854 sayılı Deniz İş Kanunu

4373









 


DENİZ İŞ
KANUNU[1]


 


Kanun Numarası                              :854


Kabul Tarihi                                     :20/4/1967


Yayımlandığı Resmî
Gazete            : Tarih: 29/4/1967   Sayı: 12586


Yayımlandığı Düstur                       :
Tertip: 5   Cilt:6   Sayfa: 1849


 


 


Kanun kapsamı:


Madde 1 – Bu kanun denizlerde, göllerde ve
akarsularda Türk Bayrağını taşıyan ve yüz ve daha yukarı grostonilatoluk
gemilerde bir hizmet akti ile çalışan gemiadamları ve bunların işverenleri
hakkında uygulanır.


Aynı işverene ait
gemilerin grostonilatoları toplamı yüz veya daha fazla olduğu veyahut işverenin
çalıştırdığı gemiadamı sayısı 5 veya daha fazla bulunduğu takdirde birinci bent
hükmü uygulanır.


Bu kanunun
uygulanmasında; sandal, mavna, şat, salapurya gibi olanlar da (gemi) sayılır.


Cumhurbaşkanı, ekonomik ve sosyal gerekler
bakımından bu kanun hükümlerini yukardaki bentlerin kapsamı dışında kalan
gemilerle gemiadamlarına ve bunların işverenlerine kısmen veya tamamen teşmile
yetkilidir.[2]


Yukardaki bentlerde
yazılı gemilerin bu kanun kapsamına alınmaları sebebiyle yapılabilecek
itirazlar Çalışma Bakanlığı tarafından incelenerek karara bağlanır. Bu
itirazlar kanunun uygulanmasını durduramaz.


 


İşveren, gemiadamı,
kaptan ve işveren vekilinin tarifi:


Madde 2 – Bu kanunun uygulanmasında,


A) Gemi sahibine veya
kendisinin olmıyan bir gemiyi kendi adına ve hesabına işleten kimseye “işveren”
denir.


B) Bir hizmet aktine
dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla diğer kimselere
“gemiadamı” denir.


C) Gemiyi sevk ve idare
eden kimseye veya zorunlu sebeplerle görevi başında bulunmaması halinde ona
vekalet eden kimseye “kaptan” denir.


Ç) Kaptan veya işveren
adına ve hesabına harekete yetkili olan kimseye “işveren vekili” denir.


İşveren vekilinin bu
sıfatla gemiadamlarına karşı muamele ve taahhütlerinden doğrudan doğruya
işveren sorumludur.


 


Saklı hükümler:


Madde 3 – Türk Ticaret Kanununun deniz ticaretinden
bahseden dördüncü kitabındaki kaptan ile işveren arasındaki ilişkilere ait
hükümler saklıdır.


 


Yabancı gemiadamları:


Madde 4 – Bu kanun hükümleri, mütekabiliyet
esaslarına göre Türk gemiadamlarına aynı mahiyette haklar tanıyan devletlerin
uyruğunda olup bu kanun kapsamına giren gemilerde çalışan gemiadamlarına bu
uygulanır.


 


Yazılı akit:


Madde 5 – Hizmet akti işveren veya işveren
vekiliyle gemiadamı arasında yazılı olarak iki nüsha yapılır ve taraflardan her
birine birer nüsha verilir.


 


Yazılı aktin şekli:


Madde 6 – Bu kanuna göre yapılacak yazılı
akitlerde aşağıdaki hususların bulunması gerekir:


1. İşverenin adı ve
soyadiyle ikametgah adresi,


2. Gemiadamının adı,
soyadı, doğum tarihi ve yeri, sicil numarası ve ikametgah adresi,


3. Gemiadamının çalışacağı
geminin ismi, sicil numarası, grostonilatosu ve kaydedildiği sicil dairesi
(Gemiadamının aynı işverenin muhtelif gemilerinde çalışması ihtimali mevcutsa,
bu hizmet aktinde ayrıca belirtilir.)


4. Aktin yapıldığı yer ve
tarih,


5. Gemiadamının göreceği iş,


6. Gemiadamının hizmete
başlıyacağı tarih ve yer,


7. Hizmet aktinin belli
bir süre için yapılmış olup olmadığı, belli bir süre için yapılmış ise süresi
veya sefer üzerine ise hangi sefer olduğu,


8. Kararlaştırılan ücret
esası ile miktarı,


9. Ücretin ödeme zamanı
ve yeri ile zorunlu tutulan işverenler için
gemiadamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakının
ödeneceği banka özel hesap numarası,[3]


10. Avans şartları,


11. Diğer iş şartları,


12. Tirimciler ve
ateşçiler ile yapılacak hizmet akitlerinde 25/5/1959 gün ve 7292 sayılı kanunla
onanan sözleşmenin özeti.


 


Belirli süre veya
sefer için akit:


Madde 7 – Hizmet akti belirli bir süre veya
sefer için yahut süresiz olarak yapılabilir.


I - Belirli bir süre için
yapılmış hizmet akti bu sürenin bitiminde sona erer. Hizmet akti gemi seyir
halinde iken sona ererse akit, geminin ilk limana varmasına ve güvenlik altına
alınmasına kadar devam eder.


II - Belirli sefer için
yapılmış hizmet akti, akitte yazılı seferin sonunda geminin vardığı limanda
yükünü boşaltmasıyla sona erer.


 


Akit süresinin
uzaması:


Madde 8 – Belirli bir sefer için yapılmış olan
hizmet aktinin sonunda gemiadamı işveren veya işveren vekilinin muvafakatiyle
işe devam eder ve gemi de sefere çıkarsa, hizmet akti bu sefer süresince
uzatılmış sayılır.


Belirli bir süre için
yapılmış olan hizmet aktinin sonunda gemiadamı işveren veya işveren vekilinin
muvafakatiyle işe devam ederse hizmet akti, aynı süre için uzatılmış sayılır.


 


Resim ve harçtan muafiyet:


Madde 9 – Gemiadamıyla işveren veya işveren
vekili arasında yapılacak hizmet akitleri, her türlü resim ve harçtan muaftır.


 


Deneme süresi:


Madde 10 – Süresi belirli olmıyan hizmet
akitlerinde deneme süresi en çok bir aydır.


Bu süre içinde taraflar hizmet
aktini bildirimsiz ve tazminatsız bozabilirler. Ancak gemiadamının çalıştığı
günler için ücret hakkı saklıdır.


 


Çalışma ve kimlik
karnesi:


Madde 11 – (Mülga:
10/9/2014-6552/144 md.)


 


Çalışma belgesi:


Madde 12 – İşinden ayrılan gemiadamına işveren
veya işveren vekili tarafından işinin çeşidinin ne olduğunu ve süresini
gösteren bir belge verilir. Bu belgeye gemiadamı isterse, kendisinin durumu ve
davranışlariyle, çalışmasının ne yolda olduğu da ayrıca yazılır. İşveren veya
işveren vekilinin belgedeki imzası, gemiadamı dilerse bağlama limanındaki liman
reisliği tarafından onaylanır.


Kamu hizmeti gören
idarelere yahut kamu yararına yardımcı derneklere bağlı gemilerden çıkan
gemiadamının aldığı belgeler hakkında yukarıki onay hükmü uygulanmaz.


İşveren veya işveren
vekili, gemiadamının istediği belgeyi vermemekte direnirse veyahut belgeye
gemiadamı için doğru olmıyan yazılar yazarsa, gemiadamının yahut yeni işine
girdiği işverenin isteği üzerine, bağlama limanındaki liman reisliğince
yapılacak inceleme sonucunu gösteren bir belge gemiadamına veya yeni işverene
verilir. Liman reisliği tarafından yapılacak inceleme bir haftada bitirilir.


Kamu hizmeti gören
idarelere bağlı gemilerden çıkan gemiadamına belge verilmek istenmez veyahut
belgeye doğru olmıyan yazılar yazılırsa, gerekli incelemenin yapılması için bu
gemilerin bağlı oldukları makamlara başvurulur.


Belgenin vaktinde
verilmemesi veyahut belgede doğru olmıyan yazılar bulunmasından zarar gören
gemiadamı veyahut gemiadamını işe alan yeni işveren eski işverenden tazminat
isteyebilir.


Bu belgeler her türlü
resim ve harçtan muaftır.


 


Engelli ve eski
hükümlü çalıştırma:[4]


Madde 13 – Bu kanunun kapsamına giren işveren
veya işveren vekilleri, işyerlerinde İş Kanununun ve bununla ilgili yönetmeliğin bu konuda koyduğu hükümler, esaslar,
ölçüler ve şartlara göre engelli ve eski hükümlü gemiadamı çalıştırmak
zorundadır.[5]


 


Önelsiz fesih ve
infisah:


Madde 14 – Süresi belirli olan veya olmıyan
yahut da sefer üzerine yapılan hizmet akti:


I - İşveren veya işveren
vekili tarafından:


a) Gemiadamının herhangi
bir limanda geminin hareketinden önce gemiye dönerek hizmete girmemesi veya
gemiye hiç dönmemesi,


b) Gemiadamının gemide
hizmet görmesinin tutukluluk, hapis veya gemide çalışmaktan menolunması gibi
sebeplerle imkansız bir hal alması,


c) Gemiadamının işveren
veya işveren vekiline karşı, kanuna, hizmet akitlerine sair iş ve çalışma
şartlarına aykırı hareket etmesi,


ç) Gemiadamının işveren veya işveren vekiline karşı
denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve adaba aykırı hareket
etmesi,


II - Gemiadamı tarafından:


a) Ücretin kanun
hükümleri veya hizmet akti gereğince ödenmemesi,


b) İşveren veya işveren
vekilinin gemiadamına karşı, kanuna, hizmet akitlerine veya sair iş şartlarına
aykırı hareket etmesi,


c) İşveren veya işveren
vekilinin gemiadamına karşı denizcilik kural ve teamüllerine veya ahlak ve
adaba aykırı hareket etmesi,


III - İşveren, işveren
vekili veya gemiadamı tarafından:


a) Geminin herhangi bir
sebeple 30 günden fazla bir süre seferden kaldırılması,


b) Gemiadamının herhangi
bir sebeple sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa yakalanması
veya engelli hâle gelmesi,[6]


Hallerinde
feshedilebilir.


IV - Geminin kayba
uğraması, terk edilmesi veya harp ganimeti ilan edilmesi veyahut Türk
Bayrağından ayrılması hallerinde ise hizmet akti kendiliğinden bozulur.


 


Fesih hakkını kullanma
öneli:


Madde 15 – 14 üncü maddede işveren, işveren
vekili veya gemiadamına tanınan akti feshetmek yetkisi, iki taraftan birinin bu
çeşit davranışlarda bulunduğunu öbür tarafın öğrendiği günden başlıyarak (6)
işgünü geçtikten ve herhalde fiilin vukuundan itibaren bir sene sonra
kullanılamaz.


Bu hallere dayanılarak
akti süresi içinde fesheden taraf ayrıca mahkemeye başvurarak öbür taraftan bir
tazminat istiyebilir.


 


Aktin çözülmesinde bildirim:


Madde 16 – A) Süresi belirsiz hizmet akti, 14
üncü maddede yazılı durumlar dışında gemiadamının işe alınmasından itibaren
altı ay geçmedikçe bozulamaz.


B) Süresi belirsiz hizmet
akitlerinin çözülmesinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.


Hizmet akti:


a) İşi altı ay sürmüş
olan gemiadamı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlıyarak iki hafta
sonra,


b) İşi altı aydan
birbuçuk yıla kadar sürmüş olan gemiadamı için, bildirimin diğer tarafa
yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra,


c) İşi birbuçuk yıldan üç
yıla kadar sürmüş olan gemiadamı için bildirimin diğer tarafa yapılmasından
başlıyarak altı hafta sonra,


ç) İşi üç yıldan fazla
sürmüş olan gemiadamı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlıyarak
sekiz hafta sonra,


Bozulmuş olur.


C) Öneller asgari olup toplu
iş sözleşmesiyle veya hizmet akti ile artırılabilir.


D) Bildirme şartına
uymıyan taraf, yukarıda yazılı önellere uygun ücret tutarında tazminat ödemek
zorundadır.


Gemiadamının sendikaya
üye olması, şikayete başvurması gibi sebeplerle işinden çıkarılması hallerinde
ve genel olarak hizmet aktini bozma hakkının kötüye kullanıldığını gösteren
diğer durumlarda “B” bendinde yazılı önellere ait ücretlerin üç katı tutarı
tazminat olarak ödenir.


Tarafların ayrıca
tazminat isteme hakkı saklıdır.


 


Fesih hükmünün başlangıcı:


Madde 17 – 14 ve 16 ncı maddelere göre hizmet
aktinin feshinde fesih keyfiyeti, gemi seyir halinde ise, kararlaştırılmış
limanda ve kararlaştırılmış liman değiştirildiği takdirde ilk uğrıyacağı
limanda geminin emniyet altına alınmasına kadar uzatılmış sayılır.


 


Feshin bildirilmesi:


Madde 18 – Hizmet aktinin işveren veya işveren
vekili tarafından feshedilmesi halinde sebepleri ile birlikte gemiadamına
yazılı olarak bildirilmesi şarttır. Bildirim imkanı olmıyan hallerde durum bir
tutanakla tespit olunur.


 


Feshi kapsamayan hal:


Madde 19 – Geminin Türk Bayrağını taşıma hakkı
bulunduğu sürece mülkiyetin kısmen veya tamamen herhangi bir şahsa geçmesi
hizmet aktinin feshini gerektirmez.


 


Kıdem tazminatı:


Madde 20 – (Değişik:
17/10/1980 - 2319/1 md.)


Bu Kanuna tabi gemi
adamlarının hizmet akitlerinin:


1. İşveren tarafından bu
Kanunun 14 üncü maddesinin 1 inci bendinde gösterilen sebepler dışında,


2. Gemi adamı tarafından
bu Kanunun 14 üncü maddesinin II nci ve III üncü bentleri uyarınca,


3. Muvazzaf askerlik
hizmeti dolayısıyla,


4. Bağlı bulundukları
kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük
aylığı, yahut toptan ödeme almak amacıyla,


Feshedilmesi veya gemi
adamının ölümü veya 14 üncü maddenin 4 üncü bendi sebebiyle son bulması
hallerinde gemi adamının işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı
süresince her geçen tam yıl için işverence gemi adamına 30 günlük ücreti
tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran
üzerinden ödeme yapılır.


Gemi adamlarının
kıdemleri hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş
olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik gemilerinde ve
hizmetinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanır. Geminin devir
veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene
geçmesi veya başka bir yere nakli halinde gemiadamının kıdemi, işyeri veya
işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12/7/1975
tarihinden itibaren geminin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi
halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak
işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları gemiadamını çalıştırdıkları
sürelerle ve devir esnasındaki gemiadamının aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır.[7]


12/7/1975 tarihinden
evvel işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir
mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni
işveren sorumludur.7


Gemiadamının birinci
bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye
hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme
yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa
müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. Gemiadamının ölümü halinde bu şart
aranmaz.


T.C. Emekli Sandığı
Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa
tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet
sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık
veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan gemiadamına, bu kamu
kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu
işverenince kıdem tazminatı ödenir.


Yukarıda belirtilen kamu
kuruluşlarında gemiadamının hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem
tazminatı ödenmesini gerektirmiyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet
süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.


Ancak, bu tazminatın T.C.
Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek
miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli
Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için
öngörülen miktardan fazla olamaz.


Bu maddede geçen kamu
kuruluşları deyimi genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı Kanunun
4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.


Aynı kıdem süresi için
bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez.


Kıdem tazminatının
hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Sefer, parça başına akord, götürü
veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre
içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle
bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.


Ancak, son bir yıl içinde
işçi ücretine zam yapıldığı takdirde tazminata esas ücret, gemi adamının işten
ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre
içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.


16 ncı maddenin (D)
bendinde sözü geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas
olacak ücretin hesabında 29 uncu maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete
ilaveten gemiadamına sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve
kanundan doğan menfaatler de gözönünde tutulur.


Bu maddede belirtilen
kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akitleri veya toplu iş
sözleşmeleri ile gemiadamı lehine değiştirilebilir.


(Değişik: 10/12/1982 -
2762/2 md.) Ancak,
toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının
yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434
sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için
ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez.


Gemiadamının ölümü
halinde yukarıdaki hükümlere göre doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına
ödenir.


Kıdem tazminatından doğan
sorumluluğu işveren, özel şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta
ettiremez.


İşveren sorumluluğu
altında ve sadece yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm ve toptan ödeme hallerine
mahsus olmak kaydiyle Devlet veya kanunla kurulu kurumlarda veya % 50 hisseden
fazlası Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işveren tarafından kıdem
tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir.


Fon tesisi ile ilgili hususlar
kanunla düzenlenir.


 


Yurda iade:


Madde 21 – Hizmet aktinin, 14 üncü maddenin, I,
II, III ve IV üncü bentlerine göre işveren veya işveren vekili veya gemiadamı
tarafından yurt dışında feshi halinde, işveren veya işveren vekili gemiadamını
hizmet aktinde başka hüküm yoksa, geminin bağlama limanına iade etmek ve
gemiadamının iadeye ilişkin ve durumuna uygun yol, iaşe vesair zaruri
masraflarını karşılamak veya ödemek zorundadır.


Şu kadar ki, hizmet
aktinin feshi 14 üncü maddenin 1 inci bendine ve II nci bendin (a) veya (b)
fıkralarına göre yapılmış ise işveren veya işveren vekili yaptığı iade
masraflarını gemiadamından yurtta istiyebilir.


 


Yabancı gemiadamının
iadesi:


Madde 22 – Yabancı gemiadamiyle yapılan hizmet
aktinde ayrı bir hüküm yoksa, işveren veya işveren vekili yabancı gemiadamını
ikametgahının bulunduğu mahal limanına iade etmek zorundadır.


 


Yurt içinde iade
zorunluğu:


Madde 23 – Hizmet aktinin herhangi bir Türk
limanında feshi halinde akitte başka hüküm yoksa, gemiadamının işveren veya
işveren vekili tarafından 21 inci maddedeki ölçüler içinde bağlama limanına
iadesi zorunludur.


Ancak, hizmet aktinin, 14
üncü maddesinin 1 inci bendine göre, feshi halinde bu madde hükmü uygulanmaz.


 


İade zorunluluğuna
uymamak:


Madde 24 – İşveren veya işveren vekilinin 21 ve
23 üncü maddelerde belirtilen zorunluğa uymaması halinde, gemiadamı yurda
dönmek için yaptığı durumuna uygun yol, iaşe vesair masrafları ve ayrıca 15
günlük ücreti tutarında bir tazminatı işveren veya işveren vekilinden
istiyebilir.


 


İade hakkında
yoksunluk:


Madde 25 – Yabancı bir memlekette işine son
verilen veya hizmet akti yabancı bir memlekette sona eren gemiadamı o
memlekette denizcilik işleriyle ilgili olsun veya olmasın, başka bir işverenle
hizmet akti yaparsa eski işveren veya işveren vekilinin gemiadamını yurda iade
zorunluluğu kalkar.


21, 22 ve 23 üncü
maddelerde yazılı hallerde gemiadamı, işine son verilmesi yahutta hizmet
aktinin sona ermesi gününden başlıyarak bir hafta içinde yurda iade edilmesini
istemezse işveren veya işveren vekili iade ile zorunlu tutulamaz.


Bu kanunun 14 üncü
maddesinin (1) numaralı bendinin (b) fıkrasında yazılı durumlar gemiadamına
yüklenemiyecek sebepler altında doğmuşsa veya gemiadamı için hastalık vesair
zorunlu sebepler meydana gelmişse bu maddenin ikinci fıkrasındaki bir haftalık
süre, engellerin kalktığı günden itibaren başlar.


 


İş süresi:


Madde 26 – Genel bakımdan iş süresi, günde sekiz
ve haftada kırksekiz saattir. Bu süre haftanın iş günlerine eşit olarak
bölünmek suretiyle uygulanır.


İş süresi, gemiadamının
işbaşında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süredir.


İşveren veya işveren
vekili, gemiadamının vardiyalarını yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelge
ile belirtmek ve bu çizelgeyi gemiadamlarının görebilecekleri bir yere asmak
zorundadır.


 


İstisnalar:


Madde 27 – Aşağıdaki işleri görenler bu kanunun
iş sürelerine ilişkin hükümlerine tabi değildirler.


1. Birden fazla kaptanın
bulunduğu gemilerde birinci kaptan veya bu kanunun 2 nci maddesinin (C)
fıkrasında yazılı olduğu şekilde kendisine vekalet eden kimse (klavuz kaptanlar
dahil),


2. Birden fazla
makinistin bulunduğu gemilerde başmakinist,


3. Doktor ve sağlık
memurları,


4. Hemşire ve
hastabakıcılar,


5. Asli görevleri can,
mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışan gemiadamları,


6. Gemide kendi nam ve
hesabına çalışanlar.


 


Fazla saatlerle
çalışma:


Madde 28 – Bu kanuna göre tespit edilmiş bulunan
iş sürelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar, fazla saatlerde çalışma
sayılır.


Yapılacak fazla çalışmanın
her saatine ödenecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı %
25 oranında artırılmak suretiyle bulunacak miktardan az olamaz.


Aşağıda yazılı haller
fazla saatlerle çalışma sayılmaz.


1. Geminin, gemideki
şahısların veya gemi hamulesinin selameti için kaptanın yapılmasını zaruri
gördüğü işler,


2. Gümrük, karantina
vesair sıhhi formaliteler dolayısiyle yerine getirilmesinde zorunluluk bulunan
ilave işler,


3. Gemi seyir halinde
veya limanda iken gemide yaptırılan (yangın, gemiyi terketme, denizde çatışma,
denizden adam kurtarma ve savunma) talimleri. Fazla saatlerle çalışmaları
belgelemek üzere işveren veya işveren vekili noterden tasdikli ayrı bir defter
tutmak zorundadır.


Bu defterde gemiadamına
uygulanan zam nispetleriyle fazla çalışmanın yapıldığı gün ve o güne düşen
miktarı ve gemiadamının hakettiği fazla çalışma ücreti gösterilir. Fazla
saatlerle çalışma ücretlerinin asıl ücretler için hizmet aktinde gösterilmiş
bulunan zaman, yer ve devrelerde, işveren veya işveren vekili tarafından gemiadamlarına
tam olarak ödenmesi zorunludur.


 


Ücret:


Madde 29 – (Değişik
birinci fıkra: 17/4/2008-5754/84 md.) Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit
istihkak gemiadamına işi karşılığında işveren veya işveren vekili tarafından
ödenen bir meblağdır. Çalıştırılan gemiadamına ücret, prim, ikramiye ve bu
nitelikteki her çeşit istihkakın özel olarak açılan banka hesabına yatırılmak
suretiyle ödenmesi hususunda; tabi olduğu vergi mükellefiyeti türü, işletme
büyüklüğü, çalıştırdığı gemiadamı sayısı, işyerinin bulunduğu il ve benzeri
gibi unsurları dikkate alarak işverenleri veya işveren vekillerini zorunlu
tutmaya, banka hesabına yatırılacak ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her
çeşit istihkakın, brüt ya da kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net
miktar üzerinden olup olmayacağını belirlemeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığından sorumlu Devlet Bakanlığı
müştereken  yetkilidir. Çalıştırdığı  gemiadamlarının  ücret,
 prim,  ikramiye ve  bu nitelikteki her çeşit istihkakını özel
olarak açılan banka hesapları vasıtasıyla ödeme zorunluluğuna tabi tutulan
işverenler veya işveren vekilleri, gemiadamlarının ücret, prim, ikramiye ve bu
nitelikteki her çeşit istihkakını özel olarak açılan banka hesapları dışında
ödeyemezler. Gemiadamlarının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit
istihkakının özel olarak açılan banka hesaplarına yatırılmak suretiyle
ödenmesine ilişkin diğer usûl ve esaslar anılan bakanlıklarca müştereken
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.


(Değişik ikinci fıkra:
17/4/2008-5754/84 md.) Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakın,
gemi adamına hizmet akdinde gösterilen yer ve devrelerde tam olarak ödenmesi,
işverenler ile işveren vekillerinin birinci fıkra uyarınca zorunlu tutulduğu
durumlarda ise özel olarak açılan banka hesabına yatırılması mecburidir.


Ücret ödeme devresi bir
aydan fazla olamaz.


Hizmet aktinin sona
ermesi veya bozulması halinde işveren veya işveren vekili gemiadamının ücretini
derhal ve tam olarak ödemek zorundadır.


Haklı bir sebep olmaksızın
işini yapmıyan gemiadamı, keyfiyet gemi jurnalina kaydedilmek ve jurnalı yoksa
bir tutanakla belgelenmek şartiyle bu müddete ait ücretten mahrum edilir. Bu
yüzden uğradığı zararın telafisi için işverenin tazminat istemek hakkı
saklıdır.


 


Avans:


Madde 30 – İşveren veya işveren vekili,
gemiadamlarının istekleri halinde kendilerine hizmet aktinde yazılı esaslara
göre avans ödemeye zorunludur.


 


Ücret defteri:


Madde 31 – Her gemide, noterlikçe tasdikli bir
ücret ödeme defteri tutulur. Şu kadar ki, liman seferi yapan gemilerde bu
defter işveren bürosunda da tutulabilir.


Hizmet akitleri gereğince
gemiadamlarına yapılacak her çeşit ödemelerin bu deftere kaydedilmesi ve kayıtların
imza veya makbuzla belgelenmesi zorunludur.


İstek halinde, bu
kayıtların tasdikli bir örneği gemiadamına verilir. Bu muameleler her türlü
resimden muaftır.


Belgeye dayanmaksızın
yapılan ödeme iddiaları muteber değildir.


 


Ücretin saklı kısmı:


Madde 32 – Gemiadamının ücretinin ayda 240
lirası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak gemiadamının
bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar
bu paraya dahil değildir. Bu kayıtlamalar, nafaka borcu alacaklılarının
haklarını kaldırmaz.


 


İşveren hesabına iaşe:


Madde 33 – Bu kanuna tabi gemilerde iaşe servisi
kurulması zorunludur. Gemiadamları hizmete başladığı günden başlıyarak
hizmetten çıkış anına kadar gemide işveren tarafından bedelsiz iaşe olunurlar.
İaşenin zorunlu sebeplerle uygulanamaması halinde işveren veya vekilince
başkaca münasip bir iaşe imkanı sağlanır veya nakden ödeme usulü uygulanır.


Limanlar içinde, şehir
hatlarında, körfezlerde, göllerde ve akarsularda yolcu ve yük nakleden
gemilerde, mavna, şat ve benzerlerinde iaşe servisi kurulması zorunlu değildir.
Bu durumda işveren veya işveren vekili iaşe zorunluluğunu nakden ödemek
suretiyle yerine getirir.


 


İkamet yeri
sağlanması:


Madde 34 – Gemiadamlarına işe giriş gününden
başlıyarak işten çıkış gününe kadar rütbeleri, sayıları ve geminin büyüklüğüne
uygun olarak ve yalnız kendileriyle eşyalarına ait olmak üzere gemi içinde
ikamet yerleri bedelsiz olarak sağlanır.


Herhangi bir zorunlu
sebep yüzünden gemiadamlarının gemide ikametine imkan olmazsa işveren veya
işveren vekili tarafından başka bir ikamet imkanı sağlanır.


 


İkamet yerleri ve iaşe
hakkında:


Madde 35 – (Değişik: 4/7/1988 - KHK - 336/1 md.; Aynen
kabul: 7/2/1990 - 3612/53 md.)


Bu Kanuna tabi gemilerde
gemiadamları tahsis edilen yatma, dinlenme ve yemek yerleriyle gemide
bulundurulacak ilaç, tıbbi alet ve malzeme ve revirlerde bulunması gereken
şartlar ve gemiadamlarına verilecek iaşe maddelerinin ölçü ve nitelikleri bu
şart ve niteliklerinden hangilerinin önemleri bakımından esasa ilişkin ve 1
inci derecede ve hangilerinin ise ikinci derecede sayılacakları ve iaşe ile
ilgili ne çeşit kurullar kurulacağı ve bu kurulların görev ve yetkileri Çalışma
ve Sosyal Güvenlik, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Ulaştırma Bakanlıkları
tarafından beraberce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.


Gemiadamı, işveren veya
işveren vekili tarafından sağlanacak iaşenin yukarıda sözü geçen yönetmelikte
gösterilen ölçülerden noksan olması halinde aradaki farkın bedelini veya
iaşenin hiç verilmemesi halinde tamamının bedelini işveren veya işveren
vekilinden isteyebilir. Şu kadar ki gemiadamının iddiasını, tazminde esas
teşkil edecek iaşe ve şartlardaki aksamanın vuku bulduğu günde durumu işveren
veya işveren vekiline veya kaptana bildirmesi şarttır.


 


İstisna:


Madde 36 – 35 inci maddede sözü geçen yönetmelik hükümleri:[8]


a) 500 grostonilatodan
daha küçük gemiler,


b) Balık avı ve benzeri
işlerde çalışan gemiler,


c) Romorkörler,


d) Yüzer vinçler,


İçin uygulanmaz.


 


Asgari ücret:


Madde 37 – Gemiadamlarının asgari ücretleri, İş Kanununun
ilgili maddesi gereğince tespit olunur.


 


Ücret kesintisi:


Madde 38 – İşveren veya işveren vekili toplu iş
sözleşmesi ve hizmet akitlerinde gösterilmiş olan sebepler dışında gemiadamına
ücret kesintisi cezası uygulayamaz.


Gemiadamı ücretlerinden ceza
olarak yapılacak kesintilerin gemiadamına hemen sebepleriyle bildirilmesi
gerekir. Gemiadamı ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda üç
gündelikten fazla olamaz.


Gemiadamlarından kesilen
ücret kesimi cezaları hakkında İş Kanununun aynı konuya ilişkin diğer hükümleri
uygulanır.


 


Zarar karşılığı
kesinti:


Madde 39 – Hizmet akitlerinde işveren veya
işveren vekilinin tazminat karşılığı olarak gemiadamı ücretlerinden geçici
olarak alıkoyacağı miktar on haftada eşit taksitlerle kesilmek üzere gemiadamının
on günlük ücret tutarından fazla olamaz. Tazminat karşılığı bu kesintiler,
bütün iş süresi içindir ve bundan bir miktar mahsubedilince yeniden aynı
esaslar dairesinde kesinti yapılabilir.


Tazminat
kesintileri, mahsup yapılmasını gerektirecek bir zarar yapılmadan işten ayrılma
hallerinde gemiadamına kesintisiz olarak geri verilir. Tazminat karşılığı
geçici olarak alıkonulan paradan, mahsup yapılması gerektiği zaman gemiadamı isterse işveren kendisine
mahsubun hangi esaslara göre yapıldığını anlatmak ve buna ait hesaplarla fatura
ve başka belgeleri göstermek zorundadır.


Tazminat karşılığı olarak
alıkonulan paradan ancak o gemiadamı tarafından yapılan zarar için mahsup
yapılır.


Tazminat kesintileri
milli bankalardan birisine en geç üç ay içinde yatırılır. Banka faizleriyle
diğer gelirleri işçilere iadesine kesinti ile birlikte ödenir.


 


Yıllık ücretli izin:


Madde 40 – Aynı işveren emrinde veya aynı gemide
bir takvim yılı içinde bir veya birkaç hizmet aktine dayanarak en az altı ay
çalışmış olan gemiadamı, yıllık ücretli izine hak kazanır.


İzin süresi, altı aydan
bir yıla kadar hizmeti olan gemiadamları için 15 günden ve bir yıl ve daha
fazla hizmeti olanlar için yılda bir aydan az olamaz.


İzin işverenin uygun
göreceği bir zamanda kullanılır. Bu haktan feragat edilemez.


Bir aylık izin,
tarafların rızasiyle aynı yıl içinde kullanılmak suretiyle ikiye bölünebilir.


Gemiadamı, yıllık ücretli
iznini yabancı bir memleket limanında veya hizmet aktinin yapılmış bulunduğu
mahalden gayri bir yerde kullanmaya zorlanamaz.


Gemiadamı, dilerse,
işveren veya işveren vekilinden ücretli izne ilişkin olarak 7 güne kadar
ücretsiz yol izni de istiyebilir.


(İptal yedinci fıkra: Anayasa
Mahkemesinin 1/2/2024 Tarihli ve E: 2022/154, K: 2024/33 Sayılı Kararı ile.)


 


Hafta tatili:


Madde 41 – Liman hizmeti ve şehir hattı
gemilerinde gemiadamının haftada altı günden fazla çalıştırılması yasaktır.
Bunlardan hafta tatili günü çalıştırılanlara, haftanın diğer bir gününde
nöbetleşe izin verilir.


 


Hafta tatili ücreti:


Madde 42 – Bu kanunun uygulandığı gemilerde,
haftanın tatilden önceki günlerinde sürekli olarak çalışmış bulunan
gemiadamlarına çalışılmıyan hafta tatili günü için işveren veya işveren vekili
tarafından bir iş karşılığı olmaksızın ve ücret ödeme şekline bakılmaksızın bir
gündelik tutarında ücret ödenir.


Evlenmelerde üç güne, ana
ve babanın, karı ve kocanın, kardeş ve çocukların ölümünde iki güne kadar
verilmesi gereken izin süreleriyle bir haftalık süre içinde kalmak üzere
işveren tarafından verilen diğer izinler ve hekim raporlariyle verilen dinlenme
ve hastalık izinleri, fiilen çalışılmış günler gibi hesaba katılır.


Zorlayıcı ve ekonomik bir
sebep olmadan gemideki çalışmaların haftanın bir veya birkaç gününde işveren
veya işveren vekili tarafından tatil edilmesi halinde, haftanın çalışılmıyan
günleri, ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalışılması gereken altı
günün hesabında gözönünde tutulur.


Gemide işin bir haftadan
fazla süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıktığı
zaman, bu süreye rastlıyan hafta tatili ücreti, yarım gündelik tutarında
ödenir.


Kısa, yakın ve uzak sefer
yapan gemilerde çalışan gemiadamlarına işveren veya işveren vekili tarafından
geminin seferde bulunduğu müddete rastlıyan hafta tatili günleri için
yukarıdaki şartlar aranmaksızın ve bir iş karşılığı olmaksızın, ayrıca bir
gündelik tutarında hafta tatili ücreti ödenir.


 


Genel tatil ücreti:


Madde 43 – Bu kanun kapsamına giren gemilerde
çalışan gemiadamlarına, 2739 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Kanunu ile
anılan kanuna ek 3466 ve 221 sayılı kanunlarda yazılı bulunan ulusal bayram ve
genel tatil günlerinde, bir iş karşılığı olmaksızın bir günlük ücreti tutarında
tatil ücreti, ücret ödeme şekline bakılmaksızın ayrıca ödenir.


 


Tatil ücretlerine
girmeyen kısımlar:


Madde 44 – Fazla çalışma karşılığı olarak alınan
ücret ve primlerle sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil
günleri için verilen ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.


 


Geçici iş göremezlik:


Madde 45 – Gemiadamlarına, geçici iş göremezlik
ödeneği ödenmesi gerektiği zamanlarda, geçici iş göremezlik süresine rastlıyan
ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili ödenekleri, aynı ölçülerle ödeme yapan
kurum ve sandıklar tarafından ödenir.


 


Görevli ve yetkili
mahkeme:


Madde 46 – Bu kanun kapsamına giren
gemiadamlariyle bunların işveren veya işveren vekilleri arasında bu kanundan
veya hizmet aktinden doğan davalar hakkında, 5521 sayılı kanun hükümleri uygulanır.


Hizmet aktinde ayrıca bir
hüküm yoksa dava, geminin bağlama limanında iş davalarını bakmaya yetkili
mahkemede görülür.


 


Bildirimler:


Madde 47 – Bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak
ve imza karşılığında yapılması gerekir. Bildirim yapılan kişi bunu imzalamazsa;
durum o yerde tutanakla tespit edilir. Ancak, 7201 sayılı kanun kapsamına giren
tebligat, anılan kanun hükümlerine göre yapılır.


 


Saklı hükümler:


Madde 48 – Bu kanun hükümleri, gemiadamına daha
elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, hizmet akti,
örf ve adetlerden doğan haklara halel getirmez. Bu kanunun uygulanması sonucu
olarak işverene düşen yükümlülükler, gemiadamlarının ücret vesair haklarının
daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz.


 


Denetim ve teftiş:


Madde 49 – Bu kanun hükümlerinin gereği gibi yürütülmesini
sağlamak üzere yapılması gereken takip, denetim ve teftişler Çalışma Bakanlığı
tarafından yapılır. Bu konuda İş Kanununun iş hayatının denetim ve teftişine
ilişkin hükümleri ve aynı kanunun bu hükümlerle ilgili ceza maddeleri
uygulanır.


 


Ceza hükümleri:


Madde 50 – (Değişik:
24/4/2003-4854/1 md.)


a) Kanunun 5 inci maddesi
gereğince gemi adamları ile yazılı akit yapmayan,


b) (Mülga:
10/9/2014-6552/144 md.)


c) (Değişik:
23/1/2008-5728/319 md.) 12 nci madde gereğince işinden ayrılan gemi adamına
çalışma belgesi vermeyen, beş işçiye kadar (beş işçi dahil) işçi çalıştıran
işveren veya vekili binbeşyüz Türk Lirası, daha fazla işçi çalıştıranlara üçbin
Türk Lirası idarî para cezası verilir.


ç) (Değişik:
23/1/2008-5728/319 md.) 13 üncü madde gereğince engelli ve eski hükümlü
gemi adamı çalıştırma ile ilgili kanun ve yönetmelik hükümlerine uymayan
işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her engelli veya eski hükümlü ve
çalıştırmadığı her ay için ikibin Türk Lirası idarî para cezası verilir.[9][10]


 


Madde 51 – (Değişik:
23/1/2008-5728/320 md.)


1. a) 20 nci madde gereğince
gemiadamının kıdem tazminatını ödemeyen,


b) 28 inci
madde gereğince gemiadamının fazla çalışma ücretini ödemeyen,


c) 29 uncu
madde gereğince gemiadamının ücretini zamanında ve tam olarak ödemeyen,


ç) 33 üncü
maddede sözü geçen iaşe veya nakden ödeme zorunluluğuna uymayan,


d) 37 nci
maddede sözü geçen asgari ücretten aşağı ücret ödeyen,


İşveren veya
işveren vekili hakkında, bu durumda olan her gemiadamına karşılık, ödemediği
meblağ veya temin ile mükellef olduğu iaşenin tekabül ettiği bedelin, bin Türk
Lirasından aşağı olmamak üzere iki katı tutarında idarî para cezası verilir.


2. a) 21 ve 23 üncü maddeler
gereğince gemiadamının iade zorunluluğuna uymayan,


b) 26 ncı
maddede gösterilen iş sürelerine uymayan,


İşveren veya
işveren vekili hakkında bin Türk Lirası idarî para cezası verilir.


(Ek fıkra:
17/4/2008-5754/84 md.) Gemiadamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her
çeşit istihkakını zorunlu tutulduğu halde özel olarak açılan banka hesabına
yatırmayan işveren, işveren vekili hakkında, bu durumda olan her gemiadamı için
bin iki yüz Yeni Türk Lirası idari para cezası verilir.


Birinci
fıkradaki fiiller yurt dışında işlendiği takdirde verilecek cezalar iki kat
olarak uygulanır. 20 nci madde hükümlerine aykırı harekette bulunarak kıdem
tazminatının öngörülen esaslar dışında veya saptanan miktar veya tavan aşılarak
ödenmesi için emir veya talimat veren veya bu yolda hareket eden özel veya kamu
kurumu veya kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri, genel müdür, müessese
müdürü, muhasebe müdürü gibi yetkili sorumluları hakkında, fiil daha ağır
cezayı gerektiren bir suç teşkil etmediği takdirde altı aydan iki seneye kadar
hapis ve adlî para cezasına hükmolunur. Kanuna aykırı olarak fazla ödenen miktarın
da ayrıca Hazine lehine re’sen tahsiline karar verilir.


 


Madde 52 – Bu kanunun 35 inci maddesinde bahsi
geçen yönetmelikte
esasa müteallik ve
birinci derecede olarak gösterilmiş bulunan vasıf ve şartlara riayet etmiyen
işveren veya işveren vekili hakkında bin Türk Lirası idarî
para cezası,[11]


İkinci derecede olarak
gösterilen vasıf ve şartlara riayet etmiyen işveren veya işveren vekili
hakkında beşyüz Türk Lirası idarî para cezası
verilir.[12]


 


Madde 53 – a) Gemiadamı ücretlerinden 38 inci
maddede gösterilen esaslar dışında para cezası uygulıyan,


b) 39 uncu maddede sözü
edilen zarar karşılığı kesintileri, anılan madde hükümlerine uymıyarak yapan,


c) 40 ıncı madde
gereğince gemiadamına yıllık ücretli izin vermiyen,


ç) 41 inci madde
gereğince gemiadamlarına hafta tatili izni uygulamıyan,


d) 42 nci madde gereğince
gemiadamına hafta tatili ücretini ödemiyen,


e) 43 üncü madde
gereğince gemiadamına genel tatil ücretini ödemiyen,


İşveren veya işveren
vekili hakkında beşyüz Türk Lirası idarî para
cezası verilir.12


Bu kanundan doğan suçlara
müteallik davalar, geminin bağlama limanındaki, sulh ceza mahkemelerinde
görülür.


(Mülga üçüncü fıkra:
23/1/2008-5728/578 md.)


 


Yürürlükten kaldırılan
kanunlar:


Madde 54 – 10/3/1954 tarihli 6379 sayılı ve
25/5/1959 tarihli 7283 sayılı kanunlar yürürlükten kaldırılmıştır.


 


Yönetmelik:[13]


Madde 55 – Bu kanunun 35 inci maddesinde sözü
geçen yönetmelik
çıkarılıncaya kadar, bu
kanunla yürürlükten kaldırılan 6379 sayılı Kanunun 31 inci maddesine
dayanılarak çıkarılmış bulunan 7/2/1958 tarihli ve 4/9968 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararnamesiyle yürürlüğe konulan (Gemiadamlarının Sağlık, İaşe ve İkamet
Şartlarını Gösterir Tüzük) ün aynı konulara ilişkin hükümleri uygulanır.


 


Ek Madde 1- (Ek: 24/4/2003-4854/2 md.; Değişik:
23/1/2008-5728/323 md.)


Bu Kanunda
yazılı idarî para cezaları geminin bağlama limanının bulunduğu yer Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürünce verilir.


 


Geçici Madde 1 –
(4/7/1975 tarih ve 1926 sayılı Kanunun numarasız geçici maddesi olup teselsül
için numaralandırılmıştır.)


20 nci maddenin son
fıkrası gereğince tesisi öngörülen Fona ilişkin kanun çıkarılıncaya kadar,
kıdem tazminatının işveren tarafından doğrudan doğruya ödenmesine devam olunur.


 


Ek Geçici Madde 1 –
(10/12/1982 tarih ve 2762 sayılı kanunla eklenen numarasız ek geçici madde
olup, teselsül için numaralandırılmıştır.)


Kıdem tazminatının yıllık
tavan miktarı ile Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434
sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için
ödenecek azami emekli ikramiye miktarı eşitleninceye kadar, beher yıl için
ödenecek kıdem tazminatı tavanı 2 500 göstergenin bütçe kanunları ile
belirlenen memur aylık katsayısı ile çarpılması suretiyle bulunacak tutar ile
(75 000) yetmişbeşbin lira arasındaki farkın dörtte birinin (75 000)
yetmişbeşbin liraya eklenmesi suretiyle tespit edilir.


 


Madde 56 – Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.


 


Madde 57 – Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.


 


 


 


20/4/1967
TARİHLİ VE 854 SAYILI ANA KANUNA İŞLENEMİYEN GEÇİCİ MADDELER:


 


1) 17/10/1980 tarih ve
2319 sayılı Kanuna 5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunla eklenen geçici
maddeler:


Geçici Madde 1 – 12/9/1980 ile 23/10/1980 tarihleri
arasında işten ayrılan hizmet erbabına ödenen veya hak edilmiş olmakla beraber
henüz kısmen veya tamamen ödenmeyen kıdem tazminatlarının, 854 sayılı Deniz İş
Kanununun 2319 sayılı Kanunla değişik 20 nci maddesi ile 1475 sayılı İş
Kanununun 2320 sayılı Kanunla değişik 14 üncü maddesinde belirtilen esaslara
göre hesaplanan miktarı veya tavanı aşan kısımları, işveren tarafından herhangi
bir nedenle hizmet erbabından geri istenemez, alınamaz veya yapılacak kanuni
kesintiler dışında eksik ödenemez.


 


Geçici Madde 2 – 12/9/1980 ile 23/10/1980 tarihleri
arasında işten ayrılan hizmet erbabına herhangi bir sebeple ödenmemiş bulunan
kıdem tazminatlarının vergiden istisna edilecek kısmı, 193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununun 2320 sayılı Kanunla değişik 25 inci maddesinin  7  nci fıkrasına göre
hesaplanır ve  istisna  miktarını  aşan  kısmı,  ödemenin  yapıldığı  anda, 
Gelir  Vergisi  Kanununun  işten  ayrılma tarihinde  yürürlükte  bulunan 
hükümlerine  göre  işveren  tarafından  vergi  tevkifatına  tabi  tutulur.


 


Geçici Madde 3 – 12/9/1980 ile 23/10/1980 tarihleri
arasında işten ayrılan hizmet erbabı ile ilgili olarak işverenler (Genel ve
Katma Bütçeye dahil idareler, Mahalli İdareler, Kamu İktisadi Teşebbüsleri,
Döner Sermayeler ve Fonlar ile diğer kamu kurumları dahil), her hizmet erbabı
için ayrı ayrı olmak üzere, ödedikleri kıdem tazminatının miktarını, bunlar
üzerinden tevkif ettikleri vergileri, işten ayrılan hizmet erbabına yaptıkları
diğer yıllık ücret ödemeleri ile bunlar üzerinden tevkif ettikleri vergileri,
hizmet erbabının kıdem tazminatına esas hizmet sürelerini, kıdem tazminatının
vergiden istisna edilen miktarlarını ve hizmet erbabının adı soyadı ve
adreslerini gösterir cetvelleri ikişer nüsha olarak düzenlemek, tasdik etmek ve
bir nüshasını bu kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde vergi
sorumlusu sıfatıyla bağlı oldukları vergi dairelerine, diğer nüshasını Maliye
Bakanlığına göndermek zorundadırlar.


Vergi daireleri
tarafından işverenlerce verilecek cetveller üzerinde 193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununun 2320 sayılı Kanunla değişik 25 inci maddesinin 7 nci fıkrası hükmü
dikkate alınarak, her hizmet erbabı için ayrı ayrı hesaplanacak vergi farkları
bir ay içinde ihbarname ile hizmet erbabına tebliğ edilir. Bu suretle tebliğ
edilen vergi farkları tebliğ tarihinde 1980 takvim yılına ilişkin olarak
ikmalen tarh olunmuş addolunur.


Hizmet erbabı kendilerine
tebliğ edilen bu vergileri, tebliğ tarihini takip eden 12 ay içinde ve 6 eşit
taksitte kendilerine tebligatı yapan vergi dairesine yatırmak zorundadırlar.
Vadesinde ödenmeyen vergiler için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü
Hakkındaki Kanun hükümleri uygulanır.


193 sayılı Gelir Vergisi
Kanunu uyarınca yıllık beyanname veren mükelleflerin, bu madde hükmüne göre
1980 takvim yılı geliri olarak vergilendirilen ücretleri yıllık gelir vergisi
beyannamelerine dahil edilmez ve bu maddeye göre ödenen vergiler yıllık
beyannameler üzerinden hesaplanacak vergilerden mahsup edilmez.


İşverenlerin (muhtasar
beyanname verme yükümlülüğü olmayanlar hariç) eksik, yanlış veya yanıltıcı
bilgi vermesi veya süresinde bilgi vermemesi nedeniyle zamanında tarh ve tahsil
edilemeyen vergiler, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun hükümlerine göre cezalı
olarak işverenler adına tarh olunur. İşverenlerin münhasıran bu surette
ödeyecekleri vergiler için asıl mükelleflere rücu hakkı saklıdır.


 


 


854 SAYILI
KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE
GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren
Kanunun/ KHK’nin Numarası



854 sayılı
Kanunun değişen veya iptal edilen maddeleri



Yürürlüğe Giriş
Tarihi






1926



20



1/2/1974 tarihinden
geçerli olmak üzere 12/7/1975






2319



20



12/9/1980






51



23/10/1980






2457



20



12/9/1980






2762



20, Ek Geçici Madde



1/1/1983






KHK/336



35



5/8/1988






4854



51, 52, 53



6/5/2003






5728



50, 51, 52, 53, Ek
Madde 1



8/2/2008






5754



6, 29, 51



8/5/2008






6462



13, 14, 50



3/5/2013






6552



11, 50



11/9/2014






KHK/698



1, 13, 36, 50, 52, 55



24/6/2018 tarihinde
birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri
sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihte






Anayasa
Mahkemesinin 1/2/2024 Tarihli ve E: 2022/154, K: 2024/33 Sayılı Kararı



40



Resmî Gazete’de
yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra (14/9/2024)









 











[1]
193 sayılı “Gelir Vergisi Kanununun” 17/10/1980 tarih ve 2320 sayılı Kanunla
değişik 25 inci maddesi gereğince bu Kanuna göre ödenen kıdem tazminatlarının
hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa etmeksizin ödenen
ücretler) tazminat sayılmaz.







[2]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan
“Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.







[3]
17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 84 üncü maddesiyle bu bentte yer alan
“yeri” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile zorunlu tutulan işverenler için
gemiadamının ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakının
ödeneceği banka özel hesap numarası” ibaresi eklenmiştir.







[4]
25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu madde başlığında
yer alan “Sakat” ibaresi “Engelli”, birinci fıkrasında yer alan “sakat” ibaresi
“engelli” şeklinde değiştirilmiştir.







[5]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan
“tüzüğün” ibaresi “yönetmeliğin” şeklinde değiştirilmiştir.







[6]
25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu alt bentte yer
alan “engel bir hastalığa veya sakatlığa uğraması” ibaresi “engel bir hastalığa
yakalanması veya engelli hâle gelmesi” şeklinde değiştirilmiştir.







[7]
5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile, bu fıkradaki “Bu
Kanunun neşri tarihinden itibaren” ibaresi, “12/7/1975 tarihinden itibaren”
şeklinde değiştirilmiştir.







[8]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan
“tüzük” ibaresi “yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.







[9]
25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu bentte yer alan
“sakat” ibareleri “engelli” şeklinde değiştirilmiştir.







[10]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan
“tüzük” ibaresi “yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.







[11]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan
“tüzükte” ibaresi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.







[12]
24/4/2003 tarihli ve 4854 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, 52 nci maddenin
birinci fıkrasında yer alan "2000 liradan az olmamak üzere ağır para
cezası" ibaresi "yediyüzmilyon lira idarî para cezası", ikinci
fıkrada yer alan "250 liradan az olmamak üzere ağır para cezası
hükmolunur." ibaresi, "üçyüzellimilyon lira idarî para cezası
verilir."; 53 üncü maddede yer alan "500 liradan aşağı olmamak üzere
ağır para cezası hükmolunur." ibaresi, "dörtyüzmilyon lira idarî para
cezası verilir." şeklinde değiştirilmiştir. Daha sonra 23/1/2008 tarihili
ve 5728 sayılı Kanunun 321 inci maddesiyle; 52 nci maddesinin birinci
fıkrasında yer alan “yediyüzmilyon lira” ibaresi “bin Türk Lirası” ve ikinci
fıkrasında yer alan “üçyüzellimilyon lira” ibaresi “beşyüz Türk Lirası”
şeklinde, 322 nci maddesiyle; 53 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan
“dörtyüzmilyon lira” ibaresi “beşyüz Türk Lirası” şeklinde değiştirilmiştir.







[13]
2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK’nin 28 inci maddesi ile bu maddenin başlığı
“Tüzük:” iken “Yönetmelik” şeklinde ve birinci fıkrasında “sözü geçen”
ibaresinden sonra yer alan “tüzük” ibaresi “yönetmelik” şeklinde, değiştirilmiştir.