Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname

799








799


 


*** Bu KHK 22/12/2016
tarihli ve 6769 sayılı Kanunun 191 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Ancak 6769 sayılı Kanunun geçici maddeleri gereğince mülga KHK’nin bazı
hükümlerin uygulanmasına devam edileceğinden uygulayıcıya kolaylık sağlamak
amacıyla 555 sayılı KHK sistemde korunmuştur.


 


COĞRAFİ İŞARETLERİN KORUNMASI


HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE


KARARNAME


 


         
Kanun Hükmünde Kar.nin Tarihi   : 24/6/1995,  No : 555


         
Yetki Kanununun
Tarihi                
: 8/6/1995,    No : 4113


         
Yayımlandığı R.G.
Tarihi                
: 27/6/1995,  No : 22326


         
V.Tertip Düsturun
Cildi                 
: 34              
Sh :


 


BİRİNCİ
KISIM


Genel Hükümler


BİRİNCİ
BÖLÜM


Amaç, Kapsam, Korumadan
Yararlanacak Kişiler, Tanımlar


            
Amaç ve Kapsam


            
Madde 1 – Bu Kanun Hükmünde Kararname, doğal ürünler, tarım, maden ve el
sanatları ürünleri ile sanayi ürünlerinden bu Kanun Hükmünde Kararnamede yer
alan tanımlara ve koşullara uygun her türlü ürünün coğrafi işaretlerle korunmasına
ilişkin kuralları ve şartları kapsar.


            
Korumadan Yararlanacak Kişiler


            
Madde 2 – Bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan korumadan, Türkiye
Cumhuriyeti vatandaşları veya Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgahı
olan veya sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler veya
Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü'nü Kuran Anlaşma hükümleri dahilinde
başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır.


            
Bu maddenin birinci fıkrası hükmü kapsamı dışında kalmasına rağmen, Türkiye
Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere kanunen veya fiilen coğrafi işaret koruması
tanıyan devletlerin uyruğundaki gerçek veya tüzel kişiler de karşılıklılık
ilkesi uyarınca Türkiye'de coğrafi işaret korumasından yararlanır.


            
Tanımlar


            
Madde 3 – Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında coğrafi işaret, belirgin
bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre,
alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir.


            
Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında coğrafi işaretler, menşe adı ve mahreç
işareti olarak ikiye ayrılmıştır.


            
Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adı, aşağıdaki şartların birlikte
karşılanması durumunda "menşe adını" belirtir:


            
a) Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, bölge veya çok özel durumlarda
ülkeden kaynaklanan bir ürün olması;


            
b) Tüm veya esas nitelik veya özellikleri bu yöre, alan veya bölgeye özgü doğa
ve beşeri unsurlardan kaynaklanan bir ürün olması;


            
c) Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge
sınırları içinde yapılan bir ürün olması.





800


 


            
Üçüncü fıkrada belirtilen koşulları karşılayan ve belirli bir yöre, alan veya
bölgeden kaynaklanan bir ürünü belirtmek için geleneksel olarak kullanılan
güncel dilde yerleşmiş coğrafi veya coğrafi olmayan adlar da menşe adları
olarak kullanılabilir.


            
Bir ürünün menşei olan yöre, alan veya bölge adı, aşağıdaki şartların
karşılanması durumunda "mahreç işareti" göstergesini belirtir:


            
a) Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan veya bölgeden kaynaklanan bir
ürün olması;


            
b) Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu yöre, alan
veya bölge ile özdeşleşmiş bir ürün olması;


            
c) Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az birinin belirlenmiş yöre,
alan veya bölge sınırları içinde yapılan bir ürün olması.


            
Ayrıca bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen deyimlerden;


            
a) "Enstitü", bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini uygulamak ve
yürütmekle görevli Türk Patent Enstitüsü'nü,


            
b) "Paris Sözleşmesi", Sınai Mülkiyetin Himayesine Mahsus
Milletlerarası bir İttihat İhdas Edilmesine Dair 20 Mart 1883 tarihli
uluslararası Sözleşmeyi,


            
c) "Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması", Dünya Ticaret Örgütü'nün
Kuruluşuna Dair 15 Nisan 1994 tarihli uluslararası anlaşmayı,


            
d) "Üretici", tarım ürünleri, el sanatları ve sanayi ürünlerini
üretenler veya doğal ürünleri kullanıma hazır hale getirenler veya yukarıda
sayılanların ticaretini yapanları,


            
ifade eder.


İKİNCİ
BÖLÜM


Genel Şartlar


            
Korumanın Tescil ile Sağlanması


            
Madde 4 – Bir ürünün menşe adı veya mahreç işaretinin bu Kanun Hükmünde
Kararname çerçevesinde korunması tescil ile sağlanır.


            
Genel Şartlar


            
Madde 5 – Aşağıda sayılanlar coğrafi işaret olarak tescil edilmez.


            
a) 3 üncü maddedeki tanımlara uymayan adlar ve işaretler,


            
b) Ürünlerin öz adı olmuş adlar ve işaretler,


            
(Değişik : 3/11/1995 - 4128/4 md.) Bu Kanun Hükmünde Kararname anlamında
ürünlerin öz adı, o ürünün ilk üretildiği veya pazarlandığı bölge veya yöre ile
ilgili olsa da bir ürünün genel adı haline gelmiş olan adıdır. Ürünün öz adı
olup olmadığının tespitinde o adın kaynaklandığı bölge ve tüketim alanlarında
halkın bu adı kullanımı göz önüne alınır.


            
c) Ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek olan bitki türleri,
hayvan soyları veya benzeri adlar,


            
d) Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı işaretler,





801


 


            
e) 2 nci maddede sayılan ülkelerde korunmayan veya korunması sona ermiş veya
kullanılmayan adlar ve işaretler.


            
Tescil Mercii


            
Madde 6 – Coğrafi işaretlerin tescili için yetkili merci Türk Patent
Enstitüsüdür. Yurt içinden veya yurt dışından yapılacak tüm başvurular Türk
Patent Enstitüsüne veya onun yetkili kıldığı makama yapılır.


 


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


Başvuru Koşulları


            
Başvuru Hakkı


            
Madde 7 – Aşağıda belirtilen gerçek ve tüzel kişiler başvuru hakkına
sahiptir:


            
a) Sözkonusu ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler,


            
b) Tüketici dernekleri,


            
c) Konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları.


            
Başvuru Şartları


            
Madde 8 – Bir coğrafi işaretin tescili için aşağıda belirtilen bilgi ve
unsurlarla başvuruda bulunmak şarttır:


            
a) Başvuru sahibinin kimliğine ve 7 nci maddede belirtilen başvuru gruplarından
hangisine dahil olduğuna ilişkin bilgileri de içeren başvuru dilekçesi,


            
b) Tescili istenen menşe adı veya mahreç işareti ve ilgili ürünün adı,


            
c) Ürünün tanımı, ürünün ve gerekiyorsa hammaddenin fiziksel, kimyasal,
mikrobiyolojik ve benzeri ilgili özelliklerini açıklayıcı teknik bilgiler ve
belgeler,


            
d) Yöre, alan veya bölgenin coğrafi sınırlarını açıkça tanımlayan ve belirleyen
bilgiler ve belgeler,


            
e) Ürünün üretim tekniğine ve varsa yerel özel üretim teknik ve şartlarına
ilişkin bilgiler,


            
f) Ürünün, tescili talep edilen işaretle 3 üncü madde hükümlerine göre
uygunluğunu kanıtlayıcı bilgiler,


            
g) 20 nci madde hükümlerine uygun olarak denetleme biçimini ayrıntılı olarak
açıklayan bilgiler,


            
h) Tescilli menşe adı veya mahreç işaretinin kullanım biçimi, markalama,
işaretleme veya etiketleme şekillerini ayrıntılarıyla açıklayan bilgiler,


            
i) Başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin belge,


            
j) Yönetmelikte öngörülen diğer hususlar.


            
(Ek fıkra : 3/11/1995 - 4128/4 md.) Uluslararası Sözleşmeler saklı
kalmak kaydıyla başka ülke kaynaklı bir ürün ile ilgili coğrafi işaret
başvuruları; orijin ülkede tescilinde bu maddede belirtilen koşullar aranmakta
ise 20 nci maddede belirtilen denetim imkanları varsa ve orijin ülke,
Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret tescili başvurularına eşit bir koruma
getiriyorsa, Enstitü tarafından incelenerek 9, 10, 11, 12 ve 13 üncü madde
hükümleri uygulanır. Başka ülkede korunan bir coğrafi işaret Türkiye'de korunan
bir coğrafi işaret ile aynı ise tescil, bölgesel ve geleneksel kullanım ve
karıştırılma riski göz önüne alınarak yapılır. Bu gibi coğrafi işaretlerin kullanımına,sadece
üretildiği orijin ülkenin açık ve görülebilir bir şekilde etikette belirtilmesi
halinde izin verilir.





802


 


DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM


İnceleme, Tescil, Yayın ve Ücretler


            
İnceleme


            
Madde 9 – Enstitü başvuruyu 3 üncü, 5 inci, 7 nci ve 8 inci madde
hükümlerine uygunluğu yönünden inceler. Gerekli gördüğü durumlarda ve
yönetmelikte öngörülen süreler içinde yerine getirilmek üzere eksiklerin
giderilmesini ve ek bilgi ve belgenin verilmesini ister.


            
Enstitü gerektiğinde başvuru ile ilgili teknik bilgilerin kanıtlanması için
başvurunun konuda uzman bir veya birden fazla kamu kuruluşu veya üniversite
veya tarafsız özel kuruluş tarafından incelenmesini talep eder. Bu durumda
ilgili kurum veya kuruluşa ödenecek inceleme ücreti ve Enstitü'nün yapacağı
hizmetler karşılığı alacağı ücret başvuru sahibi tarafından Enstitü'ye ödenir.


            
(Değişik üçüncü fıkra:15/10/2008 – 5805/1 md.) 3, 5, 7 ve 8 inci madde
hükümlerini karşılayan başvurular, coğrafi işaretin menşe ad olduğu durumlarda,
Enstitü tarafından Resmî Gazete ile coğrafi işaretin üretim alanını kapsayan
ilde yayımlanan bir yerel gazetede yayımlanır, coğrafi işaretin ait olduğu
üretim alanının birden fazla ili kapsaması durumunda ise coğrafi işaretin
kapsadığı bütün illerde yayımlanmak şartıyla, bu illerde yayımlanan yerel
gazetelerden birinde ilan yoluyla yayımlanır. Coğrafi işaretin mahreç işareti
olduğu durumlarda, menşe adlar için geçerli olan, Resmi Gazete ve yerel gazete
ilanına ek olarak başvurunun Resmi Gazete’de ilan edildiğine ilişkin bilgi
ilanı, yurt çapında dağıtımı olan en yüksek tirajlı günlük iki gazeteden
birinde ilan yoluyla yayımlanır. Yayıma ilişkin her türlü masraf başvuru
sahibinden karşılanır.


            
Yayında, başvuru sahibinin kimliği, ürünün adı, menşe adı veya mahreç işaretine
ilişkin bilgiler, tescilli işaretin kullanım koşulları ve yönetmelikte
öngörülen diğer hususlar açıklanır.


            
Yayınlanan başvuru, coğrafi işaret siciline kayıt edilir. Bu kayıt geçici
niteliktedir. Sicil kaydı 12 nci madde hükümlerinin gerçekleşmesi halinde
kesinleşir.


         
(Ek
fıkra:22/6/2004 – 5194/9md.) Bildirim adresinde bir değişiklik olması durumunda,
adres değişikliğinin yazılı olarak Enstitüye bildirilmesi zorunludur. Bu
bildirimin yapılmaması halinde, Enstitüde mevcut en son adrese yapılmış
bildirimler geçerlidir.


            
Eksiklerin Giderilmesi


            
Madde 10 – Başvuruda, 3, 5, 7 ve 8 inci maddelerde yer alan şartların
tümünün yerine getirilmediği tesbit edilirse, Enstitü söz konusu eksiklerin
yönetmelikte öngörülen süreler içinde giderilmesini başvuru sahibinden ister.


            
Bu maddenin birinci fıkra hükümlerine göre belirlenen eksiklerin bu Kanun
Hükmünde Kararname hükümlerine göre ve süresi içinde giderilmemesi durumunda başvuru
Enstitü tarafından reddedilir.


            
İtiraz ve İnceleme


            
Madde 11 – Başvurunun Resmi Gazetede ilan tarihinden itibaren altı ay
içinde ilgili herkes 3, 5, 7 ve 8 inci maddelerdeki hükümlere uygunluk
açısından tescil talebinin geçersizliğine ilişkin Enstitü nezdinde itirazda
bulunabilir.


            
Ensitütü itirazı alır. Başvuru sahibinin de görüşüne başvurarak, başvurunun ve
itirazın konuda uzman bir veya birden fazla kamu kuruluşu veya üniversite veya
tarafsız özel kuruluş tarafından incelenmesini talep eder. Bu durumda ilgili
kurum veya kuruluşa ödenecek inceleme ücreti ve Enstitü'nün yapacağı hizmetler
karşılığı alacağı ücret itiraz sahibi tarafından Enstitü'ye ödenir. Kamu
kuruluşlarının itirazlarında ücret alınmaz.


            
Tescil ve Yayın


            
Madde 12 – Resmi Gazetede yayın tarihinden itibaren altı ay içerisinde
hakkında herhangi bir itiraz yapılmamış ad veya işaret Resmi Gazete'de
yayınlanma tarihi itibariyle kesinlik kazanır. Kesinlik kazanan başvuru,
coğrafi işaret siciline kayıt edilir.


 





803


 


            
İtirazın incelenmesi sonunda biçim veya kapsamı itibariyle değişikliğe uğramış
talepler yeni değişikliğe uğramış şekliyle ve kapsamı açıkça belirtilerek 9
uncu madde çerçevesinde yeniden yayınlanır ve tescil yayın tarihi itibariyle
kesinlik kazanır. Bu durum coğrafi işaret siciline kayıt edilir.


            
İtirazı uygun görülerek tescil talebi tümden reddedilen başvurunun tescil
talebinin red edildiği Resmi Gazetede yayınlanır ve coğrafi işaret siciline kayıt
edilir.


            
Ücretler, Ödenme Süreleri ve Sonuçları


            
Madde 13 – Yönetmelikte öngörülen, coğrafi işaret tescil başvurusu,
tescili, yayını ve diğer ücretler, başvuru sahibi veya vekili tarafından
ödenir.


            
Yönetmelikte öngörülen ve ödenmesi gereken bütün ücretlerin ödenme zamanı,
Enstitü tarafından başvuru sahibi veya vekiline önceden tebliğ edilir.


            
Herhangi bir ücretin belirtilen süre içinde ödenmemesi halinde başvuru geri
çekilmiş sayılır.


 


BEŞİNCİ
BÖLÜM


İşlem Yetkisi Olan Kişiler ve
Vekiller


 


            
Enstitü Nezdinde İşlem Yapma Yetkisi Olan Kişiler


            
Madde 14 – Türk Patent Enstitüsü nezdinde coğrafi işaret işlemleri için
aşağıdaki kişiler işlem yapabilir:


            
a) Başvuruyu yapan gerçek veya tüzel kişiler,


            
b) Yetkiyi haiz ve 544 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre marka vekilleri
siciline kayıtlı marka vekilleri.


            
Tüzel kişiler, yetkili organları tarafından tayin edilen kişi veya kişilerce
temsil edilir.


            
İkametgahı yurt dışında bulunan kişiler ancak marka vekilleri vasıtasıyla
temsil edilir.


            
Başvuru sahipleri adına Enstitü nezdinde işlem yapmak üzere vekil tayin
edilmesi halinde, tüm işlemler vekil vasıtasıyla yapılır. Vekile yapılan
tebligat asile yapılmış sayılır.


 


İKİNCİ
KISIM


Korumanın Kapsamı, Kullanım


BİRİNCİ
BÖLÜM


Korumanın Kapsamı


            
Korumanın Kapsamı


            
Madde 15 – Coğrafi işaret başvurusu yapma hakkına sahip kişiler ile
tescil edilmiş coğrafi işareti kullanım hakkına sahip kişiler, üçüncü kişiler
tarafından aşağıda sayılanların yapılmasını önleme hakkına sahiptir.


            
a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak kullanımlar veya
tescil kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilen ürünlerle ilgili
olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız olarak ticari amaçlı kullanımı,





804


 


            
b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız
biçimde ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı veya
korunan adın tercümesinin kullanımı veya "stilinde",
"tarzında", "tipinde", "türünde",
"yöntemiyle", "orada üretildiği biçimde" veya benzeri diğer
açıklama veya terimlerle birlikte kullanımı,


            
c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında veya ürünle ilgili
herhangi bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei
konusunda yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer
verilmesi,


            
d) Ürünün menşei konusunda haklı yanıltabilecek biçimde ambalajlanması veya
yanılgı yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması.


            
Koruma Kapsamı Dışı Durumlar


            
Madde 16 – Tescilli coğrafi işaretin içinde ürünün öz adı da yer
alıyorsa, ürünün öz adının kullanımı 15 inci madde kapsamına girmez. (Ek
cümle : 3/11/1995 - 4128/4 md.) Tescili yapılan coğrafi isimler ürünün öz
adı olamaz.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Coğrafi İşaretin Kullanımı ve
Denetimi


            
Tescilli Coğrafi İşaretin Kullanımı


            
Madde 17 – Coğrafi işaretler ancak bu Kanun Hükmünde Kararname
şartlarını karşılayan ürünler üzerinde kullanılır.


            
Coğrafi işaretlerden menşe adları, sicilde belirtilen coğrafi bölgede faaliyet
gösteren üreticiler tarafından, sicilde belirtilen ürünlerin üzerlerinde veya
ambalajlarında, bu ürünlerin sicilde gösterilen kalite, ün ve diğer özellikleri
taşıması koşuluyla ticari olarak kullanılır. Mahreç işaretlerinin kullanımı
için ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az birinin sicilde
belirtilen yöre, alan veya coğrafi bölge sınırları içinde yapılmış olması ve
ürünün sicilde gösterilen kalite, ün ve diğer özellikleri taşıması şartı
aranır.


            
Ticari Markalarla İlişki


            
Madde 18 – Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre tescil için
başvurusu yapılmış bir coğrafi işaret, 15 inci madde hükümlerine giren biçimde
veya aynı ürünle ilgili olarak kullanılmak üzere marka olarak tescil edilmez.


            
Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 15 inci maddesinde belirtilen taleplerin herhangi
bir markanın tescil başvurusu için ileri sürülmesi, korunan coğrafi işaretin
haksız kullanımının Türkiye'de genel olarak bilinmesinden itibaren beş yıl
içinde mümkündür. Aynı taleplerin tescil edilmiş bir markaya karşı ileri
sürülebilmesi korunan coğrafi işaretin haksız kullanımının genel olarak
bilinmesi tarihinin, markanın yayın tarihinden önce olması koşuluyla
tescilinden itibaren beş yıl içinde mümkündür.


            
Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen talepler, ancak tescilinde kötü niyet
olmayan geçerli bir coğrafi işaret için ileri sürülebilir.


            
Birinci fıkra hükmüne aykırı olarak tescili yapılmış markalar hükümsüzdür.


            
Bir markanın tescili için iyi niyetle başvuru yapılmış ve tescil edilmiş ise
veya iyi niyetli kullanım hakkı kazanılmış ise ve tüm bunlar bu Kanun Hükmünde
Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
veya coğrafi işaretin kendi menşe ülkesinde korunmasından önce olmuş





 


805


 


ise
coğrafi işaretin hak sahibine verdiği yetkiler, marka başvurusunun tesciline ve
iyi niyetli kullanımına zarar vermez.


            
Ürünün gerçek niteliği konusunda tüketicide kuşku uyandırabilecek özellikler
taşıyan ve daha önce tescili yapılmış bir ticari markanın menşe adı veya mahreç
işareti olarak tesciline izin verilmez.


            
İyi Niyetli Kullanım


            
Madde 19 – Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasının imzalanma tarihi
olan 15 Nisan 1994 tarihinden önce sürekli olarak en az on yıl süreyle
kullanılmış veya anılan tarihten önce iyi niyetli bir şekilde kullanılmış olan
coğrafi işaretlere 15 inci madde hükümleri uygulanmaz.


            
Herhangi bir işaretin halkı yanıltacak şekilde kullanılmamış olması şartıyla
haleflerinin veya kendisinin adının ticari açıdan iş ilişkilerinde kullanılması
15 inci maddenin ihlali sayılmaz.


            
Ancak 15 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen biçimde sözcük
olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız biçimde ürünün
başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan biçimde kullanımı halinde Enstitü,
her bir işaretin, tüketicinin aldanmasını önleyecek ve üreticiye hakkaniyete
uygun kullanım sağlayacak biçimde düzenlenmesini talep eder. Bu düzenleme
yönetmelikte öngörülen hükümler çerçvesinde yapılır.


            
Kullanımın Denetimi


            
Madde 20 – Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında coğrafi işareti tescil
ettiren, söz konusu ürünün üretimi, işlenmesi veya diğer işlemleri ile uğraşan
kişilerden oluşan ve yasal kuruluş biçimine bakılmaksızın herhangi bir dernek,
birlik veya benzeri örgüt, coğrafi işarete konu olan ürünün üretimi,
pazarlanması, tescilli menşe adı veya mahreç işaretinin kullanım biçimi,
markalanması, ürün üzerinde belirtilmesi, işaretleme veya etiketleme
şekillerini ayrıntılı olarak denetlemek üzere yeterli personel, ekipman ve
diğer olanaklara sahip olacak ve sözkonusu ürünün üretim durumlarını sürekli
kontrol edecektir. Denetim işlemi için konu ile ilgili uzman ve tarafsız kurum
veya kuruluşlarla işbirliği yapılabilir.


            
Denetim işlemlerinin kapsamı ve şekli yönetmelikle belirlenir.


ÜÇÜNCÜ
KISIM


Coğrafi İşaretin Hükümsüzlüğü ve
Korumanın Sona Ermesi


BİRİNCİ
BÖLÜM


Coğrafi İşaretin Hükümsüzlüğü


            
Hükümsüzlük Halleri


            
Madde 21 – Aşağıdaki hallerde tescilli coğrafi işaretin hükümsüz
sayılmasına yetkili mahkeme tarafından karar verilir:


            
a) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 3,5ve 8 inci maddelerinde belirtilen koruma
şartlarına sahip olmadığı ispat edilmişse;


            
b) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddesinde belirtilen hak sahipliğinin
başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse;





806


            



            
c) Bu Kanun Hükmünde
Kararnamenin 20 nci maddesinde belirtilen denetim işlemlerinin yeterince yerine
getirilmediği ispat edilmişse;


            
Coğrafi işaret başvurusunda bulunanın, 7 nci maddeye göre başvuru hakkına sahip
bulunmadığı hakkındaki iddia, ancak, bu maddede belirtilen hak sahipleri
tarafından ileri sürülür.


            
Hükümsüzlük Talebi


            
Madde 22 – Coğrafi işaretin hükümsüzlüğü herkes tarafından istenebilir.


            
Hükümsüzlüğün Etkisi


            
Madde
23 – Coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne karar verilmesi halinde, kararın
sonuçları geçmişe etkili doğar. Bu nedenle, coğrafi işaretin tescili ile hukuki
bakımdan bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan koruma, hükümsüzlük
kapsamında doğmamış sayılır.


            
Coğrafi işaretin hükümsüzlüğünün geriye dönük etkisi, aşağıdaki durumları
etkilemez:


            
a) Coğrafi işaretin hükümsüz sayılmasından önce, coğrafi işaretten doğan
haklara tecavüz sebebiyle verilen kesinleşmiş ve uygulanmış kararlar;


            
b) Coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne karar verilmeden önce yapılmış ve uygulanmış
sözleşmeler. Ancak, hal ve şartlara göre, hakkaniyet düşüncesinin gerekli kıldığı
durumlarda sözleşme uyarınca ödenmiş bedelin kısmen veya tamamen iadesi talep
edilebilir.


            
Bir coğrafi işaretin hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş karar herkese karşı
hüküm doğurur. Enstitü, mahkemenin gönderdiği ilamı sicile işler ve yönetmelikte
öngörülen süre içinde yayın yolu ile ilan eder.


DÖRDÜNCÜ
KISIM


Coğrafi İşaret Hakkına Tecavüz ve
Tecavüz Halinde Davalar


BİRİNCİ
BÖLÜM


Coğrafi İşaretin Tescilinden Doğan
Hakka Tecavüz Durumları


            
Coğrafi İşaret Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller


            
Madde 24 – Tescil edilmiş coğrafi işaretler, bunların kullanım hakkına
sahip olmayan üçüncü kişiler tarafından aşağıda yazılı biçimde kullanımları
coğrafi işaret hakkına tecavüz sayılır:


            
a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak kullanımlar veya
tescil kapsamındaki ürünleri andıran yada çağrıştırabilen ürünlerle ilgili
olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız olarak ticari amaçlı kullanımı, (1)


            
b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız
biçimde ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı veya
korunan adın tercümesinin kullanımı veya "stilinde",
"tarzında", "tipinde", "türünde",
"yöntemiyle", orada üretildiği biçimde veya benzeri diğer açıklama
veya terimlerle birlikte kullanımı,


––––––––––––––––


(1) Bu bent; Anayasa Mahkemesi’nin
12/3/2009 tarihli ve E.: 2009/16, K.: 2009/46 sayılı Kararı ile 555 sayılı
 Kanun Hükmünde Kararnamenin 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
yönünden iptal edimiş olup, Kararın
Resmi Gazete’de yayımlandığı 30/5/2009 tarihinden başlayarak altı ay sonra
yürürlüğe girmesi hüküm altına alınmıştır.


 





807


 


            
c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında veya ürünle ilgili
herhangi bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei
konusunda yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer
verilmesi, (1)


            
d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimde ambalajlanması veya
yanılgı yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması,


            
e) Bu maddenin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yazılı fiillere iştirak veya
yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu
fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,


            
f) Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanına çıkarılan
coğrafi işarete sahip malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını
bildirmekten kaçınmak.


            
Coğrafi işaret başvurusu bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesine göre
yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, coğrafi işarete vaki tecavüzlerden
dolayı hukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir.


            
Madde 24/A – (Ek : 3/11/1995 - 4128/4 md.; Değişik:22/6/2004 – 5194/10md.)


Bu
Kanun Hükmünde Kararname kapsamında;


a)
Coğrafi işaret hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlik bildirimini
gerçeğe aykırı olarak yapanlar, coğrafi işaret koruması olan bir eşya veya
ambalajı üzerine konulmuş coğrafi işaret koruması olduğunu belirten işareti
yetkisi olmadan kaldıranlar, kendisini haksız olarak coğrafi işaret başvurusu
veya coğrafi işaret hakkı sahibi olarak gösterenler hakkında bir yıldan iki
yıla kadar hapis veya ondörtmilyar liradan yirmiyedimilyar liraya kadar ağır
para cezasına veya her ikisine,


b)
Korunan bir coğrafi işaret hakkının sahibi olmadığı, herhangi bir sebeple
coğrafi işaret hakkının hükümsüzlüğü, coğrafi işaret korumasından doğan
hakkının sona ermesi durumlarında, kendisinin veya başkasının imal ettiği veya
satışa çıkardığı eşyaya veya ambalajlarına veya ticarî evrakına veya
ilânlarına, hukuken korunan bir coğrafi işaret hakkı ile ilgili olduğu kanısını
uyandıracak şekilde işaretler koyan veya bu amaçla ilân ve reklamlarda, bu
tarzda yazı, işaret veya ifadeleri kullananlar hakkında iki yıldan dört yıla
kadar hapis cezasına veya yirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya kadar
ağır para cezasına veya her ikisine,


c)
24 üncü maddede yazılı fiillerden birini işleyenler hakkında, iki yıldan dört
yıla kadar hapis cezasına veya yirmiyedimilyar liradan kırkaltımilyar liraya
kadar ağır para cezasına veya her ikisine, ayrıca işyerlerinin bir yıldan az
olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten men edilmelerine,


Hükmolunur.


(a),
(b) ve (c) bentlerinde sayılan suçlar, hizmetlerini yaptıkları sırada bir
işletmenin çalışanları tarafından doğrudan doğruya veya emir üzerine
işlenmişse, çalışanlar ve suçun işlenmesine mâni olmayan işletme sahibi, müdür
veya temsilcisi ve hangi unvan ve sıfatla olursa olsun işletmeyi fiilen yöneten
kişi de aynı surette cezalandırılır. Bir tüzel kişinin işleri yürütülürken, 24
üncü maddede sayılan suçlardan biri işlenirse, tüzel kişi, masraflar ve para
cezasından müteselsilen sorumlu olur. Fiile iştirak edenler hakkında olayın
mahiyetine göre 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 64, 65, 66 ve 67 nci maddeleri
hükümleri uygulanır. Yukarıda sayılan suçlardan dolayı kovuşturma şikâyete
bağlıdır.


Bu
madde hükümlerinin uygulanmasında 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun
344 üncü maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi uygulanmaz. Coğrafi
işaret korunmasından doğan hakları tecavüze uğrayandan başka 24 üncü maddede
sayılanlar dışında kalan


suçlarda Enstitü;
coğrafi işaret hakkı sahibi olarak belirtilmesi gereken kimlik bildiriminin
gerçeğe aykırı olarak yapılması ile korunan bir coğrafi işaret hakkının sahibi
olmadığı veya herhangi bir sebeple coğrafi işaret hakkının hükümsüzlüğü veya
coğrafi işaret korumasından doğan hakkının sona ermesi durumlarında, kendisinin
veya başkasının imal ettiği veya satışa çıkardığı eşyaya


––––––––––––––––


(1) Bu bent; Anayasa Mahkemesi’nin
12/3/2009 tarihli ve E.: 2009/16, K.: 2009/46 sayılı Kararı ile 555
sayılı  Kanun Hükmünde Kararnamenin 24/A maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendi yönünden iptal edimiş olup,
Kararın Resmi Gazete’de yayımlandığı 30/5/2009 tarihinden başlayarak altı ay
sonra yürürlüğe girmesi hüküm altına alınmıştır.


 





 


808


 


veya ambalajlarına
veya ticarî evrakına veya ilânlarına hukuken korunan bir coğrafi işaret hakkı
ile ilgili olduğu kanısını uyandıracak şekilde, işaretler koyma veya bu amaçla
ilan ve reklamlarda bu tarzda yazı, işaret ve ifadelerin kullanılması
durumlarında, 8.3.1950 tarihli ve 5590 sayılı Kanun veya 17.7.1964 tarihli ve
507 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve tüketici dernekleri de şikâyet hakkına
sahiptir. Şikâyetin fiil ve failden haberdar olma tarihinden itibaren iki yıl
içinde yapılması gerekir.


Bu kapsamdaki suçlarla ilgili
şikâyet, acele işlerden sayılır. Coğrafi işaret hakkı başvurusu veya coğrafi
işaret korumasından doğan haklara tecavüz dolayısıyla üretilmesi cezayı
gerektiren eşya ile bu eşyaları üretmeye yarayan araç, gereç, cihaz, makine
gibi vasıtaların zapt edilmesi veya el konulması veya yok edilmesinde, 765
sayılı Türk Ceza Kanununun 36 ncı maddesi hükmü ile 1412 sayılı Ceza
Muhakemeleri Usulü Kanununun ilgili hükümleri
uygulanır.            



 


İKİNCİ
BÖLÜM


Hukuk Davaları


Coğrafi
İşaret Sahibinin Talepleri ve Hukuk Davalarında Yetkili Mahkeme


            
Madde 25 – Coğrafi işaretten doğan hakları tecavüze uğrayan coğrafi
işaret hakkı sahibi, mahkemeden özellikle aşağıdaki taleplerde bulunabilir:


            
a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tesbiti talebi;


            
b) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz fiillerinin durdurulması ve
önlenmesi talebi;


            
c) Tecavüzün giderilmesi ve maddi zararın tazmini talebi;


            
d) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya pazarlanan
ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara el konulması
talebi;


            
e) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin
alınması, özellikle bu maddenin (c) bendine göre el konulan ürünlerin ve
araçların şekillerinin değiştirilmesi veya coğrafi işaretten doğan haklara
tecavüzün önlenmesi için, kaçınılmaz ise, imhası talebi;


            
f) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme
kararının, masrafları tecavüz eden tarafından karşılanarak, ilgililere tebliğ
edilmesi ve kamuya ilan yoluyla duyurulması talebi.


            
Tedbirler konusunda mahkeme, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun ihtiyati
tedbirler hakkındaki hükümlerine göre karar verir.


            
Coğrafi işaret hakkı sahibi tarafından, üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk
davalarında yetkili mahkeme, coğrafi işaretin ilgili olduğu yer mahkemeleri
veya davacının ikametgahının olduğu veya suçun işlendiği veya tecavüz fiilinin
etkilerinin görüldüğü yerdeki mahkemedir.


            
Davacının Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olmaması halinde, yetkili mahkeme,
sicilde kayıtlı vekilin iş yerinin bulunduğu yerdeki ve eğer vekillik kaydı
silinmiş ise, Enstitü merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemedir.


            
Üçüncü kişiler tarafından coğrafi işaret başvurusu veya coğrafi işaret belgesi
sahibi aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, davalının ikametgahının
bulunduğu yerdeki mahkemedir. Coğrafi işaret başvurusu veya coğrafi işaret
hakkı sahibinin Türkiye'de ikamet etmemesi halinde, bu maddenin üçüncü fıkrası
hükmü uygulanır.


            
Birden fazla mahkemenin yetkili olduğu durumda, yetkili mahkeme, ilk davanın
açıldığı mahkemedir.


            
Tazminat


            
Madde 26 – 25 inci maddede sayılan fiilleri işleyen kusurlu kişiler
coğrafi işaret hakkı sahibinin zararını tazmin etmekle yükümlüdür.


            
Tecavüzü Kanıtlayan Belgeler


            
Madde 27 – Coğrafi işaret hakkı sahibinin, coğrafi işaretin haksız
kullanımı sonucunda uğramış olduğu zarar miktarının belirlenmesi için tazminat
yükümlüsünden coğrafi işaretin kullanılması ile ilgili belgeleri vermesini
talep etme hakkı vardır.


 





809


 


 


Tazminat İstenmeyecek Kişiler


Madde 28 – Coğrafi işaret hakkı sahibi; sebep
olduğu zarardan dolayı, coğrafi işaret hakkı sahibine tazminat ödemiş olan kişi
tarafından, el konulmaması nedeniyle piyasaya sürülmüş ürünleri kullanan kişilere
karşı, Kanun Hükmünde Kararnamenin bu bölümünde yer alan davaları açamaz.


Zamanaşımı


Madde 29 – Coğrafi işaret haklarına
tecavüzden doğan, özel hukuka ilişkin taleplerde, zamanaşımı süresi için,
Borçlar Kanunu'nun, zaman aşımına ilişkin hükümleri uygulanır.


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


İhtisas
Mahkemeleri


Görevli ve Yetkili Mahkeme


Madde 30 –(Değişik:22/6/2004 –
5194/11 md.)


Bu
Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen davalarda, görevli mahkeme ihtisas
mahkemeleridir. Bu mahkemeler tek hâkimli olarak görev yaparlar. Asliye hukuk
ve asliye ceza mahkemelerinden hangilerinin ihtisas mahkemesi olarak
görevlendirileceği ve bu mahkemelerin yargı çevresini, Adalet Bakanlığının
teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu belirler.


Enstitünün
bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre aldığı bütün kararlara karşı
açılacak davalarda ve Enstitünün kararlarından zarar gören üçüncü kişilerin
Enstitü aleyhine açacakları davalarda görevli ve yetkili mahkeme, bu maddenin
birinci fıkrasında belirtilen mahkemelerden Ankara ihtisas mahkemeleridir.


Hükmün İlanı


Madde 31 – Dava sonucunda haklı çıkan taraf,
haklı bir sebebin veya menfaatının bulunması halinde, masrafları karşı tarafa
ait olmak üzere, kesinleşmiş kararın günlük gazete, yerel gazete veya benzeri
vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesini talep etmek hakkına
sahiptir.


İlanın şekli ve kapsamı kararda
tesbit edilir. İlan hakkı, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içinde talep
edilmezse düşer.


DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM


Özel
Hükümler


Coğrafi
İşaretten Doğan Haklara Tecavüzün Mevcut Olmadığı Hakkında Dava ve Şartları


Madde 32 – Menfaatı olan herkesin, dava
açarak fiillerinin coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz teşkil etmediğine
karar verilmesini talep etme hakkı vardır.


Delillerin Tesbiti (1)


Madde 33 – Coğrafi işaretten doğan hakları
ileri sürmeye yetkili olan kişilerin, bu haklara tecavüz sayılabilecek
olayların tesbitini mahkemeden isteme hakkı vardır.


 


 


 


–––––––––––––––


(1)  Bu madde
başlığı “Delillerin Tesbiti Davası” iken, 22/6/2004 tarihli ve 5194 sayılı
Kanunun 18 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.





810


 


            
İhtiyati Tedbir Talebi


            
Madde 34 – Bu Kanun Hükmünde Kararnamede öngörülen türde dava açan veya
açacak olan kişilerin, davanın etkinliğini temin etmek üzere ihtiyati tedbire
karar verilmesini talep etme hakkı vardır.


            
İhtiyati tedbir talebi, dava açılmadan önce veya dava ile birlikte veya daha
sonra yapılabilir. İhtiyati tedbir talebi, davadan ayrı olarak incelenir.


            
İhtiyati Tedbirin Niteliği


            
Madde 35 – İhtiyati tedbirler, verilecek hükmün etkinliğini tamamen
sağlayacak nitelikte olmalı ve özellikle aşağıda belirtilen tedbirleri
kapsamalıdır:


            
a) Davacının coğrafi işaretten doğan haklarına tecavüz teşkil eden fiillerin
durdurulması;


            
b) Coğrafi işaretten doğan haklara tecavüz edilerek üretilen, pazarlanan veya
ithal edilen şeylere veya Coğrafi işarete konu ürünün üretiminde kullanılan
vasıtalara, Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge
gibi alanlar dahil, bulundukları her yerde el konulması ve bunların muhafazası,



            
c) Herhangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesi.


            
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Hükümlerinin Uygulanması


            
Madde
36 – Tesbit talepleri ve ihtiyati tedbirlerle ilgili diğer hususlarda Hukuk
Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. (1)


            
Gümrüklerde El Koyma


            
Madde 37 – Aynının üretilmesi hak sahibinin yetkilerine tecavüz
oluşturması nedeniyle cezayı gerektiren taklit mallara, ithalat veya ihracaat
sırasında hak sahibinin talebi üzerine, gümrük idareleri tarafından ihtiyati
tedbir niteliğinde el konulabilir.


            
El koyma ile ilgili uygulama bu konuda çıkarılacak mevzuatta düzenlenir.


            
Gümrük İdarelerindeki tedbir, el koyma kararının tebliğinden itibaren on gün
içinde esas hakkında ihtisas mahkemesinde dava açılmaz veya mahkemeden tedbir
niteliğinde karar alınmazsa idarenin el koyma kararı ortadan kalkar.


GEÇİCİ
MADDELER


            
İhtisas Mahkemeleri Kuruluncaya Kadar Asliye Ticaret ve Asliye Ceza
Mahkemelerinin Görevlendirileceği


            
Geçici Madde 1 – Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin uygulanması bakımından,
İhtisas Mahkemeleri kuruluncaya kadar, bu Kanun Hükmünde Kararnamede sözü
edilen davalar için, asliye ticaret ve asliye ceza mahkemelerinin hangilerinin
ihtisas mahkemesi olarak görevlendirileceği ve bu mahkemelerin yargı çevresi
Adalet Bakanlığı'nın teklifi üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu
tarafından belirlenir.


            
Yürürlük


            
Madde 38 – Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


            
Yürütme


            
Madde 39 – Bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerini Bakanlar Kurulu
yürütür.


 


 


––––––––––––––––––


(1)   
Bu maddede geçen  “Tesbit davaları“ ibaresi, 22/6/2004 tarihli ve 5194
sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle ”Tesbit talepleri” şeklinde değiştirilmiş ve
metne işlenmiştir.


 





810-1


 


 


555
SAYILI KHK’YE EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE
GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 


 
Kanun                                                                                                                        
Yürürlüğe


    
No.                              
Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler                     
giriş tarihi


________
__________________________________________________________ ___________


    
4128                                                          
—                                                            
7/11/1995


    
5194                                                    
9,24/A,30,33,36 
               
                      
    26/6/2004


    
5805                                                             
9                                                          
23/10/2008