İçme Suyu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği

İÇME SUYU ARITMA TESİSLERİ TEKNİK USULLER TEBLİĞİ


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar


Amaç


MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, yerüstü ve
yeraltı su kaynaklarından temin edilen suların arıtılması için inşa edilecek
olan içme suyu arıtma tesislerinin tasarım esaslarını ve normlarını
düzenlemektir.


Kapsam


MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ içme suyu arıtma
tesislerinin projelendirmesi ve işletilmesi sırasında uygulanması gereken
teknik usulleri kapsar.


Dayanak


MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 10/7/2018 tarihli ve
30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 421 inci maddesinin birinci fıkrasının
(e) bendi ile 6/7/2019 tarihli ve 30823 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçme
Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı
maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;


a) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,


b) Bakiye Dezenfektan: Dezenfektanın su ile temas süresi sonucunda
suda kalan konsantrasyonunu,


c) Belirli Kirletici: Su kütlesine, kalitesini olumsuz yönde
etkileyebilecek miktarda deşarj edilen ve yerüstü su kütlesinin iyi ekolojik
duruma ulaşması için çevresel kalite standardı 30/11/2012 tarihli ve 28483
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yerüstü Su Kalitesi Yönetmeliğinde
belirlenmiş olan madde veya madde gruplarını,


ç) Biyobozunabilir Çözünmüş Organik Karbon (BÇOK): Çözünmüş
organik karbonun bakteriler tarafından mineralize edilebilen kısmını,


d) Cam Elyaf Takviyeli Polimer (CTP): Cam elyafı ve taşıyıcı bir
matriks reçinenin birleştirilmesi ile elde edilen kompozit polimer malzemeyi,


e) Çözünmüş Hava Flotasyonu: Yağ ve yağlı maddeler ile su
içerisinde bulunan çözünmüş uçucu organik karbonların mikro kabarcık ile
yüzdürülerek sudan ayrılmasını,


f) Dezenfeksiyon: Hastalık yapıcı (patojen) mikroorganizmaların
yok edilmesi veya etkisiz hale getirilmesi işlemini,


g) Dezenfeksiyon Yan Ürünü (DYÜ): Dezenfeksiyon işleminde
kullanılan kimyasalların bazı organik veya inorganik maddeler ile reaksiyona
girmesi sonucunda oluşan toksik maddeleri/bileşikleri,


ğ) Dezenfektan: 31/12/2009 tarihli ve 27449 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Biyosidal Ürünler Yönetmeliği kapsamında Sağlık Bakanlığından izin
alınan ve içme suyu dezenfeksiyon işlemi için kullanılan kimyasal maddeleri,


h) Doğal Organik Madde (DOM): Suda bulunan makro moleküler hümik
yapılar, küçük molekül ağırlıklı hidrofilik asitler, proteinler, yağlar,
karboksilik asitler, amino asitler, karbonhidratlar ve hidrokarbonlar gibi
organik maddeleri içeren heterojen karışımını,


ı) Granüler Aktif Karbon (GAK): Karbon atomlarından oluşan çok
gözenekli ve düzensiz şekilli, karbon taneciklerinin boyutu 0,2-5 mm arasında
değişen, sıvı veya gaz fazı uygulamalarında ve sabit veya hareketli sistemlerde
kullanılabilen filtre malzemesini,


i) H2R: Hidrojen bazlı iyon değiştiriciyi,


j) İçme Suyu: İnsanların günlük faaliyetlerinde içme, yıkanma ve
temizlik gibi ihtiyaçları için kullandıkları, özellikleri 17/2/2005 tarihli ve
25730 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında
Yönetmelik ile belirlenmiş olan, toplu bir su temini sistemi aracılığıyla çok
sayıda tüketicinin ortak kullanımına sunulan suları,


k) İdare: Aşağıda sıralanan kurum ve kuruluşları,


1) 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4
sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum
ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 3/7/1968
tarihli ve 1053 sayılı Belediye Teşkilâtı Olan Yerleşim Yerlerine İçme,
Kullanma ve Endüstri Suyu Temini Hakkında Kanun gereğince Devlet Su İşleri
Genel Müdürlüğünü,


2) 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi
Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (r) bendi ve geçici 2 nci maddesi
gereğince büyükşehir belediyelerini ve 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılı
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve ek 5 inci
maddesi gereğince büyükşehir belediyelerine bağlı olan su ve kanalizasyon
idaresi genel müdürlüklerini,


3) 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci
maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereğince belediyeleri,


4) 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6
ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince il özel idarelerini,


5) 26/1/2011 tarihli ve 6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi
Hakkında Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası gereğince İller Bankası
Anonim Şirketini,


l) İleri Oksidasyon Prosesleri (İOP): Yüksek oksitleme
kapasitesine sahip radikallerin kullanılarak organik ve bazı inorganik
maddelerin giderilmesi işlemini,


m) Maksimum İzin Verilebilir Çevresel Kalite Standardı (MAK-ÇKS):
Belli bir kirleticinin ya da kirletici gruplarının suda, dip çökeltisinde veya
biyotada insan sağlığı ve çevreyi korumak için aşmaması gereken maksimum izin
verilebilir konsantrasyonları,


n) Mikrofiltrasyon (MF): Suyu filtre etmek için 0,1-0,5 μm
gözenek büyüklüğünde düşük basınçlı bir membran ile hassas su filtreleme
yöntemini,


o) Na2R: Sodyum bazlı iyon değiştiriciyi,


ö) Nanofiltrasyon (NF): 0,001-0,01 µm gözenek çapına sahip basınca
duyarlı bir filtre kullanımı ile su filtreleme yöntemini,


p) Nefelometrik Türbidite Birimi (NTU): Suyun bulanıklığını tayin
eden büyüklüğü,


r) Öncelikli Madde: Maddenin kendine özgü tehlikesine ilişkin
kanıtlar, sucul ekotoksisitesi ve insan toksisitesi ile suya deşarj edilme,
üretim ve kullanım çeşitleri, su kirliliğinin izlenmesinden elde edilen
kanıtlar göz önünde bulundurularak önceliklendirilmiş Yerüstü Su Kalitesi
Yönetmeliğinde verilen maddeleri,


s) Spesifik Ultraviyole Absorbansı (SUVA): 254 nm dalga boyundaki
ultraviyole absorbans değerinin çözünmüş organik karbon konsantrasyonuna
bölünmesi ile elde edilen çözünmüş organik karbonun aromatik içeriğinin
değerini,


ş) Ters Osmoz (TO): 0,0001-0,001 µm gözenek çapına sahip basınca
duyarlı bir filtre kullanımı ile su filtreleme yöntemini,


t) Toplam Çözünmüş Katılar (TÇK): Su içinde çözünmüş halde bulunan
organik maddeleri, mineralleri, katyonları, anyonları ve ağır metal iyonlarını,


u) Toplam Organik Karbon (TOK): Sudaki organik karbon miktarını,


ü) Toz Aktif Karbon (TAK): Partikül büyüklüğü 0,2 mm’den küçük,
dozu işlem koşulları değiştikçe kolayca artırılabilir veya azaltılabilir sıvı
faz adsorpsiyonu için kullanılan karbon atomlarından oluşan malzemeyi,


v) Uçucu Organik Bileşik (UOB): Oda sıcaklığında gaz halinde
bulunan veya yüksek uçucu karakteristik gösteren organik bileşikleri,


y) Ultrafiltrasyon (UF): 0,01-0,1 µm gözenek çapına sahip basınca
duyarlı bir filtre kullanımı ile su filtreleme yöntemini,


z) Yıllık Ortalama Çevresel Kalite Standardı (YO-ÇKS): Belli bir
kirleticinin ya da kirletici gruplarının suda, dip çökeltisinde veya biyotada
insan sağlığı ve çevreyi korumak için aşmaması gereken yıllık ortalama
konsantrasyonlarını,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


İçme Suyu Arıtma Tesislerinin Tasarımına İlişkin Esaslar


Genel hükümler


MADDE 5 – (1) İçme suyu arıtma tesislerinin tüm
yardımcı üniteleriyle birlikte kurulması esnasında gereken tasarım, işletme ve
ekipmanlar ile ilgili genel hükümler aşağıda belirtilmiştir:


a) İlgili mevzuat kapsamında tüm çalışanların iş sağlığı ve
güvenliği sağlanır.


b) Bütün yapılarda sızdırmazlık sağlanır, işletme ve bakım için
gerekli önlemler alınır.


c) İnşa edilecek olan bütün yapılar; işletme, bakım ve onarım
sırasında su basınçları ve dinamik kuvvetlerin sebep olduğu yükleri taşıyabilir
şekilde tasarlanır.


ç) Tesisteki tüm yapılar; sudan, çamurdan, hava ve gaz
bileşenlerinden, sıcaklık değişimlerinden kaynaklanan kimyasal, biyolojik ve
diğer zararlı etkilere karşı dirençli olacak şekilde tasarlanır.


d) İçme suyu arıtma tesisleri dere yataklarının taşkın sahasına yapılmaz.
Taşkınlara karşı tesis çevresinde, çevre drenajı, kafa hendekleri gibi gerekli
önlemler alınır.


e) Tesisin gelecekteki kapasitesi dikkate alınarak genişletilmesi
için gerekli önlemler alınır ve uygun alanlar tahsis edilir.


f) İşletme esnasında enerji tüketimi sürekli izlenir ve kayıt
altına alınır.


g) Tesiste oluşan atıkların ilgili mevzuat çerçevesinde
uzaklaştırılması sağlanır.


ğ) Arıza yapabilecek tüm mekanik ekipmanlar yedekli olarak teçhiz
edilir.


h) Yedek donanımın kurulumunun mümkün olmadığı durumlarda, stokta
tutulan bir yedeği ile hızlıca değiştirilebilmesi için gerekli tedbirler
alınır.


ı) Bakım onarım sırasında, devreye girebilecek paralel birimler
kurulur veya kanal/boru hattı ile yedeklenir. İçme suyu arıtma tesislerinde en
az iki akım kolu sağlanacak şekilde projelendirme yapılır. Tüm ünitelerin kendi
içerisinde baypas hattı ve drenajları bulunur ve tesisin tamamen baypas
imkanını sağlayacak şekilde hat teçhiz edilir.


i) Arıtma tesisi girişlerindeki debiyi ölçmek için uygun mekanik
ve hidrolik tertibat bulundurulur.


j) Her bir arıtma ünitesinden numune alabilecek gerekli tertibat
kurulur.


k) Mekanik donanımın düzgün çalışabilmesi için gereken yapıların
boyutlarıyla ilgili toleranslar standartlara uygun tasarlanır.


l) Tesisteki bütün donanımın her türlü bakım, onarım ve yer
değiştirme işlerine imkan verecek şekilde gerekli olduğu durumlarda uygun
kaldırma araçları tedarik edilir veya gerekli düzenlemeler yapılır.


m) Ekipmanın kendisinde veya yapılarla olan bağlantılarında
yeterince esnek bağlantı elemanları kullanılır ve bağlantıların türüne göre
uygun elektrik yalıtımı sağlanır.


n) Arıtma tesisinde izleme ve denetim, işletme, hizmet, temizlik
ve bakım onarıma imkan sağlamak için yollar, geçitler, köprüler ve basamaklar
ile güvenli erişim sağlanır.


o) Tesisteki bakım ve onarım noktalarının yeri, olumsuz hava
şartlarında bile acil müdahalelere imkan verecek şekilde seçilir.


ö) Tüm binalar ve girişler, bütün ekipmanların kolay bir şekilde
kurulmasına, sökülmesine, bakımına, onarımına ve bunların yer değiştirmesine
uygun tasarlanır ve yapılır.


p) Tüm binalarda yeterli havalandırma sağlanır ve gerekli
yapılarda ısınma ve yalıtım tertibatı kurulur.


r) Tesis alanına, yetkisiz kişilerin girişini engellemek ve tesis
güvenliğini sağlamak için tesis çevresi uygun tel çitlerle çevrilir, kamera
sistemi ile donatılır ve tesiste özel güvenlik elemanları bulundurulur. Tesis
güvenlik duvarı dışına bölgenin rüzgar, yağış, iklim, fauna ve florasına uygun
koku, toz ve ses kirleticilerini minimize edecek yükseklik ve vasıfta peyzaj
projesi yapılarak ağaçlandırılır, bu alan koruma alanı olarak belirlenir.


s) Projenin yapımında ulusal ve uluslararası standartlara uyulur.
Arıtma tesisi içerisinde kullanılan tüm malzemeler içme suyu arıtımına uygun
olacak şekilde seçilir.


ş) Suyla temas eden metal yapı ve ekipmanlar için paslanmaz
malzeme kullanılır.


t) Arıtma tesisi içerisinde gömülü olmayan ve açık havayla temas
halinde bulunan çelik borular, polietilen veya 19/2/2020 tarihli ve 31044
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine uygun
özellikte malzemelerle kaplı şekilde kullanılır. Bu borular prosese uygun
renkte epoksi boya ile boyanır. Ayrıca borunun içerisi de Türk Gıda Kodeksi
Yönetmeliğine uygun solventsiz epoksi boya ile boyanır.


Yer seçimi


MADDE 6 – (1) İçme suyu arıtma tesisi
sahasına ilişkin yer seçimi konusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilir:


a) İçme suyu arıtma tesisi sahası; arazinin jeolojik ve topografik
yapısı göz önünde bulundurularak, en düşük seviyede enerji kullanımı gerektirecek,
en ekonomik neticeyi verecek ve en rahat kullanımı sağlayacak şekilde seçilir,
tesisin genel yerleşimi de bu esaslara göre yapılır.


b) Tesisin yerleşimi arazinin topografyasına uygun olarak cazibeli
olacak şekilde tertiplenir. Mümkün olduğunca ham suyun arıtma tesisine cazibeli
olarak gelmesine ve arıtma tesisinden şehir depolarına yine cazibeli olarak
iletimine imkan verecek alanlar seçilir.


c) Yeterli miktarda ve kamulaştırma ihtiyacı asgari düzeyde makul
fiyatlarla satın alınabilecek bir yerleşim sahası bulunur ve istimlak yönünden
herhangi bir sosyal sorun getirmemesine dikkat edilir.


ç) Yerleşim sahası, fiziki özellikleri (topografya, drenaj,
yeraltı suyu, temel zemin şartları, heyelan, fay hattı) bakımından uygun bir
arazide ve doğal drenaj hatları (akarsu, dere yatağı) dışında seçilir.


d) İnşa edilecek su yapılarının dolgu alanında olmamasına özen
gösterilir.


e) Enerji ikmal imkanları bulundurulur.


f) Arıtma tesisi atıklarının çevre sorunu oluşturmayacak şekilde bertaraf
imkanı ve kolaylıkları bulunur.


g) İşletme ve bakım elemanlarının temini açısından yerleşim
yerlerine yakın olur.


ğ) Mümkün olduğunca isale hattı uzunluğunu arttırmayacak şekilde
yer seçimi yapılır.


h) Gelecekte ihtiyaç olması halinde saha genişlemeye açık olur.


Kapasite tayini ve kademelendirme


MADDE 7 – (1) İçme suyu arıtma tesislerinin
kapasitesi tayin edilirken ve kademelendirilirken aşağıdaki hususlara dikkat
edilir:


a) İçme suyu kaynağının miktar bakımından yeterli olması
durumunda, içme suyu arıtma tesisi 30 yıllık ihtiyaca göre projelendirilir. Su
kaynağının miktar bakımından yeterli olmadığı durumlarda ise 30 yıllık ihtiyaç
şartı aranmaz.


b) Gerekli kademelendirme; tesisin büyüklüğü, kapasitesi, ekonomik
imkanlar ve nüfus değişimleri dikkate alınarak yapılır.


c) Tesisin yerleşim planında ikinci ve üçüncü kademelerde
yapılacak tesisler için de yer bırakılır.


ç) Tesiste bulunan ünitelerin kapasite ve adet tayinlerinde her
durumda en az bir adedinin bakım ve temizlik için yedeğe alınma durumu göz
önünde bulundurularak diğerlerinin işletmeyi kısıtlamayacak ve engellemeyecek
kapasitede ve adette olması sağlanır. Ayrıca, arıtma tesisinin yapımı esnasında
ünitelerin temizliği ve bakımı maksadıyla devre dışına alınabilmesi için girişe
ve çıkışa kapak koyulmasına imkân veren yuva bırakılır ve/veya kapak yapılır.


Proje planlama


MADDE 8 – (1) Proje planlanırken aşağıdaki
hususlara dikkat edilir:


a) Su kaynaklarının ve içme suyu tesislerinin geliştirilmesine
ilişkin projelendirme çalışmaları 3 aşamada yapılır. Bunlar ön inceleme,
planlama (avan proje) ve kesin proje (uygulama projesi) aşamalarıdır.


b) Su kaynağının tahsisine ait (kuyu, dere, baraj, göl ve benzeri)
yasal belge temin edilir.


c) Harita ve imar planlarında değişiklik var ise bu değişiklikler
paftalara işlenir.


ç) Arazide ön etüt yapılarak bu çalışmalar sonunda ön inceleme
raporu hazırlanır.


d) Projesi hazırlanacak olan yerleşim yerinin nüfus, içme,
kullanma, endüstri suyu ve özel ihtiyaçlarını tespit ederek gerekli
hesaplamaları yapılır.


e) İçme ve kullanma suyu ihtiyacı bir kaynaktan karşılanıyor ise
bu kaynağın ilk debi ölçümü yapılır ve ilgili kaynaktan numuneler alınarak
suyun kalitesi belirlenir.


f) Yapılan etütler esnasında mevcut iş ile ilgili boru hattının
diğer yapılar  (karayolu, demiryolu, baraj, menfez, kanalizasyon,
telefon, elektrik, doğalgaz ve petrol boru hatları) ile kesişmesi durumunda
geçiş şekilleri belirlenerek ilgili idarenin onayına sunulur.


g) Proje kapsamında alternatifli bir çalışma yapılarak emniyetli
ve ekonomik çözüm teklifleri değerlendirilir.


ğ) Yapılacak tesisi taşkından korumak için gerekli önlemler
alınır.


h) Proje sahası ile ilgili olarak gelecekte meydana gelebilecek
jeolojik veya jeoteknik esaslı muhtemel problemleri tespit ve bunlara ait çözüm
önlemlerini içeren bir değerlendirme raporu hazırlanır. Bu
raporda  temel zemin ve malzeme karakteristiklerinin belirlenmesinden
sonra, gerekli ise zemin iyileştirme-güçlendirme şartlarını da içeren
maliyetler bulunur.


ı) Ön inceleme  kapsamında; ön inceleme raporuna, tesise
ait yer bulduru haritası, genel vaziyet planı (1/25000 ölçekli), genel durum
planı (1/10000 veya 1/5000 ölçekli), kuyu logları ve değerlendirme raporları,
su analiz raporları, mevcut tesislerin planları eklenir.


i) Ön inceleme aşamasından sonra planlama ve kesin proje raporları
hazırlanır.


Su kalitesi hedefleri


MADDE 9 – (1) Proje raporunda su kaynağındaki ham
suyun analiz sonuçları, arıtma projesinde ve işletme şartlarında değerlendirmek
üzere bulunur. Su kaynaklarının kalitesi, İçme Suyu Temin Edilen Suların
Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre tespit edilir ve
buna göre arıtma tesisinin tasarımına esas teşkil edecek arıtma sınıfı
belirlenir. Arıtma tesisinden çıkan içilebilir nitelikte olan suyun kalitesinin
İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiş olan içme suyu
standartlarını sağlaması esastır. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında
Yönetmelikte yer almayan parametreler için ise çıkış suyu kalitesinin İçme Suyu
Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında Yönetmelik Ek 1’inde
belirlenen A1 sınıfına getirilmesi esastır.


Arıtma prosesi seçimi


MADDE 10 – (1) İçme suyu arıtma tesisleri için
proses seçiminde aşağıdaki hususlara dikkat edilir:


a) Sade ve kolay şekilde işletilebilir bir proses seçilir.


b) Elektromekanik ekipmanlar yeterli kapasite ve sayıda
belirlenir.


c) Tesisin yatırım maliyeti ve işletme masrafları optimum seviyede
olacak şekilde seçim yapılır.


ç) Seçilen proses, çıkış suyu kalitesinde istenen standartları
sağlayacak şekilde tasarlanır.


d) Seçilen proses, zaman içinde ham su kalitesindeki
değişikliklere ve salınımlara cevap verecek esnekliğe sahip olur.


(2) Su kalitesi parametrelerinin arıtımında uygulanabilecek
prosesler ve uygulama yerleri Ek 1’de verilmiştir.


(3) Konvansiyonel bir içme suyu arıtma tesisi projelendirilirken
uyulması gereken tasarım adımları Ek 2’de verilmiştir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


İçme Suyu Arıtma Tesisi Ünitelerine İlişkin Esaslar


Giriş yapısı


MADDE 11 – (1) İçme suyu arıtma tesislerinin giriş
yapısında aşağıdaki hususlara dikkat edilir:


a) Kaynaktan içme suyu arıtma tesisine getirilen suyun tesise
girmeden önce kontrolü, ölçülmesi ve dağıtılması, ham suyun fazla basıncının
kırılması, suyun akışının düzenlenmesi ve tesisin devre dışı bırakılmasının söz
konusu olduğu hallerde suyun kesilmesi maksadıyla bir giriş yapısı yapılır.


b) Basınçla gelen su zaman zaman kum, kil, çakıl ve balık gibi
maddeleri beraberinde sürükleyebilir. Zamanla yapının dibinde biriken bu maddeler
temizlenerek dışarı alınır. Bu sırada ünite baypas yapılarak tesise su
girişinin kesilmemesi sağlanır.


c) Tesiste dozlanacak kimyasalların hesabı, tesis içi su
kayıplarının hesabı ve tesiste üretilen su miktarının belirlenmesi için giriş
ve çıkış debilerinin ölçümü yapılır.


ç) Arıtma tesisindeki debi ölçümleri tesis ekipmanlarına uygun
debimetreler ile yapılır ve debimetrelerin işletme ve bakım talimatlarına
uyulur.


d) Giriş yapısı, üzerindeki armatürlerin rahatlıkla sökülüp
takılabileceği bir genişlikte ve uzunlukta tasarlanır.


e) Nehir gibi içme suyu kaynaklarından  gelebilecek kum,
çakıl gibi maddelerin tesise girişinin engellenmesi maksadıyla; tesis girişine
veya su alma yapısının olduğu alana kaba/ince ızgara, kum tutucu ve/veya
dengeleme havuzu üniteleri yapılır.


f) Boru hatlarındaki yabancı maddeleri filtre etmek için vana
odasına kirlilik tutucu teçhiz edilir.


g) Baraj, göl ve gölet gibi durgun su kütlelerinden su temin
edildiği durumda kademeli ve seviyesi ayarlanabilir su alma yapısı ile su
kalitesinin iyi olduğu tabakadan suyun alınması sağlanır. Seviye ayarlı ve çok
kapaklı su alma yapıları ile ham sulardaki mevsimsel su kalitesi değişimlerine
göre istenilen derinliklerden su temin edilir.


ğ) Su alma yapılarından itibaren suyu tesise
ileten  borularda ve tesis içinde tıkanmaya sebep olan zebra midye
oluşumunu engelleyecek tedbirler alınır.


Baypas hatları


MADDE 12 – (1) Arıtma tesisinde giriş
yapısından hemen sonra, suyun tesise girmeden bakiye dezenfektan kalacak
miktarda dezenfektan ilave edilerek şebekeye verilebilmesini sağlayacak şekilde
bir baypas hattı teşkil edilir. Ayrıca diğer arıtma ünitelerindeki suyu baypas
edebilecek uygun hatlar düzenlenir.


(2) Bakiye dezenfektan miktarının doğru bir şekilde
hesaplanabilmesi ve giren debinin ölçülebilmesi için tesisin genel baypası
debimetreden sonra yapılır.


Havalandırma yapısı


MADDE 13 – (1) Tesise alınan ham suyun
oksijenlendirilmesi, suda kokuya sebep olan maddeler ile uçucu maddelerin
giderilmesi, mangan ve demirin oksitlenerek çökelmesini sağlayacak bir
havalandırma ünitesi yapılır. İçme suyu arıtımında yaygın kullanılan
havalandırıcıları cazibeyle çalışanlar, püskürtücüler ve basınçlı hava ile
havalandırma olmak üzere üç sınıfta toplamak mümkündür. İçme suyu arıtımında en
çok kullanılan havalandırıcılar, cazibeyle çalışan kaskat (merdiven) tipi
havalandırıcılardır. Bu ünitenin açık alanda olması halinde özellikle güneş
ışınlarına maruz kalınması durumunda zamanla kaskatlar yosunlanabilir, demirin
oksitlenmesiyle kızılımsı, manganın oksitlenmesiyle de siyah renkli film
tabakası ile kaplanabilir. Giriş vana odasında tesisin tümünü ya da varsa
havalandırma ünitesini baypas yapmak mümkündür. Tesis genel bakımda iken ya da
zaman zaman baypas edilerek basamak yüzeyleri fırçalanarak temizlenir, ünite
tabanında birikebilecek kum ve çakıl gibi maddeler temizlenir.


Ön dezenfeksiyon


MADDE 14 – (1) Suların dezenfeksiyonu, klor,
kloramin, ozon ve klordioksit gibi kimyasal madde ilavesiyle veya ultraviyole
ışınları ile yapılır. İçme suyu dezenfeksiyonu maksadıyla kullanılan en yaygın
yöntemler klorlama ve ozonlamadır. Tesiste, demir ve manganın oksidasyonu, tat
ve koku giderimi, ham suda bulunan patojenlerin öldürülmesini ve tesiste
alglerin oluşmasını engellemek amacıyla klorlama veya ozonlama ünitesi
genellikle havalandırma ünitesi sonrasında yapılır.


(2) Klorlama binası ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat
edilir.


a) Klorlama binası içinde klorlama odası, klor tankları depolama
odası, klor kumanda kontrol odası, yedek malzeme odası, tuvalet ve duş odası
bulunur.


b) Klorlama ünitesinin odaları ve depoları dış etkenlere karşı iyi
tecrit edilir ve yeterli derecede ışıklandırılır.


c) Bölümlerin her birinde dışarıya açılan ayrı çıkış kapıları
bulunur.


ç) Klor gazı korozif ve tahrip edici bir gaz olduğundan herhangi
bir kaçak olayında kullanılması gereken emniyet çukuru, göz yıkama spreyi ve
acil duşlar periyodik olarak kontrol edilir.


d) Klorlama ünitesinde yaşanabilecek gaz kaçaklarına karşı klor
nötralizasyon ünitesi bulundurulur.


e) Sudaki bakiye klor miktarını gösteren bakiye klor analizörünün
kalibrasyonu sık sık kontrol edilir ve cihazın ölçüm yapabilmesi için gereken
çözeltilerin daima hazır olması sağlanır.


f) Kimya binası çözelti hazırlama bölümü ve klor binası
ısıtılarak, klor binası sıcaklığının 10 °C'nin altına düşmesine izin verilmez.
Aksi takdirde klor gazı sıvılaşarak önemli dozlama problemleri meydana
getirebilir.


g) Gerekli hallerde klorlama ünitesine ilave olarak ham suda
bulunan patojenlerin öldürülmesi, alg oluşumunun engellenmesi, demir ve
manganın oksidasyonu, koku ve tat kontrolü ve renk giderilmesi maksadı ile
ozonlama ünitesi yapılır.


ğ) Ham suda siyanobakteri varlığı tespit edildiği durumlarda ön
klorlama yapılmaz.


(3) Ozonlama ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Ozon jenaratörüne verilen hava veya oksijen miktarı ile bu
verilen miktarın ozona dönüşümü uygun cihazlarla ölçülür. Artık ozon miktarı
uygun ölçüm cihazı ile ölçülür.


b) Ön dezenfeksiyon maksadıyla ozonun kullanılması sonucunda
organik maddelerin kısmi son ürünlere dönüşümü ve/veya tam mineralizasyonu ve
büyük moleküler ağırlıklı organik maddelerin parçalanması sağlanır. Ancak bu
durumda biyolojik olarak parçalanabilir yan ürünler oluşur. Bu yan ürünlerin
içme suyu şebekesine ulaşıp mikrobiyal yeniden büyümeye sebep vermemesi için
tesisi içinde özellikle kum filtrelerinde giderilmesi gerekir.


c) Ozonlama ile mikro kirleticiler, pestisitler, organik ve
inorganik maddeler oksitlenir, tat ve koku giderimi sağlanmış olunur. Bakteri
ve virüsler; türlerine, ozon dozaj ve temas süresine bağlı olarak giderilir.


Dozaj pompaları


MADDE 15 – (1) İçme suyu arıtma tesisinde
kullanılan dozaj pompaları ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) İçme suyu arıtma prosesi içinde kullanılacak bütün kimyasal
maddeler, tesisin projede belirtilen noktalarında ham suya dozaj pompaları
vasıtası ile ilave edilir. Dozaj pompaları ve hatları kimyasal maddelerin
cinsine göre seçilir.


b) Dozaj pompalarının debileri tesisin giriş su debisi veya ünite
debilerine göre ayarlanabilir, ölçülebilir ve ham suyun özelliklerinin
değişimine uyum sağlayabilir nitelikte otomasyona bağlı debi ayarlı dozaj
sistemleri olarak kurulur.


c) Ham suyun karakteristik özelliklerinde zaman içinde meydana
gelmesi muhtemel değişiklikler göz önünde bulundurularak gelecekte ihtiyaç
duyulabilecek dozaj pompalarına tesiste yer bırakılır. Ayrıca, dozaj pompaları
tesisin ilk yıllarında düşük dozlamalara imkan verecek kapasite ve sayıda
seçilir.


ç) Dozaj pompaları ve tesisat, muhtemel dozlama kimyasallarına
uyumlu malzemeden yapılır.


Karıştırıcılar


MADDE 16 – (1) Hızlı karıştırıcılar, kimyasal
maddelerin suya karıştırıldığı ve üniform dağılımın yapıldığı yapılardır.
Mekanik veya hidrolik olarak karışımın sağlanması mümkündür. Suda bulunan
askıdaki ve kolloidal partiküller genellikle negatif elektrik yükü taşırlar. Bu
sebeple birbirlerini iterek yumaklaşmayı ve dolayısıyla çökelmeyi önlerler.
Bunu engellemek için suya kimyasal maddeler (alüminyum sülfat, demir üç klorür,
polialüminyum klorür ve demir sülfat gibi pıhtılaştırıcılar veya koagülantlar)
ilave edilir. Yardımcı kimyasal madde olarak polielektrolit ilave edilebilir.
Pıhtılaştırıcılar, pozitif yüklü metal iyonları içerdiği için negatif yüklü
askıdaki ve kolloidal partikülleri nötralize ederler. Bu nötralizasyon sonucu,
partiküller birleşmeye başlamakta ve birleşmeden sonra çökelerek sudan
giderilmektedir. Hızlı karıştırıcılarla ilgili olarak aşağıdaki hususlara
dikkat edilir.


a) İçme suyu arıtma tesisinin verimliliği için suya katılacak
kimyasal maddelerin suda homojen bir şekilde karışmalarını ve dağılımını temin
edebilmek maksadıyla tesiste mekanik veya hidrolik hızlı karıştırıcılar
kullanılır.


b) Karıştırıcılarda homojen bir karışımın sağlanması için
tanklarda türbülans akım teşekkül edilir.


c) Hızlı karıştırıcılar az enerji tüketecek ve en etkin şekilde
karışmayı sağlayacak şekilde projelendirilir.


ç) Karıştırıcı yataklarından suya yağ kaçmaması için gerekli
tedbirler alınır. Hızlı karıştırma ünitelerinde kimyasal maddelerdeki
safsızlıklardan dolayı su yüzeyinde zaman zaman oluşacak köpüklenmeler bir tel
süzgeç yardımı ile ölü noktalardan alınır.


d) Mekanik karıştırıcı redüktörü düzenli olarak yağlanır ve
kanatların bakımı yapılır.


e) Hızlı karıştırmada kolloidal maddeler ile ilave edilen
pıhtılaştırıcıların teması sağlanır. Bu ünite arıtmanın verimi için çok önemli
olduğundan üniteye aşırı yüklenilmez ve tasarlanan minimum debiden düşük
şartlarda işletilmez.


f) Debinin azaltılması gerekiyorsa gözlerden veya hızlı karıştırma
ünitelerinden biri veya birkaçını devre dışı bırakmak tercih edilir.


g) Tank dip temizliği, taşkın hatları kontrolü ve temizliği
periyodik olarak kontrol edilir ve gerektiğinde yapılır. Bu maksatla karıştırma
odası, boşaltma veya temizlik maksatlı olarak dip tahliyeleri ile teçhiz
edilir.


ğ) Tesisteki ünitelerde karıştırıcı olarak mekanik karıştırıcı
tipi seçilmiş ise paslanmaz çelikten imal edilir.


h) Kimyasal maddelerin karıştırıcılara dozlandığı noktada,
kimyasalın ham suya eşit nüfuz etmesini kolaylaştırıcı mekanik tertibat
bulundurulur.


ı) Karıştırma havuzlarında, genel bakım, temizlik ve arıza işleri
için havuzların boşaltılması gereken durumlarda, suyun tamamen tahliyesi ve
dipte su kalmaması için tahliye kanalları, suyun tamamını tahliye edecek
şekilde projelendirilir. İhtiyaç duyulması halinde havuzun tabanına birden
fazla tahliye noktası yapılıp bu tahliye noktaları aynı hatta birleştirilir.


i) Tasarımda optimum işletme şartlarını sağlayacak boyutlandırma
yapılır.


j) Hızlı karıştırıcılarda oluşan köpük için köpük toplama konisi
teçhiz edilir.


(2) Yavaş karıştırıcılar, pıhtılaştırıcı kimyasal maddelerin hızlı
karıştırma ünitesinde suya ilavesi sonrasında yumakların oluşması için
gereklidir. Bu işlem, partiküllerin birleştirilmesi veya büyüklüklerinin
arttırılması demektir. Yavaş karıştırma işlemi mekanik veya hidrolik olarak
yapılabilmektedir. Yaygın olarak  mekanik yavaş karıştırıcılar kullanılmaktadır.
Yavaş karıştırıcılarla ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Yavaş karıştırıcılar, yumaklaşmayı kolaylaştıracak olan
koagülantların sudaki yayılımını bozmayacak ve oluşmakta olan yumakları
birbirine temas ettirerek daha sıkı ve daha büyük boyutta yumakların oluşmasını
ve bunların durultucuda daha kolay ve çabuk çökelmesini sağlayacak şekilde
seçilir. Yavaş karıştırıcılarda daha iyi bir yumaklaşma olması için yapılar en
az iki bölmeli olur.


b) Karıştırıcılar suda türbülans oluşturmadan karıştırma işlemini
en etkin ve az enerji harcamak suretiyle sağlanır.


c) Yavaş karıştırıcıların genel bakımı hızlı karıştırıcılarda
olduğu gibi yapılır.


ç) Korozyona karşı boyama işlemlerine dikkat edilir, ahşap paletli
karıştırıcılarda aşınan paletler yenilenir. Yenileme emprenye edilmiş ahşap
kullanılarak yapılır.


d) Debi azalması durumunda bir veya birkaç yavaş karıştırıcı
ünitesi devre dışına alınır.


e) Devre dışına alınan yavaş karıştırma ünitesi tamamen tahliye
edilerek, tank tabanı ve karıştırıcı aksamı temizlenir. Bu maksatla yavaş
karıştırma üniteleri, boşaltma veya temizlik maksatlı olarak dip savaklarla
teçhiz edilir.


f) Yavaş karıştırıcı üniteleri, hidrolik olarak ölü noktalar
olarak adlandırılan hareketsiz bölgelerin oluşumunu engelleyecek şekilde dizayn
edilir.


Durultucular


MADDE 17 – (1) Çöktürme veya durultma işlemi içme
suyu tasfiyesinde iki şekilde uygulanmaktadır. Bunlardan birincisi basit
çökeltme, ikincisi ise hızlı karıştırma ve yavaş karıştırma veya yavaş
karıştırma ünitesini takip eden çöktürmedir. Basit çökeltme, suda bulunan
çökebilen maddeleri sudan uzaklaştırabilmek için kullanılır. Bu tanklar
genellikle bulanıklığı çok fazla olmayan sularda, suyun içine herhangi bir
kimyasal madde verilmeden sudaki partiküler maddelerin, yer çekimi kuvveti ve
özgül ağırlıkları yardımıyla çökeltilmesi esasına göre çalışır. Özellikle yavaş
kum filtrelerinden önce ve yavaş kum filtrelerinin yükünü azaltmak maksadıyla
kullanılır. Hızlı karıştırma ve yavaş karıştırmayı takip eden çöktürme ise,
pıhtılaştırıcı kimyasal maddeleri ilave ederek renk ve bulanıklığı gidermek
maksadı ile kullanılır. Ayrıca, suda sertlik olması durumunda kireç ve soda
ilave edilerek sertliğin giderilmesi maksadı ile kullanılır. Durultucularla
ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Durultucular, yavaş karıştırma sonunda oluşacak olan flokların
sudan ayrılarak alınmasını sağlayan havuzlar olup şekilleri çamurun alınış
biçimine ve arazinin topografik yapısına bağlı olarak seçilir.


b) Çamurun dipten alınmasının tercih edilmesi halinde dikdörtgen
veya dairesel durultucular seçilir.


c) Çamur yataklı durultucular kare veya dikdörtgen tipinde
seçilebilir.


ç) Durultucu girişlerinde suyun havuzlara eşit dağıtımını temin
edecek kapak, penstok (kanal kapağı) veya vana kullanılır.


d) Durultucular; biriken çamuru, çamur toplama havuzuna otomatik
olarak aktarabilecek çamur uzaklaştırma sistemi ile donatılır.


e) Çamur sıyırma ve uzaklaştırma tertibatı yeterli güçte,
emniyette ve  yük altında çalışabilecek özellikte yapılır.


f) Durultucularda oluşan çamur miktarı ham su kalitesi, dozlama
miktarına ve durultucu verimine doğrudan bağıntılıdır. Çamur tahliyesi;
tabandan çamur tahliyesi taban eğimini kullanarak cazibeli şekilde veya tüm tabanı
tarayan çamur sıyırıcılar veya vakum sistemi ile yapılır. Çamur tahliyesinin
mekanik aksamla yapıldığı durultucularda aksamın bakımı düzenli olarak yapılır.


g) Çamur sıyırıcıların yürüme hızları optimuma ayarlanır. Çok sık
aralıklarla çamur çekimi su kaybına; çok uzun aralıklarla çamur çekimi
tıkanıklıklara sebep olacağından otomatik zaman ayarlı vanalarla çamur
tahliyesi yapılan tesislerde optimum çamur boşaltım süreleri tayin edilir.


ğ) Çamur boşaltım aralıkları işletme kayıtlarına geçirilerek
tahliye edilen çamur miktarı saptanır. İşletme sırasında durulmuş su kanalları
gözlenerek filtrelere flok kaçıp kaçmadığı kontrol edilir. Flok kaçışı varsa
dozlama, hız ve debi kontrolleri yapılır.


h) Durultucularda ölü noktalarda oluşan köpükler zaman zaman manuel
olarak veya köpüklerin oluşumunu engelleyecek basit fıskiyeler marifetiyle
yüzeyden alınır.   Yosunlaşmayı, sinek ve koku oluşumunu
engellemek için özellikle yaz aylarında ön dezenfeksiyona özen gösterilir.


ı) Durultucular sırayla devre dışına alınarak havuzların genel
bakımı ve temizliği yapılır, plakalı (lamelli) tip durultucularda havuz içinde
kalan metal aksamın korozyona uğramaması için periyodik  bakımı ve
boyaması yapılır. Plakalar zaman zaman kasetlerinden çıkarılıp temizlenir,
aşınan veya kırılan plakalar yenilenir.


i) Durultucularda dip çamurunun sıyrılarak toplanmasını sağlayan
çamur sıyırma ve uzaklaştırma tertibatı olan tabanı tarayan sıyırıcı lastikler
yılda en az bir kez değiştirilir.


Filtrasyon


MADDE 18 – (1) Filtrasyon, suyun gözenekli bir
ortamdan geçirilmesi işlemidir. Bu işlem esnasında, sudaki asılı ve kolloidal
maddelerin tutulması, bakteri ve diğer mikroorganizma sayılarının azalması,
organik maddelerin okside olması sağlanır. Filtreler, filtrasyon hızlarına göre
yavaş filtreler ve hızlı filtreler; akım şartlarına göre cazibeli ve basınçlı
filtreler; filtre malzemesine göre tek ortamlı ve çok ortamlı filtreler olarak
sınıflandırılabilir. Filtrelerle ilgili olarak aşağıdaki hususlara dikkat
edilir.


a) Tesiste filtrasyon işlemi hızlı ya da yavaş kum filtreleri ile
yapılabilir.


b) Filtreler, literatürde müsaade edilen hızları aşmayacak ve
çöktürülemeyen küçük flokları ve bakterileri tutabilecek ebatta ve adette
tertiplenir.


c) Filtreler, temizlik ve geri yıkama anında işletmeyi aksatmayacak
şekilde maksimum debiye göre seçilir. Optimum işletme şartlarını sağlamak için
bir filtre bakımda biri yıkamada olacak şekilde filtre sayısı belirlenir.


ç) Filtre girişinde gelen suyun filtrelere eşit miktarda
dağıtılmasını sağlayacak düzenek konulur.


d) Sabit debili filtrelerde, filtre çıkışlarına konulacak akım
kontrol vanası ile filtrelerde su seviyesi ve süzme hızı sürekli olarak
ayarlanır.


e) Geri yıkamalar sonunda veya filtrelerin işletmede olduğu
durumda filtre malzemesi üzerindeki minimum su seviyesi 25 cm’de tutulur ve
filtre malzemesi üzerindeki su seviyesi  seviye sensörleri ile
kontrol edilir.


f) Geri yıkama suyu tahliye kanalları, fazla kum kaybına sebep
olmayacak şekilde tasarlanır.


g) Filtre geri yıkama sularının sisteme kazandırılması için filtre
geri yıkama suyu tutma tankı yapılır. Geri yıkama sularının filtrasyon öncesi
ünitelere verilmesi önerilmez ancak su kısıtının yaşandığı durumlarda geri
yıkama suyu tutma tankında bir süre bekletilerek durulmuş üst su çöktürme veya
çöktürme öncesi ünitelerin girişine verilebilir. Geri yıkama suyu tutma tankı
tabanında biriken çamur ise çamur yoğunlaştırma havuzlarına gönderilir.


ğ) Filtreler, hidrolik olarak birbirinden ayrılmış ve izole
edilmiş olarak yapılır.


h) Her bir filtredeki yük kaybını gösteren gösterge, kontrol
panosu üzerinde bulunur. Yük kaybı üst seviyeye çıktığında ikaz sistemi devreye
girer ve filtreler geri yıkamaya alınır. Yük kaybı, çıkış suyu bulanıklığı,
partikül ebatı ile sayısı ve maksimum çalışma süresi dikkate alınarak filtrelerin
geri yıkanmasına karar verilir.


ı) Filtrelerin yerleşimi, bakım ve işletme için emniyetli ve kolay
ulaşılabilir, kum değişim ve takviyelerinin kolay yapılabilir şekilde
düzenlenir.


i) Filtre kumu veya çakılının seçimi standartlara uygun yapılır.


j) Filtre tabanı, gözenekli plaka veya nozulların yerleştirildiği
betonarme taban ile teşkil edilir.


k) Nozullar filtre tabanına eşit aralıklarla düzenli bir şekilde
ve tesisin inşaat işleri bittikten ve temizlik yapıldıktan sonra yerleştirilir.
İnşaat anında nozulun takılacağı delikler geçici tapalar ile kapatılır.


l) Filtre tabanında, yıkama sonunda tabanda sıkışıp kalan havanın
dışarı atılabilmesine imkan sağlayacak bir deşarj borusu bulunur.


m) Filtrelerde kullanılacak vanalar elektrik/pnömatik kumandalı
seçilir. Pnömatik vanalarda tesisin emniyetle çalışabilmesi için yeterli sayıda
yedekleri ile birlikte kompresör bulunur ayrıca hava depolama tankı da
kullanılabilir. Filtre yapılarındaki vanalar elektrik/mekanik kumandalı ve
elektriksiz manuel çalışabilir.


n) Filtre sisteminde kullanılacak vanaların arıza yapmaları
halinde otomatik olarak çıkış suyu vanaları kapatılır ve arıza merkezi kumanda
odasına bildirilir.


o) Filtreler tesiste en çok mekanik ekipmanın kullanıldığı hassas
yapılardır. Filtredeki tüm vana, sürgülü kapak ve ekipmanlar sık sık gözden
geçirilir, varsa su kaçakları giderilir, seviye ölçerlerin limit ayarları
yapılır.


ö) Geri yıkama suyu pompaları ve hava üfleyicilere ait işletme ve
bakım talimatlarına titizlikle uyulur.


p) Filtreler temiz iken süzülen su miktarı fazla olacağından
çıkıştaki oransal kontrollü akım ayar vanası otomatik olarak kısılır, filtre
yatağı kirlenince fitre malzemesi üzerindeki su seviyesi sabit kalacak şekilde
kademeli ve otomatik olarak açılır. Bu kontrol, filtre çıkış debisinin ölçümü
şeklinde yapılır.


r) Hava körükleri (kompresör) veya üfleyicileri (blower) yeterli
kapasitede ve yedekli olarak seçilir ve titreşimi sönümleyici şekilde
donatılır.


s) Geri yıkama suyu miktarı süzülen su miktarının %3'ünü geçmez.
Yıkama sırasında kum kaçakları en aza indirgenir. Kum kaçağının fazla olduğu
durumlarda yıkama hızları gözden geçirilir. Kum yatağındaki eksilmeler
tamamlanır.


ş) Kirlenen filtrelerin temizleme işlemi, filtre tabanından hava
ve su verilerek yıkanması ile yapılır. Filtre yapılarında geri yıkama suyu
pompaları ve hava üfleyicilerine ait yağlama işlerine, vana ve kapaklara ait
yağlama ve boya işlerine, hidrolik veya pnömatik kumandalı sistemler varsa
bunlara ait bakım talimatlarına titizlikle uyulur.


t) Filtre hava boruları için 80 mm’den küçük çapta olanlar
paslanmaz çelikten, 80 mm’den büyük çaplı olanlar ise normal çelik borudan imal
edilir. Korozyona karşı her iki çelik boruda da gerekli tedbirler alınır.


u) Filtre galerisindeki boruların ayırt edilebilmesi için temiz su
boruları mavi, hava boruları sarı ya da kırmızı geri yıkama suyu boruları
yeşil, tahliye boruları ise kahverengi renk ile boyanır. Borular üzerinde su
akış yönleri oklar ile gösterilir.


ü) Geri yıkama işleminden sonra filtrelerdeki suyun tamamının
dışarı atılmasını temin edecek şekilde tahliye sistemi bulunur.


v) Filtre geri yıkama suyu filtrelenmiş temiz suyun
bulunduğu  filtre geri yıkama suyu tankından alınır. Bu tankın hacmi
en az iki filtre ünitesini yıkayacak hacimde olur.


y) Geri yıkama pompaları yedekli olarak seçilir ve geri yıkama
suyu debisi filtre kontrol panosunda gösterilir.


Son dezenfeksiyon


MADDE 19 – (1) Son dezenfeksiyon UV/klorlama
veya  klorlama veya klordioksit veya kloraminasyon (monokloramin,
dikloroamin) ile yapılabilmektedir. Klor en yaygın kullanılan
dezenfektandır.  Klorlama konusunda aşağıdaki hususlara dikkat
edilmelidir.


a) Tesiste arıtılmış  suyun tüketime verilmeden önce son
klorlama ünitesi tertip edilir.


b) Son klorlama ünitesi, klorun suya homojen şekilde dağılmasını
sağlayacak şekilde tasarlanır ve projelerdeki proses şartnamelerine ve suyun
özelliğine göre yeterli temas süresi sağlanır.


c) Arıtılmış suda 0,2-0,5 mg/L bakiye serbest klor kalacak şekilde
arıtma tesisinde son klorlama yapılır.


ç) Arıtma çıkışında klor seviyesini ölçen otomatik klor ölçüm
cihazları bulunur. Bu cihazlar otomasyona bağlı olarak çalışan, su içerisindeki
serbest klor seviyesine göre otomatik olarak ayarlanır.


d) Ham suda sürekli olarak SUVA 254 nm değerinin 4 mg/L.cm’den ve
TOK değerinin 3 mg/L’den büyük olduğu durumlarda tesiste ozonlama mevcutsa
ozonlama sonrası BÇOK giderimi için biyolojik olarak aktif kum filtresi veya
biyolojik aktif karbon ünitesi kullanılır.


e) Ham suda dönemsel veya anlık olarak SUVA 254 nm değerinin 4 mg/L.cm’den
ve TOK değerinin 3 mg/L’den büyük olduğu durumlar ile SUVA 254 nm değerinin 2
mg/L.cm’den ve TOK değerinin 4 mg/L’den büyük olduğu durumlarda toz aktif
karbon kullanılabilir.


Sertlik giderme


MADDE 20 – (1) Sertlik esasen sudaki kalsiyum [Ca2+]
ve magnezyum [Mg2+] iyonlarından ileri gelmektedir. Demir, mangan,
çinko, kurşun gibi iki değerlikli metal iyonları da suya sertlik vermelerine
rağmen sularda önemli miktarlarda bulunmazlar. İçme suyu için tavsiye edilen
sertlik değeri 75 – 100 mg CaCO3/L’dir. İçme sularından sertlik
giderilmesinde; tek kademeli veya iki kademeli kireç-soda metodu, sodyum
hidroksit ile muamele, sodyum fosfat ile yumuşatma ve iyon değiştirme gibi
farklı teknikler uygulanabilir. Bu yöntemlerin ilk üçünde temel prensip, [Ca2+]
ve [Mg2+] iyonlarının suda çözünmeyen bileşikler haline getirilerek
çöktürülmesidir. İyon değiştirme ise, suya sertlik veren iyonların başka bir
iyonla değiştirilmesi esasına dayanmaktadır. İçme suyundan sertlik gideriminde
yukarıda bahsedilen yöntemlerle ilgili aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Kireç-soda işleminde, kireç (Ca(OH)2) ve soda (Na2CO3)
suya katılmak suretiyle sertlik giderilmektedir.


b) Karbonat sertliği (geçici sertlik), kireç ilavesi ile CaCO3 veya
Mg(OH)2’in çöktürülmesi suretiyle giderilebilir.


c) Kalsiyumdan ileri gelen karbonat olmayan sertlik (kalıcı
sertlik), soda ilavesi neticesinde ortaya çıkan CaCO3’ın
çöktürülmesi suretiyle giderilebilir.


ç) Magnezyumdan ileri gelen kalıcı sertlik, kireç ilavesi ile
meydana gelen Mg(OH)2’in çöktürülmesi ile uzaklaştırılır.


d) Geçici ve kalıcı sertlik, suya sadece sodyum hidroksit (NaOH,
kostik soda) ilavesi ile de giderilebilir. Ancak bu yöntemde, CaSO4’ın
Na2CO3 ile reaksiyona gireceği ve oluşan CaCO3’ın
çöktürülmek suretiyle giderilebileceği göz önüne alınır.


e) Tek kademeli kireç-soda metodu, sadece kalsiyumdan ileri gelen
sertliğin giderilmesi için uygundur. Bu şartlarda, magnezyumun kabul
edilebilecek konsantrasyonlarda olması gereklidir. Eğer, karbonat olmayan
sertliğin de giderilmesi istenirse, suya soda ilavesi yapılır.


f) Tek kademeli yumuşatma işleminde; hızlı karıştırma,
yumaklaştırma, çöktürme ve karbonlama kısımları bulunur. Karbonlama kısmından
sonra su filtrelerde süzülür.


g) Kireç-soda ile sertlik giderme yönteminde fazla miktarda çamur
meydana gelmekte olup çamurun sürekli olarak alındığı mekanik çamur
sıyırıcıların kullanılması söz konusudur. Bu çamurlar, çabuk bir şekilde
kurumadıkları için geniş alanlara ihtiyaç duyulur. Bu sebeple, tesiste oluşan kireç
çamurlarının kurutulup tekrar yakılmak suretiyle sönmemiş kireç haline
getirilerek yeniden kullanılması daha uygundur.


ğ) İki kademeli kireç-soda metodu, kalsiyum ve magnezyum
sertliklerinin birlikte giderilmesi için uygun bir arıtma sistemidir. Bu sistemin
yatırım maliyeti fazla olsa da, işletme maliyeti diğer yöntemlerden daha azdır.
Bu yöntem ile kalıcı sertliğin giderilmesi isteniyorsa, soda ilavesinin birinci
kademe karbonlama ile ikinci kademe karbonlama arasında yapılması uygundur.


h) Suyun çok fazla yumuşatılmasına ihtiyaç duyulmadığı durumlarda,
suyun bir kısmı yumuşatma işlemine verilmeyerek bölünür ve kireç ilavesi hattı
baypas edilerek suyun bir kısmı karbonlamaya verilir.


ı) Kireç ile yumuşatma işleminde; kuyu sularındaki 2 değerlikli
demir giderilebilmekte, çökelen yumaklarla birlikte bazı organik maddeler de
sudan uzaklaştırılabilmekte ve bazı eser elementlerin (Hg, Pb, Zn)
konsantrasyonlarında azalmalar sağlanabilmektedir.


i) Sodyum hidroksit (kostik soda) ile yumuşatma işleminde, kostik
sodanın suya tatbik edilmesi kolay olup bu yöntemde sodyum hidroksit ile
karbonat ve karbonat olmayan sertliklerin her ikisi de giderilebilir. Ayrıca,
NaOH kullanılması halinde meydana gelen çamur miktarı, kireç kullanmasına göre
daha azdır. Su sıcaklığının 1-22 °C arasındaki değerleri için NaOH ile olan
reaksiyonlara sıcaklığın bir etkisi yoktur. Ancak, su sıcaklığının 6 °C’den
düşük olduğu şartlarda kireç kullanılması halinde reaksiyon hızları önemli
ölçüde azalmaktadır.


Karbonlama


MADDE 21 – (1) Yumuşatılmış sular, CaCO3 ile
doymuş durumda olduğundan yüksek pH değerlerine sahiptir. Bu nedenle,
yumuşatılmış suların filtrasyon işleminden önce stabilize edilmeleri
gerekmektedir. Bunun için suya CO2 verilir veya asit ilavesi
yapılır. İşletme maliyetinin düşük olması açısından bu işlem için çoğunlukla CO2 kullanılır.
Bu nedenle, bu işleme “karbonlama” adı verilmektedir. Kireçle yumuşatılmış olan
sular, CaCO3 ile aşırı doymuş halde olduğundan, bu sular
kalsiyum karbonat ile dengeli halde değildir. Bu nedenle kalsiyum karbonat;
filtreler, boru hatları, su saatleri gibi ünitelerde ve ekipmanlarda çökelerek
tıkanmalara sebebiyet vermektedir. Bunu engellemek maksadıyla, çöktürme
havuzlarında çökelmeyen fazla kalsiyum karbonatın, kalsiyum bikarbonat (Ca(HCO3)2)
haline getirilmesi gerekmektedir. Kalsiyum bikarbonat, kalsiyum karbonata
kıyasla suda çok iyi erir ve arıtma birimlerinde çökelmez. Karbonatların
bikarbonat haline dönüşmesi için suyun pH değerinin yaklaşık 8,3’e düşürülmesi
gerekmektedir. Bu nedenle, suyun pH değeri istenen değerin altına düşmemesi
için  suya ihtiyaç duyulandan fazla CO2 verilmemelidir.
Çünkü pH değeri istenilen değerin altına düştüğü durumda bütün kalsiyum
karbonatlar, kalsiyum bikarbonat formuna dönüşemediğinden su karbonat ve
bikarbonat iyonları yönünden dengede tutulamaz. İçme suyu arıtma tesisinde
karbonlama havuzuna ihtiyaç duyulması halinde aşağıdaki hususlara dikkat
edilir.


a) Karbondioksit, karbonlama tankındaki suya havuz tabanından,
gözenekli veya delikli borular vasıtasıyla verilir.


b) İş sağlığı ve iş emniyeti bakımından karbonlama havuzları
atmosfere açıktır. Aksi takdirde havalandırma sistemi kurulur.


c) Karbonlama havuzlarının derinliği 3-5 m arasında, bekleme
süresi her bir bölmede 7-15 dakika arasında seçilir.


ç) İlk ve son karbonlama bölümleri arasındaki reaksiyon ve çökelme
kısmında ise bekletme süresi 45 dakika civarında alınabilir.


d) Karbonlama havuzunun yüzey yükü ise 4 m3/m2/sa civarında
seçilebilir.


İyon değiştirme


MADDE 22 – (1) İyon değiştirme, bir iyonun diğer
bir iyonla yer değiştirmesi esasına dayanan bir yöntem olup katyon değiştirme
(baz değiştirme) ve anyon değiştirme (asit değiştirme) şeklinde iki kısımda ele
alınmaktadır. Katyon değiştirme, pozitif bir iyonun veya katyonun, diğer bir
pozitif iyonla yer değiştirmesidir. Doğal sularda katyonlar; Ca2+,
Mg2+, Na+, H+, Fe2+ ve Mn2+ gibi
maddelerdir. Anyon değiştirme, negatif bir iyonun veya anyonun, diğer bir
negatif iyonla yer değiştirmesidir. Doğal sularda anyonlar genel olarak; Cl-,
SO42-, NO3- gibi maddelerdir.
İçme suyunda iyon değiştirme yöntemiyle ilgili olarak aşağıdaki hususlara
dikkat edilir.


a) Reçineli katyon değiştiriciler, sülfonatlara çevrilmiş
polistrenlerin sentetik organik polimerleri olup bunlar taneli ve boncuğa
benzer şekilde imal edilir. Bunlar sodyum bazlı (Na2R) ve hidrojen bazlı (H2R)
iyon değiştiriciler olabilir.


b) Sodyum bazlı iyon değiştirici reçinelerin rejenerasyonu NaCl
ile hidrojen bazlı iyon değiştiricilerin rejenerasyonu ise H2SO4 ile
yapılmaktadır.


c) Katyon değiştiricilerde, rejenerasyonda kullanılan maddenin
veya iyon değiştiricinin tipine bağlı olarak sodyum ya da hidrojen iyonları ile
sıvı içindeki katyonların (+) bir kısmı veya tamamı yer değiştirir.


ç) Anyon değiştiricilerde karbonat ya da hidroksit iyonları ile
sıvı içindeki anyonların (-), bir kısmı veya tamamı yer değiştirir.


d) Suyun yumuşatılması işleminde, sodyum formundaki katyonik iyon
değiştiriciler kullanılmaktadır.


e) Reçineden teşkil edilmiş filtre yatağı kalınlığı 0,75-2,0 m
arasında seçilir.


f) Filtreler, basınçlı veya serbest yüzeyli olarak inşa
edilebilirler. Filtre hızı 5-15 m/sa arasında alınır. Ortalama bir değer olarak
10 m/sa civarında alınması uygundur.


g) Bazı hallerde, filtre hızı 20-40 m/sa arasında alınabilirse de,
yüzey yükünün her şartta 40 m/sa değerinden daha az olması gereklidir.


ğ) Tasarımda, rejenerasyon süresi 30 dakika ve reçinenin efektif
çapı 0,5 mm olarak seçilebilir.


h) Ham sudaki sertliğin iyon değiştiriciler ile giderilmesi
durumunda önce su analizinin doğruluğu yani katyon ve anyonların dengesi
kontrol edilir. Daha sonra, sudaki sertlik değeri hesaplanır ve uygun tasarım
parametreleri seçilerek istenen çıkış kalitesi değerlerine göre iyon değiştirme
sistemi projelendirilir.


Çamur  yoğunlaştırma ve bertaraf sistemi


MADDE 23 – (1) Çamur yoğunlaştırma konusunda
aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Çökeltim havuzu tabanından alınan çamur, genellikle %0,5- 1,5
arasında katı madde içerir. Bu sulu çamurun sulu kısmının kazanılması için
çamur yoğunlaştırıcı tankları kullanılır.


b) Durultuculardan ve filtre geri yıkama suyu tutma
tankından  gelen çamurlar, çamur yoğunlaştırma ünitelerine verilir.


c) Çamurun geri kazanılması maksadıyla, çöken çamur da ayrıca bir
durultma işlemine tabi tutulur.


ç) Çamur toplama havuzlarının yüzey sularının tekrar tesisin
başına veya çöktürme ünitesi öncesi ünitelere geri döndürülmesi önerilmez,
ancak su kısıtı olduğu durumlarda bu durum tercih edilebilir.


d) Yoğunlaşan çamur, çamur susuzlaştırıcı tesisine cazibe veya
otomatik çamur pompaları vasıtasıyla iletilir.


e) Gerekli hallerde, yoğunlaştırıcıda toplanan çamurun yoğunluğunu
artırıcı polielektrolit, kireç veya bu maksatla kullanılabilecek diğer uygun
kimyasal maddeler ilave edilir.


f) Çamur susuzlaştırma ekipmanına (filtre pres, santrifüj, belt
filtre) verilerek susuzlaştırma oranı artırılır ve katı madde oranı yüksek
çamur tesisten uzaklaştırılır.


g) Çamur yoğunlaştırma binası içinde teçhiz edilen çamur
pompaları, yoğunlaşmış çamuru susuzlaştırıcıya basabilecek sayıda ve kapasitede
bulundurulur.


ğ) Tesisin çamur susuzlaştırma ünitesine giren çamur miktarının
ölçülmesi için susuzlaştırma ünitesi başına çamur debimetresi konulur.


h) İçme suyu arıtma tesislerinde oluşacak çamurların depolanması,
nakliyesi ve bertarafı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerince yapılır.
İlgili tesisler bu doğrultuda projelendirilir.


Çamur susuzlaştırma sistemi


MADDE 24 – (1) Çamur yoğunlaştırma tankından çamur
susuzlaştırma ünitesine gelen çamurun katı madde miktarı %2-7 civarındadır.
Özellikle çamurun tesisten uzaklaştırma işlemini daha ekonomik hale getirmek
için farklı metotlar ile çamurun katı madde miktarı %15-25 aralığına
getirilerek çamurun yoğunluğu arttırılır. Bu metotlar;


a) Filtre pres yönteminde filtre presler birbiri ardına sıralanmış
etrafı bu iş için uygun filtre bezleriyle çevrili plakalardan oluşmaktadır.
Filtre preslerde polielektrolit ve sönmüş kireç ilave edilmiş çamura yüksek
basınç uygulanır ve bünyesinde bulunan suyun filtre bezinden geçmesi sağlanır.
Geçirgen filtre bezinde sulu kısmı ayrılan çamur %30’a yakın katı madde ihtiva
edebilir. Bu sistem ile çamur toplama havuzlarının dibinde oluşan yoğun çamur,
suyu alınarak tesisten uzaklaştırılır.


b) Belt filtre yöntemi belt üzerinde hareket eden çamurun fiziksel
olarak iki belt arasında sıkıştırılarak susuzlaştırılması işlemidir. Biyolojik
çamurların ve çamur çürütücüden çıkan atıkların susuzlaştırılmasında sıklıkla
kullanılır.


c) Santrifüj yöntemi (dekantör), mekanik sistemin içerisindeki
tamburun dönerek, merkez kaç kuvveti oluşturması ve çamur sıvısının
olabildiğince katıdan uzaklaştırılması prensibine dayanır.


Temiz su deposu


MADDE 25 – (1) İçme suyu arıtma tesisinin sonunda,
tesiste arıtılan su ile ihtiyaç duyulan suyun dengelemesinin yapılabilmesi
maksadı ile en az 1 saatlik su ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede bir temiz
su haznesi yapılmalıdır. Bu konuda aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Temiz su deposu genellikle iki gözlü olarak inşa edildiğinden
bakım işlemleri birer göz devre dışına alınarak yapılır.


b) Dip tahliyeler açılarak taban ve perdelerde yosunlaşma varsa bu
bölgeler kireç ile badana yapılarak dezenfekte edilir. Dibe çöken maddeler
yıkanarak atılır.


c) Manevra odasındaki hidrofor, pompalar, vana ve borular sık sık
kontrol edilir ve gerektiğinde bakımları yapılır.


ç) Bu sistemde, arıtma tesisinde üretilen su miktarının ölçümü ve
debi kontrolü için ana kumanda panosundan müdahale edilebilir şekilde bir
elektronik debi ölçer ile motor kumandalı akım ayar vanası veya kelebek vana
bulundurulur.


Kimyasal maddelerin temini, taşınması ve depolanması


MADDE 26 – (1) Kimyasal maddelerin temini,
taşınması ve depolanmasında aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) Fiziki özelliklerine göre kimyasal maddelerin bazıları paketler
halinde, bazıları tanklarla, bazıları ise silolarla taşınıp kimyasal madde
depolarında dış tesirlere karşı korunur vaziyette depolanır.


b) Depolama bölümü, kimyasal madde getiren araçların kolaylıkla
yanaşabileceği şekilde ve zemin katta bulunur.


c) Kimyasalın cinsi ve tesise ulaşım imkanına göre kimyasal
depolama süresi değişmektedir. Kimyasalların depolama miktarları ortalama doza
göre hesaplanır. Depolama miktarı en az 15 günlük ihtiyacı karşılayacak şekilde
belirlenir.


ç) Çözelti hazırlama tanklarının üst kapak seviyesi, zemin kat
tabanı ile aynı kotta olur, çözelti tankları zemine gömülü, çözelti dozlama
pompaları ise çözelti tank tabanından emme yapabilecek şekilde bodrum katta
bulunur.


d) Çözelti hazırlanması kesikli sisteme göre ve el kumandalı
olarak yapılır. Çözelti hazırlama tankları 2 adet olarak dizayn edilir,
tankların malzemesi betonarme olabileceği gibi küçük tesislerde sac veya CTP’de
olabilir. Ayrıca bu tankların içi betonarme tank olsa bile yalıtım malzemesi
ile kaplanır.


e) Çözelti tanklarının üzerini kapalı tutacak ve temizlik için
yeterli olacak büyüklükte kapak yapılır.


f) Çözelti hazırlanırken ilave edilen kimyasal maddenin suyla
karışımı, emniyet ve homojenlik açısından gerektiği durumlarda mekanik karıştırma
ekipmanı ile yapılır.


g) Kimyasal madde binasında bir kontrol odası ve soyunma odası
bulunur.


ğ) Tehlikeli sıvı kimyasal maddelerin veya yakıtların depolanacağı
veya taşınacağı yerlerde sızıntı olması durumunda, çevreye olumsuz etkilerin
önlenmesi için gerekli düzenlemeler yapılır.


h) Çift duvarlı tank, taşma havuzu, sızıntı algılayıcıları gibi
gerekli emniyet tedbirleri depolanacak hacimlere göre alınır ve muhtemel
riskler göz önünde bulundurulur.


ı) Birbirleriyle etkileşimleri sonucunda tehlikeli karışımlar
oluşturabilecek veya diğer tankların malzemelerine zarar verebilecek kimyasal
maddeleri içeren tanklar tek bir tahliye hattını kullanmaz.


i) Kimyasal maddelerin istiflendiği ortam nemden korunur. Bu
kısımda, kimyasal maddelerden başka bir şey depolanmaz.


j) Depo bölümü zaman zaman tozlanmaya karşı temizlenir. Kimyasal
maddeler istiflenirken aspiratörler sürekli çalıştırılır ve tozlanmaya karşı
maske takılır.


k) Kimya binasındaki çözelti hazırlama tanklarında taşkın ve dip
tahliyeler zaman zaman kontrol edilerek tıkanma olup olmadığına bakılır. Basma
hattında tıkanma olmamasına dikkat edilir. Emme ve basma hatlarındaki vanalar
kapalı iken pompalar çalıştırılmaz.


l) Dozlama sistemi uzun süre kullanılmayacaksa tank ve hatlar
yıkanarak temiz bırakılır.


Su ve enerji temini


MADDE 27 – (1)  Su ve enerji temini
konusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilir:


a) Tesis içi su ihtiyacını karşılamak üzere servis suyu temini
çıkış suyundan alınarak ihtiyaç duyulan noktalara borularla taşınır.


b) Tesisin ihtiyaç duyduğu elektrik enerjisi, elektrik kurumunun
göstereceği trafo veya hattan alınacak şekilde enerji nakil hattı
projelendirilir ve bu projeler ilgili elektrik idaresinin onayına sunulur.


c) Tesisteki elektrik kesintisi sırasında su üretiminin durmaması
için asgari seviyede (geri yıkama işlemleri hariç) elektrik üretilmesini
sağlayan bir jeneratör grubu tesis edilir ve jeneratör ünitesinin bakımı, bakım
talimatlarına uygun olarak yapılır.


ç) Elektrik kesintisi uzun süreli olduğunda, acil durum güç
üniteleri veya arıza sırasında yeterli enerjiyi karşılayabilecek eşdeğer
nitelikte bir tesisat bulunur.


d) Acil durum güç kaynağı, en azından ölçme ve kontrol sistemi,
pompalar ve diğer mekanik ekipmanlar için gerekli olan enerjiyi sağlayabilir
şekilde seçilir.


e) Enerji kesintisinden sonra arıtma tesisi tekrar çalıştığında,
arıtma tesisinin normal çalışma moduna otomatik olarak geçmesine imkan verecek
şekilde bir tasarım yapılır.


f) Tesisin idare binası, kimya ve klor binası mevcut durumda var
ise lojman, filtre kontrol galerisi gibi ünitelerinin ısıtılması için bir ısı
merkezi kurulur ve bunun bakımı kazan bakım talimatlarına uygun olarak yaz
aylarında yapılır.


Tesis deneyleri


MADDE 28 – (1) İçme suyu arıtma tesisinde veya
tesis dışında işletmeci tarafından işletilen bir laboratuvar kurulur veya
akredite laboratuvarlarda rutin analiz ve deneyler yaptırılır. Tesise ait
deneyler; ham su (giriş suyunun kalitesini sürekli izlemek ve arıtmada
kullanılacak kimyasal madde ve miktarlarına karar vermek için), proses
(arıtmanın verimli ve ekonomik şekilde yapılabilmesi için kullanılacak
kimyasalların cinsi ve miktarını tespit etmek için) ve çıkış suyu (çıkış
suyunun istenen içme suyu standardında olup olmadığını izlemek için) deneyleri
olmak üzere üç noktada rutin olarak yapılır ve kayıt altına alınır. Rutin
analizler; İçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve Arıtılması Hakkında
Yönetmelik kapsamında gerçekleştirilir. Günlük olarak ise; giriş suyunda
iletkenlik, bulanıklık, pH, E.koli, fekal koliform, renk, tat ve koku; çıkış suyunda
ise bakiye klor ve bakiye klor analizleri yapılır. Ayrıca, tesisin ihtiyacına
göre analizi gereken parametreler eklenir ve bu kapsamda İnsani Tüketim Amaçlı
Sular Hakkındaki Yönetmelik ve İçme Suyu Temin Edilen Suların Kalitesi ve
Arıtılması Hakkında Yönetmelik hususları göz önünde bulundurulur.


Otomasyon işleri ve bölgesel kontrol panoları


MADDE 29 – (1) Otomasyon işleri ve bölgesel
kontrol panolarına ilişkin olarak aşağıdaki hususlara dikkat edilir.


a) İçme suyu arıtma tesisinin bir noktadan idaresi ve işletilmesi
için merkezi otomasyon sistemi (SCADA) kurulur. Bütün ekipmanlar, tek bir
merkezden kumanda edilebilecek şekilde dizayn edilir.


b) Tesise ait bir otomasyon programı hazırlanır. Bütün işlemler
bilgisayar ortamında ve kontrolünde olur ve tesisle ilgili bütün veriler bu
program vasıtasıyla sürekli olarak kayıt altına alınır.


c) Tesiste bulunan ünitelerin elektromekanik ile ilgili
kısımlarına müdahale edilebilmesi için bölgesel kontrol panoları kurulur.
İhtiyaç halinde o üniteye kendi panosundan operatörler vasıtası ile müdahale
etme imkânı sağlanır.


ç) Otomasyon programı, etkili bir işletme için gerekli tüm
bilgileri (debiler, seviyeler, basınçlar, sıcaklıklar, çözünmüş oksijen
konsantrasyonu, pH değerleri ve diğer konsantrasyonlar) içerir.


d) Başlıca otomatik kalite kontrol ve ölçüm ekipmanları
(debimetreler, pH metre, bulanıklık ölçer, bakiye klor analizörü) her gün
kontrol edilir, gerekirse kalibrasyonları yapılır,  yenilenir ve
kullanma talimatlarına uyulur.


e) Elektrik panolarının bulunduğu kumanda ve pano odalarının, çok
sıcak aylarda aşırı ısınmasının önüne geçebilmek maksadıyla bu bölümlere
soğutucu ekipmanlar konulur.


f) İçme suyu arıtma tesislerinde bütün üniteler ve ana ekipmanlar
otomasyon sistemiyle bağlantılı olur. Arıza durumlarında gerekli önlemlerin
alınabilmesi ve kontrol odasına haber ulaştırılabilmesi için alarm sistemi
bulunur.


Tali yapılar


MADDE 30 – (1) İçme suyu arıtma tesisinin
işletilmesine yönelik bürolar, laboratuvar, ana kontrol panosu, yemekhaneyi
içeren idari bina, bekçi binası, atölye, ısı merkezi, dizel elektrojen binası
ve depo gibi tali yapılar tesis içinde yer alır.


Uygulama ve inşaat projeleri


MADDE 31 – (1) Tesise ait bütün etüt ve proje
çalışmaları ile her üniteye ait teknik bilgi ve özellikler, tasarım kriterleri
ve hesapları içeren avan proje raporu Bakanlıkça yayımlanacak genelge
doğrultusunda hazırlanır. Bu rapor Bakanlık tarafından onaylandıktan sonra
uygulama projeleri hazırlanır. Proses esaslı bu projelerde; yerleşim planı,
genel görünüş, hidrolik profil ve P&I diyagramları yer alır.


(2) Proses projelerinin tamamlanmasından sonra tesisin inşaat
projeleri hazırlanır. İnşaat esaslı uyguma projelerinde; statik ve betonarme
hesap ve projeleri, çelik projeleri, kazı dolgu ve diğer toprak işleri ile
ilgili plan kesit ve hesapları, mimari sistem detayları, yol projeleri ve
bunlara ait en ve boy kesitler, tesisin çevre düzenlemesi, altyapı ve çevre
drenajı ile ilgili hesap ve projeleri, mekanik ekipman projeleri, ısıtma,
havalandırma ve sıhhi tesisat projeleri, kuvvet-kumanda ve otomasyon (SCADA)
topolojisi projeleri, enerji ve güç dağıtım hattı ve saha içi ve tesis içi
aydınlatma projeleri, yangın ihbar projeleri ve bütün bu projelere ait mahal
listesi ile metraj ve keşifleri de hazırlanarak ilgili idarenin onayına
sunulur.


Tesisin işletmeye alınması ve bakımı


MADDE 32 – (1) Bu konuda aşağıdaki hususlara
dikkat edilir.


a) İçme suyu arıtma tesisi tamamlandıktan sonra yüklenici firma,
ilgili idare ile birlikte tesisi işletmeye alır. Tesisin işletmeye alınma
süresi idare tarafından belirlenir.


b) Tesisin işletmeye alınabilmesi için tesise ait tüm ünitelerin
problemsiz olarak çalışması ve eksiksiz olması esastır. İşletmeye alınış tarihi
için tesisin problemsiz olarak çalışmaya başladığı tarih esas alınır ve tutanak
ile tespit edilir.


c) Tesiste bulunan bütün üniteler veya ekipmanlar için ayrı ayrı
işletme, bakım ve tamir talimatı hazırlanır ve cam çerçeveli olarak ait olduğu
üniteye ve ekipmanın bulunduğu yerden görülebilecek şekilde asılır.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Mikrokirleticilerin Özellikleri ve Arıtımı


Mikrokirleticiler için arıtma prosesi seçimi


MADDE 33 – (1) İçme suyu kaynaklarında tespit
edilen 49 adet mikrokirletici parametrenin fizikokimyasal özellikleri Ek 3
Tablo 44’te verilmiştir.


(2) İçme suyu arıtımında mikrokirletici giderimi için arıtma
prosesi seçerken Ek 3 Tablo 45’te verilen proses seçme matrisi kullanılır. 49
mikrokirletici parametre içeren tabloda literatürde tespit edilen arıtma
yöntemleri ve verimlerine göre kullanılabilecek arıtma prosesleri sunulmuştur.
Tabloda, her bir mikrokirletici için arıtma proseslerine karşılık verilen 1’den
9’a kadar olan puanlama arasında en uygun ve önerilen 1 numara olan arıtma
metodudur. Bu puanlama matrisinde, her bir mikrokirletici parametre için
literatürdeki çalışmalara göre mikrokirletici giderilirken en fazla verim elde
edilmesinin yanı sıra arıtma yönteminin güvenilirliği, kompleksliği, inşası,
işletilmesi, arıtma sonucunda çıkacak atıklar, ön arıtma gerekliliği, yan ürün
oluşturma potansiyeli gibi toplam 18 kriter dikkate alınmıştır. Çoklu kriter
analizi yapılarak en çok önerilenden en az önerilene doğru (1’den 9’a doğru)
bir sıralama yapılmıştır.


BEŞİNCİ BÖLÜM


Siyanobakterilerin Özellikleri ve Arıtımı


Siyanobakteriler için arıtma prosesi seçimi


MADDE 34 – (1) Göl, deniz, haliç, içme suyu
rezervuarı gibi su ortamlarında bulunabilen siyanobakteriler, aşırı çoğalmaları
sonucunda diğer canlılar için toksik olan (siyanotoksinler) veya tat kokuya
sebep olan ikincil metabolitleri (Geosmin ve 2-MIB) üretebilmektedir.


(2) Ek 4’te siyanobakteri ve siyanotoksinlerin özelliklerinin yanı
sıra giderim yöntemleri, arıtma stratejileri ve ham suda risk yönetimi
verilmiştir.


ALTINCI BÖLÜM


Son Hükümler


Yürürlük


MADDE 35 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 36 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve
Orman Bakanı yürütür.


 


Ekleri için
tıklayınız.