üyeden oluşur.


İlçe seçim kurulu
başkanı;


a) Sandık kurulunun
başkanı ile iki asıl ve iki yedek üyesini memurlar arasından,


b) Sandık kurulunun
partili dört asıl ve dört yedek üyesini o seçim çevresinde seçime katılmış
bulunan siyasi parti üyeleri arasından,


Seçer.


O seçim çevresinde
dörtten fazla siyasi parti seçime katılmış ise her sandık kurulu için ayrı ayrı
olmak üzere ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kura ile sandık kurullarının
asıl üyeliğinin hangi siyasi partilere verileceği tespit edilir. Bu halde
sandık kurullarının partili yedek üyeleri asıl üyelik alamayan siyasi partilere
öncelik verilmek suretiyle aynı şekilde kura ile belirlenir.


Sandık kurulu üyesi
olarak görevlendirilecek memur bulunamadığı veya o seçim çevresinde dörtten az
siyasi parti seçime katıldığı takdirde, kurulun boş kalan üyelikleri parti üyesi
olmayan ve bu görevi yapabilecek kişilerin seçilmesi suretiyle tamamlanır.


 


Geçici Madde 9 – Yapılacak ilk milletvekili genel
seçimlerinde;


a) Önceden kütüğe
yazıldıkları halde oy verme tarihinde kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı
olanlar veya ceza infaz kurumlarında hükümlü veya tutuklu olarak bulunanlar oy
kullanamazlar.


b) Yazım veya
güncelleştirme sırasında hükümlü veya tutuklu oldukları için kütüğe
yazılmayanlardan, bilahare tahliye edilenler oy verme gününden önceki onbeşinci
gün saat 17.00’ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe seçim kuruluna
tahliye edildiklerine ilişkin belge ile birlikte başvurmaları ve oy verme
yeterliğine sahip olmaları halinde sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş
olmasına bakılmaksızın kütüğe ve ikametgahlarının bulunduğu sandık listelerine
dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir.


 


Geçici Madde 10 – İlk milletvekili genel seçiminde
kullanılacak seçmen kütüklerinin yazım veya güncelleştirilmesi sırasında yurt
dışında bulunan Türk vatandaşları seçim gününden önceki onbeşinci gün saat
17.00’ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe seçim kuruluna
pasaportlarıyla başvurmaları ve oy verme yeterliğine sahip olmaları halinde
sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş olmasına bakılmaksızın kütüğe ve sandık
listelerine dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir ve durum,
hangi sandıkta oy kullanabilecekleri de belirtilmek suretiyle pasaportlarına
işlenir.


 


Geçici
Madde 11 – İlk milletvekili genel seçiminde kullanılacak seçmen
kütüklerinin yazım veya güncelleştirilmesi sırasında er, onbaşı, kıta çavuşu
veya askeri öğrenci oldukları için kütüğe yazılmayanlardan; terhis edilen veya
askerlikle ilişiği kesilenler ile subay veya astsubay olanlar oy verme gününden
önceki onbeşinci gün saat 17.00 ye kadar ikametgahlarının bulunduğu yer ilçe
seçim kurullarına bu durumlarına ilişkin belge ile birlikte başvurmaları ve oy
verme yeterliğine sahip olmaları halinde sürenin geçmiş ve kütüğün kesinleşmiş
olmasına bakılmaksızın kütüğe ve ikametgahlarının bulunduğu sandık listelerine
dahil edilmelerine ilçe seçim kurullarınca karar verilir.


 


Geçici Madde 12 –
(Mülga: 23/5/1987-3377/14 md.)


 


Geçici Madde 13 – (Ek:
21/11/1995-4135/1 md.)


10.6.1983 tarih ve 2839
Sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 27.10.1995 Tarih ve 4125 Sayılı Kanunla
Değişik 20 nci maddesinin birinci fıkrasındaki on günlük süre, 20 nci Dönem
Milletvekili Seçimlerinde onbeş gün olarak uygulanır ve bu süre kısaltılamaz.
Yüksek Seçim Kurulu seçim takvimi düzenlemesini buna göre yapar.


 


Geçici Madde 14 – (Ek:
23/11/1995-4138/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 1/12/1995 tarihli ve E.
1995/56, K.1995/60 sayılı Kararıyla.)


 


SON HÜKÜMLER


Seçimde oy
kullanmayanlar:


Madde 63 – (Değişik:
28/3/1986-3270/35 md.)


Seçmen kütüğünde kaydı ve
sandık listesinde oy kullanma yeterliği bulunduğu halde, Milletvekilliği genel
ve ara seçimlerinde meşru mazeretleri olmaksızın katılmayanlar, ilçe seçim
kurulu başkanı tarafından onbin lira para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu karar
kesindir.[23]


 


Yürürlükten kaldırılan
kanunlar:


Madde 64 – 24/5/1961 tarih ve 304 sayılı
Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Seçimi Kanunu ile 25/5/1961 tarih ve 306 sayılı
Milletvekili Seçimi Kanunu ve bu kanunların bütün ek ve değişiklikleri
yürürlükten kaldırılmıştır.


 


Yürürlük:


Madde 65 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.


 


Yürütme:


Madde 66 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.





10/6/1983 TARİHLİ VE 2839 SAYILI
KANUNA İŞLENEMEYEN


GEÇİCİ MADDELER


1 – 23/5/1987
tarihli ve 3377 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:


Geçici
Madde – Yüksek Seçim Kurulu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en
geç bir ay içerisinde seçim çevrelerini tesbit eder.


 


 


2839 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK
GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR
TABLO


 







Değiştiren
Kanunun/ KHK’nin Numarası



2839
Sayılı Kanunun Değişiklik Gören Maddeleri



Yürürlüğe
Giriş Tarihi






3270



12, 28,
34, 63



15/4/1986






3377



33, 34,
Geçici Madde 12



3/6/1987






3403



8



11/9/1987






3404



34



19/10/1987






3757



12, 13, 14,
26, 28, 34, 35, 63, 93



26/8/1991






4044



26, 34



1/10/1994






4125



3, 4,
12, 20, 21, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 34, 34/A, 35, 36, 41, Geçici Madde 13




28/10/1995






4135



Geçici
Madde 13



21/11/1995






4138



4, 34,
Geçici Madde 14



24/11/1995






4778



7, 11,
39



11/1/2003






5550



6, 26, 28



20/10/2006






5552



10



28/10/2006






5922



4, 6



30/10/2009






5980



18, 21, 26



10/4/2010






7102



11, 12/A, 16, 26, 29, 31, 32, 33,
34



16/3/2018






7140



16, 3 üncü
maddenin birinci fıkrasındaki değişiklik, 6 ncı maddenin birinci fıkrasında
yapılan değişiklik



Birlikte yapılacak ilk Türkiye
Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin takvimin başladığı
tarihte






6 ncı maddenin ikinci fıkrasında
yapılan değişiklik



Birlikte yapılan ilk Türkiye Büyük
Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının
göreve başladığı tarihte






7393



33, 34



6/4/2022









 











[1] Bu Kanunun 12, 14, 26, 28, 34, 35, 63 ve 93 üncü
maddelerinin XIX uncu Dönem Milletvekili Genel Seçimindeki uygulaması için,
Kanunlar Külliyatının 7247 sayfasında yayımlanan 24/8/1991 tarih ve 3757 sayılı
Kanuna bakınız. (R.G.: 26/8/1991-20972)







[2] Bu madde başlığı, 27/10/1995 tarihli ve 4125 sayılı
Kanunun 8 inci maddesiyle değiştirilmiştir.







[3] 25/4/2018 tarihli ve 7140 sayılı Kanunun 8 inci
maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “550’dir” ibaresi “600’dür”
şeklinde değiştirilmiştir.







[4] Bu fıkrada yer alan, "100 milletvekili
çıkarıldıktan sonra kalan milletvekili sayısından" ibaresi Anayasa
Mahkemesinin 18/11/1995 tarih ve E.1995/54, K.1995/59 sayılı Kararı ile iptal
edilmiştir. (R.G.: 21/11/1995-22470 Mük.)







[5] Bu fıkrada yer alan "bu suretle hesaplanan
milletvekillerinin sayısı 450'yi bulmadığı takdirde" ibaresi Anayasa
Mahkemesinin 18/11/1995 tarih ve E.1995/54, K.1995/59 sayılı Kararı ile iptal
edilmiştir. (R.G.: 21/11/1995-22470 Mük.)







[6] 25/4/2018 tarihli ve 7140 sayılı Kanunun 8 inci
maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “dört yılda bir” ibaresi
“beş yılda bir Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte aynı gün” şeklinde, ikinci
fıkrasında yer alan “dört” ibaresi “beş” şeklinde ve “doksan” ibaresi “altmış”
şeklinde değiştirilmiştir.







[7] Bu maddede geçen "Otuz yaşını" ibaresi,
19/10/2006 tarihli ve 5552 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle "Yirmibeş
yaşını" olarak değiştirilmiş olup, daha sonra 25/4/2018 tarihli ve 7140
sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “Yirmibeş” ibaresi
“Onsekiz” şeklinde değiştirilmiştir.







[8] 13/3/2018 tarihli ve 7102 sayılı Kanunun 23 üncü
maddesiyle; bu bentte yer alan “Yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış”
ibaresi “Askerlikle ilişiği” şeklinde değiştirilmiştir.







[9] Bu madde başlığı “Kamu görevlileri, siyasi parti
yöneticileri ve Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarının adaylığı” iken, 8/4/2010
tarihli ve 5980 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle metne işlendiği şekilde
değiştirilmiştir.







[10] Bu fıkrada yeralan, "ile ülke seçim çevresi
milletvekilleri aday listelerini" ile "ayrı ayrı" sözcükleri,
Anayasa Mahkemesinin 18/11/1995 tarih ve E.1995/54, K.1995/59 sayılı Kararı ile
iptal edilmiştir. (R.G.: 21/11/1995-22470 Mük.)







[11] Bu arada yeralan "ön seçim gününden bir gün önce
saat 17.00'ye kadar" sözcükleri Anayasa Mahkemesinin 18/11/1995 tarih ve
E.1995/54, K.1995/59 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. (R.G.:
21/11/1995-22470 Mük.)







[12] 8/4/2010 tarihli ve 5980 sayılı Kanunun 30 uncu
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “en yüksek derecedeki Devlet memurunun brüt
aylığı kadar parayı” ibaresi “en yüksek derecedeki Devlet memuruna mali haklar
kapsamında yapılmakta olan her türlü ödemelerin bir aylık brüt tutarını”
şeklinde değiştirilmiştir.







[13] 12/10/2006 tarihli ve 5550 sayılı Kanunun 2 nci
maddesiyle; bu bentte yer alan "Siyasî Partiler" ibaresi "Siyasî
Partiler ve Bağımsız Adaylar" olarak değiştirilmiştir.







[14] 13/3/2018 tarihli ve 7102 sayılı Kanunun 23 üncü
maddesiyle bu fıkrada yer alan “oy sayısını” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve
ittifakların ortak oy sayısı ile ortak oylarından gelen payı” ibaresi
eklenmiştir.







[15] 31/3/2022 tarihli ve 7393 sayılı Kanunun 1 inci
maddesiyle birinci fıkrada yer alan “oyların %10’unu” ibaresi “oyların yüzde
yedisini” şeklinde, aynı fıkrası ile üçüncü fıkrasında yer alan “yüzde onluk”
ibareleri “yüzde yedilik” şeklinde değiştirilmiştir.







[16] 13/3/2018 tarihli ve 7102 sayılı Kanunun 20 nci
maddesiyle bu fıkrada yer alan “her siyasi partinin” ibaresinden sonra gelmek
üzere “ve ittifakın” ibaresi; “bölerek, siyasi partilerin” ibaresi ile “aşan
siyasi partilerin” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve ittifakların” ibareleri
eklenmiştir.







[17] 13/3/2018 tarihli ve 7102 sayılı Kanunun 21 inci
maddesiyle; bu maddenin başlığında yer alan “partilerin” ibaresi “partiler,
ittifaklar” şeklinde değiştirilmiş; birinci fıkrasında yer alan “ile yukarıdaki
maddede yazılı oranı aşan siyasi partilerin,” ibaresi “ ve 33 üncü maddede
yazılı oranı aşan siyasi partiler ile bu oranı aşan ittifakların,” şeklinde
değiştirilmiştir.







[18] 31/3/2022 tarihli ve 7393 sayılı Kanunun 2 nci
maddesiyle bu fıkrada yer alan “ittifakların” ibaresi “ittifakı oluşturan
partilerin” şeklinde değiştirilmiştir.







[19] 31/3/2022 tarihli ve 7393 sayılı Kanunun 2 nci
maddesiyle bu fıkrada yer alan “, ittifakların”, “ve ittifakların” ve “,
ittifaklara” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.







[20] 13/3/2018 tarihli ve 7102 sayılı Kanunun 21 inci
maddesiyle; 34 üncü maddenin üçüncü fıkrasının ilk cümlesinde yer alan
“partilerin” ibaresi “partilerin, ittifakların” şeklinde değiştirilmiş, ikinci
cümlesine “partilerin” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve ittifakların” ibaresi
eklenmiş, son cümlesinde yer alan “partilere” ibaresi “siyasi partilere,
ittifaklara” şeklinde değiştirilmiş, beşinci fıkrasına “partilerden”
ibaresinden sonra gelmek üzere “veya ittifaklardan” ibaresi eklenmiştir.







[21] Bu fıkrada bulunan “altmışıncı günü “ibaresi,
2/1/2003 tarihli ve 4778 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle “doksanıncı günü” olarak
değiştirilmiştir.







[22] İlgili Milli Güvenlik Konseyi Kararı, 21/9/1983
tarihli ve 18168 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.







[23] Bu maddede belirtilen para cezasının XX dönem
Milletvekili Genel Seçimleri için 250 000 (ikiyüzellibin) lira olarak
uygulanacağı 27/10/1995 tarih ve 4125 sayılı Kanunun 22 nci maddesiyle hükme
bağlanmıştır.