Hidromorfolojik İzleme Tebliği (tebliğ No: 2023/19)

HİDROMORFOLOJİK İZLEME
TEBLİĞİ

(TEBLİĞ NO: 2023/19)

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Başlangıç Hükümleri

Amaç

MADDE 1- (1)
Bu Tebliğin amacı; yerüstü sularında hidromorfolojik kalite bileşeninin
izlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleyerek hidromorfolojik izleme
çalışmalarında standardizasyonu sağlamaktır.

Kapsam

MADDE 2- (1)
Bu Tebliğ, yerüstü sularında hidromorfolojik izleme çalışmalarında
kullanılmak üzere izleme alanlarının seçimi, izlenecek temel parametreler,
izleme dönemleri, izleme sıklıkları ve hidromorfolojik izleme eğitimlerine
ilişkin hususları kapsar.

Dayanak

MADDE 3- (1)
Bu Tebliğ, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 410 uncu ve 421 inci maddeleri ile 11/2/2014 tarihli ve
28910 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yüzeysel Sular ve Yeraltı Sularının
İzlenmesine Dair Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak
hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4- (1)
Bu Tebliğde geçen;

a) Alt parametre:
Her bir hidromorfolojik izleme ve değerlendirme parametresi kapsamında
izlenecek alt izleme ve değerlendirme bileşenlerini,

b) Bakanlık:
Tarım ve Orman Bakanlığını,

c) Biyolojik
izleme: Su kütlesinin kalite açısından genel durumunun belirlenmesi
maksadıyla suda yaşayan canlıların periyodik olarak örneklemesini ve
analizini,

ç) Coğrafi bilgi
sistemi: Her türlü coğrafi verinin; üretilmesi, temini, depolanması,
işlenmesi, yönetilmesi, analiz edilmesi, paylaşılması, sunulması ve güncel
tutulması için gerekli olan donanım, yazılım, insan kaynağı, standartlar ve
yöntemler bütününü,

d) Göl kıyı kenar
bölgesi: Göl set üst sınırının dışında kalan göl kıyı kenar bölgesini,

e) Göl kıyı seti:
Göl su çizgisi ile set üst sınırı arasında kalan alanı,

f) Göl sahili:
Maksimum su seviyesi ile mevcut su seviyesi arasında kalan alanı,

g) Göl set üst
sınırı: Göl suyunun maksimum seviyesine gelip taşkın oluşturmaya başladığı
sınırı,

ğ) Göl su çizgisi:
Göl suyunun bulunduğu ıslak hazne üst çizgisini,

h)
Hidromorfolojik izleme: Su kütlelerinin hidrolojik ve jeomorfolojik
karakteristikleri ile birlikte insan kaynaklı baskıların bu
karakteristikler üzerindeki etkilerinin belirlenmesi maksadıyla gerçekleştirilen
izleme ve analiz çalışmalarını,

ı)
Hidromorfolojik izleme alanı: Su kütlesi üzerinde hidromorfolojik izleme
çalışmalarının gerçekleştirileceği alanı,

i) İzleme
programı: İzleme noktaları, izlenecek parametreler, operasyonel, gözetimsel
gibi izleme tipleri, izleme yapan kurumlar ve izleme sıklıklarının yer
aldığı programı,

j) Kimyasal
izleme: Su kaynaklarında; bir amaca yönelik olarak, sınırları çizilmiş
alanlarda gerçekleştirilen, kimyasal parametreler ve/veya neden oldukları
etkilerin sistematik şekilde ölçülmesi, analiz edilmesi, veriye
dönüştürülmesi ve değerlendirilmesi çalışmalarının bütününü,

k) Litoral bölge:
Göllerde, kıyı çizgisinden itibaren başlayıp su bitkilerinin ortadan
kalktığı yere kadar olan ışıklı kıyı bölgesini,

l) Nehir kıyı
kenar bölgesi: Nehir set üst sınırı dışında kalan nehir kenar bölgesini,

m) Nehir kıyı
seti: Nehir su çizgisi ile nehir set üst sınırı arasında kalan alanı,

n) Nehir set üst
sınırı: Nehir suyunun maksimum seviyesine ulaşıp taşkın oluşturmaya
başladığı sınırı,

o) Nehir su
çizgisi: Nehirdeki suyun bulunduğu ıslak hazne üst seviyesini,

ö) Nehir taşkın
yatağı: Nehir kıyısına komşu olan ve sadece taşkın durumlarında su altında
kalan doğal ve düz alanları,

p) Nehrin sağ
sahili: Nehrin akış yönü doğrultusunda durulduğunda sağ tarafta kalan
sahili,

r) Nehrin sol
sahili: Nehrin akış yönü doğrultusunda durulduğunda sol tarafta kalan
sahili,

s) Su kütlesi:
Bir akarsuyun, nehir veya kanalın, gölün ya da rezervuarın, geçiş suyu,
kıyı suyu veya yeraltı suyunun bir kısmı ya da tamamı olan ve benzer
özellikler gösteren, yönetilebilir en küçük su birimini,

ş) Süreklilik:
Nehir su kütlelerinde membadan mansaba akıştaki devamlılık durumunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Hidromorfolojik İzleme,
Eğitim ve Sertifikasyona İlişkin Usul ve Esaslar

Hidromorfolojik
izleme usul ve esasları

MADDE 5- (1)
Hidromorfolojik izleme çalışmaları;

a) Nehir, doğal
ve yapay göl, kıyı ve geçiş sularında gerçekleştirilir.

b) Bakanlıkça
düzenlenen eğitimlere katılarak Hidromorfolojik İzleme Sertifikası almış
kişiler tarafından yapılır.

c) Arazide,
biyolojik izleme ve kimyasal izleme çalışmalarının yürütülmesi durumunda bu
çalışmalar ile eş zamanlı olarak, biyolojik izleme ve kimyasal izleme
çalışmasıyla aynı alan veya temsil eden yakın alanlarda yapılır.

(2)
Hidromorfolojik izleme çalışmalarında;

a) Nehir su
kütlesine ilişkin hidrolojik rejim, morfolojik koşullar ve süreklilik
durumunu ortaya koyan parametreler izlenir.

b) Doğal ve yapay
göl kütlesine ilişkin hidrolojik rejim ve morfolojik koşulların durumunu
ortaya koyan parametreler izlenir.

c) Geçiş suyu
kütlesine ilişkin morfolojik koşullar ve gelgit rejimi durumunu ortaya
koyan parametreler izlenir.

ç) Kıyı suyu
kütlesine ilişkin morfolojik koşullar ve gelgit rejimi durumunu ortaya
koyan parametreler izlenir.

d) (a), (b), (c)
ve (ç) bentlerinde belirtilen parametreler kapsamında kullanılacak alt
parametreler Bakanlık tarafından belirlenir.

e) Alt
parametrelerin arazide izlenmesine ve coğrafi bilgi sistemi ortamında
analizine ilişkin usul ve esaslara yönelik rehber dokümanlar Bakanlık
tarafından hazırlanır.

f) Kullanılacak
alt parametreler ve alt parametrelerin izlenmesine ilişkin rehber dokümanlar
Bakanlık resmî internet sitesinde yayımlanır ve hidromorfolojik izleme
çalışmalarında dokümanların yayımlanmış en güncel halleri kullanılır.

(3) İzleme
çalışmasının yürütüleceği alanlarının kolay ulaşılabilir olması gerekir.

(4) İzleme alanı
seçilirken izlemeyi yapacak personelin sağlığı ve güvenliği, iş sağlığı ve
güvenliği mevzuatı kapsamında göz önünde bulundurulur.

(5)
Hidromorfolojik izleme çalışmaları için sahaya çıkmadan önce ilgili kurum
ve kuruluşlardan gerekli izinler alınır.

(6) Hidromorfolojik
izleme sonucunda elde edilen veriler Bakanlıkça belirlenen yöntem
kullanılarak değerlendirilir.

(7) İzleme
programları dışında kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülen
hidromorfolojik izlemelerde izleme sıklığı ve parametreler, çalışmanın
kapsamına göre Bakanlığın görüşü alınarak belirlenir.

Hidromorfolojik
izleme alanının belirlenmesi

MADDE 6- (1)
Nehirlerde hidromorfolojik izleme alanı;

a) Arazide;
biyolojik örneklemenin yapıldığı izleme noktasının 100 metre memba ve 100
metre mansap tarafına doğru olacak şekilde nehrin en az 200 metre
uzunluğundaki bölümünü kapsayacak şekilde belirlenir.

b) Nehir yatağı,
nehir kıyı seti, nehir kıyı kenar bölgesi, taşkın yatağı ve nehrin kıyı
kenar bölgesinden itibaren karaya doğru olan sağ ve sol sahildeki 50 metre
uzaklıkta kalan alanı kapsar.

(2) Doğal ve
yapay göl hidromorfolojik izleme alanı;

a) Arazide; yüzey
alanı 50 hektardan küçük olan göllerde en az bir, yüzey alanı 50 ve 500
hektar arasında olan göllerde en az iki, 500 hektardan büyük olan göllerde
ise en az üç noktada biyolojik izleme çalışmalarını içerecek şekilde,
kıyıya paralel en az 100 metrelik bir kıyı şeridi olarak belirlenir. Baraj
ve göletlerde maksimum su kotundaki yüzey alanı dikkate alınır.

b) Göl litoral
bölgesini, göl sahilini, göl kıyı setini, göl kıyı kenar bölgesini kapsar.

(3) Geçiş
sularında hidromorfolojik izleme alanı;

a) Nehir
karakterindeki geçiş sularında; birinci fıkrada nehirler için belirtilen
hükümler çerçevesinde belirlenir.

b) Göl
karakterindeki geçiş sularında; ikinci fıkrada göller için belirtilen
hükümler çerçevesinde belirlenir.

(4) Kıyı
sularında hidromorfolojik izleme alanı; arazide biyolojik örneklemenin
yapıldığı izleme noktasının kıyıdaki iz düşüm noktasının sağ ve sol
tarafındaki en az 100 metrelik kıyı şeridi olarak belirlenir.

İzleme dönemi
ve sıklıkları

MADDE 7- (1)
Nehir, doğal ve yapay göl, geçiş ve kıyı sularında hidromorfolojik izleme
sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan izleme programlarında belirlenir.

(2) Nehir, doğal
ve yapay göl, geçiş ve kıyı sularında hidromorfolojik izleme çalışmaları;
ilkbahar ve sonbahar dönemini kapsayacak şekilde yılda en az iki kez
gerçekleştirilir.

(3) Bakanlık su
kütlesinin durumuna göre söz konusu izleme sıklıklarını değiştirebilir ve
bu doğrultuda izleme programlarını güncelleyebilir.

Hidromorfolojik
izleme eğitimi ve sertifikasyon

MADDE 8- (1)
Hidromorfolojik izleme eğitimi ve sertifikasyon işlemleri aşağıdaki
hususlara göre yapılır:

a)
Hidromorfolojik izleme ve değerlendirme eğitimleri ve eğitim sonunda
verilecek sertifika Bakanlık tarafından düzenlenir.

b) Eğitimlerin
süresi, içeriği, eğitim konuları, eğitim düzenlenme sıklığı ve eğitime
kabul şartları Bakanlık tarafından belirlenir.

c)
Hidromorfolojik izleme eğitimleri ve eğitimler sonrasında verilecek
hidromorfolojik izleme sertifikası nehir, doğal ve yapay göl, geçiş suları
ve kıyı suları kategorileri için ayrı ayrı düzenlenir.

ç) Aynı dönemde
bir kişi nehir, doğal ve yapay göl, geçiş ve kıyı suları hidromorfolojik
izleme eğitimlerine katılabilir ve sertifika alabilir.

d) Eğitim
programları sonunda yazılı değerlendirme sınavı yapılır.

e) Değerlendirme
sınavı Bakanlıkça oluşturulan komisyon tarafından gerçekleştirilir.

f) Değerlendirme
sınavında 100 tam puan üzerinden 70 puan alanlar başarılı sayılarak
katıldığı eğitim programına yönelik sertifika almaya hak kazanır.

g)
Hidromorfolojik İzleme Sertifikasının geçerlilik süresi dört yıldır.

ğ) Katılımcılar,
sahip oldukları sertifikanın geçerlilik süresinin sonunda mevcut
sertifikalarının yenilenmesi maksadıyla sertifika yenileme eğitimine
katılabilir. Sertifika yenileme eğitimleri ile sınavının içerik ve
uygulaması sertifika eğitimleri ile aynıdır.

h) Sertifika
yenileme eğitimleri sonunda başarılı olanlara yeni sertifika verilir.
Katılımcının son aldığı sertifika geçerli olur. Sertifika yenileme
kapsamında alınan yeni sertifikanın geçerlilik süresi dört yıldır.

ı) Proje
kapsamında hidromorfolojik izleme çalışmalarını yürütmek için Bakanlık
tarafından eğitim verilebilir. Bu durumda, Bakanlık tarafından verilen
eğitime katılım sertifikası verilir. Bu sertifika sadece ilgili proje
çalışmaları için geçerli olur.

(2) Bakanlık,
ilgili mevzuat gereği veya gerekli gördüğü diğer konularda da eğitime
katılma veya sertifika alma/sertifika sahibi olma zorunluluğu getirebilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Yürürlükten
kaldırılan tebliğ

MADDE 9- (1)
28/1/2021 tarihli ve 31378 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nehir ve Göl
Hidromorfolojik İzleme Tebliği (Tebliğ No: 2020/43) yürürlükten
kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 10- (1)
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 11- (1)
Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.