Buğday İhracatının Murakabesine Dair Nizamname

BUĞDAY
İHRACATININ MURAKABESİNE DAİR


NİZAMNAME


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi       : 19/1/1940        No     : 2/12698


Dayandığı
Kanunun Tarihi                    : 10/6/1930        No     : 1705


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi  : 29/1/1940        No     : 4419


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi             : 3                      Cildi : 21      Sayfa  :
284


 


FASIL: I


Umumi hükümler


 


Madde
1 – Türkiye'den
ihraç olunacak buğdaylar, Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabesi ve
Korunması hakkındaki 1705 numaralı Kanun ile buna ek olan 3018 numaralı kanun
mucibince işbu Nizamname hükümleri dairesinde kontrola tabidir.


 


Madde 2 – Aşağıda
yazılı hallerde ihraç edilecek buğdaylar bu Nizamname hükümlerine tabi tutulmaz
:


A)
Gayrisafi beş kiloya kadar gönderilecek nümuneler,


B)
Türkiye'nin şark ve cenubunda hemhudut olduğu memleketlere karadan yapılacak
ihracat ile Ticaret Vekaleti kontrolörü bulunmayan yerlerden hemhudut
memleketlere ve Adalar Denizindeki bütün adalara, Girit ve Kıbrıs dahil olmak
üzere sair Türk sahillerine mücavir adalara otuz tona kadar ihraç edilecek
buğdaylar,


C)
Yolcu beraberinde yüz kiloya kadar götürülecek buğdaylar.


 


Madde
3 – Bu
Nizamname hükümleri dairesinde yapılacak kontrol işleri Ticaret Vekaleti
tarafından görülür.


 


Madde
4 – Buğday
kontrolu, aşağıda yazılı merkezlerde yapılır:


Samsun,
İstanbul, Bandırma, Tekirdağ, İzmir, Antalya, Mersin, İskenderun.


Ticaret
Vekaleti, göreceği lüzum üzerine, muvakkat buğday kontrol merkezleri ihdas
edebilir.


Bu
muvakkat kontrol merkezlerinde, işe başlama zamanı, Ticaret Vekaleti
tarafından, on beş gün evvel Ankara'da Resmi Gazete ve diğer bir gazete ile,
mahallinde de münasip surette ilan edilir. Bu merkezlerde işe nihayet
verileceği zaman, bir ay evvel keyfiyet Ticaret Vekaletince aynı surette ilan
olunur.


Harcırah
ve masarifi ihracatçı tarafından verilmek şartiyle ve Ticaret Vekaletince imkan
görüldüğü takdirde, talep vukuunda, ihraç merkezi olmıyan yerlere, yakın
iskelelerden, buğday kontrolu için memur gönderilebilir.


 


Madde
5 – Buğdayın
hususi ve umumi depolarda, temizleme yerlerinde ve mümkün oldukça demiryolu ve
gemi ambarlarında rutubetten müteessir olacak şartlar altında ve koku neşredici
veya ambalajları kirletici maddelerle bir arada bulundurulmaması ve fena koku
sinmiş ve kirli vagon ve mavnalara konulmaması lazımdır.


 


Madde
6 – İhracata
mahsus buğdayların temizlendiği ve muhafaza edildiği fabrika, depo, ambar ve
siloların haiz olması lazım gelen sıhhi ve teknik şartlar, İktisat, Ziraat ve
İçtimai Muavenet ve Ticaret Vekaletlerince müştereken yapılacak bir Talimatname
ile tayin olunur.


 


FASIL: II


Kontrol edilecek hususlar


 


Madde
7 – Türkiye'den
ihraç olunacak buğdaylar, küfsüz ve yabancı kokudan âri olacak ve veznen %
yarımdan fazla filizli tane ihtiva etmiyecektir.


 


Madde
8 – Buğdaya
karışık bulunan, çavdardan başka, bilümum maddeler "Yabancı maddeler"
sayılır. Bunların dört milimetre murabbalık delikleri havi elekten geçenlerine
"İnce yabancı maddeler" ve bu eleğin üstünde kalanlarına "Kalın
yabancı maddeler" denir.


 


Madde
9 – Buğdaylar
sert, yumuşak, mikset (Karışık) ve yemlik buğday namlariyle dört sınıfa ve
sert, yumuşak ve mikset buğdaylar da "No: 1", "No: 2" ve
"No: 3" namiyle üçer dereceye ayrılarak ihraç edilir.


Maktaları
zücaci olan buğdaylar sert, unlu ve beyaz olanlar ise yumuşaktır.


Her
sınıf ve derece buğdayın haiz olması lazım gelen asgari vasıflar ilişik tabloda
gösterilmiştir. Bu tabloda yazılı yabancı maddeler arasında bulunan pelemir,
delice gibi zararlı tohumlarla içi sürmeli gibi hastalıklı tanelerin her derece
için, mecmuu cetvelde yazılı en yüksek miktarı geçmemek üzere nispetleri mahsul
vaziyeti göz önüne alınarak her mahsul yılında bir defadan fazla olmamak üzere
Ticaret Vekaletince tesbit ve tatbika başlanmadan on beş gün evvel ilan olunur.


 


Madde
10 – Sert, yumuşak ve mikset buğdayların üç numaralı
derecelerinde bulunabilecek azami çavdar yüzdesinin biri ve yemlik buğdaylarda
beşi arpa olabilir.


Mukavelenamesinde
o yolda sarahat bulunmak şartiyle sert, yumuşak ve mikset buğdayların üç numaralı derecelerinde
"Delice" ve yemlik buğday sınıfına "Çavdar" ve "Delice" 9 uncu maddede yazılı
nispetlerden fazla bulunabilir. Bu takdirde kontrol vesikasına bu yolda
meşruhat verilir. Şu kadar ki delice nispeti hiç bir veçhiyle yüzde yediyi
aşamaz.


 


Madde
11 – İhraç edilecek buğdaylar dökme veya çuvallı olarak
sevkedilir.


Çuvallar
buğdayın ağırlığına dayanabilecek metanette, deliksiz ve dikişleri sağlam
olacaktır.


 


FASIL: III


Kontrolun şekli ve icrası sureti


 


Madde 12 – Buğday ihracatçısı veya mümessili
Ticaret Vekaleti İhracat Kontrolörlüğüne bir
beyanname vererek ihraç edeceği malın kontrolunu ister. Bu beyannameler Ticaret Vekaletince tesbit edilecek formüle göre tanzim
olunur ve tahmilden 24 saat evvel verilmesi mecburidir. Nümune alınması
bittikten sonra 24 saat içinde kontrolün ikmali ve vesikanın verilmesi icap eder.


 


Madde
13 – 30 tona kadar olan partiler için beş ve daha fazlası
için de on kiloluk ikişer nümune alınır ve nümuneleri muhtevi torbalar, kontrol
memuru ile ihracatçı veya mümessili tarafından müştereken mühürlenir.


İhracatçı
veya yazı ile göstereceği mümessili, nümune alınırken hazır bulunmağa
mecburdur.


Nümunelerin
alınış tarzı ve rutubet derecesinin tesbit şekli ve bu işte kullanılacak
aletlerin vasıfları, Ticaret Vekaletince tesbit olunur.


 


Madde
14 – İhraç olunacak buğdayların nümunesini almak üzere
Ticaret Vekaleti İhracat Kontrolörü malın başına gelerek işe başladığını yazı
ile bildirmeden mahalli Gümrük İdarelerince buğdayların tahmiline müsaade
olunmaz.


Gümrük
İdareleri ve memurları yüklenen buğdayların nümunelerinin alınmasında ve
muhafazasında, vakı olacak talebi üzerine, ihracat kontrolörüne yardım ile
mükelleftirler.


 


Madde
15 – Kontrol, alınan nümuneler üzerinde yapılır. Kontrol
memuru, 13 üncü madde mucibince aldığı nümunelerden birini açarak muayene ve
icabına göre tetkik ve tahlil ettikten sonra, muayene neticesini mutazammın bir
rapor tanzim eder. Bu rapora göre :


a)
Buğdayların, beyannamesinde yazılı sınıf ve dereceye ait vasıfları haiz
bulunduğu görülürse, ihracatçısına bir kontrol vesikası verilir.


b)
Buğdayların, beyannamesinde yazılı dereceden, sınıf nazarı itibara
alınmaksızın, yüksek vasıflarda olduğu görülürse, ihracatçısına, muayene raporu
ile tesbit edilmiş olan sınıf ve dereceden bir kontrol vesikası verilir.


c)
Buğdayların, beyannamesinde yazılı dereceden, sınıf nazarı itibara
alınmaksızın, bir derece aşağı vasıflarda olduğu, veya üçüncü derece olarak
beyan edildiği halde yemlik buğday vasıflarında zuhur ettiği, veyahut yemlik
buğday olarak beyan edildiği halde bu cinse ait vasıflardan en çok yüzde
yirmiye kadar aşağı vasıflarda olduğu görülürse ve mal sahibinin muayene
raporuna bir itirazı olmazsa, keyfiyet muayene raporunun altına yazılarak
ihracatçı veya mümessili tarafından imza edilir ve mal sahibine mezkür rapor
ile tesbit edilmiş olan vasıflara göre bir kontrol vesikası verilir.


İhracatçı
veya mümessili, muayene raporuna itiraz ettiği takdirde itirazı neden ibaretse
muayene raporunun arkasına yazarak imzalar ve bu takdirde 13 üncü madde
mucibince alınan nümunelerden açılmamış olanı ile itirazlı muayene raporu, 24
üncü maddede yazılı heyet tarafından tetkik edilir. Heyet, bu husustaki
kararını, mucip sebepleriyle, sarih olarak, rapora yazılmış olan itirazın
altına yazıp imzalar. Mezkür karar, ihracatçı veya mümessili tarafından ileri
sürülen itirazı haklı gösterdiği takdirde, kontrol vesikası, karara göre
taayyün eden vasıflar üzerinden verilir.


Bu
fıkrada yazılı olan ahvalde zabıt varakası tanzim olunmaz.


ç)
Buğdayların, beyannamede yazılı derecesi ile muayene raporunda tesbit edilen
vasıfları arasında, c fıkrasında yazılı toleranslardan fazla bir fark
görülürse, kontrol memuru tarafından 22 nci madde hükümlerine tevfikan,
ihracatçı veya mümessilinin huzuriyle zabıt varakası tanzim olunur.


Bu
kabil ahvalde, ihracatçı veya mümessilinin muayene raporu münderecatına bir
itirazı yoksa, zabıt varakasının ziri kontrol memuru ile birlikte ihracatçı
veya mümessili tarafından imza edilir ve bu takdirde 4 üncü fasılda yazılı
hükümler dahilinde takibatta bulunulmakla beraber, mal sahibine, muayene raporu
ile tesbit edilmiş olan vasıflara göre kontrol vesikası verilir. İhracatçı veya
mümessili muayene raporuna itiraz ettiği takdirde, itirazı neden ibaretse zabıt
varakasının altına yazarak imzalar ve bu takdirde kontrol vesikasının verilmesi
24 üncü maddede yazılı heyetçe karar ittihazına kadar tehir olunur.


 


Madde
16 – İhraç edilen buğdayların, 15 inci maddede yazılı
muayene raporuna göre, yemlik buğdayların vasıflarından yüzde yirmiden daha
aşağı vasıflarda olduğu görülür ve bu husus ihracatçı veya mümessili tarafından
zabıt varakasının altına yazılarak imza edilmek suretiyle kabul olunur veya
itirazı halinde bu itiraz, 24 üncü maddede yazılı heyet tarafından varit
görülmez ise, malın vasıflarını gösterir meşruhatı havi bir kontrol vesikası
verilip, takibatta bulunulmakla beraber, keyfiyet, malın, namına yüklendiği
alıcının adresi ile birlikte, Ticaret Vekaletine bildirilir. Ticaret Vekaleti,
alıcı ile satıcı arasında bu yüzden çıkacak ihtilafın
tetkikinde kullanılmak üzere, hadiseyi vesikalariyle, alıcı tacirin bulunduğu
memleketteki Türkiye Ticaret Ataşeliğine ve Ataşe olmayan yerlerde Türkiye
Konsolosluğuna bildirir.


 


Madde
17 – İhraç edilecek buğdaylar için, kontrol vesikası ibraz
edilmedikçe, menşe şahadetnamesi verilemez. Menşe şahadetnamelerine, kontrol
vesikasında yazılı sınıf ve derece kayıtları derc ve bulunduğu takdirde, diğer
meşruhat da ilave olunur.


 


Madde
18 – Kontroldan sonra buğdayların kısmen veya tamamen
ihracından sarfınazar eden ihracatçı kontrol vesikasını derhal ihracat
kontrolörüne iade ile mükelleftir. Ancak, ihracatçı buğdayını kısmen ihraçtan
sarfınazar etmiş bulunduğu takdirde mütebaki mal için kendisine yeni bir
kontrol vesikası verilir.


 


Madde
19 – İhracat kontrolörleri, ihraca mahsus buğdayların
bulunduğu depoları, ambarları, siloları ve bunlarda bulunan buğdayları, her
zaman kontrol edebilirler.


 


Madde
20 – Gümrükten geçmiş olduğu halde henüz Türkiye hudutları
içinde bulunan malları, Ticaret Vekaleti göreceği lüzum üzerine tekrar muayene
ettirebilir.


 


Madde
21 – Alınan nümuneler, ait oldukları parti hakkında bir
ihtilaf çıkmadığı takdirde 3 ay müddetle, ihtilaf vukuunda, ihtilafın halline
kadar kontrol memurluğu dairesinde saklanır.


İhracatçı,
bu müddetin hitamından itibaren bir hafta içinde müracaat ederek kendisine ait
nümuneleri alabilir.


 


FASIL: IV


Nizamname hükümlerine muhalif hareketler


 


Madde
22 – Kontrol esnasında bu nizamname hükümlerine aykırı bir
hal görülecek olursa keyfiyet Ticaret
Vekaleti İhracat Kontrolörü tarafından tanzim olunacak zabıt varakasiyle tesbit
olunur. Zabıt varakası dört nüsha olmak üzere kaleme alınır.


Buğday
ihracatçısı veya mümessili, mündericatına itirazı olmadığı takdirde, zabıt
varakasını derhal imzalamağa mecbur olduğu gibi, itirazı varsa bunun neden
ibaret olduğunu zabıt varakasının hususi hanesine derhal yazıp imzalamağa
mecburdur.


Zabıt
varakalarının bir nüshası alakadar ihracatçı veya mümessiline verilir. Diğer
nüshaları İhracat Kontrolörlüğünde muhafaza edilir.


 


Madde
23 – İhracatçı veya mümessili tarafından, kontrol
neticesine itiraz vuku bulduğu takdirde, ihtilafın mevzuu, kontrol memurunun
müracaatı üzerine, 48 saat zarfında, 24 üncü maddede yazılı heyet tarafından,
kontrol memuru ile alakadar ihracatçı veya mümessili hazır bulunduğu halde
tetkik olunur.


 


Madde
24 – İhracatçı veya mümessilinin, kontrol neticesine vakı
olacak itirazlarını tetkik etmek ve karara bağlamak üzere, aşağıda gösterilen
şekilde bir heyet teşkil olunur:


A)
Mahalli ticaret odası tarafından bir sene müddetle intihap olunacak ve intihabı
Ticaret Vekaletince tasdik edilecek, buğdaydan anlar bir zat ve bunun hazır
bulunmadığı zaman heyete girmek üzere aynı surette seçilecek yedeği,


B)
Borsa bulunan yerlerde borsa komiseri, borsa bulunmıyan yerlerde ticaret ve
sanayi odası başkatibi, yedek olarak vekilleri,


C)
Ticaret Vekaletince, bir sene müddetle seçilecek, buğdaydan anlar bir zat ve
bunun hazır bulunmadığı zaman heyete girmek üzere aynı suretle seçilecek
yedeği,


Ticaret
Odası bulunmıyan yerlerde, A fıkrasında gösterilen aza doğrudan doğruya Ticaret
Vekaletince seçileceği gibi, ne borsa ne de ticaret odası bulunmıyan yerlerde B
fıkrasında yazılı aza yerine, gümrük idaresinin bu işe ayıracağı memuru veya
icabında bunların yedekleri heyete dahil olurlar.


Aza
,ihtilaf çıkan parti ihracatçısının usul ve furuundan veya dördüncü dereceye
kadar civar hısımlarından olduğu veya müstahdemi bulunduğu takdirde, heyete
iştirak edemez.


 


Madde
25 – Heyet,13 üncü madde mucibince alınmış olan
nümunelerden açılmamış olanını tetkik ve icabında tahlil ederek, ihtilaf mevzuu
hakkındaki kanaatlerine müstenit kararlarını mucip sebepleriyle, sarih olarak,
vaziyete göre, muayene raporuna yazılmış olan itirazların altına veya zabıt
varakasının hususi hanesine yazıp imzalar.


 


Madde
26 – Heyetin tetkik neticesinde vereceği karar, ihracatçı
veya mümessili tarafından ileri sürülen itirazı haklı gösterdiği takdirde
ihracatçısına karara göre taayyün eden dereceden bir kontrol vesikası verilir
ve bu takdirde zabıt varakasının, heyetin kararını da ihtiva eden bir nüshası,
malumat olmak üzere Ticaret Vekaletine gönderilir.


 


Madde
27 – Zabıt varakasına buğday ihracatçısı veya mümessili
tarafından bir güna itiraz vakı olmadığı veya itiraz edilip de 24 üncü madde
mucibince teşkil olunan heyetçe yapılan tetkikat neticesinde nizamname
hükümlerine aykırı bir hareket vukua getirildiği tespit edilmiş olduğu takdirde
vaziyete göre 15 veya 16 ncı maddeler mucibince hareket olunmakla beraber zabıt varakasının bir nüshası takibat icra
olunmak üzere Cumhuriyet Müddeiumumiliğine tevdi olunur ve bir nüshası da
Ticaret Vekaletine gönderilir.


İhracat kontrolörleri tanzim ettikleri zabıt
varakalarının birer nüshasını muhafaza ederler.


 


Madde
28 – Vasıfları, tasnifi veya ambalajları itibariyle bu
Nizamnamenin 7, 9 ila 11, 15 ve 16 ncı maddeleri hükümlerine uymıyan buğdayları
kontrola arz edenlerle 6, 13, 18 inci maddeleriyle 22 nci maddesinin 2 nci
fıkrası hükümlerine muhalif harekette bulunanlar hakkında 3018 numaralı kanunun
8 inci maddesi mucibince ve bunun haricinde kalan hallerde veya suiniyet sabit
olan vaziyetlerde 1705 numaralı kanuna göre takibat yapılır.


 


Madde
29 – Memleket içinde ve dışında harb hali, seferberlik ve
seferberliğe hazırlık veya tabii afetler gibi mücbir sebepler altında bu
Nizamnamede yazılı tolerans miktarları Ticaret Vekaletince iki misline kadar
artırılabilir.


 


Madde
30 – 1705 ve 3018 numaralı kanunlara göre hazırlanmış ve
Devlet Şurasınca görülmüş olan bu Nizamname
hükümleri 15 Temmuz 1940 tarihinden itibaren yürümeğe başlar.


 


Madde
31 – Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti
yürütür.





 





Aynı
Sınıftan

Sınıf
ve Dereceler



Yabancı Maddeler Olmayan Tane Azami
%



(Azami)
Mecmuu
%



İacesi Tane

%



Azami
%



Azami
%



Bit
Yenikli Çavdar (Asgari) Derecesi Klogram




Azami
Rutubet %






Sert



No:
1



10



2



1



1/8



2



76



13






 



No:
2



15



3



1,5



1



5



74



14






 



No:
3



20



4



1,5



3



8



72



15






 






Yumuşak



No:
1



10



2



1



1/8



2



77



13






 



No:
2



15



3



1,5



1



7



75



14






 



No:
3



20



4



1,5



3



12



73



15






 






Miksed



No:
1



–



2



1



1



5



76



13






 



No:
2



–



3



1,5



2



8



73



14






 



No:
3



–



4



1,5



3



12



71



15






Yemlik



Buğday



–



5



1,5



4



20



–



15