Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2019/1781/ab) (sgm: 2021/16)

ELEKTRİK
MOTORLARININ VE DEĞİŞKEN HIZ SÜRÜCÜLERİNİN ÇEVREYE


DUYARLI TASARIM
GEREKLİLİKLERİNE DAİR TEBLİĞ


(2019/1781/AB) (SGM:
2021/16)


 


Amaç


MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı, 23/6/2010 tarihli ve 2010/643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına
İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik, başka ürünlere takılı olanların da
dahil olduğu elektrik motorlarının ve değişken hız sürücülerinin piyasaya arz
edilmesi ve hizmete sunulması ile ilgili çevreye duyarlı tasarım
gerekliliklerini belirlemektir.


Kapsam


MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ; aşağıdaki ürünleri kapsar:


a) Aşağıda belirtilen 50 Hz, 60
Hz veya 50/60 Hz sinüzoidal gerilim ile çalışan, fırçasız, komütatörsüz,
alternatörsüz veya rotora elektrik bağlantısız endüksiyon motorlar:


1) 2, 4, 6 veya 8 kutuplu,


2) Anma gerilimi (UN)
50 V üzeri ve en fazla 1000 V olan,


3) Anma çıkış gücü (PN)
0,12 kW ile 1000 kW arasında olan,


4) Sürekli çalışacak şekilde
tasarlanmış olan,


5) Doğrudan çevrimiçi çalışma
için sınıflandırılan,


b) Aşağıda belirtilen 3 fazlı
giriş gücüne sahip değişken hız sürücüler:


1) 0,12 kW ile 1000 kW aralığında
motor anma çıkış gücüne sahip, bu maddenin 1 inci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen bir motorla birlikte çalışan,


2) 1000 V AC de dahil 100 V ve
üzeri anma gerilimine sahip olan,


3) Sadece tek bir AC gerilim
çıkışı olan.


(2) EK-I’in 1 inci maddesinde ve
2 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (d), (e), (f), (g), (ğ), (h), (ı)
bentleri ve üçüncü fıkrasının (a) bendinde belirtilen gereklilikler aşağıdaki
motorlara uygulanmaz:


a) Bir ürüne tamamen takılı olan
(örneğin bir dişli grubu, pompa, fan veya kompresöre) ve geçici bir motor
kapağı veya kasnak tarafı rulmanı temin edilse dahi enerji performansı üründen
bağımsız bir şekilde test edilemeyen motorlar; elektrik motoru tahrik edilen
ünite ile gövde veya mil gibi ortak parçaları paylaşmalı (cıvata gibi bağlantı
parçaları hariç) ve tahrik edilen üniteden tümüyle ayrılabilecek ve bağımsız
bir şekilde çalışabilecek şekilde tasarlanmamış olmalıdır. Ayırma işlemi,
motoru çalışamaz duruma getirmenin bir sonucudur.


b) Enerji performansı değişken
hız sürücüsünden bağımsız olarak test edilemeyen, değişken hız sürücü takılı
(kompakt sürücüler) motorlar,


c) Motor iç yapısının ayrılmaz
parçası halinde takılan ve motor veriminin test edilmesi sırasında
çıkarılamayan ve ayrı bir güç kaynağı ile çalıştırılamayan takılı freni olan
motorlar,


ç) Sadece aşağıdaki durumlarda
kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmış ve belirtilmiş motorlar;


1) Deniz seviyesinden 4000
metrenin üzerindeki yüksekliklerde,


2) Ortam sıcaklığının 60°C’nin
üzerinde olduğu yerlerde,


3) 400°C’nin üzerinde maksimum
çalışma sıcaklığında,


4) Ortam sıcaklığının -30°C’nin
altında olduğu yerlerde,


5) Su soğutmalı bir motor için
ürüne giren soğutma suyu sıcaklığının 0°C’nin altında veya 32°C’nin üstünde
olduğu yerlerde.


d) Sıvı içine tamamen daldırılmış
halde çalışacak şekilde özel olarak tasarlanmış ve belirtilmiş motorlar,


e) Nükleer tesislerin güvenliğini
sağlamak için sınıflandırılan özel motorlar,


f) 30/6/2016 tarihli ve 29758
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan
Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile ilgili Yönetmelik (2014/34/AB)’in EK-I’nin 1
inci bölümünde tanımlandığı şekilde özel olarak madencilik için tasarlanmış ve
belgelenmiş olan patlamaya karşı korunmalı motorlar,


g) Kablosuz veya batarya ile
çalışan cihazlarda yer alan motorlar,


ğ) Çalışma sırasında ağırlığı
elle desteklenen elle tutulan cihazlardaki motorlar,


h) Çalışma esnasında hareket
ettirilen elle yön verilen taşınabilir cihazlardaki motorlar,


ı) Mekanik komütatörlü motorlar,


i) Tamamen kapalı fansız motorlar
(Tam kapalı havalandırmasız (TENV veya TKH)),


j) (Değişik:RG-29/6/2021-31526)
Bu Tebliğin EK-I’inin 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde
belirtilen motorlar için 15/8/2021 tarihinden önce piyasaya arz edilen ürünlere
takılı özdeş motorların ikamesi olarak 1/7/2029 tarihinden önce piyasaya arz
edilen motorlar ve aynı ekin 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
belirtilen motorlar için 1/7/2023’ten önce piyasaya arz edilen ve özellikle bu
şekilde pazarlanan motorlar,


k) Çok hızlı motorlar; diğer bir
ifade ile, farklı sayıda kutup ve hız elde edilebilen ayrık sargılı ya da
değiştirilebilir sargılı motorlar,


l) Elektrikli aracın çekişi için
özel olarak tasarlanmış motorlar.


(3) EK-I’in 3 üncü maddesinde ve
4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1), (2), (5), (6), (7), (8),
(9) ve (10) numaralı alt bentlerinde belirtilen gereklilikler aşağıdaki
değişken hız sürücülerine (DHS) uygulanmaz:


a) Bir ürüne takılı olan ve
enerji performansı bu üründen bağımsız bir şekilde test edilemeyen DHS'ler (bu
yönde bir girişim DHS'yi veya ürünü çalışamaz hale getiriyor olmalıdır),


b) Nükleer tesislerin güvenliğini
sağlayacak şekilde özel olarak nitelendirilen değişken hız sürücüleri,


c) Rejeneratif sürücüler,


ç) Sinüzoidal giriş akımı olan
sürücüler,


d) Bu Tebliğ ile tamamen uyumlu
DHS’lerden meydana gelen, tek bir kabinden oluşan DHS'ler.


Dayanak


MADDE 3 – (1)
Bu Tebliğ; 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1
sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 385
inci ve 508 inci maddeleri ile 23/6/2010 tarihli ve 2010/643 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı
Tasarımına İlişkin Yönetmeliğe dayanılarak hazırlanmıştır.


AB mevzuatına uyum


MADDE 4 – (1)
Bu Tebliğ, 2009/125/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin Tüzüğü uyarınca
yayımlanan Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevre Duyarlı
Tasarım Gerekliliklerini ve Bağımsız ve Ürünlere Entegre Salmastrasız Sirkülatörlerin
Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerini belirleyen, (AT) 641/2009 sayılı
Tüzüğü Değiştiren, (AT) 640/2009 sayılı Tüzüğü yürürlükten kaldıran 1/9/2019
tarihli ve (AB) 2019/1781 sayılı Komisyon Tüzüğü ile bu Tüzükte değişiklik
yapan 17/12/2020 tarihli ve (AB) 2021/341 sayılı Komisyon Tüzüğü esas alınarak
AB mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 5 – (1)
Bu Tebliğde geçen;


a) AB: Avrupa Birliğini,


b) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığını,


c) Beyan edilen değer: Bakanlık
tarafından uygunluğun doğrulanması için 7 nci maddeye göre belirlenen,
hesaplanan veya ölçülen teknik parametreler için imalatçı, ithalatçı veya
yetkili temsilci tarafından sağlanan değerleri,


ç) Değişken hız sürücüsü (DHS
veya VDS): Motor tarafından tahrik edilen yükün tork-hız karakteristiğine göre,
motorun mekanik çıkış gücünü kontrol etmek için motorun beslendiği güç
kaynağını değişken bir gerilim ve frekansa ayarlayarak tek bir motora sağlanan
elektrik gücünü adapte eden, kendisine takılı olan tüm koruma cihazlarını ve
yardımcı elemanları içeren elektronik güç dönüştürücüsünü,


d) Değişken hız sürücüsünün test
yükü: Çıkış akımını ve çıkış değişim faktörünü (cos fi) belirlemek üzere test
amacıyla kullanılan elektrikli cihazı,


e) Diğer patlayıcı korumalı
motor: Patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan ve standartlarda
tanımlandığı şekilde "Ex ec", "Ex tb", "Ex tc",
"Ex db" veya "Ex dc" olarak belgelenen motoru,


f) El teçhizatı: Normal kullanım
sırasında elde tutulmak üzere tasarlanan taşınabilir cihazı,


g) Elektrik kaynağı: Elektrik
şebekesi beslemesini,


ğ) Eş değer model: Bir modelin
etiketinde ve ürün bilgi formunda sağlanan teknik bilgilerle aynı teknik
özelliklere sahip olan, ancak farklı bir model tanımlayıcı ile başka bir model
olarak aynı imalatçı, ithalatçı veya yetkili temsilci tarafından piyasaya arz
edilen veya hizmete sunulan modeli,


h) Ex eb artırılmış güvenlik
motoru: Patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanan ve standartlarda
tanımlandığı şekilde "Ex eb" olarak belgelenen motoru,


ı) Fabrika kabul testi: Ürünler
kabul edilmeden veya hizmete sunulmadan önce sözleşmeyle ilgili gerekliliklere
ürünün tam uyumlu olduğunun karşılanıp karşılanmadığını doğrulamak amacıyla
müşterinin şahitli test kullanması durumunda sipariş ettiği ürün üzerinde
yapılan testi,


i) Faz: Elektrik kaynağının
yapılandırma tipini,


j) Frenli motor: Kaplinsiz olarak
doğrudan motor mili üzerinde çalışan elektromekanik fren ünitesi ile teçhiz
edilmiş motoru,


k) Kablosuz veya batarya ile çalışan
teçhizat: Tasarlanan işlevini bir sağlayıcıyla bağlantısı olmaksızın yerine
getirmek amacıyla enerjisini bataryadan alan cihazı,


l) Kutup: Temel hızı toplam kutup
sayısı tarafından belirlenen motorun manyetik döner alanının ürettiği manyetik
kuzey veya güney kutbunu,


m) Mekanik komütatörlü motor:
İçinde akımın yönünü değiştiren mekanik bir cihaz bulunan motoru,


n) Model tanımlayıcı: Belirli bir
ürün modelini, aynı ticari marka veya aynı imalatçı, ithalatçı veya yetkili
temsilci adına sahip diğer modellerden ayıran genellikle alfanümerik kodu,


o) Motor (elektrik motoru):
Elektrik giriş gücünü, besleme geriliminin frekansı ve motorun kutup sayısı
gibi unsurlara bağlı olarak değişen bir dönme hızında ve tork ile dönmek
suretiyle mekanik çıkış gücüne dönüştüren cihazı,


ö) Motorun enerji verimi: Motorun
mekanik çıkış gücünün aktif elektrik giriş gücüne oranını,


p) Portatif teçhizat: Normal
kullanım sırasında kullanıcı tarafından yönlendirilen ve yer değiştirilen yol
dışında hareket eden cihazı,


r) Rejeneratif sürücü: Enerjiyi
yükten şebekeye yeniden verebilen, diğer bir ifadeyle, yük motoru fren
yaptığında giriş akımının 180° +/- 20° faz kaymasını giriş gerilimine aktaran
değişken hız sürücüsünü,


s) Sinüzoidal giriş akımlı
sürücü: Giriş akımı, %10'un altında toplam harmonik uygunluk (THC) ile
tanımlanan sinüzoidal dalgalı değişken hız sürücüsünü,


ş) Sürekli çalışma: Elektrik
motorunun anma gücünde, belirli bir yalıtılmış sıcaklık sınıfındaki sıcaklık
yükselmesi altında, kesinti olmaksızın standartlarda tanımlandığı şekliyle
belirlenen görev türlerinde (S1, S3 >=% 80 veya S6 >= % 80) çalışabilme
özelliğini,


t) Şahitli test: Test ve test
sonuçlarının geçerliliği hakkında sonuca varmak amacıyla denetimdeki ürünün
fiziksel testinin diğer bir tarafça aktif olarak gözlemlenmesini, (bu gözlem,
uygulanabilir standartlar ve mevzuat ile birlikte kullanılan test ve hesaplama
yöntemlerinin uygunluğu konusunda sonuçlar da içerebilir.)


u) Tam kapalı havalandırmasız
motor (TENV veya TKHM): Havalandırmasız çalışmak üzere tasarlanmış ve bu
şekilde belirtilmiş olan ve ısıyı tamamıyla kapalı motor yüzeyinde büyük oranda
doğal havalandırma veya radyasyon yoluyla dağıtan motoru


ifade eder.


Çevreye duyarlı tasarım
gereklilikleri


MADDE 6 – (1)
Elektrik motorları ve değişken hız sürücüleriyle ilgili çevreye duyarlı tasarım
gereklilikleri ve bu gerekliliklerin yürürlük tarihleri bu Tebliğin EK-I’inde
belirtilmiştir.


Uygunluk değerlendirme


MADDE 7 – (1)
Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10
uncu maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme yöntemi, anılan Yönetmeliğin
EK-IV’ünde belirtilen iç tasarım kontrol sistemine veya anılan Yönetmeliğin
EK-V’inde belirtilen yönetim sistemine göre yapılır.


(2) Enerji ile İlgili Ürünlerin
Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 11 inci maddesi uyarınca
uygunluk değerlendirmesinin amaçları bakımından, elektrik motorlarının teknik
dosyasında, bu Tebliğin EK-I'inin 2 nci maddesine uygun şekilde temin edilen ürün
bilgisi ile EK-II’de ve uygulanabilir hallerde EK-I’in 1 inci maddesinde
belirtilen hesaplamaların sonuçları ve detayları yer alır.


(3) Enerji ile İlgili Ürünlerin
Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 11 inci maddesi uyarınca
uygunluk değerlendirmesinin amaçları bakımından, işlemi kapsamında, değişken
hız sürücülerinin teknik dosyasında, bu Tebliğin EK-I'inin 4 üncü maddesine
uygun şekilde temin edilen ürün bilgisi ile EK-II'de ve uygulanabilir hallerde
EK-I’in 3 üncü maddesinde belirtilen hesaplamaların sonuçları ve detayları yer
alır.


(4) Teknik dosyada, belirli bir
model için yer alan bilgiler aşağıda belirtilen yöntemlerden herhangi biri veya
her ikisi birden kullanılarak elde edildiğinde teknik dosya, söz konusu
hesaplamanın ayrıntılarını, hesaplamanın doğruluğunu sağlamak için imalatçılar
tarafından yapılan değerlendirmeyi ve uygun hallerde, farklı imalatçıların
modelleri arasındaki kimlik beyanını içerir. Teknik dosya, model
tanımlayıcıları da dahil olmak üzere tüm eşdeğer modellerin bir listesini
içerir.


a) Sağlanan teknik bilgilerle
aynı teknik özelliklere sahip ancak farklı bir imalatçı tarafından üretilen bir
model üzerinden,


b) Aynı veya farklı bir
imalatçının başka bir modelinden tasarım veya dış değerleme metodu temelinde
yapılan hesaplama aracılığıyla.


Piyasa gözetimi ve
denetimi için doğrulama yöntemleri


MADDE 8 – (1)
Bakanlık, Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin
Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen piyasa gözetimi ve
denetimini gerçekleştirirken, EK- III’te belirtilen doğrulama yöntemini uygular.


Önlemler ve yazılım
güncellemeleri


MADDE 9 – (1)
İmalatçı, ithalatçı veya yetkili temsilci, bu Tebliğde belirtilen teknik
dosyada veya temin edilen herhangi bir dokümanda yer alan parametrelerin
herhangi birini daha iyi bir seviyeye çıkarmak amacıyla, test edildiğini
(örneğin test koşulları veya test çevrimini öğrenerek) algılama ve test
sırasındaki performansını özellikle otomatik olarak değiştirme özelliklerine
sahip olacak şekilde tasarlanan ürünleri piyasaya arz edemez.


(2) Güncelleme öncesinde nihai
kullanıcının açık onayı olmaması halinde, bir yazılım veya ürün yazılım
güncellemesinden sonra, ürün uygunluk beyanında belirtilen test standardı ile
ölçüldüğünde, ürünün enerji tüketimi ve beyan edilen diğer parametrelerden
herhangi birine yönelik tağşiş yapılamaz. Hiçbir performans değişikliği,
güncellemenin reddedilmesinin bir sonucu olarak ortaya çıkamaz.


(3) Yazılım güncellemesi, ürünün
uygunluk değerlendirmesine yönelik uygulanabilir çevreye duyarlı tasarım
gerekliliklerine uygunsuz hale gelmesine yol açacak şekilde ürünün
performansını değiştirecek bir etkiye sahip olamaz.


Gösterge niteliğindeki
ölçütler


MADDE 10 – (1)
Bu Tebliğin, kabul edildiği tarihte mevcut olan en iyi performans gösteren
motorlar ve değişken hızlı sürücüler için gösterge niteliğindeki ölçütler
EK-IV'te belirtilmiştir.


Danışma kurulu


MADDE 11 – (1)
Bakanlık, bu Tebliğ ile ilgili olarak, elektrik motorları ve değişken hız
sürücüleri için teknolojik gelişmeler ışığında, daimi mıknatıslı motorlardaki
nadir toprağın tanımlanması ve yeniden kullanımı da dahil olmak üzere döngüsel
ekonominin amaçlarına uygun olarak ürünler için ek kaynak verimliliği
gereklilikleri getirmenin uygunluğu, doğrulama toleranslarının seviyeleri, daha
katı gerekliliklerin belirlenmesi, 1000 V üzerinde anma gerilime sahip motorlar
için asgari enerji verimliliği gerekliliklerinin belirlenmesi, birlikte
piyasaya arz edilen hem motor ve DHS kombinasyonları hem de takılı değişken hız
sürücüleri (kompakt sürücüler) için gerekliliklerin saptanması, bu Tebliğ
kapsamı dışındaki ürünler, daimi mıknatıslı motorlar dahil olmak üzere diğer
motor türlerini kapsama eklenmesi hususlarında çalışmalar yapmak üzere Avrupa
Komisyonu tarafından kurulan danışma kurulu toplantılarına katılım sağlar.


Yürürlükten kaldırılan
tebliğ


MADDE 12 – (1)
7/2/2012 tarihli ve 28197 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Motorları
ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM: 2012/2)
yürürlükten kaldırılmıştır.


Yürürlük


MADDE 13 – (1)
Bu Tebliğin 9 uncu maddesinin birinci fıkrası yayımı tarihinde, diğer maddeleri
ise (Değişik ibare:RG-29/6/2021-31526) 15/8/2021 tarihinde
yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 14 – (1)
Bu Tebliğ hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.


 


Ekleri için
tıklayınız.


 


 







 



Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin






Tarihi



Sayısı






28/4/2021



31468






Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı
Resmî Gazetelerin






Tarihi



Sayısı






1.       



29/6/2021



31526






2.       



 



 






3.