Faizsiz Bankacılık İlke ve Standartları Kapsamında müşterilerin ve Kamuoyunun Bilgilendirilmesine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

FAİZSİZ BANKACILIK
İLKE VE STANDARTLARI KAPSAMINDA


MÜŞTERİLERİN VE
KAMUOYUNUN BİLGİLENDİRİLMESİNE


İLİŞKİN USUL VE
ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar


Amaç ve kapsam


MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin
amacı, katılım bankaları ile 1/11/2006 tarihli ve 26333 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmeliğin 19 uncu
maddesinin onuncu fıkrası kapsamında finansman sağlayan kalkınma ve yatırım
bankalarının, müşterilerini ve kamuoyunu faizsiz bankacılık ilke ve
standartları kapsamında bilgilendirmelerine ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir.


Dayanak


MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 93
üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar ve kısaltmalar


MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğde geçen;


a) Birlik: Türkiye Katılım
Bankaları Birliğini,


b) Danışma komitesi: Faizsiz
bankacılık danışma komitesini,


c) Danışma Kurulu: Türkiye
Katılım Bankaları Birliği nezdindeki Danışma Kurulunu,


ç) Faizsiz bankacılık ilke ve
standartları: Danışma Kurulu tarafından belirlenen ilke ve standartlar ile
alınan genel nitelikli kararları,


d) Kalıcı veri saklayıcısı:
Müşterinin gönderdiği veya kendisine gönderilen bilgiyi, bu bilginin amacına
uygun olarak makul bir süre incelemesine elverecek şekilde kaydedilmesini ve
değiştirilmeden kopyalanmasını sağlayan ve bu bilgiye aynen ulaşılmasına imkân
veren kısa mesaj, elektronik posta, internet, CD, DVD, hafıza kartı ve benzeri
her türlü araç veya ortamı,


e) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumunu,


f) Uyum
Tebliği: 14/9/2019 tarihli ve 30888 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Faizsiz Bankacılık İlke ve Standartlarına Uyuma İlişkin Tebliği,


ifade eder.


İKİNCİ BÖLÜM


Müşterilerin
Bilgilendirilmesi


Müşterilerin
bilgilendirilmesine ilişkin genel ilkeler


MADDE 4 – (1) (Değişik birinci cümle:RG-18/8/2022-31927) Banka,
müşterilerini faizsiz bankacılık ilke ve standartları ile danışma komitesi
kararları kapsamında 6 ncı ve 7 nci maddelerde belirtilen
ürün ve hizmetlerinin, işleyişleri ve dayandıkları akdin veya akitlerin
taraflara getirdiği hak ve yükümlülükler konusunda açık, net ve anlaşılabilir
bir şekilde bilgilendirmekle yükümlüdür. Banka tarafından 6 ncı ve 7 nci
maddelerde belirtilen ürün ve hizmetler hakkında asgari olarak;


a) Ürün veya hizmetin faizsiz
bankacılık işlemlerine uygulanan akitlerden hangisine veya hangilerine
dayandığı, söz konusu akdin veya akitlerin temel özellikleri ve müşterinin bu
akit veya akitler çerçevesindeki konumunun ne olduğu,


b) Ürün veya hizmete ilişkin
işlemlerin süreç ve işleyişi,


c) Ürün veya hizmetin ve buna
ilişkin işlemlerin faizsiz bankacılık ilke ve standartlarına uygunluğu,


hususlarında bilgilendirme
yapılması zorunludur.


(2) Birinci fıkrada belirtilen
bilgilendirme yükümlülüğü her bir ürün ve hizmet türü için en az bir defa
yerine getirilir. Bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirildiğine dair banka
tarafından müşteriye bilgilendirme formu verilir. Bilgilendirmenin banka ile
müşteri arasında her bir ürün veya hizmet türüne ilişkin ilk sözleşme
kurulmadan önce yapılması şarttır.


(3) Bilgilendirme yükümlülüğü
banka tarafından sözlü ve yazılı olarak yerine getirilir. Bilgilendirmede
müşterinin okuyup anlayabildiği dil kullanılır.


(4) Sözlü bilgilendirme;


a) (Değişik:RG-18/8/2022-31927)
Müşteri ile yüz yüze görüşerek yapılacak bilgilendirme sonrasında,
sunulan ürün veya hizmete ilişkin sözlü bilgilendirme yapıldığına dair ibarenin
müşteri tarafından bilgilendirme formuna kendi el yazısıyla yazılarak ıslak
imza ile imzalanması,


b) (Değişik:RG-18/8/2022-31927)
Uzaktan iletişim araçları üzerinden sesli veya görüntülü kayıtlar
vasıtasıyla, sunulan ürün veya hizmete ilişkin olarak müşteriye bilgi
edinme imkanının sağlanması,


yöntemlerinden en az biri
ile gerçekleştirilir.


(5) Yazılı bilgilendirme,
bilgilendirme formunun müşteriye kalıcı veri saklayıcısı vasıtasıyla veya imza
karşılığı elden teslim edilmesi suretiyle gerçekleştirilir.


(6) Uzaktan iletişim araçlarının
kullanılması suretiyle yapılacak bilgilendirmelerde bilgilendirmeye ilişkin
görüşmelerin ve bilgilendirme formunun; banka tarafından, kalıcı veri
saklayıcısı vasıtasıyla güvenilir delillerin elde edilmesini sağlayacak ve
sorumluluk atayacak nitelikte kayıt ve muhafaza edilmesi zorunludur.


(7) Bankanın bilgilendirme yükümlülüğünü
yerine getirmiş sayılabilmesi için bilgilendirme formundaki bilgilerin eksik,
yanlış veya yanıltıcı olmaması gerekir.


(8) Müşteriye bilgilendirme
yapıldığını ispat etme yükümlülüğü bankaya aittir.


(9) Müşteriye bilgilendirme
yapacak banka personeli, ürün ve hizmetler hakkında gerekli bilgi ve tecrübeye
sahip ve ayrıca bilgilendirmenin gerekliliğine ve önemine vakıf olmalıdır.


(10) Banka; ürün ve hizmetlere
yönelik işlemlerin gerçekleştirilmesi sonrasında müşterilerle iletişime geçmek
suretiyle ürün ve hizmet alma sürecine dair yapılan bilgilendirmenin etkinliği
ve yeterliliği hakkında bilgi edinmek ve bilgilendirmeye ilişkin eksiklik ve
yanlışlıkları düzeltmek amacıyla örnekleme yöntemiyle yılda en az bir defa
müşteri anketi yapmak zorundadır. Müşteri anketlerinde, müşterinin, kendisine
sunulan ürün veya hizmetlere ilişkin faizsiz bankacılık ilke ve standartları
konusundaki farkındalık ve memnuniyet seviyesi ölçülür.


Müşteri bilgilendirme formunun
içeriği, teslimi ve saklanması


MADDE 5 – (1) 6 ncı
ve 7 nci maddelerde belirtilen ürün ve hizmetlere ilişkin olarak 4 üncü
maddenin üçüncü fıkrası kapsamında hazırlanacak müşteri bilgilendirme formu
asgari olarak aşağıdaki hususları içerir:


a) Bilgilendirme formunun
müşteriye teslim edildiği tarih.


b) Ürün veya hizmete ilişkin 4
üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c) bentlerinde belirtilen unsurlar.


c) Ürün veya hizmete ilişkin
müşterinin daha kapsamlı bilgi alabileceği kurumsal internet sayfası adresi.


(2) Bilgilendirme formu elden
veya müşteri ile uzaktan iletişimde kullanılan güncel araçlar vasıtasıyla banka
tarafından müşteriye teslim edilir. Müşterinin bilgilendirme formunu elden
teslim alma seçeneğini tercih etmesi halinde, form iki nüsha halinde düzenlenir
ve bir nüshası müşteriye teslim edilerek diğer nüshası banka nezdinde muhafaza
edilir. Banka nezdinde muhafaza edilecek nüshanın, 4 üncü maddenin dördüncü
fıkrasının (a) bendinde belirtilen şartı sağlayacak şekilde düzenlenmesi
zorunludur.


Fon kullandırım işlemlerine
ilişkin bilgilendirme


MADDE 6 – (1) Banka,
fon kullandırdığı müşterilerini, fon kullandırma yönteminin veya yöntemlerinin
Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmeliğin 19 uncu maddesinin birinci
fıkrası kapsamında satım, kiralama, ortaklık, vekâlet yöntemleri ile diğer
yöntemlerden hangisi veya hangileri olduğu konusunda 4 üncü maddenin birinci
fıkrasında belirtilen hususlar çerçevesinde açık, net ve anlaşılabilir bir
şekilde bilgilendirir.


(2) Banka, fon kullandırma
sürecinde banka adına üçüncü taraflarla işlem yapmak üzere müşterilerine
vekâlet vermesi halinde, fon kullandırma sürecinde müşterinin bankanın vekili
olduğu ve vekâletin doğurduğu sonuçlar hakkında müşterisini etkin bir şekilde
bilgilendirmek zorundadır.


(3) Satım yöntemlerine dayalı fon
kullandırımlarında, alım satıma ilişkin belgenin bir suretinin bankaya ibraz
edilmesi gerektiği konusunda banka tarafından ilgili taraflara bilgilendirme
yapılır.


(4) Banka fon kullandırma
karşılığında tahakkuk etmiş alacaklarının kendisine zamanında ödenmemesi
halinde izleyeceği politika hakkında asgari olarak;


a) Geç ödeme cezası uygulanmasına
ve uygulanmamasına ilişkin şartlar,


b) Geç ödeme cezası hakkında
faizsiz bankacılık ilke ve standartları,


c) Geç ödeme cezası tutarlarının
gelir kalemleri altında nasıl sınıflandırıldığı ve nasıl değerlendirildiği,


hususlarında müşterilerini
bilgilendirir.


Katılım fonu müşterilerinin
bilgilendirilmesi


MADDE 7 – (1) Katılım
bankaları katılma hesabı veya özel cari hesap açılışı işlemlerinde
müşterilerini, hesabın türüne göre 4 üncü maddenin birinci fıkrası çerçevesinde
asgari olarak;


a) Hesabın faizsiz bankacılığa
ilişkin hangi akde dayandığı ve müşterinin bu akit içerisindeki konumunun ne
olduğu,


b) Müşterinin özel cari
hesabındaki fonun tamamını istediği vakitte geri alma hakkının bulunduğu,


c) Ortaklık akdine dayanan
katılma hesabında akdin başında belirlenen kâr ve zarara katılma oranlarının
vade sonuna kadar tek taraflı olarak değiştirilemeyeceği,


ç) Yatırım vekâletine dayanan
katılma hesabında akit sırasında belirlenen tahmini kâr oranının vade sonuna
kadar tek taraflı olarak değiştirilemeyeceği,


d) Katılma hesaplarında zarara
katılma oranının yüzde yüz olduğu,


e) Vadesinde kapatılmayan katılma
hesaplarından; ortaklık akdine dayalı olanların aynı vade ve yenileme tarihinde
geçerli olan kâr ve zarara katılma oranı üzerinden yenilenmiş sayılacağı,
yatırım vekâleti akdine dayalı olanların ise müşteri ile banka arasında yeni
bir akit düzenlenmedikçe yenilenmeyeceği ve hesaptaki mevcudun müşterinin özel
cari hesabına aktarılacağı,


f) Katılma hesabı işlemlerinde
müşterinin bankadan talep hakkının hesabın vadesinin bittiği tarihteki birim
hesap değeri üzerinden hesaplanacak tutarda olacağı,


g) Vadesinden önce bankanın onayı
ile müşteri tarafından katılım fonunun çekildiği katılım hesaplarında;
müşteriye, hesabın ait olduğu vade grubunun hesabın kapatıldığı tarihte kâr
göstermesi durumunda o güne kadar müşteri tarafından yatırılmış olan tutar
kadar, zarar göstermesi durumunda ise birim hesap değeri kadar ödeme yapılacağı,


ğ) Katılma hesapları için dönem
sonlarında katılım bankasının dağıtacağı kârlardan, 1/11/2006 tarihli
ve 26333 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mevduat ve Katılım Fonunun Kabulüne,
Çekilmesine ve Zamanaşımına Uğrayan Mevduat, Katılım Fonu, Emanet ve Alacaklara
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin sekizinci,
dokuzuncu ve onuncu fıkraları kapsamında kâr dengeleme rezervi ayırabileceği,
dağıtacağı kâr payı tutarlarında kâr dengeleme rezervinin kullanımı ve/veya
süreklilik arz etmemek kaydıyla katılım bankasının kendi lehine tahakkuk eden
kâr payından feragat etmek suretiyle hesap sahipleri lehine artırım
yapabileceği ve zarar ortaya çıkan dönemlerde kâr dengeleme rezervinin
kullanımı ve/veya süreklilik arz etmemek kaydıyla katılım bankasının kendi
özkaynaklarından karşılamak suretiyle hesap sahipleri lehine zararları
üstlenebileceği,


hususlarında bilgilendirir (Mülga ibare:RG-18/8/2022-31927) .


(2) Katılım fonu kabulü
işlemlerinde, bankalarca Mevduat ve Katılım Fonunun Kabulüne, Çekilmesine ve
Zamanaşımına Uğrayan Mevduat, Katılım Fonu, Emanet ve Alacaklara İlişkin Usul
ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca düzenlenen hesap cüzdanları,
bu Tebliğ uygulamasında bilgilendirme formu olarak kabul edilmez.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Kamuoyunun
Bilgilendirilmesi


Kamuoyunun bilgilendirilmesi


MADDE 8 – (1) Banka,
kurumsal internet sitesi üzerinden faizsiz bankacılık ilke ve standartları ile
danışma komitesi kararları kapsamında ürün ve hizmetlerinin, işleyişleri ve
dayandıkları akdin veya akitlerin taraflara getirdiği hak ve yükümlülükler
konusunda kamuoyunu açık, net ve anlaşılabilir bir şekilde bilgilendirmekle
yükümlüdür.


(2) Banka, birinci fıkradaki
yükümlülüğü yerine getirmek üzere gerekli bilgi işlem altyapısını oluşturur,
yeterli düzeyde idari ve teknik tedbirleri alır.


(3) Bankaca, bilgilendirme
faaliyetinin etkin olarak yürütülebilmesi ve ilgililerin ihtiyaç duyacakları
bilgiye en kısa ve kolay yoldan ulaşabilmesi amacıyla aşağıdaki bilgiler
kurumsal internet sitesi aracılığıyla kamuoyunun bilgisine sunulur:


a) Faizsiz bankacılık ürün ve
hizmetlerinin mahiyeti ve işlem süreçleri.


b) Faizsiz bankacılık işlemlerine
uygulanan akitler çerçevesinde banka ürün ve hizmetlerinin dayanağını oluşturan
akdin veya akitlerin türü, tarafların ilgili akit veya akitler çerçevesindeki
konumu, hakları ve yükümlülükleri.


c) Ürün ve hizmetlere ilişkin
faizsiz bankacılık ilke ve standartları.


ç) Uyum Tebliğinin 7 nci
maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında danışma komitesinin banka
yıllık faaliyet raporu kapsamında yer verdiği; dönem içi faaliyetleri ve banka
faaliyetlerinin faizsiz bankacılık ilke ve standartlarına uygunluğuna ilişkin
değerlendirmeler.


d) Danışma komitesine ve
üyelerine ilişkin tanıtıcı bilgiler.


(4) Banka, faizsiz bankacılık ilke
ve standartlarına uygun olmayan varlık, yükümlülük, gelir ve giderlerinin;


a) Tanımı ve mahiyeti,


b) Miktarı,


c) Ne şekilde tasarruf edildiği,


ç) Konu olduğu işlemlerin
yapılmasının gerekçesi,


hususlarında kurumsal
internet sitesi vasıtasıyla kamuoyunu bilgilendirir.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Son Hükümler


Yürürlük


MADDE 9 – (1) Bu
Tebliğ 1/1/2022 tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 10 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.


 







 



Tebliğin Yayımlandığı Resmî
Gazete’nin






Tarihi



Sayısı






30/11/2021



31675






Tebliğde Değişiklik Yapan
Tebliğlerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin






Tarihi



Sayısı






1.     
 



18/8/2022



31927