3867 sayılı Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşlettirilmesi Hakkında Kanun

EREĞLİ KÖMÜR
HAVZASINDAKİ OCAKLARIN DEVLETÇE


İŞLETTİRİLMESİ HAKKINDA KANUN[1]


 


Kanun Numarası                    :
3867


Kabul tarihi                             :
30/5/1940


Yayımlandığı Resmî Gazete  :
Tarih  : 5/6/1940          Sayı  : 4527


Yayımlandığı Düstur              :
Tertip : 3                      Cilt   : 21             Sayfa  : 686


 


Madde 1 – Ereğli Kömür havzası dahilindeki
kömür ocaklarının tamamının veya bir kısmının Devletçe işlettirilmesine karar
vermeğe Cumhurbaşkanı salahiyetlidir.[2]


Bu ocakların Devletçe
işlettirilmesi zamanı bir defaya mahsus olmak üzere kararname ile tesbit ve
ilan olunur.


 


Madde
2 – Birinci madde mucibince verilen kararın ilanından sonra Zonguldak
mıntakası İktisat Müdürlüğü tarafından imtiyaz ve imal ruhsat tezkeresi
sahipleri namına ocaklarındaki mesul müdürlere ikişer mümessil intihap edilerek
bunları üç gün içinde Zonguldak mıntakası İktisat Müdürlüğüne bildirmeleri
tebliğ olunur. Bu müddetin hitamında mümessilin intihap edildiği bildirilmez
veya intihap olunduğu bildirilen mümessiller üçüncü maddede yazılı işlerin
görülmesi için davet olundukları toplantıya gelmezlerse, mezkür müdürlüğün,
müracaatı üzerine Zonguldak Vilayetinin en yüksek dereceli hakimi bu
mümessilleri tayin eder.


 


Madde 3 – İkinci madde mucibince intihap veya
tayin edilen mümessiller İktisat Vekaletinin aynı sayıda tayin edeceği
mümessilleriyle birlikte ocaklardaki menkul ve gayrimenkullerin miktar ve hali
hazır vaziyetlerini gösteren bir zabıt varakası tanzim ederler.


İmtiyaz ve imal ruhsat
tezkeresi sahipleri mesul müdürleri tarafından müntehap veya hakim tarafından
tayin edilen mümessiller yukarki fıkrada yazılı zabıt varakasının tanzimi için
mıntaka iktisat müdürü tarafından yapılacak tebliğ üzerine en çok bir hafta
içinde işe başlamaları lazımdır.


İşe başladıktan sonra on
beş gün içinde zabıt varakalarının tanzimi mecburidir. Zabıt varakaları üç
nüsha olarak tanzim edilip bir nüshası alakalı zat veya müesseseye, bir nüshası
Ereğli Kömürleri İşletme İdaresine ve bir nüshası da İktisat Vekaletine
gönderilir.


 


Madde 4 – Zabıt varakalarının üçüncü madde
mucibince Ereğli Kömürleri İşletme İdaresine tevdiini takip eden aybaşından
itibaren bu idare ocaklara ve bütün müştemilat ve teferruatına vaziyed eder.


Birinci fıkra mucibince
Ereğli Kömürleri İşletme İdaresinin el koyduğu tarihten itibaren imtiyaz ve
imal ruhsat tezkeresi sahiplerinin, müstecirlerin ve intifa hakkı sahiplerinin
ocaklar ile alakası kesilmiş olur.


 


Madde 5 – Zabıt varakalariyle tesbit edilen
ocaklardaki menkul ve gayrimenkullerin kıymetleri ikisi İktisat Vekaletinden
tayin ve ikisi de ocak mesul müdürleri tarafından intihap edilecek dört mümessil
tarafından takdir olunur.


İkinci maddede yazılı
zabıt varakası tanzimi işi için mümessil intihabı hakkındaki tebliğ ile beraber
kıymet takdiri için de bir ay içinde iki mümessil seçilmesi ocak mesul
müdürlerine bildirilir. Bu müddet zarfında mesul müdürler mümessil intihap
etmezler veya intihap edildikleri halde kıymet takdiri için birbirini mütaakip
üç toplantıya gelmez, yahut gelemiyecek mümessil yerine üç gün içinde yeni bir
mümessil seçilmezse mıntaka iktisat müdürünün müracaatı üzerine bu mümessiller
de mahallin en yüksek dereceli hakimi tarafından tayin olunur.


Kıymet takdiri işi
vekalet ve mesul müdürlerin tayin ve intihap edeceği dört mümessilden teşekkül
edecek komisyon tarafından yapılır. Komisyonlar dört mümessilin huzuriyle
toplanırlar ve kararlarını ekseriyetle verirler. Komisyonlar el koydukları
işleri altı ay içinde intaç ederek karara bağlamağa mecburdurlar. Verilecek
kararların birer nüshası İktisat Vekaletiyle alakalı zat veya müesseseye tebliğ
olunur. Altı ay içinde karara bağlanmıyan işler altıncı maddede yazılı hakem
heyetine tevdi olunur. Komisyon Kararları aleyhine bu kararların tebliği
tarihinden itibaren bir ay içinde altıncı maddede yazılı hakem heyetine itiraz
olunabilir. Bu müddet içinde itiraz edilmiyen komisyon kararları katidir.


 


Madde 6 – Hakem heyeti, Temyiz Mahkemesi
Birinci Reisiyle Devlet Şürası ve Divanı Muhasebat Reislerinden teşekkül eder.


Reislerden birinin
mazereti bulunduğu takdirde mensup oldukları heyetlerin daire reislerinden veya
azalarından kendilerinin seçecekleri birer zat hakem heyetine dahil olur. Hakem
heyeti vukubulan itirazları ve beşinci maddeye göre kendilerine tevdi olunan
işleri en kısa bir zamanda tetkik ederek karara bağlar.


Hakem heyeti tarafından
yapılan tetkiklerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 529 uncu maddesi hükmü
müstesna olmak üzere tahkime mütaallik hükümleri tatbik olunur.


 


Madde 7 – Kıymet takdirinde, sekizinci maddede
yazılı olan tesisatın irat ve amortismanları hariç olmak üzere; yıkama tesisatı
da dahil olduğu halde madenlerin bilcümle tesisatı ile işletmeye mahsus
demirbaşlar için maden işletmesinden temin edilecek safi kar ve amortismanlar
yekünu esas tutulur. Safi kar, bilançolarda görülen safi kardan başka Etibank'a
ödenmesi iktiza eden icar bedellerini de ihtiva eder.


Normal işletme halinde
bulunan ve cevher ihtiyatlarına göre istihsal miktarını azaltmadan bu işletmeyi
en az yirmi sene idame edebilecek olan madenlerde safi kar ve amortismanlar
yekünu olarak kıymet takdirine takaddüm eden son beş sene vasatisi alınır.


Normal işletmesinin beş
senelik mazisi olmıyan madenlerde safi kar ve amortismanlar yekünu mevcut
işletme neticeleri nazara alınmak suretiyle istihsal kabiliyetleri ve maliyet
fiyatları takdir edilmek ve satış fiyatı olarak kömürün dörtte üçü iç, dörtte
biri dış piyasaya sevkedildiği farziyle 1939 senesi Temmuz ayına mahsus resmi
nispi cetvellerine esas tutulan hamule fiyatları alınmak suretiyle tesbit
olunur. İkinci ve üçüncü fıkralar mucibince tesbit edilmiş senelik karın yedi
misli madene kıymet olarak kabul olunur.


Madenin ömrü yirmi
seneden az olduğu takdirde kıymet; yerine göre ikinci veya üçüncü fıkralar
mucibince tesbit olunacak safi kar ve amortismanlar yekünu yüzde 14 iskonto
haddi ve madenin devamı müddeti üzerinden hesap olunacak resülmalden ibarettir.


 


Madde 8 – Santrallar, kok, sömikok, briket
fabrikaları gibi tesisatın ve bunların teferruat ve müştemilatının, bilümum
meskenlerin ve içtimai tesisatın ve bunlara müteferri menkullerin kıymetlerinin
tesbitinde defter kıymetleri esas tutulur.


Defterlerde kıymeti
hazırası mukayyet olmayan veya defter kıymetleri vaziyetleriyle nispetsiz
derecede yüksek görünen tesisat için takdir tarihindeki tesis veyahut satın
alınma fiyatından normal amortismanlar çıkarılmak veya tesisatın bakım
vaziyetleri ve bugünkü halleri nazara alınmak suretiyle kıymet takdir olunur.


 


Madde
9 – Depo ve mağazalarda mevcut yedek alat ve malzemeye faturaya müstenit
maliyet fiyatları üzerinden, direk stoklarına takdir tarihindeki piyasaya göre
kıymet takdir edilir.


 


Madde
10 – Üzerinde icar veya intifa hakkı teessüs etmiş olan madenler için takdir
edilen kıymetten, hilafına mukavelelerinde sarahat olmadıkça mağaza
mevcutlariyle ve stok halindeki işletme malzemesine karşılık teşkil eden kısmı
müstecire ait olmak üzere bakiyesi mukavelelerindeki esaslar dairesinde imtiyaz
veya imal ruhsat tezkeresi sahipleriyle müstecirler ve intifa hakkı sahipleri
arasında taksim edilir.


(Ek fıkralar:
20/3/1950 - 5612/1 md.)


Bu kanun gereğince takdir
edilen kıymetlerin taksimi, hak sahiplerinin tayini ve bunlardan her birinin
hisseleri miktarının tesbiti, aralarında bu hususlara mütedair ihtilafların
halli suretiyle altıncı maddedeki hakem kurulunca yapılır.


Hakem kurulunca verilmiş
ve henüz infaz edilmemiş kararlarla tesbit edilen bedeller de yukarki fıkra
hükmüne tabidir.


 


Madde 11 – Dokuzuncu maddede yazılı eşya
bedelleri kıymet takdiri muamelesinin katileşmesini mütaakıp peşin olarak
ödenir.


Birinci fıkra haricinde
takdir edilecek kıymetler mukabilinde hak sahiplerine Hazinece yüzde beş faizle
bono verilir. Faiz, dördüncü maddede yazılı vaziyed tarihinden itibaren
hesaplanır. Takdir edilecek kıymetlerin itiraz edilmiyen kısmına ait bonolar
altıncı madde hükmüne tevfikan yapılacak itiraz neticesi beklenmeksizin derhal
verilir.


Bonolar takdir
muamelesini takip eden mali sene iptidasından itibaren Maliye Vekaleti
Bütçesine konacak tahsisatla on sene içinde ve on müsavi taksitte itfa olunur.


Bu
madde hükmüne tevfikan bedeli ödenecek kıymetler işletme idaresinin sermayesine
ilave edilir.


 


Madde 12 – Ereğli Kömürleri İşletme İdaresinin
çalışması için lüzumlu olduğu İktisat Vekaletince tasdik edilen arazi ve
binalardan eşhasa ait olanlar 3710 numaralı kanun hükümleri dairesinde istimlak
edilir.


Hazineye
ait bina ve arazi Maliye ve İktisat Vekaletleriyle Ereğli Kömürleri İşletmesi
İdaresi tarafından intihap edilecek birer kişiden mürekkep komisyon tarafından
takdir edilecek bedel mukabilinde mezkür işletmeye temlik edilir. Komisyon
kararları katidir.


 


Madde 13 – 3444 sayılı kanunun üçüncü maddesinde
gösterilen maden sütunlarına ait bedel tarifeleri İktisat ve Ziraat
Vekaletlerince müştereken tesbit olunur.


 


Madde 14 – Bu kanunun tatbiki dolayısiyle
yapılacak bilümum nakli mülkiyet ve ferağ muameleleri her türlü vergi, resim ve
harctan muaftır.


Bu kanun mucibince
mülkiyeti naklolunacak gayrimenkullerin taviz bedelleri fariğlere verilecek
bedellerden ayrılarak Maliye Vekaleti tarafından bir defada ödenir.


 


Madde 15 – Hakem heyetinin tetkik edecekleri
işlerden dolayı ücret verilmez. Ancak bu tetkikatın istilzam edeceği zaruri
masraflariyle harcırahları ve bu kanunun tatbikatının icap ettireceği diğer
masraflar umumi hükümlere göre Etibank tarafından tesviye edilir.


 


Ek Madde 1 –
(19/7/1943 - 4476 sayılı Kanunun 1 inci maddesi hükmü olup ek maddeye
çevrilerek teselsül için numaralandırılmıştır.)


Ereğli Kömürleri İşletme
Müessesesiyle Türkiye Kömür Satış ve Tevzi Müessesesinde bu kanunun yürürlüğe
girdiği tarihte müstahdem olanlardan bu kanunun neşri tarihinden itibaren üç ay
içinde daimi kadroya alınacakların müktesep hak dereceleri, 3659 sayılı kanunun
muvakkat birinci maddesi hükümlerine göre tesbit edilir.


Yukarıki fıkra hükmüne
göre dereceleri tesbit edilenlerin bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte almakta
oldukları aylıklar, intibak derecelerinden yüksek ise, her iki derece
arasındaki fazlalık, terfi ile iktisap edilinceye kadar ödenmekte devam olunur.


Ancak
bu fazlalık, başka daire ve müesseselerde ve tekaütlük muamele ve hesaplarında
müktesep hak teşkil etmez.


1 Haziran 1943 tarihinden
sonra tayin edilenlerle aylıklarına zam yapılanların bu hükümden
faydalanabilmeleri için, bu tayin ve terfilerin İktisat Vekili tarafından
tasvip edilmiş olması şarttır.


 


Ek Madde 2 –
(26/12/1967 - 978/1 md. ile gelen numarasız ek md. hükmü olup madde numarası
teselsül ettirilmiştir.)


Türkiye Kömür İşletmeleri
Kurumuna bağlı Ereğli Kömürleri İşletmesi Müessesesi tarafından İşletilmekte
olan Ereğli Kömür Havzası sınırlarının deniz altına uzanan maden kömürlerine
şamil olmak üzere genişletilmesine Cumhurbaşkanı yetkilidir.[3]


 


Geçici Madde 1 – (3867
sayılı Kanunun kendi numarasız Muvakkat maddesi olup teselsül için
numaralandırılmıştır.)


Devletçe
işlettirilecek ocaklarda mevcut olup bu kanun mucibince Devlete intikal edecek
olan nakil vasıtalarından İktisat Vekaletince lüzum görülenlerinin işletme
hizmetlerinde kullanılması caizdir. Bunlar 1940 yılı Muvazenei Umumiye Kanununa
bağlı D cetveline ilave olunur.


 


Madde 16 – Bu kanun neşri tarihinden muteberdir.


 


Madde 17 – Bu kanunun hükümleri İcra Vekilleri
Heyeti tarafından icra olunur.


 


 


3867 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN
MEVZUATIN VEYA


ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE


GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren
Kanunun/ KHK’nin veya İptal Eden Anayasa Mahkemesi Kararının Numarası



3867
Sayılı Kanunun Değişen veya İptal Edilen Maddeleri



Yürürlüğe
Giriş Tarihi






4476



Ek Madde
1



24/7/1943






5612



10



24/3/1950






978



Ek Madde
2



30/12/1967






KHK/700



1, Ek
Madde 2



24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve
Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve
başladığı tarihte (9/7/2018)









 











[1] Bu kanunla, Ereğli Kömürleri işletmesine verilmiş
veya devredilmiş bulunan madenlerin ve sınai tesislerini işletilmesi, 22/5/1957
tarih ve 6974 sayılı Mülga Kanunun 1 inci maddesinin (C) bendi ile Türkiye
Kömür İşletmesi Kurumuna (TKİ) verilmiştir.







[2] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 17 nci
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “İcra Vekilleri Heyeti” ibaresi “Cumhurbaşkanı”
şeklinde değiştirilmiştir.







[3] 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 17 nci
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı”
şeklinde değiştirilmiştir.