Demiryolu Altyapı Erişim ve Kapasite Tahsis Yönetmeliği

DEMİRYOLU ALTYAPI ERİŞİM VE KAPASİTE
TAHSİS YÖNETMELİĞİ


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Başlangıç Hükümleri


Amaç


MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı;
serbest, adil, şeffaf ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında ulusal demiryolu
altyapı ağına erişimin sağlanması amacıyla demiryolu altyapı erişim
ücretlerinin belirlenmesi ve demiryolu altyapı kapasitesinin tahsisi ile ilgili
olarak uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir.


Kapsam


MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik hükümleri;


a) Demiryolu altyapı kapasitesinin tahsisi ve
demiryolu altyapı erişim ücretlerinin belirlenmesine dair usulleri,


b) Ulusal demiryolu altyapı ağında verilen
hizmetleri,


c) (Mülga:RG-7/3/2025-32834)
 


kapsar.


(2) Bu Yönetmelik hükümleri;


a) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Ulusal demiryolu altyapı ağına bağlı olmayan banliyö işletmecilerini, şehir içi
raylı toplu taşıma işletmecilerini, metroları, tramvayları, hafif raylı sistem
araçlarını ve bu araçların kullanıldığı altyapıyı,


b) Ulusal demiryolu altyapı ağı kullanılmadan sadece
ilgili demiryolu altyapısı sahibinin kendi faaliyet ve iştigal alanı için (Mülga ibare:RG-7/3/2025-32834) kullanılan
demiryolu altyapısını,


kapsamaz.


Dayanak


MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 24/4/2013
tarihli ve 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi
Hakkında Kanuna, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma ve Altyapı Alanına
İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesi
ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 477 nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) (Mülga ibare:RG-7/3/2025-32834) ve (ö)
bentlerine dayanılarak hazırlanmıştır.


Tanımlar


MADDE 4- (1) Bu Yönetmeliğin
uygulanmasında;


a) Alternatif güzergâh: Demiryolu tren işletmecisiyle
ilgili olarak yük ve yolcu hizmetinde kullanılan bir güzergâh için ikame
edilebilirliği olan söz konusu güzergâh ile aynı kalkış ve varış noktası
arasında başka bir güzergâhı,


b) Altyapı erişim ücret tarifesi: Demiryolu altyapı
işletmecilerinin demiryolu taşımacılık hizmetinin sunulması karşılığında
demiryolu tren işletmecilerinden alacağı altyapı erişim ücretlerini içeren
cetveli,


c) Altyapı kapasite tahsisi: Bir demiryolu altyapı
işletmecisi tarafından bir erişim sözleşmesiyle belirli bir süre için, belirli
bir demiryolu altyapı kapasitesinin bir demiryolu tren işletmecisinin
kullanımına verilmesini,


ç) Bakan: Ulaştırma ve Altyapı Bakanını,


d) Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığını,


e) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Bakım endeksi: Bir önceki şebeke bildirimi dönemine ait, hatlar itibarıyla
bakımdan kaynaklı hız kısıtlamaları sonucunda trenlerin sınıflarına göre dakika
cinsinden gecikmelerinin kat etmiş oldukları mesafeye (tren-km) oranını,


f) Banliyö yolcu taşımacılığı: Ulusal demiryolu
altyapı ağına bağlı olan hatlarda 120 km/s'ye kadar hız yapabilen, kalkış ve
varış noktası ile güzergâhı aynı ilin sınırları içinde kalan ya da mücavir il
sınırları içerisinde seferi biten, çok sayıda duraktan yolcu iniş-binişinin
sağlandığı, günlük sefer sayısı çok fazla olan, kısa mesafeli şehir içi yolcu
taşımacılığını,


g) (Mülga:RG-7/3/2025-32834)



ğ) Bölgeler arası yolcu taşımacılığı: Birden fazla
coğrafi bölge arasında gerçekleştirilen (anahat) ve 160 km/s’ye kadar hız
yapılabilen uzun mesafeli yolcu taşımacılığını,


h) Blok tren: Çıkış ve varış istasyonları itibarıyla
güzergâhı boyunca sadece hattın teknik durumu ya da arıza nedeniyle lokomotif
değişimi veya vagon çıkartılması yapılabilen yük taşımacılığı trenlerini,


ı) Bölgesel yolcu taşımacılığı: Banliyö ve bölgeler
arası yolcu taşımacılığı dışında kalan kısa mesafeli yolcu taşımacılığını,


i) Çerçeve anlaşması: Bir demiryolu tren işletmecisi
ile bir demiryolu altyapı işletmecisi arasında kamu hukuku veya özel hukuk
uyarınca akdedilen, akit tarafların hak ve yükümlülüklerini, bir şebeke
bildiriminde belirtilen tahsis döneminden daha uzun bir dönem boyunca
uygulanacak ücretleri belirleyen ve hukuki bağlayıcılığı bulunan anlaşmayı,


j) Demiryolu altyapısı: Demiryolunu oluşturan zemin,
balast, travers ve ray ile elektrifikasyon, sinyalizasyon ve haberleşme
tesisleriyle bunların tamamlayıcısı her türlü sanat yapısı, tesis, gar ve
istasyonları, lojistik ve yük merkezleri ve bunların eklentileri ile iltisak
hatlarını,


k) Demiryolu altyapı işletmecileri: Tasarrufundaki
demiryolu altyapısını güvenli bir şekilde işletmek ve demiryolu tren
işletmecilerinin hizmetine sunmak hususunda Bakanlıkça yetkilendirilmiş kamu
tüzel kişilerini ve şirketleri,


l) Demiryolu altyapı kapasitesi: Belirli bir zaman
aralığında ve belirli bir hat kesiminde trafik ve hattın altyapı nitelikleri
yönünden işletilebilecek azami tren sayısını,


m) Demiryolu piyasası bölümleri: Yük ve yolcu
taşımacılığı hizmetlerinin farklı bileşenlerinin ayrıştırıldığı ve her bir
bileşenin ayrı bir pazar olarak ele alındığı taşıma türlerini,


n) Demiryolu tren işletmecileri: Ulusal demiryolu
altyapı ağı üzerinde yük ve/veya yolcu taşımacılığı yapmak üzere Bakanlık
tarafından yetkilendirilmiş kamu tüzel kişilerini ve şirketleri,


o) Demiryolu tren işletmecisi yetki belgesi: Bakanlık
tarafından bir işletmeciye verilen demiryolu yük ya da yolcu ulaştırma
hizmetleri sunabilmek ve tren işletebilmek için önkoşulların sağlandığını
gösteren belgeyi,


ö) Düzenli tren: Orer planına göre işletilen
trenleri,


p) Emniyet belgesi: Demiryolu ulaştırma hizmetlerinin
tüm süreçlerinin emniyetli bir şekilde yönetildiğini gösteren, demiryolu tren
ve şehir içi raylı toplu taşıma işletmecisinin Emniyet Yönetim Sistemi
kurduğunu ve ilgili emniyet standartları ve kurallarına uyum gösterebildiğini
kanıtlayan ve Bakanlık tarafından bu işletmecilere verilen belgeyi,


r) Emniyet yönetim sistemi: Demiryolu altyapı ve tren
işletmecilerinin emniyetli çalışmasını sağlayacak, tehlikelerin ve kazaların
azaltılmasına, risklerin düşürülmesine yönelik önlemlerin sistematik olarak
belirlenmesi ve buna göre kuralların, talimatların, süreçlerin oluşturulmasını
ve bunların devamlı takip edilerek gerektiğinde revize edilebilmesini sağlayan
ve ilgili ulusal mevzuata uyan organizasyonel yapıyı,


s) Erişim sözleşmesi: Altyapı kapasite tahsis
başvurusu olumlu sonuçlanan demiryolu tren işletmecisi ile altyapı kapasite
tahsisi yapan demiryolu altyapı işletmecisi arasında yapılan ve şebekeye
erişimi sağlayan sözleşmeyi,


ş) Eşik değerler: Demiryolu tren işletmecilerinin
planlanan ve gerçekleşen tren seferleri, planlanan süreler ve gecikmeler gibi
önemli parametrelerle ilgili performanslarını değerlendirmek üzere demiryolu
altyapı işletmecileri tarafından şebeke bildiriminde belirtilen performans
planı kapsamındaki performans değerlerini,


t) Hızlı trenler: Coğrafi bölgesi fark etmeksizin 200
km/s’ye kadar hız yapılabilen kısa veya uzun mesafeli yolcu taşımacılığı
hizmetlerini,


u) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Hizmet sağlayıcı kuruluş: Bu Yönetmelik kapsamında, demiryolu altyapı işletmecisi
ve/veya demiryolu tren işletmecilerine cer gücü, akaryakıt, lojistik, manevra,
trafik kumanda, yük kontrol, eğitim, bakım, onarım ve haberleşme ile ilgili
destek hizmeti veren kamu tüzel kişileri ve şirketleri,


ü) Hizmet tesisi: Ek-2’de belirtilen bir veya daha
fazla hizmetin tamamı veya bir kısmının tedarik edilmesine izin veren özellikle
düzenlenmiş alan, bina veya ekipman dahil tesisleri,


v) Kamu hizmeti yükümlülüğü: Belirli bir hat üzerinde
herhangi bir demiryolu tren işletmecisinin ticari şartlarda veremediği bir
demiryolu yolcu taşımacılığı hizmetinin verilmesini sağlamak amacıyla ve
hizmetin süresini, taşımacılık yapılacak hat boyunu, yapılacak tren sefer
sayılarını, uygulanacak yolcu taşımacılığı bilet ücretleri ile ödeme usullerini
belirleyen bir sözleşmeye dayalı olarak Bakanlığın görevlendirmesi üzerine
yerine getirilen demiryolu yolcu taşımacılığı hizmet yükümlülüğünü,


y) Kapasite analiz raporu: Demiryolu altyapısı
üzerindeki kapasite isteklerinin yeterince karşılanamaması durumunda, kapasite
kısıtlılıklarını belirleyerek sıkışıklığı hafifletmek ve varsa ilave istekleri
karşılamak için kısa ve orta vadede alınabilecek önlemler konusunda kapasite
analizlerini içeren raporu,


z) Kapasite geliştirme planı: Altyapının bir
bölümünün “sıkışık altyapı” olarak ilan edilmesine yol açan kapasite
kısıtlarını hafifletmek amacıyla alınacak önlemlerin uygulanması için yapılan
planları,


aa) Kaza: Maddi hasar, ölüm, yaralanma gibi zararlı
sonuçları olan, istenmeyen, beklenmedik, ani ve kasıtsız bir olay veya olaylar
zincirini,


bb) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Kombine taşımacılık trenleri: Taşımacılığın büyük kısmının demiryoluyla, liman
çıkışlı veya varışlı olabilen, taşımanın başlangıç veya son etabının ise mümkün
olan en kısa mesafeyle karayoluyla yapılabildiği intermodal taşımacılığı,


cc) (Mülga:RG-7/3/2025-32834)



çç) Mücbir sebep: Görevin, taahhüdün ve sorumluluğun
yerine getirilmesine engel teşkil edebilecek nitelikte, önüne geçilmesi
olanaksız, irade dışı beklenmedik deprem, sel ve benzeri doğal afetler ile
yangın ve bunlara benzer olayları,


dd) Münferit tren: Orer planı dışında işletilen
trenleri,


ee) Münferit vagon yüklemeli tren: Çıkış ve varış
istasyonları itibarıyla güzergâhı boyunca en az bir istasyonda lokomotif ya da
vagon değişimi yapılabilen yük taşımacılığı trenlerini,


ff) Olay: İstenmeyen, beklenmedik, demiryolu
sisteminin işleyişini ve/veya emniyetini etkileyen, kaza tanımı dışında kalan
durumları,


gg) Orer planı: Belirli bir şebeke veya hat kesiminde
bir takvim yılı içinde işletilmesi planlanan trenlerin hareketleriyle ilgili
güzergâhı, kalkış ve varış zamanlarını, tren sefer sayılarını içeren ve tren
çizgilerinden oluşan planı,


ğğ) Performans planı: Demiryolu altyapı işletmecileri
ve demiryolu tren işletmecilerinin planlanan ve gerçekleşen tren seferleri,
planlanan süreler ve gecikmeler ile demiryolu altyapı işletmecisine
atfedilebilir gecikmeler gibi önemli parametrelerle ilgili performanslarını
değerlendirmek üzere demiryolu altyapı işletmecileri tarafından şebeke
bildiriminde belirtilen performans değerlendirme kurallarını ve ilgili eşik
değerleri içeren planı,


hh) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Kapasite performans raporu: Demiryolu altyapı işletmecilerinin bir önceki orer
planı döneminde sunduğu kapasite ve hizmetlerin tüm kriterleriyle kullanım
verimliliğini tespit eden raporu,


ıı) Sıkışık altyapı: Demiryolu altyapı kapasite
tahsisi için farklı isteklerin koordinasyonundan sonra söz konusu isteklerin
bir bölümünün altyapı kapasite tahsis talebine tam olarak cevap verilememesini,


ii) Şebeke: Bir demiryolu altyapı işletmecisinin
sahip olduğu ve/veya onun tarafından yönetilen ve ulusal demiryolu altyapı ağı
içinde yer alan tüm demiryolu altyapı ağını,


jj) Şebeke bildirimi: Demiryolu altyapı işletmecileri
tarafından hazırlanan, altyapı kapasite tahsis başvurularını mümkün kılmak için
ücretlendirme ve kapasite tahsis planlarına yönelik genel kurallar, süreler,
prosedürler ve kriterler de dâhil olmak üzere gerekli diğer tüm bilgileri
ayrıntılarıyla belirleyen ve Bakanlık tarafından onaylanarak yayımlanan
bildirimi,


kk) Şirket: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk
Ticaret Kanununa göre tutulan ticaret siciline kayıtlı şirketi,


ll) Tehlikeli madde taşıyan tren: Tehlikeli Eşyanın
Demiryolu ile Uluslararası Taşınmasına İlişkin Yönetmeliğinin (RID) Bölüm
3.2’deki tehlikeli maddelerin listelendiği Tablo A uyarınca taşımaya uygun
bulunmuş madde ve nesnelerin taşındığı münferit ve blok yük trenlerini,


mm) Trans-Avrupa demiryolu taşımacılık şebekesi:
Avrupa Birliği Komisyonu tarafından üye ülkelerin demiryolu altyapısının
entegrasyonu ve karşılıklı işletilebilirliğini amaçlamak ve bu çerçevede teknik
standartlar ve öncelikli ortak çıkar projeleri tespit edilerek, bu projeler
için finansman imkanları geliştirilmesini sağlamak ve uyumlu bir Avrupa
demiryolu altyapı sistemi oluşturmak için geliştirilen Avrupa demiryolu
taşımacılık koridoru ağını,


nn) Tren çizgisi: Belirli bir şebeke üzerinde bir
trenin iki yer arasında belirli bir zaman diliminde işletilmesi için tahsis
edilebilecek demiryolu altyapı kapasitesini,


oo) Tren-km: Bir trenin bir kilometre mesafeye
taşınmasıyla ifade edilen işletme hizmeti birimini,


öö) Ulusal demiryolu altyapı ağı: Türkiye sınırları
içerisinde bulunan il ve ilçe merkezleri ve diğer yerleşim yerleri ile
limanlar, hava meydanları, organize sanayi bölgeleri, lojistik ve yük
merkezlerini birbirine bağlayan, kamuya veya şirketlere ait bütünleşik
demiryolu altyapısı ağını,


pp) Ulusal yolcu taşımacılık hizmeti: Tüm vagonların
veya tren setinin ülke sınırlarını geçmemeleri koşuluyla yolcu trenleriyle
verilen demiryolu ulaştırma hizmetini,


rr) Ulusal yük taşımacılık hizmeti: Trenine eklenti
yapılabilen ve/veya treni bölünebilen, tüm vagonların ülke sınırlarını
geçmemeleri koşuluyla farklı bölümlerin farklı hareket ve varış noktaları
olabilen, yük trenleriyle verilen demiryolu ulaştırma hizmetini,


ss) Uluslararası yolcu taşımacılık hizmeti: Trenin
tüm vagonlarının veya setin Türkiye sınırlarını en az bir kez geçtiği, farklı
vagonların farklı hareket ve varış noktaları olabilen demiryolu ulaştırma
hizmetini,


şş) Uluslararası yük taşımacılık hizmeti: Trenin tüm
vagonlarının Türkiye sınırlarını en az bir kez geçtiği, trenine eklenti
yapılabilen ve/veya treni bölünebilen, farklı vagonların farklı hareket ve
varış noktaları olabilen demiryolu ulaştırma hizmetini,


tt) Uzun mesafe: Başlangıç ve varış noktası
itibarıyla 350 kilometre ve üzeri demiryolu altyapı ağını kapsayan yolcu
taşımacılığı hizmet mesafesini,


uu) Yüksek hızlı tren: Coğrafi bölgesi fark
etmeksizin 250 km/s’ye kadar hız yapılabilen kısa veya uzun mesafeli yolcu
taşımacılığı hizmetlerini,


ifade eder.


(2) Birinci fıkrada yer almayan tanımlar için 6461
sayılı Kanundaki tanımlar esas alınır.


İKİNCİ BÖLÜM


Altyapı Tahsisi ve Ücretlendirmesi
Koşulları


Genel Şartlar ve Şebeke Bildirimi


Genel şartlar


MADDE 5- (1) Geçerli bir demiryolu tren
işletmecisi yetki belgesi almış olan demiryolu tren işletmecilerinin altyapı
kapasite tahsisi için başvuru yapmadan önce ilgili ulusal mevzuat kapsamında
tanımlanan bir emniyet yönetim sistemini kurması ve Bakanlıktan emniyet belgesi
alması zorunludur.


(2) Ücretlendirme ve altyapı kapasite tahsisi
planları tüm işletmecilere eşit ve ayrımcı olmayan erişim hakkı tanımalıdır. Bu
kurala aykırılık olduğunun iddia edilmesi halinde, ihtilafların çözümüne
yönelik Bakanlık karar alır.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri, birden fazla
altyapı şebekesinden geçen uluslararası yük ve yolcu taşımacılık hizmetlerinin
verimli yürütülmesini sağlamak için diğer demiryolu altyapı işletmecileri ile
iş birliği yapar.


(4) Demiryolu altyapı işletmecileri, demiryolu
taşımacılığında ulusal demiryolu altyapı ağının etkin kullanımını ve rekabet
ortamının oluşmasını sağlar. Bu amaçla diğer demiryolu altyapı işletmecileri
ile iş birliği ve ortak faaliyetler tesis edilebilir. Herhangi bir iş birliği
veya ortak faaliyetler bu Yönetmelikte belirlenen kurallara bağlı kalınarak
yürütülür.


(5) Demiryolu altyapı işletmecileri uygulanmakta olan
altyapı erişim ücret tarifesinin, kendi şebekelerinin tümü üzerinde aynı
ilkelere dayalı olmasını sağlar.


(6) Demiryolu altyapı işletmecisinin bakım ve onarım
çalışmaları sebebiyle yol kapatması neticesi demiryolu tren işletmecilerine
sunulan alternatif yolun uzun mesafe olması durumunda, altyapı erişim ücretleri
(Mülga ibare:RG-7/3/2025-32834) şebeke
bildiriminde belirlenen kapatma süreleri dikkate alınarak, kısa olan asıl
mesafe üzerinden ücretlendirilir.


(7) Bu maddenin uygulanmasında ikili anlaşmalar,
uluslararası sözleşmeler ve 7/12/1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun hükümleri saklıdır.


Şebeke bildirimi


MADDE 6- (1) Demiryolu tren
işletmecilerinin serbest, adil, şeffaf ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında
demiryolu altyapısına erişimlerini sağlamak ve erişim haklarını
kullanabilmelerine imkân vermek için gerekli tüm bilgiler demiryolu altyapı
işletmecileri tarafından hazırlanarak yıllık şebeke bildiriminde yayımlanır.


(2) Şebeke bildirimi Ek-1’de yer alan formata uygun
olarak hazırlanır ve her yıl altyapı kapasite tahsis talepleri için son başvuru
tarihinden en az dört ay önce yayımlanır. Yayımlanma tarihinden en az 30 gün
önce Bakanlık onayına gönderilir.


(3) Şebeke bildirimi, geçerlilik süresini kapsayacak
şekilde ve en az bir yıl uygulanmak üzere yayımlanır.


(4) Şebeke bildirimi, demiryolu altyapısının
özelliklerini, erişim şartlarını, hizmet tesislerinden yararlanma ve bu
tesislerdeki hizmetlerin teminine yönelik kuralları belirler.


(5) Demiryolu altyapı işletmecileri şebeke bildirimini
internet ortamında Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde yayımlamak ve her
an erişilebilir olmasını sağlamak zorundadır.


(6) Demiryolu altyapı işletmecileri altyapının güncel
durumuna ilişkin bilgileri içerecek şekilde şebeke bildiriminin güncel halde
bulundurulmasından sorumludur. İşletme yılı içerisinde plan dışı durumlar
nedeniyle altyapının erişilebilirliğinde değişiklikler olması halinde güncel
bilgiler şebeke bildiriminde tanımlanan kanallar aracılığıyla Bakanlığın 15
günlük inceleme ve onayından sonra yayımlanır.


(7) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Verimlilik artışına yönelik düzenlemeleri içeren şebeke bildirimi ekleri
Bakanlık onayı beklenmeden yayımlanabilir. Bu durumda şebeke bildirimi
değişikliği yayım tarihinden itibaren 30 gün içerisinde onay için Bakanlığa
gönderilir.


(8) (Mülga:RG-7/3/2025-32834)



Erişim sözleşmesine ilişkin hükümler


MADDE 7- (1) Altyapı kapasite tahsisi
başvurusu olumlu sonuçlanan demiryolu tren işletmecisi, demiryolu altyapı
işletmecisiyle bir erişim sözleşmesi imzalar. Bir erişim sözleşmesinin asgari
şartları Ek-3’te yer almakta olup, Ek-3’e uygun bir örnek erişim sözleşmesi
taslağı şebeke bildirimi ekinde yayımlanır.


(2) Erişim sözleşmesi şeffaf olan ve ayrımcı
nitelikte olmayan hükümler içerir.


(3) Yapılan erişim sözleşmelerinin bir örneği,
demiryolu altyapı işletmecisince Bakanlığa gönderilir.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


Altyapı Maliyeti ve Hesaplar,
Ücretlendirme İlkeleri, Sunulacak Hizmetler,


Altyapı Erişim Ücretlerinin
Belirlenmesi ve Tahsili


Altyapı maliyeti ve hesaplar


MADDE 8- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri sahip oldukları ya da işletmesinden sorumlu oldukları sabit
varlıkların bir envanterini mevcut durumlarına dair bilgileri de içerecek
şekilde oluşturur ve bu listeyi günceller. Bu envanter sabit varlıkların bakım
onarımı veya yenilenmesine ilişkin finansman ihtiyacını değerlendirmekte
kullanılır. Demiryolu altyapı işletmecileri ayrıca, sabit varlıkların
yenilenmesi, geliştirilmesi ile trafik ve istasyon yönetimine ilişkin giderleri
detaylı bir şekilde kaydeder.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, demiryolu tren
işletmecilerine sağladıkları çeşitli hizmetlere ilişkin maliyetleri ayrıştırmak
için bir yöntem belirler. Bu yöntem değişen koşullara göre belirli aralıklarla
güncellenir.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri tarafından
belirlenen maliyet dağıtım yöntemi ve bu yöntemde yapılacak her değişiklik
Bakanlık tarafından onaylanır.


(4) (Değişik:RG-7/3/2025-32834) Kamu kaynaklarının etkin
ve verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla demiryolu altyapısının bakımı,
yenilenmesi ve geliştirmesinde aşağıdaki hususlar ile Ek-5 te yer alan değerlendirme kriterleri göz
önünde bulundurularak demiryolu altyapı işletmecisi tarafından hazırlanan iş
planı mevcut yılın sonuna kadar Bakanlığa sunulur:


a)
Demiryolu taşımacılığı kullanımının artırılması için öngörülebilir emniyet ve
taşıma güvenilirliğinin iyileştirilmesi.


b)
Diğer taşıma modları ile rekabet
edebilirliğin sağlanması için hizmet dakikliğinin öngörülebilir olması.


c)
Hat kapasitesi ve kullanılabilirliği.


ç)
Enerji verimliliği.


d)
Demiryolu emniyeti.


e)
Bakım veya yenileme çalışmalarına doğru ve zamanında müdahale kararlarının
alınabilmesi için uygulanan varlık yönetimi.


f)
Yatırım ihtiyaçlarının tespiti, analizi ve optimize edilmesi, gerekli
güvenilirlik, kullanılabilirlik, sürdürülebilirlik ve emniyet seviyeleri için
toplam maliyetin en aza indirgenmesi ve uzun vadede varlıkların kalitesinin
sağlanması için yapılan bakım analiz ve planlaması.


g)
Ulaşım ihtiyaçlarına uygun bir strateji ile yapılan sinyalizasyon ve
elektrifikasyon çalışmaları ile demiryolu seyir sürelerinin kısaltılması.


ğ)
Demiryolu ile yük ve yolcu taşımacılığının artırılması için gerçekleştirilecek
yol yenilemeleri.


(5) Bakanlık, iş planının uygulanmasına ilişkin
kontrol ve takibi gerçekleştirir ve her yıl bir rapor yayımlar.


Ücretlendirme ilkeleri


MADDE 9- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri şebekenin benzer bir parçasında aynı nitelikteki hizmetleri
gerçekleştiren farklı demiryolu tren işletmecileri için eşdeğer, ayrımcı
olmayan ve işletmecilikten kaynaklanan çevresel etkileri de dikkate alarak bir
ücret tarifesini uygular, uygulanan ücretlerin şebeke bildiriminde belirtilen
kurallara uygun olmasını sağlar. Ücretlendirme sistemi, demiryolu tren
işletmecilerinin verim artışlarını destekleyecek şekilde düzenlenir.


(2) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Uygulama dönemine 90 gün süre kalmış ya da uygulama dönemi içerisindeki şebeke
bildiriminde, altyapı kullanım ücretlerinde indirim veya artırım yapılamaz.


(3) Ek-2’nin 1 inci ve 2 nci maddelerinde belirtilen
hizmet tesislerine erişim için istenecek ücretler, bakım-onarım dâhil altyapı
işletme giderleri ve diğer ulaştırma türleri dikkate alınarak belirlenir.


(4) Altyapı erişim ücreti altyapının sıkışık olduğu
dönemlerde kapasite azlığını yansıtan ilave bir ücret içerebilir.


(5) Ek-2’nin 1 inci maddesinde açıklanan asgari
erişim paketindeki hizmetler erişim ücreti içerisinde yer alır.


(6) Ek-2’nin 2 nci, 3 üncü ve 4 üncü maddelerinde
belirtilen hizmetler için alınacak ücretler, altyapı erişim ücreti kapsamına
girmez. Söz konusu hizmetlere ilişkin ücretler ayrıca belirlenir ve tahsil
edilir. Ücretlendirme, fiili kullanım miktarı üzerinden yapılır.


(7) Demiryolu altyapı işletmecileri, demiryolu tren
işletmecileri tarafından kendilerine sağlanan bilgilerin ticari gizliliğine
riayet eder. Demiryolu tren işletmecileri, demiryolu altyapı işletmecilerinden
diğer tren işletmecileri ile ilgili bilgileri talep edemez.


(8) (Mülga:RG-7/3/2025-32834)



(9) Bakanlık, altyapı erişim ücretiyle ilgili tüm
bilgileri demiryolu altyapı işletmecilerinden talep eder ve altyapı erişim
ücretleri Bakanlık onayına müteakip demiryolu altyapı işletmecisi tarafından
ilan edilir.


Sunulacak hizmetler


MADDE 10- (1) Demiryolu tren
işletmecileri, Ek-2’nin 1 inci ve 2 nci maddelerinde açıklanan hizmet tesisleri
için ayrımcı olmayan bir asgari erişim paketi ve hizmet tesislerine erişim
hakkına sahip olurlar.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, talep sahibi
demiryolu tren işletmecileri için Ek-2’nin 2 nci maddesinde belirtilen
hizmetleri şeffaf ve adil bir rekabet ortamında yerine getirir. 4054 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesi hükümleri saklı olmak üzere; demiryolu tren
işletmecilerinin Ek-2’nin 2 nci maddesinde belirtilen hizmetleri alternatif (Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834) hizmet
sağlayıcı kuruluşlardan temin imkanı bulması halinde, demiryolu altyapı
işletmecileri bu hizmetleri vermeyi reddetme kararı alabilir. Demiryolu altyapı
işletmecileri aynı zamanda bu hizmetlerin varsa ilgili alternatif (Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834) hizmet
sağlayıcı kuruluşlar tarafından temin edilmesini engelleyemezler. Reddetme
kararı yazılı olarak bildirilir.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri Ek-2’nin 3 üncü
maddesinde belirtilen ek hizmetleri sağlayabiliyorsa demiryolu tren
işletmecisinin talebi üzerine bu hizmetleri vermek zorundadır.


(4) Demiryolu tren işletmecileri, Ek-2’nin 4 üncü
maddesinde belirtilen diğer yardımcı hizmetleri, demiryolu altyapı
işletmecileri veya diğer (Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834)
hizmet sağlayıcı kuruluşlardan talep edebilirler. Demiryolu altyapı
işletmecileri bu hizmetleri temin etmekle yükümlü değillerdir.


Altyapı erişim ücretlerinin belirlenmesi,
tahakkuku ve tahsili


MADDE 11- (1) Altyapı kullanım ücreti,
ücretin tahakkuku ve tahsili, bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde yayımlanacak şebeke bildiriminde belirlenir. Şebeke bildirimi
Bakanlık onayına tabidir.


(2) Demiryolu altyapı işletmecisi her bir demiryolu
tren işletmecisine, kendilerine tahakkuk ettirilen faturaların şebeke
bildiriminde belirlenen yöntem, göstergeler, usul ve esaslar çerçevesinde
şeffaf olan ve ayrımcı olmayan bir şekilde düzenlendiğini göstermekle
yükümlüdür.


Ücretlendirme ilkelerinde istisnalar


MADDE 12- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, tahakkuk eden giderlerinin karşılanabilmesi için, piyasa
koşullarının sınırları dâhilinde ve demiryolu piyasası bölümlerinin rekabet
edebilirliğini garanti altına almak koşuluyla verimlilik ve şeffaflık ilkeleri
ile ayrımcı olmama ilkelerini dikkate alarak altyapı erişim ücretlerini
farklılaştırabilir.


(2) Ücret farklılaştırılması altyapının türü,
özellikleri ve trenlerin kategorileri ile tanımlanan piyasa bölümlerine göre
düzenlenebilir.


(3) Ücret farklılaştırılmasına ilişkin onay vermeden
önce Bakanlık, demiryolu altyapı işletmecisinin ücret farklılaştırması için
belirlediği katsayıların belirli piyasa bölümlerine uygunluğunu asgari olarak
aşağıda listelenen ikilileri dikkate alarak değerlendirmesini sağlar:


a) Yolcu taşımacılığına karşı yük taşımacılığı.


b) Tehlikeli maddeleri taşıyan trenlere karşı diğer
yük trenleri.


c) Ulusal hizmetlere karşı uluslararası hizmetler.


ç) Yüksek hızlı, hızlı trenlere karşı diğer yolcu
taşımacılığı trenleri.


d) Banliyö veya bölgesel yolcu taşımacılığına karşı
bölgeler arası yolcu taşımacılığı.


e) Kombine taşımacılık trenlerine karşı blok yük
trenleri.


f) Blok trenlere karşı münferit vagon yüklemeli
trenler.


g) Düzenli trenlere karşı münferit tren hizmetleri.


(4) Ücret farklılaştırma katsayıları ve hangi piyasa
bölümlerine uygulanacağının listesi şebeke bildiriminde yayımlanır ve Bakanlık
tarafından her yıl gözden geçirilir.


(5) Ayrımcı olmama ilkesine istinaden demiryolu
altyapı işletmecisi, tüm altyapı kullanıcılarına uygulanmak üzere yeni
demiryolu hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik sınırlı süreli indirimler ya
da belirgin ölçüde az kullanılan hatların kullanımını artırmak için ilgili
hatlara özel indirimler içeren ve belirli trafik akışlarına atıfta bulunan bir
ücret tarifesi belirleyebilir.


(6) Demiryolu altyapı işletmecisi belirli demiryolu
piyasası bölümlerine ücret farklılaştırması uyguladığında, piyasa bölümleri dâhilindeki
trenlere kat ettikleri mesafeye yönelik herhangi bir ilave ek ücret
uygulayamaz.


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM


Performans Değerlendirme, Performans
Planı, Kapasite Hakları ve


Tahsisli Kapasitenin Kullanılmaması


Performans değerlendirme


MADDE
13- (Değişik:RG-7/3/2025-32834)  


(1)
Performans planı, demiryolu altyapısının verimli kullanılmasını sağlayacak bir
altyapı erişim ücretlendirme sistemi aracılığıyla demiryolu tren ve altyapı
işletmecilerinin performansını artırmayı amaçlar.


(2)
Performans planı, aşağıdaki temel ilkeleri içerecek şekilde hazırlanır:


a) Şebeke
işletimini aksatan eylemler için idari yaptırımlar ve aksamadan zarar gören
işletmeler için tazminat içerir.


b) Planlanan
performansın üzerinde gerçekleşen faaliyetleri ödüllendirecek bir sistemi de
içerebilir.


c)
Performans planı geçerli olduğu ağın tamamında ayrımcı olmayan bir şekilde
uygulanır.


ç)
Performansı ölçmeye yönelik yöntemin temel ilkeleri şebekenin tamamı için
geçerlidir.


(3)
Performans planı, demiryolu tren işletmecilerinin görüşleri alınarak Bakanlık
onayından sonra demiryolu altyapı işletmecisi tarafından şebeke bildiriminde
yayımlanır.


(4)
Demiryolu altyapı işletmecisi, performans planı uyarınca tahakkuk eden
ödemeleri hesaplama ayrıntıları ile birlikte demiryolu tren işletmecisine aylık
olarak bildirir.


(5)
Kapasite performans raporu, her yıl sonunda demiryolu altyapı
işletmecileri ve Bakanlık tarafından ortak olarak hazırlanır ve en geç bir
sonraki yılın üçüncü ayı sonuna kadar yayımlanır. Kapasite performans raporu,
performans planında belirlenen performans değerlendirme kuralları çerçevesinde
ilgili işletme yılı içerisinde gerçekleşen yıllık ortalama performanslar ile
demiryolu altyapı işletmecisi tarafından hazırlanan bakım endeksine ilişkin
değerlendirmeleri içerir.


(6)
Demiryolu altyapı işletmecileri, bu Yönetmelikte belirtilen performans planına
ilişkin kriterlere yönelik şebeke dönemi içerisinde gerçekleşen
göstergeleri üçer aylık dönemler halinde Bakanlığa bildirir.


Performans planı


MADDE 14- (Mülga:RG-7/3/2025-32834)



Kapasite hakları


MADDE 15- (1) Altyapı kapasite tahsisi
için başvurular, altyapı kapasitesini kullanmak isteyen demiryolu tren
işletmecileri tarafından yapılır.


(2) Bir demiryolu tren işletmecisine tahsis edilmiş
altyapı kapasitesi, demiryolu altyapı işletmecileri tarafından diğer demiryolu
tren işletmecilerine kullandırılamaz.


(3) Tahsis edilmiş altyapı kapasitesinin herhangi bir
şekilde demiryolu tren işletmecileri arasında alımı, satımı, kiralanması veya
başka bir yolla devri yapılamaz.


(4) Demiryolu tren işletmecisine tren çizgisi
şeklindeki belirli altyapı kapasitesini kullanma hakkı en fazla bir orer planı
dönemi için verilir.


(5) Bir orer planı döneminden daha uzun bir dönem
boyunca ilgili demiryolu altyapısı üzerinde kapasite kullanımı için, demiryolu
altyapı işletmecileri ile demiryolu tren işletmecileri arasında bir çerçeve
anlaşması yapılır.


(6) Demiryolu altyapı işletmecileri, demiryolu tren
işletmecilerinden faaliyet seviyesiyle orantılı bir mali teminat isteyebilir.
Bu mali teminatın miktarı şebeke bildiriminde belirtilir.


Tahsisli kapasitenin kullanılmaması


MADDE
16- (Değişik:RG-7/3/2025-32834)


(1)
Demiryolu altyapı işletmecileri tarafından şebeke bildiriminde belirtilen usule
göre ücretlendirmeler belirlenir. Demiryolu tren işletmecilerine tahsis edilen
tren çizgilerinin tamamının ya da bir kısmının kullanılmaması ya da
kullanılamamasına yönelik kriterler aşağıda belirtilmiştir:


a) Yetki
belgesi askıya alındığında veya iptal edildiğinde, yetki belgesi iptal edilen
demiryolu tren işletmecisine tahsis edilen tren çizgileri diğer demiryolu tren
işletmecilerine kullandırılır. Kullanılmama nedeniyle boşalan altyapı
kapasitesi bir başka demiryolu tren işletmecisi tarafından kullanılana kadar
altyapı erişim ücretlerinin yarısı, yetki belgesine işlem yapılan demiryolu
tren işletmecisinden tahsil edilir.


b)
Demiryolu altyapı işletmecisi, kendisine tahsis edilmiş altyapı kapasitesinin
bir şebeke bildirimi döneminde ardışık 3 aylık bölümde kullanılması gereken
kapasitenin %30’dan azını kullanan demiryolu tren işletmecisinin söz konusu
tren çizgisinin kullanım hakkı iptal edilebilir. Mücbir sebep halleriyle ilgili
haklar saklıdır. Demiryolu tren işletmecisinin kapasiteyi kullanma hakkını
yeniden elde etmesi için yeni bir talepte bulunması gerekir. İptal edilen
kapasite demiryolu altyapı işletmecisinin tasarrufundadır. Boşta kalan tren
çizgisi öncelik ölçütleri de dikkate alınarak talep halinde bir başka demiryolu
tren işletmecisine tahsis edilebilir.


c)
Demiryolu altyapı işletmecileri, bir demiryolu tren işletmecisine tahsis edilen
ve kullanılmayan altyapı kapasitesi hakkında diğer demiryolu tren
işletmecilerine gerekli duyuruları en kısa sürede kendisine ait internet
sitesinde yayımlar ve söz konusu kapasiteleri diğer demiryolu tren
işletmecilerine kullandırabilir.


ç)
Demiryolu tren işletmecilerine mücbir sebeplere bağlı olarak kullandırılamayan
tahsisli altyapı kapasitesi için ücret tahsil edilmez.


d)
Demiryolu altyapı işletmecileri mücbir sebeplere veya beklenmedik bir duruma
bağlı olarak, demiryolu tren işletmecilerine kullandırılamayan tahsisli altyapı
kapasitesi için mümkünse alternatif güzergâh önerir. Demiryolu tren
işletmecisinin alternatif güzergâh nedeniyle doğan ilave maliyetleri, kusurları
oranında demiryolu altyapı işletmecileri ve/veya diğer demiryolu tren
işletmecileri tarafından karşılanır.


e) Demiryolu
altyapı işletmecileri veya demiryolu tren işletmecilerinin kusurlarından dolayı
beklenmedik bir durum oluşur ve alternatif güzergâh önerilemezse tahsisli
altyapı kapasitesini kullanamayan diğer demiryolu tren işletmecileri, şebeke
bildiriminde belirlenen kriterlere göre kusurları oranında demiryolu
altyapı işletmecileri ve/veya diğer demiryolu tren işletmecilerinden tazminat
alır.


(2)
Demiryolu altyapı işletmecileri veya demiryolu tren işletmecilerinin
kusurlarından dolayı beklenmedik bir durum oluşması halinde, tahsisli altyapı
kapasitesini gecikmeli kullanan diğer demiryolu tren işletmecileri ve/veya
demiryolu altyapı işletmecileri şebeke bildiriminde birim saat geciktirme
başına belirlenen ücreti, kusurları oranında demiryolu altyapı işletmecilerinden
ve/veya diğer demiryolu tren işletmecilerinden tazminat olarak alır/verir.


(3)
Demiryolu altyapı işletmecisi, altyapıyı geçici olarak kullanılamaz hale sokan
kaza/olay, arıza nedeniyle, tahsis edilen tren çizgilerini herhangi bir uyarı
yapmaksızın geri çekebilir. Demiryolu altyapı işletmecisi, en kısa sürede
sistemin onarılıp tekrar normal hale getirilmesini sağlar.


BEŞİNCİ BÖLÜM


Birden Fazla Altyapı Ağı Üzerindeki
Altyapı Kapasite Tahsisi


Birden fazla altyapı ağı üzerindeki altyapı
kapasite tahsisi


MADDE 17- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, kendi tasarruflarındaki altyapı ağının dışında bir demiryolu
ağının kullanımını da gerektiren demiryolu taşımacılık faaliyetlerine ilişkin
altyapı kapasite tahsisini sağlamak için diğer demiryolu altyapı işletmecileri
ile iş birliği yaparlar.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, Avrupa
Birliği’ne yönelik demiryolu taşımacılık faaliyetlerini; Trans-Avrupa demiryolu
taşımacılık şebekesi kullanım kuralları çerçevesinde düzenlerler ve bunu
sağlamak için uygun olan süreçleri oluştururlar.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri, uluslararası
demiryolu taşımacılık faaliyetlerine yönelik altyapı kapasite tahsislerini
önceden garanti edilmiş iş birliği kuralları çerçevesinde yapar ve
kullandırırlar.


(4) Bu madde kapsamında yapılan iş birlikleri,
garanti altına alınan altyapı kapasitesi ve bu kapasitenin tahsisi ile ilgili
kurallar, demiryolu tren işletmecilerine ve kamuoyuna duyurulur.


ALTINCI BÖLÜM


Çerçeve Anlaşmalarına İlişkin Hükümler


Çerçeve anlaşmaları ve erişim sözleşmesine ilişkin
hükümler


MADDE 18- (1) Bir çerçeve anlaşması,
demiryolu tren işletmecisine bir orer planı dönemini aşan süre için sunulacak
altyapı kapasitesinin genel özelliklerini belirtir ancak tren çizgilerini
belirlemez. Çerçeve anlaşmaları, anlaşmanın kapsamına giren altyapı üzerinde
haksız rekabet ve tekel oluşturacak, diğer demiryolu tren işletmecilerinin veya
(Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834) hizmet
sağlayıcı kuruluşların kullanımına engel oluşturacak şekilde olamaz.


(2) Çerçeve anlaşmaları bir erişim sözleşmesi ile
tamamlanır ve geçerli olur.


(3) Çerçeve anlaşmaları, demiryolu altyapısının daha
etkili kullanılabilmesini sağlamak amacıyla sınırlı olmak üzere sözleşme
maddelerinde değişiklik veya kısıtlama yapılmasına izin verir.


(4) Çerçeve anlaşmalarının tek taraflı değiştirilmesi
veya iptal edilmesi durumunda idari yaptırım uygulanır. Ancak, bu yaptırımların
niteliği ve nicelikleri şebeke bildiriminde belirtilir.


(5) Çerçeve anlaşmaları, azami beş yıllık bir dönemi
kapsar ve anlaşma süresinin bitiminden 6 ay önce yenilenebilir.


(6) Ticari gizliliğe sadık kalmak kaydıyla çerçeve
anlaşmalarının genel nitelikleri ilgili tarafların ulaşabileceği şekilde açık
erişime sunulur.


(7) Çerçeve anlaşması imzalanmasını müteakip bir
örneği Bakanlığa gönderilir.


YEDİNCİ BÖLÜM


Kapasite Tahsis Program Takvimi,
Başvuru, Planlama ve Koordinasyon Süreci


Kapasite tahsis program takvimi


MADDE 19- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri altyapı kapasite tahsisini, Ek-4’te belirtilen kriterlere göre
hazırlanan kapasite tahsis program takvimine uygun olarak yapar.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri taslak orer planı
hakkında istişareye başlamadan önce, uluslararası tren çizgileriyle ilgili
olarak diğer demiryolu altyapı işletmecileri ile mutabakat sağlanmaması halinde
Bakanlığın görüşü doğrultusunda hareket eder.


Başvuru


MADDE 20- (1) Demiryolu tren
işletmecileri, demiryolu altyapı işletmecilerine şebeke bildiriminde belirlenmiş
kurallar çerçevesinde, kendilerine demiryolu altyapısını kullanma hakkı
verilebilmesi için başvuru yaparlar. Başvurudan önce gerekli ön şartların ve
yeterliliklerin ilgili mevzuatta açıklandığı üzere sağlanması zorunludur.


(2) Düzenli orer planı ile ilgili başvurular Ek-4’te
belirtilen kriterlere göre hazırlanan altyapı kapasite tahsis program takvimine
uygun olarak yapılır.


(3) Bir çerçeve anlaşmasına sahip olan demiryolu tren
işletmecileri ise bu çerçeve anlaşmasına uygun olarak başvuruda bulunurlar.


(4) Birden fazla şebekeden geçen tren çizgileri için
demiryolu tren işletmecisi, demiryolu altyapı işletmecisine başvurarak altyapı
kapasite tahsis talebinde bulunabilir. Bu durumda demiryolu altyapı
işletmecisi, demiryolu tren işletmecisi adına diğer ilgili demiryolu altyapı
işletmecileriyle söz konusu talebi karşılamak üzere iletişime geçer.


Planlama


MADDE 21- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, birden fazla şebekeden geçen tren çizgileri için yapılan
talepler de dahil olmak üzere kendi altyapısı için aldığı tüm talepleri,
kapasiteyi en yüksek düzeyde kullandırarak karşılamaya çalışır. Ayrıca
uygulanacak kısıtlamalar sebebiyle demiryolu tren işletmecisinin uğrayacağı
ekonomik etkilerini de göz önünde bulundurur.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, planlama ve
koordinasyon süreci içinde belirli hizmetler için sadece 23 üncü ve 25 inci
maddelere göre öncelik verebilir.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri orer planı
taslağı hakkında demiryolu tren işletmecilerine danışır ve görüşlerini sunmak
üzere taraflara en az bir ay süre verir. Altyapı kapasite tahsisi talebinde
bulunmuş tüm demiryolu tren işletmecileri bu bir aylık süre içinde orer planına
ilişkin görüşlerini iletirler. Tüm bu içerik ve süreler şebeke bildiriminde
demiryolu altyapı işletmecilerince detaylandırılmak zorundadır.


(4) Demiryolu altyapı işletmecileri, kendisine
iletilen herhangi bir sorunu gidermek için uygun tedbirleri alır. Demiryolu
altyapı işletmecileri daha önceden tahmin edilen sıkıntılar ve sık karşılaşılan
sorunlar için kendi internet sayfasında veya hazırlanacak bir rehberde bu
sorunları ve çözüm yollarını açıklar.


Koordinasyon süreci


MADDE 22- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri 21 inci maddeye göre yapılacak planlama sürecinde bir kısıtla
karşılaşılması halinde, tüm taleplere mümkün olan en iyi karşılığı veren çözümü
taraflar arası koordinasyon yoluyla sağlar.


(2) Koordinasyon gerektiren bir durum ortaya
çıktığında, demiryolu altyapı işletmecileri, talep edilen tren çizgisi yerine
çözüme yönelik olarak makul sınırlar içinde farklı bir tren çizgisi önerme
hakkına sahiptir.


(3) Herhangi bir anlaşmazlık durumunda demiryolu
altyapı işletmecileri, demiryolu tren işletmecileri ile istişare yoluyla çözüm
elde etmeye çalışır. Bu istişare aşağıdaki bilgilerin makul bir süre içinde
ücretsiz ve yazılı veya elektronik formatta açıklanmasına dayandırılır:


a) Aynı güzergâhlarda diğer demiryolu tren
işletmecileri tarafından talep edilen tren çizgileri.


b) Diğer demiryolu tren işletmecilerine tahsis edilen
tren çizgileri ve aynı güzergâhlara ilişkin bekleyen tren çizgisi talepleri.


c) Diğer demiryolu tren işletmecilerine aynı
güzergâhlarda önceki orer planındaki gibi tahsis edilen tren çizgileri.


ç) İlgili güzergâhlar üzerinde mevcut kalan kapasite.


d) Altyapı kapasite tahsisi sürecinde kullanılan kriterler.


(4) Demiryolu altyapı işletmecisi tarafından
demiryolu tren işletmecisine diğer demiryolu tren işletmecilerinin kimlikleri
açıklanmadan sektörel ve/veya bu Yönetmeliğin uygulanmasıyla ilgili hususlarda
bilgilendirme yapılır.


(5) Koordinasyon sürecini yöneten ilkeler, şebeke
bildiriminde belirlenir. Burada ayrıca uluslararası tren çizgilerini
düzenlemedeki zorluklar da yansıtılır ve bu tren çizgilerinde yapılan
düzenlemelerin diğer ülkelerdeki demiryolu altyapı işletmecileri üzerindeki
etkileri de açıklanır.


(6) Altyapı kapasite tahsis taleplerinin koordinasyon
ile çözülemediği durumlarda demiryolu altyapı işletmecileri tüm istekleri
karşılamak için alternatif çözümler dahilinde girişimde bulunur.


(7) 31 inci ve 32 nci maddelerde yer alan hükümler saklı
kalmak şartıyla altyapı kapasitesinin tahsisinde yaşanacak ihtilafların hızla
çözülebilmesi için, şebeke bildiriminde açıklanacak süreçlere göre çözüm
önerileri oluşturulur. Öneriler, en geç 10 iş günü içinde karara bağlanır.
Önerilerin uygun bulunmaması halinde ilgili taraflar Bakanlığa 10 iş günü
içerisinde itiraz edebilir.


SEKİZİNCİ BÖLÜM


Sıkışık Altyapı, Program Dışı Talepler
ve Sınıflandırılmış Altyapı


Sıkışık altyapı


MADDE 23- (1) İstenen tren çizgilerinin
koordinasyonundan ve demiryolu tren işletmecileri ile istişare yapılmasından
sonra altyapı kapasitesi taleplerinin yeterince karşılanamaması durumlarında,
demiryolu altyapı işletmecileri altyapı kesiminde meydana gelen sıkışıklığı
derhal ilan etmek zorundadır. Bu, aynı zamanda yakın gelecekte yetersiz
kapasite yaşayabileceği öngörülmüş olan altyapı için de yapılır.


(2) Bir altyapı kesiminin sıkışıklığı ilan
edildiğinde ve 27 nci maddede belirtilen bir kapasite geliştirme planının
bulunmadığı takdirde, demiryolu altyapı işletmecileri 26 ncı maddede belirtilen
bir kapasite analizi yapar.


(3) 9 uncu maddenin (Değişik
ibare:RG-7/3/2025-32834) dördüncü fıkrası uyarınca ilave
ücretlere rağmen sıkışık altyapı kapasitesine karşı tatmin edici bir sonuç elde
edilemediği durumda, altyapı kapasitesinin tahsisi için demiryolu altyapı
işletmecileri şebeke bildiriminde yer alan öncelik sıralamasını uygular.


(4) Demiryolu altyapı işletmecileri tarafından
kapasite tahsis edilirken, kamu yararını gözetecek, demiryolu ve kombine yük
taşımacılığının gelişimini teşvik edecek şekilde hizmetlere öncelik verilmesini
sağlamak için ayrımcı olmayan koşullarda gerekli tüm önlemler alınır.


(5) Öncelik sıralaması; banliyö hizmetleri,
uluslararası yolcu taşımacılık hizmetleri, kamu hizmeti yükümlülüğü
kapsamındaki yolcu taşımacılık hizmetleri, ulusal yolcu taşımacılık hizmetleri,
uluslararası yük taşımacılık hizmetleri, ulusal yük taşımacılık hizmetleri
şeklindedir.


(6) Demiryolu altyapı işletmecisi, işletmecilik
sırasında beşinci fıkrada yer alan tren sınıfları arasında toplam bekleme
sürelerini minimize edecek şekilde uygulama yapar.


(7) Bakanlık öncelik sıralamasını gözetmeksizin
sıkışık altyapıda yapılan altyapı kapasite tahsisinin yeniden düzenlemesini
isteyebilir.


Program dışı talepler


MADDE 24- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, program dışı tren çizgisi taleplerine mümkün olduğunca çabuk ve
her durumda beş iş günü içinde cevap verir. Mevcut atıl veya fazla kapasite ile
ilgili bilgiler, kendi internet sitesinde bu kapasiteyi kullanmak isteyebilecek
olan tüm demiryolu tren işletmecilerinin erişimine sunulur.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri program dışı
bakım-onarım ihtiyaçları ve program dışı kapasite tahsis taleplerine hızlı
cevap verebilmek amacıyla ihtiyaca göre kapasiteden belli bir pay ayırma ve
saklama hakkına sahiptirler. Demiryolu altyapı işletmecileri yedek tutulması
gereken kullanılabilir hat kapasiteleri için ihtiyaç değerlendirmesi yaparlar.


Sınıflandırılmış altyapı


MADDE 25- (1) Uygun alternatif
güzergâhlar ve/veya aynı güzergâhta farklı zaman dilimi bulunduğu durumlarda
demiryolu altyapı işletmecileri, ilgili taraflarla istişareden sonra o güzergâh
için günün tamamında veya belirli zaman dilimlerinde izin verdiği ve
belirlediği tren sınıflarında kullanılmak üzere altyapı kapasitesi tahsis eder.
Bu sınıflandırma oluşturulduğu zaman, demiryolu altyapı işletmecileri altyapı
kapasitesi tahsisi yaparken tren güzergâhında izin verilen tren sınıfına
öncelik verir. Öncelik sıralamaları ve bu tren sınıflarına göre kodlar şebeke
bildiriminde açıklanır. Böyle bir kapasitenin atıl olduğu ve tren dizisinin hat
üzerinde işletilebilmesi için gerekli olan teknik özellikleri sağladığı
durumlarda, bu altyapının kullanımı önlenmez.


(2) Tren çizgisi tahsisi talebinde bulunan demiryolu
tren işletmecisi her türlü hizmetten faydalanabilecek şekilde sınıflandırılmış
altyapı kapasitesi planlama sürecine alınır.


DOKUZUNCU BÖLÜM


Kapasite Analiz Raporu ve Kapasite
Geliştirme Planı


Kapasite analiz raporu


MADDE 26- (1) Kapasite analiz raporu,
demiryolu altyapı işletmecileri tarafından demiryolu altyapısının tıkalı ya da
yoğun olarak ilan edildiği tarihten itibaren altı ay içerisinde hazırlanır. Bu
rapor varsa altyapı kapasite tahsis taleplerinin karşılanmasına engel teşkil
eden kısıtlamaları/zayıf noktaları belirler ve karşılanamayan taleplerin de
karşılanmasını sağlayacak kısa ve orta vadede alınabilecek tedbirleri, çözüm
teklifleri ile hizmetleri yeniden planlamayı, hız değişikliklerini ve altyapı
iyileştirmelerini de içerir.


(2) Kapasite analiz raporunun bir örneği Bakanlığa
gönderilir.


Kapasite geliştirme planı


MADDE 27- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, altyapının sıkışık olması durumunda kapasite analiz raporunun
tamamlanmasından sonraki altı ay içerisinde bir kapasite geliştirme planı
hazırlar.


(2) Kapasite geliştirme planı sıkışık altyapı
durumundan etkilenen demiryolu tren işletmecileri ile görüşüldükten sonra
hazırlanır.


(3) Kapasite geliştirme planı içerisinde aşağıdaki
unsurlar yer alır:


a) Sıkışıklığın sebepleri.


b) İlgili kısımdaki trafiğin gelecekteki gelişimi ve
değişimi hakkında tahminler.


c) Altyapının geliştirilmesini engelleyen
kısıtlamalar.


ç) Altyapı erişim ücret değişikliklerinin yıllık
değişimine ilişkin tahminler de dâhil olmak üzere kapasite geliştirmeye yönelik
alternatiflerin ve giderlerin hesaplanması.


(4) Kapasite geliştirme planına tespit edilen önlem
önerilerinin fayda-maliyet analizi ve önlemlerin ne zaman, nasıl
uygulanacağının takvimsel olarak açıklaması da eklenir.


(5) Kapasite geliştirme planı sonuçlandırılmadan önce
Bakanlığın görüşü alınır ve sonuçlandırılmış planın bir örneği Bakanlığa gönderilir.


(6) Demiryolu altyapı işletmecileri, 9 uncu maddenin (Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834) dördüncü
fıkrası kapsamına giren ilave ücretin tahsiline aşağıdaki hallerde son verir:


a) Bir kapasite geliştirme planı üretmemişse.


b) Kapasite geliştirme planında belirlenen çözüme
yönelik işlemler için hiçbir işlem yapılmamış, bu konuda ortaya bir irade
konulmamışsa.


(7) Demiryolu altyapı işletmecileri, Bakanlığın
onayını alarak 9 uncu maddenin (Değişik ibare:RG-7/3/2025-32834)
dördüncü fıkrası kapsamına giren ilave ücretin tahsiline aşağıdaki
hallerde devam eder:


a) Kapasite geliştirme planı demiryolu altyapı
işletmecilerinin kendi kontrolü dışındaki nedenlerden ötürü
gerçekleştirilemiyorsa.


b) Kapasite geliştirme planında mevcut seçenekler
fayda/maliyet analizi sonucu ekonomik veya mali olarak uygulanabilir değilse.


ONUNCU BÖLÜM


Tren Çizgilerinin Kullanımı, Bakım ve
Onarım Çalışması İçin Altyapı


Kapasitesi ve Trafik Kesintisi
Durumunda Özel Önlemler


Tren çizgilerinin kullanımı


MADDE 28- (1) Demiryolu altyapı
işletmecileri, demiryolu tren işletmecilerine tahsis edilen tren çizgilerinin
üç aylık süre zarfında şebeke bildiriminde belirtilen eşik değerler altında
kullanılması halinde söz konusu tren çizgisinin kullanım hakkını iptal eder.
Mücbir sebep halleriyle ilgili hükümler saklıdır.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, planlama sürecinde
şebeke bildiriminde belirlenen koşullarda tren çizgisi tahsis işlemi için o
tren çizgilerinin bir önceki yıla ait performans seviyelerini de dikkate alır.


Bakım ve onarım çalışması için altyapı kapasitesi


MADDE 29- (1) Altyapı bakım ve onarım
işlemleri, hat kesimleri ve uygulama takvimi itibarıyla ayrıntılı olarak şebeke
bildiriminde yayımlanır.


(2) Demiryolu tren işletmecilerinin talep ettiği veya
etmeyi planladığı tren çizgilerinde yapılacak hat bakımları için demiryolu
altyapı işletmecileri rekabeti engellemeyecek, ayrımcı olmayacak şekilde
önlemini alır.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri programlı olmayan
altyapı bakım çalışmalarının yapılmasına ihtiyaç duyulması halinde, demiryolu
tren işletmecilerini mümkün olduğunca çabuk ve her durumda 24 saat içinde
bilgilendirir.


(4) (Değişik:RG-7/3/2025-32834)
Demiryolu altyapı işletmecileri, bir önceki yıla ait bakım endeksini mevcut
yılın ikinci ayının sonunda Bakanlığa gönderir.


Trafik kesintisi durumunda özel önlemler


MADDE 30- (1) Tren hareketlerinin teknik
bir arıza veya kaza/olay gibi nedenlerle aksaması durumunda, normal işletme
şartlarına geri dönmek için demiryolu altyapı işletmecileri gerekli tüm
adımları planlı bir şekilde uygulamalıdır. Bu amaçla demiryolu altyapı
işletmecileri ciddi kaza veya tren hareketlerinde oluşacak kesinti durumunda
haber verilecek çeşitli kuruluşların listelendiği acil eylem planı hazırlar.


(2) Demiryolu altyapı işletmecileri, acil ve çok
gerekli hallerde altyapıyı geçici olarak kullanılamaz hale sokan arıza
nedeniyle tahsis edilen tren çizgilerini herhangi bir uyarı yapmaksızın geri
çekebilir. Demiryolu altyapı işletmecileri, en kısa sürede sistemin onarılıp
tekrar normal hale getirilmesini sağlar.


(3) Demiryolu altyapı işletmecisi altyapıyı tekrar en
kısa sürede normal duruma geri getirmek üzere gerekli gördüğü takdirde,
demiryolu tren işletmecilerinden uygun kaynakların tarifesine göre ücreti
mukabil kendi kullanımına hazır hale getirmelerini talep etme hakkına sahiptir.


ON BİRİNCİ BÖLÜM


İtiraz ve Şikâyet Hakkı ile Danışma ve
Bilgi İsteme Hakkı


İtiraz ve şikâyet hakkı


MADDE 31- (1) Bir demiryolu tren
işletmecisi kendisine haksız muamele edildiği, ayrımcılığa maruz kaldığı veya
başka bir şekilde zarar gördüğü kanaatindeyse Bakanlığa, demiryolu altyapı
işletmecisinin kararlarına karşı veya ilişkili demiryolu tren işletmecisiyle
ilgili olarak aşağıdaki hususlar çerçevesinde (Ek ibare:RG-7/3/2025-32834)
1 yıl içinde itiraz etme hakkına sahiptir:


a) Şebeke Bildirimi.


b) Şebeke Bildirimindeki kriterler ve uygulamaları.


c) Kapasite tahsis süreci ve sonucu.


ç) Ücretlendirme şeması ve indirim şablonları.


d) Ödemesi gereken altyapı ücretlerinin düzeyi.


e) Serbest erişim ile ilgili düzenlemeler.


(2) Bakanlık, demiryolu altyapı işletmecileri
tarafından belirlenen ücretlerin kurallara uygun ve adil olmasını sağlar.


(3) Demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren
işletmecileri arasında altyapı erişim ücretlerine yönelik anlaşmazlıklarla
ilgili müzakereler, Bakanlık gözetimi altında yapılır. Bakanlık tarafından,
müzakereler esnasında bu Yönetmelikte belirtilen kural ve ilkelere aykırılık
görülmesi halinde Bakanlığın görüşü doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılır.


(4) Bakanlık, kendisine iletilen herhangi bir
şikâyeti değerlendirir ve 30 gün içerisinde ilgili taraflardan bilgi talep
ederek görüşmeleri başlatır. Her durumda tüm bilgilerin alınmasını müteakip 6
hafta içerisinde gerekçeli kararını taraflara bildirir.


(5) Bakanlığın itiraz veya şikâyet üzerine verdiği
kararlar, tüm taraflar için bağlayıcıdır.


(6) Bir demiryolu tren işletmecisinin altyapı
kapasite tahsis talebinin kabulü veya reddedilmesi ile ilgili olarak Bakanlığa
başvurması halinde; Bakanlık, demiryolu altyapı işletmecisinin kararını
doğrular veya belirlediği yönlendirmelere uygun olarak tadilini ister.


Danışma ve bilgi isteme hakkı


MADDE 32- (1) Bakanlık, demiryolu piyasası
hakkında görüşlerini almak üzere demiryolu tren işletmecileriyle düzenli olarak
yılda en az bir defa danışma toplantıları yapar.


(2) Bakanlık ilgili taraflardan, her türlü bilgiyi
isteme yetkisine sahiptir. Talep edilen bilgiler Bakanlığa bir ay içerisinde
verilir. Ancak zorunlu hallerde bu süre iki hafta uzatılabilir. 9/10/2003
tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere
Bakanlıkça sağlanacak olan bilgiler ise 31 inci maddenin ikinci fıkrası
uyarınca demiryolu hizmetlerinde piyasalardaki adil, şeffaf ve sürdürülebilir
rekabeti izleme ve sağlama görevi çerçevesinde gerekli tüm verileri içerir.
Buna istatistiksel ve piyasa gözlem amaçları için gerekli olan veriler
dâhildir.


ON İKİNCİ BÖLÜM


Çeşitli ve Son Hükümler


Denetim


MADDE 33- (1) Bakanlık bu Yönetmelikte
belirtilen kapasitenin şeffaf, etkin ve adil rekabet koşullarına uygun tahsis
edilip edilmediği hususunda ya da şikâyet üzerine haberli veya habersiz kontrol
ve denetim yetkisine sahiptir. Denetim sonunda rapor düzenlenir.


İdari para cezası


MADDE 34- (1) Bu Yönetmelik hükümlerinin
ihlali durumunda 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesine göre;


a) 15 inci maddenin üçüncü fıkrasına aykırılık
halinde, tespit edilen her tren seferi için demiryolu altyapı ve tren
işletmecilerine ayrı ayrı olmak üzere 50.000 (elli bin) Türk Lirası,


b) 31 inci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen
şikâyete ilişkin, şikâyet sahibinin maddi zararının meydana geldiğinin tespiti
halinde altyapı işletmecisi ve/veya demiryolu tren işletmecisine 25.000 (yirmi
beş bin) Türk Lirası,


idari para cezası uygulanır ve bunlara belirlenen
miktarda idari para cezası karar tutanağı düzenlenir.


(2) Bu maddeye göre verilen idari para cezaları,
tebliğinden itibaren bir ay içerisinde ödenir.


(3) Bu maddede belirtilen idari para cezaları her
takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yıl bir önceki yıla ilişkin
olarak 4/1/1961 tarihli 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan
edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.


Avrupa Birliği mevzuatına uyum


MADDE 35- (1) Bu Yönetmeliğin
hazırlanmasında 21/11/2012 tarihli ve 2012/34/AB sayılı Tek Bir Avrupa Alanı
Tesis Edilmesine İlişkin Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate
alınmıştır.


Yürürlükten kaldırılan yönetmelik


MADDE 36- (1) 2/5/2015 tarihli ve 29343
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Demiryolu Altyapı Erişim ve Kapasite Tahsis
Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.


Geçiş hükümleri


GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten önce ilan edilen şebeke bildirimleri hakkında, 36
ncı madde ile yürürlükten kaldırılan Demiryolu Altyapı Erişim ve Kapasite
Tahsis Yönetmeliği hükümleri uygulanır.


Yürürlük


MADDE 37- (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.


Yürütme


MADDE 38- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür.


 


Ekleri için tıklayınız


 







 



Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin






Tarihi



Sayısı






28/9/2023



32323






Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin
Yayımlandığı Resmî Gazetelerin






Tarihi



Sayısı






1.     
 



7/3/2025



32834