3082 sayılı Kamu Yararının Zorunlu Kıldığı Hallerde, Kamu Hizmeti Niteliği Taşıyan Özel Teşebbüslerin Devletleştirilebilmesi Usul ve Esasları Hakkında Kanun

KAMU YARARININ ZORUNLU
KILDIĞI HALLERDE, KAMU


HİZMETİ NİTELİĞİ TAŞIYAN ÖZEL TEŞEBBÜSLERİN


DEVLETLEŞTİRİLEBİLMESİ USUL VE ESASLARI


HAKKINDA KANUN


 


Kanun
Numarası                    : 3082


Kabul
Tarihi                           : 20/11/1984


Yayımlandığı
Resmî Gazete   : Tarih  : 1/12/1984        Sayı  : 18592


Yayımlandığı
Düstur              : Tertip : 5                      Cilt   : 24             Sayfa :
77


 


Amaç ve kapsam


Madde
1 – Bu
Kanun; kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde, kamu hizmeti niteliği taşıyan özel
teşebbüslerin devletleştirilmesi esaslarını, devletleştirme karşılığının hesaplanma
tarz ve usullerini ve bunlarla ilgili uyuşmazlıkların çözüm yollarını düzenler.


 


Devletleştirme şartları


Madde
2 – Özel
teşebbüsler, ancak aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi halinde devletleştirilebilir.


a)
Devletleştirilecek özel teşebbüsün yaptığı hizmet veya üretiminin ülke çapında kamu
ihtiyacına hitap etmesi,


b)
Bu hizmet veya üretimin, kontrol, rekabet, ikame veya başka yollardan sağlama imkanının
bulunmaması,


c)
Hizmet veya üretimin yavaşlatılması veya durdurulması halinde kamunun büyük zarar
görmesi,


 


Devletleştirme kararı, kararın ilan ve
tebliği


Madde
3 – Kamu
hizmeti niteliği taşıyan ve özel teşebbüslerin kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde,
devletleştirilmesi kanunla düzenlenir.


 


Devletleştirme karşılığı


Madde
4 – Devletleştirme,
bu Kanunda belirtilen esaslara göre kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsün,
devletleştirme kararının Resmi Gazete'de ilan edildiği tarihteki gerçek karşılığı
üzerinden hesaplanacak bedeli, nakden ve peşin olarak veya o yıl Genel Bütçe Kanununda
gösterilecek miktardan az olmamak üzere en fazla beş yıl içinde eşit taksitlerle
ödenmek suretiyle yapılır. Taksitle ödeme öngörülen hallerde taksitlere, peşin ödeme
gününü takip eden günden itibaren Devlet borçları için kabul edilen en yüksek faiz
haddi uygulanır.


Devletleştirilmesine karar verilen özel teşebbüsün en son
bilançosunda kayıtlı net aktif değerinin yüzde yirmibeşi devletleştirme kararının
Resmi Gazete ile ilanından itibaren on gün içinde, bu Kanunda belirtilen esaslara
göre tespit olunacak gerçek devletleştirme karşılığından mahsup edilmek üzere ve
herhalde peşin olarak hak sahibi adına milli bankalardan birine yatırılır.





Değer Tespit ve Takdir Komisyonu


Madde
5 – Devletleştirilmesine
karar verilen özel teşebbüslerde yapılacak tespit ve değerlendirme işleri, özel
teşebbüsün gördüğü kamu hizmetinin niteliğine göre ilgili bulunan bakanlık temsilcisinin
başkanlığında yönetmelikte belirtilecek kamu ve özel kuruluş temsilcilerinden oluşacak
komisyonca yürütülür. Seçilen komisyon üyelerine yetkili sulh hukuk mahkemesinde
yemin ettirilir.


 


Değer tespit ve takdiri


Madde
6 – Değer
tespit ve takdir komisyonu, takdir ve değerlendirme işlerini aşağıdaki esasa göre
yürütür.


a)
Özel teşebbüse ait sınai, ticari ve sosyal tesisler, makine araç ve gereçler, teçhizat,
malzeme ve ham maddeler ile yarı mamul ve mamul maddeler stokları gibi her türlü
taşınır ve taşınmaz malların miktarları, vasıfları ve halihazır durumlarını gösteren
bir tutanakla tespit olunur. Senetli ve senetsiz bütün alacak ve borçlar ile tescile
tabi bilumum haklar da hazırlanan bu tutanağa kaydedilir.


b)
Tutanakla tespit olunan, bina, arsa, arazi ve kaynaklar ile, bunlar üzerindeki irtifak
haklarının değerleri 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesi hükümlerine
göre, bunların dışında kalan bütün diğer unsur ve değerlerin gerçek karşılıkları
ise 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Servetleri Değerleme Bölümünde gösterilen esaslara
göre tespit ve takdir olunur.


c)
Tespit ve takdir olunan devletleştirmenin gerçek miktarı ile bu miktardan dördüncü
maddenin ikinci fıkrası hükmüne göre avans mahiyetinde ödenmiş bulunan miktar çıkarılmak
suretiyle hak sahibi adına bankaya yatırılacak bakiye devletleştirme karşılığı miktarı
ayrıca belirtilir.


 


Özel teşebbüste çalışanların durumu


Madde
7 – Komisyon,
öncelikle devletleştirilen özel teşebbüste çalışan yönetici, işçi ve diğer personeli
görevleri itibariyle ayrı bir tutanakla tespit ederek tutanağı Bakanlar Kurulu Kararı
ile teşebbüsün yönetimini devralan geçici yönetim kuruluna tevdi eder.


Personelin
devletleştirme tarihindeki hizmet süreleri ile ücret ve diğer özlük haklarının tespitinde
Sosyal Sigortalar Kurumu, vergi dairesi ve ilgili diğer resmi dairelerdeki kayıtlar
esas alınır.


Personelin, devletleştirme kararının Resmi Gazete ile ilanından
önceki çalışma sürelerine göre işlemiş kıdem tazminatları, ücret ve diğer sosyal
haklarından önceki işveren idare ile birlikte müteselsilen, bu tarihten sonra çalışacakları
süreye tekabül eden kıdem, tazminatlar, ücret ve diğer haklardan ise ilgili idare
sorumludur. İdarenin önceki işverene rücu hakkı saklıdır.


Devletleştirilmesine
karar verilen özel teşebbüste çalışan işçiler hakkında iş mevzuatı hükümleri uygulanır.





Ödeme ve tebligat


Madde 8 – Komisyon tarafından hazırlanan
raporla belirlenen devletleştirme gerçek karşılığından, dördüncü maddenin ikinci
fıkrası hükmüne göre avans olarak ödenmiş bulunan miktar çıkarıldıktan sonra kalan
miktarın tamamı veya taksitle ödeme öngörülen hallerde ödenecek ilk taksidi, ilgili
bakanlıkça raporun kendisine verildiği tarihten itibaren on gün içinde hak sahibi
adına milli bankalardan birine yatırılır ve bedelin bankaya yatırıldığına ilişkin
belge ile birlikte değer tespit raporunun bir örneği noter aracılığı ile devletleştirilen
özel teşebbüsün sahibine veya temsile yetkili organına tebliğ edilir. Yapılan tebligatta,
açılacak bedele itiraz davalarında husumetin yöneltileceği ilgili bakanlık ayrıca
belirtilir.


 


Dava hakkı


Madde
9 – Devletleştirilmesine
karar verilen özel teşebbüsün sahibi veya temsile yetkili organı, değer tespit ve
takdir raporunun kendisine tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde özel teşebbüsün
kanuni merkezinin bulunduğu mahalli asliye hukuk mahkemesinde tespit ve takdir olunan
bedele itiraz davası açabilir.


İlgili
bakanlık da değer tespit ve takdir raporunun kendisine verildiği tarihten itibaren
altmış gün içinde bedele itiraz davası açabilir.


Bu
Kanuna göre açılan davalar diğer davalara tercihan ve ivedilikle görülür.


 


Yasak işler ve eylemler


Madde
10 – Aşağıda yazılı işler ve eylemler yasaktır:


a)
Devletleştirilen özel teşebbüsün sahibi ve ortakları, yönetim kurulu başkanı, üyeleri
ve idarecileri ile bunların usul ve füruğu, karı-koca veya üçüncü derece dahil kan
ve sıhri hısımlarının değer tespit ve takdir komisyonunda veya bu komisyon tarafından
yaptırılacak incelemelerde görev almaları.


b)
Komisyon başkanı ve üyeleri ile bu komisyon tarafından görevlendirilecek uzman ve
bilirkişilerin kendilerine resmen takdir edilen ücret dışında herhangi bir suretle
çıkar sağlamaları.


c)
Devletleştirme kararının ilanından sonra özel teşebbüse ait mal ve kıymetlerin kısmen
veya tamamen başkasına devir ve temliki.


 


Geçersiz tasarruflar


Madde
11 – Devletleştirme kararının ilanından sonra özel teşebbüsün
sahibi veya yetkili organlarının, teşebbüsü borç altına sokacak veya teşebbüs mamelekinin
azalmasına neden olacak nitelikteki ivazlı ve ivazsız bütün tasarruf ve işlemleri
geçersizdir.


 


Görevli kişilerin suçları ve cezalar


Madde
12 – (Değişik: 23/1/2008-5728/436 md.)


Bu Kanuna göre
görevlendirilenlerden suç işleyenler kamu görevlisi gibi cezalandırılır. Şu kadar
ki, verilecek cezalar o suç için muayyen olan cezanın yarısından az olmamak üzere
iki katına kadar artırılır.


Fiilleri daha
ağır cezayı gerektiren ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde, bu Kanunun 10 uncu
maddesine aykırı hareket edenler bir yıldan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası
ile cezalandırılır.


 


Yönetmelik


Madde
13 – Bu Kanunda kurulması öngörülen komisyonun üyelerinin kimlerden
oluşacağı, bunlara ödenecek yolluk ve ücretler, komisyon çalışmaları ile ilgili
giderler, komisyonun toplanma usul ve esasları ile bu Kanunun uygulanmasını gösteren
diğer hususlar Başbakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir.


 


Yürürlük


Madde
14 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


 


Yürütme


Madde
15 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


 


3082
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren
Kanun



3082
Sayılı Kanunun Değişen Maddeleri



Yürürlüğe
Giriş Tarihi






5728



12



8/2/2008