Biyolojik İzleme Tebliği

BİYOLOJİK İZLEME TEBLİĞİ

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve
Tanımlar

Amaç

MADDE 1
– (1) Bu Tebliğin amacı; yerüstü sularında biyolojik kalite
bileşenlerinin

izlenmesine ilişkin
usul ve esasları belirleyerek biyolojik izleme çalışmalarında
standardizasyonu sağlamaktır.

Kapsam

MADDE 2
– (1) Bu Tebliğ, biyolojik izleme çalışmalarında kullanılmak
üzere, her bir biyolojik kalite bileşeni için biyolojik örnekleme
noktalarının/alanlarının, örnekleme dönemlerinin ve izleme sıklıklarının,
örnekleme metodolojisinin ve kullanılan ekipmanın belirlenmesi, numunelerin
taşınması, muhafazası, örneklerin analizi ve teşhisine ilişkin hususları
kapsar.

Dayanak

MADDE 3
– (1) Bu Tebliğ, 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 410 uncu ve 421 inci maddeleri ile 11/2/2014 tarihli ve
28910 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yüzeysel Sular ve Yeraltı Sularının
İzlenmesine Dair Yönetmeliğin 23 üncü maddesinin onuncu fıkrasına
dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4
– (1) Bu Tebliğde geçen;

a) Absorbans: Bir
ışının absorblayıcı ortamdan geçmeden önceki şiddetinin geçtikten sonraki
şiddetine oranını,

b) Alg: Sucul ve
yarı sucul habitatlarda bulunan ve klorofil a içeren fotoototrof organizma
gruplarını,

c) Bakanlık:
Tarım ve Orman Bakanlığını,

ç) Batiskop: Su
altı görüntüleme aparatını,

d) Bentik bölge:
Kıyıdan başlayarak denizlerin ve göllerin en derin yerlerine kadar olan dip
bölgesini,

e) Bentik
makroomurgasız: 0,5 milimetre göz aralığındaki elekte kalan, büyük, çıplak
gözle görülebilen canlıları,

f) Biyohacim:
Belirli bir birim alanda veya hacimde belli bir zamanda elde edilen toplam
organik canlı madde hacmini,

g) Biyokütle:
Belirli bir birim alanda veya hacimde belli bir zamanda elde edilen toplam
organik canlı madde kütlesini,

ğ) Biyolojik
izleme: Su kütlesinin genel durumunun belirlenmesi maksadıyla suda yaşayan
canlıların periyodik olarak örneklemesini ve analizini,

h) Biyolojik
kalite bileşeni: Biyolojik izleme kapsamında örneklenmesi gereken bentik
makroomurgasız, fitoplankton, fitobentoz (diyatome), balık, sucul makrofit,
makroalg ve angiosperm canlı gruplarının her birini,

ı) Biyota: Bir
bölgede yaşayan canlıların bütününü,

i) Dioik tür:
Erkek ve dişi çiçekleri farklı bitkiler üzerinde bulunan türleri,

j) Diyatome:
Silikattan yapılmış hücre duvarına sahip tek hücreli veya koloni oluşturan
mikroskobik ökaryotik algleri,

k) Emergent: Yarısı
su altında, yarısı su üstünde olan yarı-batık sucul bitkileri,

l) Eşey:
Cinsiyeti,

m) Feofitin:
Magnezyum içermeyen klorofil a ve b’yi,

n) Fiksasyon:
Organizmanın doğal durumuna en yakın şekilde muhafaza edilerek dış
etkenlere dirençli hale getirilmesini,

o) Fiksatif:
Biyolojik materyalin muhafazası veya stabilizasyonu için kullanılan
kimyasal maddeleri,

ö) Fitobentoz:
Mikroskobik tek hücreli canlılardan 2 metreden uzun sucul makrofitlere
kadar tüm fototrofik bentik organizmaları,

p) Fitoplankton:
Sucul ortamlarda suda asılı kalan, aktif yüzme kabiliyetine sahip olmayan
fotosentetik canlıları,

r) Geçiş suları:
Nehir ağızları civarında bulunan, kıyı sularına yakın olmaları ve aynı
zamanda tatlı su akıntılarından önemli ölçüde etkilenmeleri sebebiyle kısmen
tuzlu olma özelliğine sahip yer üstü su kütlelerini,

s) Gözetimsel
izleme: Su kütleleri üzerinde tabii şartlardan ve insan faaliyetlerinden
kaynaklanan uzun vadeli değişikliklerin değerlendirilmesi maksadıyla
yapılan izlemeyi,

ş) Helofit:
Kökleri su altındaki çamur tabanında, yapraklarının çoğu ile çiçekleri su
yüzeyinin üzerinde bulunan, kıyı bölgesindeki bitkileri,

t) Hidrofit: Su
yüzeyinin hemen altında ya da su yüzeyinde serbest yüzen ya da kökleri su
tabanındaki toprakta bulunmakla birlikte, yaprakları su yüzeyinde yüzen
sucul bitkileri,

u) İzleme
programı: İzleme noktaları, izlenecek parametreler, operasyonel, gözetimsel
gibi izleme tipleri izleme yapan kurumlar ve izleme sıklıklarının yer
aldığı programı,

ü) Kalitatif
örnekleme: Örnekleme alanında bulunan canlıları nitelik olarak belirlemeye
yönelik örneklemeyi,

v) Kantitatif
örnekleme: Örnekleme alanında bulunan canlılara ait bolluk, biyokütle gibi
değerlendirmelerin yapılması amacıyla gerçekleştirilen örneklemeyi,

y) Kıyı suları:
Türkiye kıyılarının en dış uç noktalarından çizilen düz esas hattan
itibaren deniz tarafına doğru bir deniz mili (1852 metre) mesafeye kadar
uzanan suları ve bunların deniz tabanı ve altını,

z) Klorofil a:
Alglerde ve fitoplanktonda tüm taksonomik gruplarda bulunan fotosentetik
pigmenti,

aa) Kompozit
örnek: Su kütlesini temsil edecek şekilde yüzey ve sediment arasında kalan
su kolonu boyunca dikey olarak alınan veya farklı
derinliklerden/noktalardan alınarak birleştirilen örneği,

bb) Kuadrat:
Örnekleme çalışmalarında kullanılan taşınabilir metal ya da plastikten
yapılmış kare şeklindeki çerçeveyi,

cc) Laboratuvar:
Biyolojik örneklerin analiz ve teşhislerinin yapılabilmesi için gerekli
personel ve donanım alt yapısına sahip laboratuvarları,

çç) Lentik bölge:
Durgun su bölgesini,

dd) Litoral
bölge: Kıyı çizgisinden itibaren başlayıp su bitkilerinin ortadan kalktığı
yere kadar olan ışıklı kıyı bölgesini,

ee) Makroalg:
Gerçek kök, gövde ve yaprak yapısına sahip olmayan bitki benzeri talluslu
canlıları,

ff) Makrofit
yaşam formu: Sucul bitki ve filamentöz alglerin submergent, emergent,
serbest yüzücü ve helofit formlarını,

gg) Maksimum
kolonizasyon derinliği: Gölde submergent bitkilerin bulunabildiği en son
derinliği,

ğğ) Oligotrofik
su kütlesi: Besin maddelerince özellikle azot ve/veya fosfor bileşikleri
açısından fakir suları,

hh) Operasyonel
izleme: Kirleticiler açısından risk altında bulunan su kütlelerinde,
kirletici girişinin olduğu yerlerde yapılan izlemeyi,

ıı) Öfotik bölge:
Su yüzeyinden ışığın yaklaşık %1'e kadar azaldığı ve Secchi derinliğinin
yaklaşık 2.5 katı derinliğe kadar olan ışıklı bölgeyi,

ii) Ötrofik su
kütlesi: Besin maddelerince özellikle azot ve/veya fosfor bileşiklerince,
alg ve daha yüksek yapılı bitkilerin üremesini hızlandıracak, böylece
sudaki canlıların dengesini bozacak ve su kalitesinde istenmeyen
bozulmalara yol açacak şekilde zenginleşen su kütlelerini,

jj) Pelajik
bölge: Su bitkilerinin bittiği yerden başlayan dip ve kıyı ile ilişkisi
olmayan açık su bölgesini,

kk) Rezervuar: Su
kaynaklarının depolanması, düzenlenmesi ve kontrolü amacıyla kullanılan
doğal veya insanlar tarafından oluşturulmuş baraj gölü, gölet, regülatör
gibi yapıları,

ll) Sediment: Bir
akarsu tarafından taşınmış olan kaya veya biyolojik kökenli materyallerden
meydana gelen partikül yığınını,

mm) Sert
substrat: Taş, kaya gibi cansız ve midye yatakları, makroalg ve sünger
yüzeyleri gibi sabit zemini,

nn)
Siyanobakteri: Mavi-yeşil algler olarak adlandırılan, atmosferik azotu
fikse edebilen, klorofil a içeren ve fotosentez kabiliyeti olan organizma
grubunu,

oo) Submergent:
Tamamen su altında yaşayan bitkileri,

öö) Substrat:
Organizmaların bağlı olarak yaşadığı zemini,

pp) Sucul
makrofit: Su ile ilişkili olan, çıplak gözle görülebilen fotosentetik
organizmalardan oluşan, alglerden tohumlu bitkilere kadar farklı sistematik
kategorilerde yer alabilen karasal bitkiler dışındaki sucul bitkileri ve
algleri,

rr) Su kütlesi:
Bir akarsu, nehir, kanal, göl, rezervuar, geçiş suyu veya kıyı suyunun
tamamı ya da bir kısmını kapsayan ve kendi içinde benzer özellikler
gösteren yönetim birimini,

ss) Takson:
Canlıların sınıflandırılmasında her taksonomik kategoride yer alan ve
tanımlanarak isimlendirilmiş grupların adını,

şş) Termoklin
tabakası: Denizlerde ve göllerde yüzey tabakası ile derin su tabakası
arasında yer alan ve sıcaklığın aniden değiştiği tabakayı,

tt) Transekt:
Çeşitli bilimsel disiplinlerde yürütülen saha çalışmalarında kullanılan,
düz bir çizgi veya hat boyunca yapılan gözlem ve araştırma mesafesini,

uu) Yumuşak
substrat: Kum, çamur, balçık, kil gibi ince tanecikleri içeren hareketli
zemini,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Biyolojik Örnekleme,
Örneklerin Taşınması, Muhafazası ve Korunması ile Biyolojik

Örnekleme Eğitimine
İlişkin Genel Hükümler

İlkeler

MADDE 5
– (1) Bu Tebliğin uygulanmasında;

a) Biyolojik
örneklemenin nehir, göl, kıyı ve geçiş suyu kütlelerinde yapılması,

b) Nehir, göl,
kıyı ve geçiş sularında Ek-1’de yer alan biyolojik kalite bileşenlerinin
Bakanlıkça belirlenen izleme programlarında yer alan izleme türüne ve izleme
sıklığına uygun olarak izlenmesi,

c) Bu Tebliğde
yer alan hükümlerin uygulanamadığı durumlarda Ek-2’de yer alan Türk
Standardları Enstitüsü standartlarına uyulması ve bu standartlardan
herhangi biri güncellendiğinde, güncellenen standart veya muadilinin
güncellendiği tarihten itibaren geçerli olması,

ç) Biyolojik
örneklemeler sırasında nehir, göl, kıyı ve geçiş sularında her bir
biyolojik kalite bileşeni için Ek-3’te yer alan “Biyolojik Örnekleme Arazi
Formu” ile ilgili arazi formlarının doldurulması,

d) Örneklemenin,
su kütlesini temsil edecek yeterli sayı ve boyuttaki kesit ve örnekleme
alanlarında yapılması,

e) Örnekleme
alanlarının kolay ulaşılabilir olması, izleme çalışmasının maksadı ve
biyotadaki doğal değişkenlik göz önüne alınarak belirlenmesi, köprü ve yol
gibi baskılardan uzakta olacak şekilde seçilmesi, su kütlesindeki mevcut
habitatları mümkün olduğunca temsil etmesi ve örnekleme alanı seçilirken
örneklemeyi yapacak personelin güvenliğinin göz önünde bulundurulması,

f) Biyolojik
örnekleme çalışmalarının hidromorfolojik ve kimyasal izleme çalışmaları ile
eş zamanlı olarak yapılması,

g) Birden fazla
biyolojik kalite bileşeninin izlenmesi durumunda biyolojik kalite
bileşenleri için örneklemelerin eş zamanlı yapılması, örneklemelerin eşzamanlı
yapılamaması durumunda örneklenen biyolojik kalite bileşeni ile birlikte
genel kimyasal ve fizikokimyasal örnekleme ile hidromorfolojik izlemenin de
yapılması,

ğ)
Hidromorfolojik ve kimyasal izlemenin biyolojik izleme ile aynı noktada
yapılması,

h) Göllerde
biyolojik örnekleme öncesi tabakalaşma olup olmadığının tespit edilmesi
maksadıyla 0,5 metre derinlikteki yüzeyden itibaren ani sıcaklık
değişiminin gerçekleştiği derinliğe kadar her 1 metrede bir ölçüm yapılarak
sıcaklık profilinin belirlenmesi,

ı) Taşkın
sırasında ve hemen sonrasında, su kütlesinin kuruması durumunda örnekleme
yapılmaması,

i) Biyolojik
örneklemenin, her bir biyolojik kalite bileşeni için o kalite bileşeni
konusunda en az doktora derecesine sahip veya Bakanlıkça düzenlenen eğitimlere
katılarak “biyolojik örnekleme sertifikası” almış kişiler tarafından
yapılması,

j) Örnekleme
çalışmaları sırasında sahada kullanılan tüm ekipmanın yedeğinin
bulundurulması,

k) Bir örnekleme
alanından diğerine canlı ve kirletici taşınımının engellenmesi için her
örnekleme sonrası örnekleme ekipmanının uygun yöntemlerle temizlenmesi,

l) Örnekleme,
numune taşıma, saklama, teşhis ve analizleri süresince kullanılan kimyasal
maddeler için gerekli korunma ve güvenlik önlemlerinin alınması,

m) Biyolojik örneklerin
analiz ve teşhislerinin yapılacağı laboratuvarların Ek-4’te yer alan
kriterleri taşıması,

n) Biyolojik
örneklerin teşhis ve analizinin her bir biyolojik kalite bileşeni için o
kalite bileşeni konusunda en az doktora derecesine sahip ve tür seviyesine
kadar teşhis yapabilen uzmanlar tarafından yapılması,

o) Biyolojik
izleme sonuçlarının nehir, göl, kıyı ve geçiş sularında her bir biyolojik
kalite bileşeni için Ek-5’te yer alan veri raporlama tabloları formatında
sunulması,

esastır.

Biyolojik
örnekleme eğitimi ve sertifikasyon

MADDE 6 – (1)
Biyolojik örnekleme eğitimi ve sertifikasyon işlemleri aşağıdaki hususlara
göre yapılır:

a) Biyolojik
örnekleme eğitimleri Bakanlık tarafından düzenlenir ve sertifikalandırılır.

b) Eğitimlerin
süresi, içeriği, eğitim konuları, sınav düzenlenme sıklığı ve eğitime kabul
şartları Bakanlık tarafından yayımlanacak genelge ile belirlenir.

c) Biyolojik
örnekleme sertifikası fitoplankton-fitobentoz/diyatome, balık, sucul
makrofit, makrolag-angiosperm, bentik makroomurgasız kalite bileşenleri
için ayrı düzenlenir ve bir kişi ancak bir kalite bileşeni için örnekleme
sertifikası alabilir.

ç) Sertifika
geçerlilik süresi dört yıldır.

(2) Bakanlık,
mevzuat gereği veya gerekli gördüğü diğer konularda da eğitime katılma veya
sertifika alma zorunluluğu getirebilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bentik Makroomurgasız
İzleme Usul ve Esasları

Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi

MADDE 7
– (1) Nehir ve göllerde bentik makroomurgasız örnekleme noktaları
aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Nehir
içerisindeki mevcut tüm habitatları temsil edebilecek ve tüm en kesiti
kapsayan 100 metre uzunluğunda bir alan seçilir.

b) 100 metrelik
bir nehir alanı seçilemediği durumda nehir genişliğinin 40 katı
büyüklüğünde bir örnekleme alanı belirlenir.

c) Örnekleme
alanı yol veya köprü gibi baskı unsurlarından en az 100 metre yukarıda ve
akış yönünün tersi istikametinde seçilir.

ç) Örnekleme
alanı nehre boşalan yan kolların etkisinden kaçınmak için birleşim
bölgesinin uzağından seçilir.

d) Göl içerisindeki
tüm habitatları temsil edici nitelikte, 50 hektardan küçük göllerde en az 1
nokta, 50-500 hektar arasındaki göllerde en az 2 nokta, 500 hektar ve üzeri
büyüklükteki göllerde en az 3 nokta seçilir. Ayrıca bu noktalara ilave
olarak her gölün litoral kıyı örneklemesi yapılır.

(2) Kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara
göre belirlenir:

a) Kıyı ve geçiş
suları için örnekleme, litoral ve bentik bölgeyi kapsayacak ve su
kütlesindeki mevcut tüm habitatları temsil edecek şekilde yeterli sayı ve
boyuttaki kesit ve örnekleme alanlarında yapılır.

b) Kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örnekleri yumuşak ve sert substrattan
kantitatif olarak toplanır.

c) Kıyı sularında
örnekleme, derinliği 50 metreden daha az olan sularda yapılır. 50 metreden
derin sularda ise derin deniz deşarjları ve açık su balık yetiştiriciliği
gibi ciddi baskı unsurlarının olması durumunda izleme yapılır.

ç) Yumuşak
substratta örnekleme noktaları homojen yapıdaki kumlu veya çamurlu dip
sedimentinin bulunduğu alanlardan seçilir.

d) Sert
substratta örnekleme noktaları bir kuadratın rastgele yerleştirilmesi veya
transekt boyunca kıyıdan rastgele uzaklıklarda seçilmesi ile belirlenir.

Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları

MADDE 8
– (1) Nehir, göl, kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:

a) Bentik
makroomurgasızlar için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından
hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.

b) Nehir, göl ve
geçiş sularında bentik makroomurgasızlar ilkbahar, yaz sonu ve sonbahar
dönemini kapsayacak şekilde yılda en az üç kez izlenir.

c) Kıyı sularında
bentik makroomurgasızlar ilkbahar ve sonbahar dönemini kapsayacak şekilde
yılda en az iki kez izlenir.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipman

MADDE 9
– (1) Nehirlerde bentik makroomurgasız örneklemeleri aşağıdaki
örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Nehir içine
girilebilen yerlerde örnekleme, 500 mikrometre göz açıklığına sahip ve
taban uzunluğu 25 santimetre olan kepçe ağı ile tekmeleme yöntemi
uygulanarak yapılır.

b) Kepçe ağı ile
yapılan örneklemede Ek-6’da belirtilen şekilde Çoklu Habitat Örneklemesi
metodu kullanılır ve aşağıdaki hususlara dikkat edilir:

1) Örneklemeye
başlamadan önce örnekleme alanındaki habitat tiplerinin tahmini kaplama
yüzdeleri ve belirlenen yüzdelere göre habitat tiplerinde yapılacak
tekmeleme sayısı belirlenir.

2) Örnekleme
alanında toplam yirmi adet tekmeleme örneği alınır.

3) Örnekleme akışın
tersi yönünde yapılır.

4) Her üç
tekmelemeden sonra, alınan örnekler birleştirilir ve kepçe temiz su ile
yıkanır.

5) Toplanan
materyal içinde hassas örnekler bir pens ile genel materyal içinden ayrılır
ve plastik kaplara konur.

c) Nehir içine
girilemeyen yerlerde örnekleme Ekman Kepçesi kullanılarak yapılır ve
örnekleme işlemi en az üç kez tekrarlanır. Aynı zamanda nehrin kıyısı kepçe
ağı ile çoklu habitat metodu uygulanarak örneklenir.

ç) Örnekleme
alanından elde edilen bilgiler, Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

(2) Göllerde
bentik makroomurgasız örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve
ekipman kullanılarak yapılır:

a) Göl içi taban
örneklemesi Ekman Kepçesi ile yapılır.

b) Göl içerisinde
belirlenen her noktada en az 3 tekrarlı örnekleme yapılır.

c) Elde edilen
dip materyali teknede 0,5 milimetrelik elekten geçirilir.

ç) Gölün litoral
kıyı örneklemesinde çoklu habitat örneklemesi metodu uygulanır ve tekmeleme
yöntemiyle kıyıya paralel olarak tüm kıyı habitatları örneklenir.

d) Toplanan
materyal içinde hassas örnekler bir pens ile genel materyal içinden
ayrılır.

e) Göl içi taban
örnekleri ve litoral kıyı örnekleri birbirinden ayrı değerlendirilir.

f) Örnekleme
yapmadan önce ve örnekleme yapılırken alan bilgileri ve örnekleme sürecine
ait bilgiler göl içi taban örnekleri ve litoral kıyı örnekleri için ayrı
olacak şekilde Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

(3) Kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örnekleme aşağıdaki örnekleme metodolojisi
ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Kıyı ve geçiş
suları örnekleme noktalarında örnekler en az üç tekrarlı alınır.

b) Kıyı ve geçiş
sularında yumuşak substrattan örnek alınırken aşağıdaki hususlar dikkate
alınır:

1) Örneklemeler
0,1 m2 örnekleme alanına sahip Van Veen Kepçesi ile ya da
TS EN ISO 16665 standardında belirtilen diğer numune alma ekipmanı ile
gerçekleştirilir.

2) Alınan bentik
örnekler sahada 0,5 milimetrelik elek setinden geçirilir.

c) Kıyı ve geçiş
sularında sert substrattan örnek alınırken aşağıdaki hususlar dikkate
alınır:

1) Sert
substrattan bentik makroomurgasız örnekleri 20 santimetre x 20 santimetre
kuadrat kullanılarak alınır.

2) Kuadratın
kapladığı alanın fotoğrafı çekilir.

3) Kazıma işlemi
için örneklenecek organizma ve substrat yapısına bağlı olarak bıçak,
spatula gibi aletler kullanılır.

4) Kuadrat
kullanımının mümkün olmadığı dikey ve yarı dikey yüzeylerde örnekleme
alanının sınırları çizilerek veya kazınarak belirlenir.

5) Derin sularda
örnekleme tahrip edici olmayan fotokuadratlar ile yapılır ve analiz edilir.

ç) Örnekleme
alanından elde edilen bilgiler, Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

(4) Alınan örnek
üzerindeki gözlemler not edilir ve etiket ile birlikte örneğin fotoğrafı
çekilerek örnek kaplarına konulur.

Örneklerin
muhafaza edilmesi

MADDE 10
– (1) Nehir ve göllerde bentik makroomurgasız örnekleri aşağıdaki
hususlara göre muhafaza edilir:

a) Plastik
kaplara konulan örnekler üzerine % 95 alkol konularak canlıların hareketsiz
kalması sağlanır.

b) Örneklerin
üzerini örtecek kadar % 70 alkol eklenir.

(2) Kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza
edilir:

a) Büyük
boyuttaki örnekler mentol kristali, % 7 magnezyum klorid ve % 15 etanol
gibi solüsyonlara konulur ve fiksasyon işlemine geçilir.

b) Örnek hacmi
küçükse ve çok büyük organizmalar yoksa organizma grubuna uygun olan % 4
formaldehit örneklerin üzerini örtecek kadar eklenir. Plastik kap
çalkalanarak fiksatifin sediment içerisine nüfuz etmesi sağlanır.

Örneklerin
analizi

MADDE 11
– (1) Nehir, göl, kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örneklerinin analizi aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Laboratuvara
getirilen örnekler 0,5 milimetrelik göz açıklığına sahip elekten geçirilir,
yıkanan materyal ayrıştırıcı plastik kaba aktarılır ve ayrı ayrı incelenir.

b) Elekte ve
plastik kapta canlı organizma bırakılmaz ve her yıkama sonrasında elek
temizlenir.

c) Ayıklama
işlemi sırasında organizmalar % 70 etil alkol çözeltisi doldurulan farklı
tüpler içinde sistematik olarak genel gruplarına ayrılır ve bu tüpler içinde
saklanır.

ç) Tüpler örnek
kodunun, örnekleme mevsiminin ve taksonların belirtildiği etiketlerle
etiketlenir.

d) Kıyı ve geçiş
sularında sert substrat organizmalarının incelenmesi ve değerlendirilmesi,
yaşadıkları taş, kaya, midye yatakları, alg fasiyesleri, süngerler gibi
substrat tipleri göz önünde bulundurularak yapılır.

e) Sert
substrattan bentik makroomurgasız örneklenirken ayırma ve kesme işlemleri
örneklerin tür tayinine engel olmayacak şekilde yapılır. Gerekli durumlarda
örnek kesilmeden önce fotoğraflanır.

Örneklerin
teşhisi ve veri toplama

MADDE 12
– (1) Bentik makroomurgasız örneklerinin teşhisi ve veri toplama
işlemleri aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Örnekler
laboratuvarda stereomikroskop veya ışık mikroskopu altında pens ve iğne
kullanılarak taksonomik gruplarına ayrılır.

b) Laboratuvarda
ayıklanan örnekler örnek şişesine konur ve ayıklama işleminin devam etmesi
durumunda % 70 etil alkol yenilenir.

c) Tüm örnekler
tür düzeyinde teşhis edilir, tür düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin
teşhis edilememe sebebi bilimsel olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en
düşük taksonomik seviyede teşhisleri yapılır.

ç) Örneklenen tüm
bireyler teşhis edildikten sonra, mevcut türlerin birey sayıları,
metrekaredeki birey sayıları, örnek başına düşen yüzde bolluğu, nehir ve
göl bentik makroomurgasız türlerinin tolerans seviyeleri ile kıyı ve geçiş
suları türlerinin ekolojik gruplarını içeren veriler Ek-5’te yer alan veri
raporlama tablolarına işlenir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Fitobentoz/Diyatome İzleme
Usul ve Esasları

Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi

MADDE 13
– (1) Nehirlerde fitobentoz/diyatome örnekleme noktaları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:

a) Örnekleme için
nehir yatağında doğal olarak bulunan ve hareket edebilen taşların bulunduğu
en az 10 metre uzunluğunda kesitler seçilir.

b) Taşların
bulunmadığı yerlerde örnekler sazlıklardan, sazlıkların bulunmadığı
yerlerde ise su içi bitkilerden toplanır.

(2) Göllerde
fitobentoz/diyatome örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:

a) Örnekler
herhangi bir su girişinden ya da insan etkisinden uzakta bulunan litoral
bölgeden alınır.

b) Öncelikli
olarak litoral bölgede yer alan sazlıklardan, sazlıkların bulunmadığı
yerlerde ise su içi bitkilerden örnek alınır.

c) Su içi
bitkilerin bulunmadığı yerlerde ise öfotik bölgede ve tamamı su altında
kalan taşlardan örnekleme yapılır.

ç) Yüzey alanı 50
hektardan küçük olan göllerde en az bir, yüzey alanı 50 ve 500 hektar
arasında olan göllerde en az iki, 500 hektardan büyük olan göllerde ise en
az 3 noktada örnekleme yapılır.

d) Örnekleme
alanından elde edilen bilgiler, Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları

MADDE 14
– (1) Nehir ve göllerde fitobentoz/diyatome örnekleme dönemleri ve
izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a)
Fitobentoz/diyatome için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından
hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.

b)
Fitobentoz/diyatome izlemeleri, havzanın coğrafi konumu dikkate alınarak
nehir ve göller için ilkbahar ve sonbahar dönemlerini kapsayacak şekilde
yılda en az iki kez gerçekleştirilir.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar

MADDE 15
– (1) Fitobentoz/diyatome örneklemesi substrat tipine bağlı olarak
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Hareket
edebilen doğal sert yüzeylerde;

1) Örnekleme
alanı içinde farklı noktalardan substrat toplanır.

2) Substrat
örneklemesi için öncelikle iri taşlar tercih edilir. İri taşlar bulunmuyorsa
bunun yerine beş adet daha küçük boyutlardaki taşlar kullanılır.

3) Substrat akan
suda yıkanır ve içinde nehir suyu bulunan bir tepsiye konulur ve fırça
yardımıyla substratın yüzeyi fırçalanır. Kahverengi ve bulanık olan su
tepsiden şişeye boşaltılır.

4) Örnekler
nehrin ana kolundan alınır.

5) Yoğun gölgeli
yerler ile nehir kıyısına çok yakın olan bölgelerden ve akışın çok yavaş
olduğu bölgelerden örnek toplanmaz.

b) Sazlıklarda;

1) Sazlıkların
sediment ve su yüzeyi arasında kalan bölümünden en az beş adet bitki
gövdesi kesilir.

2) Kesilen bitki
gövdeleri fırça yardımıyla fırçalanarak fitobentoz/diyatome örnekleri
alınır.

c) Su içi
bitkilerde, örnekler plastik kap veya kavanoz içerisinde çalkalanarak
fitobentoz/diyatome örnekleri alınır.

Örneklerin muhafaza
edilmesi

MADDE 16 – (1)
Fitobentoz/diyatome örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:

a) Örneklerin
muhafazası için % 70 etanol, Lugol veya % 4 formaldehit kullanılır.

b) Örnekler
laboratuvara getirildikten sonra serin ve karanlık bir ortamda muhafaza
edilir.

Örneklerin
analizi

MADDE 17 – (1)
Fitobentoz/diyatome örneklerinin analizi aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a)
Fitobentoz/diyatome örneklerinin temizlenmesi;

1) Numune kabına
alınan örnek sallanarak homojen hale getirilir ve süspansiyonun 5-10
mililitresi beher ya da kaynatma tüplerine aktarılır.

2) Kaynatma
tüpleri içine 20 mililitre %30’luk hidrojen peroksit ilave edilir ve çeker
ocakta 90±5 oC’de bütün organik madde oksitlenene kadar 1-3
saat arasında ısıtılır.

3) Isıtma
işleminden sonra kalan hidrojen peroksit ve karbonatları uzaklaştırmak için
beher ya da kaynatma tüpleri içine birkaç damla hidroklorik asit eklenir.

4) Beher
yüzeyleri saf ya da demineralize su ile yıkanarak çeker ocakta soğumaya
bırakılır.

5) Beher ya da
kaynatma tüpleri santrifüj tüplerine aktarılır ve üzeri distile ya da
demineralize su ile doldurularak dakikada 3000 devir olacak şekilde beş
dakika boyunca santrifüj edilir.

6) Üstte kalan
kısım başka bir kaba boşaltılır ve dipte kalan kısım distile suyla tekrar
çalkalanarak santrifüj tekrarlanır.

7) Yıkama işlemi
en az üç kez olacak şekilde ya da hidrojen peroksit tamamen uzaklaşıncaya
kadar tekrar edilir. Hidrojen peroksit ve asit tamamen uzaklaştığında
tüplerin dibinde kalan çökelti az miktarda saf ya da demineralize su ile
karıştırılarak temiz ve küçük şişelere aktarılır.

8) Bakteriyel
gelişimlerin önlenmesi için birkaç damla % 4 formaldehit, hidrojen peroksit
ya da etanol eklenerek örnekler uzun süre muhafaza edilir.

b) Daimi
preparatların hazırlanması;

1) Temizlenmiş
fitobentoz/diyatome çökeltisi ışığa tutulduğunda ince partiküllerin
görülebildiği konsantrasyona kadar saf ya da demineralize su eklenerek
seyreltilir.

2) Temiz bir
damlalık ile bir damla çökelti tüpün merkez kısmından alınır ve bir damla
süspansiyon lamele konulur.

3) Lamel, çeker
ocakta yavaşça ısıtılarak sıvının buharlaştırılması ve lamel üzerinde kül
renginde iki üç tane ince filmin oluşması sağlanır.

4) Lamel ile lam
arasına kırılma indisi 1,6’dan büyük olan bir kaplama maddesi damlatılır ve
çeker ocakta yavaşça ısıtılarak hava kabarcığı kalmayacak şekilde daimi
preparatlar hazırlanır.

c) Sayım
işleminin yapılması;

1) Teşhis edilen
fitobentoz/diyatome örnekleri 300-500 kabuk arasında sayılır.

2) Parçalanmış
bir kabuğun en az dörtte üçü mevcutsa sayıma dahil edilir. Tamamen

parçalanmış
kabuklar sayıma dahil edilmez.

3) Sayım
sonucunda elde edilen veriler Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına
işlenir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Fitoplankton İzleme Usul
ve Esasları

Örnekleme noktalarının/alanlarının
belirlenmesi

MADDE 18
– (1) Göllerde fitoplankton örnekleme noktaları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:

a) Örnekler gölün
açık su kesiminde en derin noktasından ve öfotik bölgeden alınır. 5
metreden sığ göllerde 0,5 metre derinlikten örnek alınması yeterlidir.
Derin göllerde tabakalaşma olmayan dönemde yüzey ve orta derinlikten,
tabakalaşma olan dönemde ise epilimniyon ve termoklin tabakasını ve/veya
öfotik bölgeyi temsil eden kompozit örnek alınır. Ayrıca, siyanobakteri
popülasyonu artışı gözlenen durumlarda derin noktanın yanı sıra
siyanobakterilerin biriktiği kıyı kesiminden de örnekleme yapılır.

b) Yüzey alanı 50
hektardan küçük olan göllerde en az bir, yüzey alanı 50 ve 500 hektar
arasında olan göllerde en az iki, 500 hektardan büyük olan göllerde ise en
az 3 noktada örnekleme yapılır.

c) Birden fazla
noktadan örnek alınması gereken göllerde en derin noktaya ek olarak
baskıları temsil eden noktalar seçilir.

(2) Kıyı
sularında ve göl özelliği gösteren geçiş sularında fitoplankton örnekleme
noktaları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Örnekleme
yapılacak noktalar su kütlesini temsil edici nitelikte ve sayıda seçilir.

b) 10 metreden
sığ noktalarda 0,5 metre derinlikten yüzey örneğinin alınması yeterlidir.

c) 10 metreden
derin sularda 0,5 metre derinlikten yüzey örneklemesi ile birlikte orta ve
dipten örnekleme yapılır.

ç) Örnekleme
alanından elde edilen bilgiler, Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları

MADDE 19
– (1) Göl, kıyı suları ve göl özelliği gösteren geçiş sularında
fitoplankton örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara
göre belirlenir:

a) Fitoplankton
için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme
Programlarında belirlenir.

b) Fitoplankton
izlemeleri havzanın coğrafi konumu dikkate alınarak göl, kıyı suları ve göl
özelliği gösteren geçiş suları için ilkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerini
kapsayacak şekilde yılda en az üç kez gerçekleştirilir.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar

MADDE 20
– (1) Fitoplankton örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi
ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Fitoplankton
biyokütlesinin en önemli göstergesi olan klorofil a parametresinin ve
fitoplankton kompozisyonunun en iyi şekilde temsil edilmesi amacıyla su
örnekleri öfotik bölgeden dikey şekilde kompozit olarak alınır.

b) Kantitatif
örneklemeler için Niskin, Nansen veya çoklu örnekleme şişeleri gibi
istenilen derinlikte kapanabilen örnekleme şişeleri kullanılır.

c) Kantitatif
örnekler için ötrofik noktalarda 0,1-1 litre, oligotrofik noktalarda ise
1-5 litre su örneği alınır.

ç) Kalitatif
örneklemeler, plankton kepçesi ile dikey yönde kantitatif örnekleme
derinliğinin yapıldığı noktadan itibaren yüzeye kadar yapılır. Ayrıca
plankton kepçesi ile yatay örnekleme yapılır.

d) Fitoplankton
örneklemesi için göz açıklığı 20 mikrometre, ötrofik alanlarda ise 55
mikrometre olan plankton kepçesi kullanılır.

Örneklerin
muhafaza edilmesi

MADDE 21
– (1) Göllerde fitoplankton örnekleri aşağıdaki hususlara göre
muhafaza edilir:

a) Fitoplankton
örnekleri litre başına 5 mililitre alkali Lugol çözeltisi kullanılarak
muhafaza edilir.

b) Alg
yoğunluğunun düşük olduğu örneklerde daha az miktarda Lugol çözeltisi
kullanılır.

c) Lugol
çözeltisi örnek saman rengine ulaşıncaya kadar ilave edilir.

(2) Kıyı suları
ve göl özelliği gösteren geçiş sularında fitoplankton örnekleri aşağıdaki
hususlara göre muhafaza edilir:

a) Fitoplankton
örnekleri litre başına 2,5-5 mililitre asidik Lugol çözeltisi kullanılarak
muhafaza edilir.

b) Örnekler
asidik Lugol içerisinde üç aydan fazla bekletilmez. Formaldehit çözeltisi
kullanılarak fitoplankton numuneleri daha uzun süre saklanabilir.

Örneklerin
analizi

MADDE 22
– (1) Fitoplankton analizi aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Kantitatif
analizler, 10 veya 25 milimetre çapında sayım hücresi kullanılarak invert
mikroskop yardımıyla Utermöhl tekniğine göre yapılır.

b) Örnekler
tamamen karıştırıldıktan sonra bilinen hacimdeki alt örnek sayım çemberi
üzerine yerleştirilir.

c) Çöktürme
süresi 10 mililitrelik sayım hücreleri için en az 12 saat, 25 mililitrelik
çemberler için en az 24 saat ve 50 mililitrelik sayım hücreleri için ise en
az 48 saattir.

ç) Algler sayım
hücresinin tabanına tamamen çöktüğünde invert mikroskop yardımıyla sayılır
ve teşhis edilir.

d) Gözlemlenen
taksonlar tür düzeyinde teşhis edilir ve sayımı gerçekleştirilir. Kalitatif
olarak alınan fitoplanktonun incelenmesinde ve invert mikroskopta
büyütmenin yeterli olmadığı durumlarda binoküler mikroskop ile fotoğraflar
çekilerek örnek teşhisi yapılmalıdır.

e) Sayım
işlemlerinin tamamlanmasının ardından mililitredeki fitoplankton sayısı
aşağıdaki formülle hesaplanır:

Fitoplankton sayısı (adet/ml)  =

C = Sayılan
organizma sayısı (adet),

At =
Sayım hücresi dip alanı (mm2),

As =
Görüş alanı (mm2),

S = Sayım yapılan
görüş alanı sayısı (adet),

V = Çöktürülen
örnek hacmi (ml).

f) Teşhis edilen
taksonların boyutları oküler mikrometre veya görüntüleme programları
yardımıyla ölçülür. Bir türden en az 20 bireye ait ölçümler alınır. Ölçülen
hücrenin şekline en çok uyan ve en basit geometrik şekil kullanılarak
hücrenin hacmi belirlenir.

g) Ölçümler her
bir örnekleme döneminde her tür için en az yirmi bireyi kapsayacak şekilde
yapılır.

ğ) Toplam alg
biyohacmi, µm3’teki ortalama hücre hacminin mililitre başına birey
sayısıyla çarpılarak aşağıdaki formülle hesaplanır ve sonuçlar Ek-5’te yer
alan veri raporlama tablolarına işlenir.

 

Vt =
Toplam plankton biyohacmi (mm3/l),

Ni =
i inci türe ait organizma sayısı/l,

Vi= i
inci türün ortalama hücre hacmi.

(2) Klorofil a
analizi aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Numune
alımından hemen sonra analiz işlemlerine başlanılır.

b) Su numuneleri
karanlıkta ve buzdolabında en fazla 8 saat muhafaza edilir. Su numuneleri
dondurulmaz.

c) Alg derişimine
bağlı olarak 0,1 litreden 2 litreye kadar belirli bir hacimdeki numune 1
mikrometre çapından büyük parçacıkları tutabilen cam selüloz filtre
kâğıdından süzülür. Oligotrofik sularda 1-5 litre numune süzülür.

ç) Filtre
kağıdında kalan alg pigmentleri sıcak etanol ile ekstrakte edilir ve
ekstrakttaki klorofil a derişimi spektrofotometrik olarak tayin edilir.

d) Klorofil a
derişimi ekstraktın asitlendirme öncesi ve sonrasında 665 ve 750
nanometredeki absorbans değerleri arasındaki farklılıktan bulunur.

e) Klorofil a
derişimi aşağıdaki formülle hesaplanır:

Klorofil a derişimi, ρc =   X  X

A: A665 –
A750 asitlendirmeden önce ekstraktın absorbansı,

Aa: A665 –
A750 asitlendirmeden sonra ekstraktın absorbansı,

Ve:
Ekstrakt hacmi (litre),

Vs:
Süzülen numune hacmi (mililitre),

Kc:
Klorofil a için özel spektral absorpsiyon katsayısı (82 l/µm.cm),

R:
Asitlendirmeyle feofitine dönüştürülen saf klorofil a çözeltisi için A/Aa oranı
(1,7),

d: Optik hücrenin
uzunluğu (santimetre).

ALTINCI BÖLÜM

Sucul Makrofit İzleme Usul
ve Esasları

Örnekleme noktalarının/alanlarının
belirlenmesi ve arazi ön hazırlık çalışmaları

MADDE 23 – (1)
Sucul makrofit örnekleme alanlarının seçilmesi ve arazi ön hazırlık
çalışmaları esnasında aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

a) Örnekleme
alanlarının yeri ve sayısı, temsili floranın kompozisyonunun ve örtüşünün
belirlenmesine imkan verecek ve su kütlesini temsil edecek şekilde
belirlenir.

b) Nehirde
transektler, 100 metre olmak üzere nehirdeki mevcut tüm bitki türlerinin
çeşitliliğini yansıtacak uzunlukta seçilir.

c) Göller için
örnekleme alanları litoral, bentik ve pelajik bölgeyi kapsayacak ve mevcut
tüm habitatları temsil edecek şekilde seçilir.

ç) Örnekleme
transektlerinin yeri seçilirken sucul makrofit kolonizasyonunu etkileyecek
olan savak, hendek, köprü gibi fiziksel engellerin olduğu ve zemin
yapısının bozulduğu yerler ile gölge alanlar tercih edilmez.

d) Arazi
çalışması öncesinde, örneklenecek nehir ve göl havzasının ya da alt
havzasının arazi kullanımı araştırılır. Ayrıntılı arazi haritaları, hava
fotoğrafları ve su kalitesi veri setleri toplanır ve su kütlesi etrafındaki
baskılar belirlenir.

e) Örneklemeye
başlamadan önce örnekleme alanı incelenir, güvenlik riski olmadığına emin
olunur ve su bitkilerinin mevsimsel değişimleri hakkında bilgi toplanır.

f) Örneklenecek
su kütlesinin fotoğrafları çekilir, gerekli görülmesi halinde su kütlesinin
ve üzerindeki sucul makrofitlerin kolonizasyonu hakkındaki bilgilerin
işlenmesi için alanın resmi ya da haritası çizilir.

Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları

MADDE 24
– (1) Nehir ve göllerde sucul makrofit örnekleme dönemleri ve
izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Nehir ve
göllerde sucul makrofit için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından
hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.

b) Sucul makrofit
örneklemesi mümkün olduğunca bitki gelişiminin optimum olduğu ilkbahar
başından sonbahar sonuna kadar devam eden bir vejetasyon süresi boyunca,
Ülkemiz coğrafik ve iklim koşulları da dikkate alınarak genellikle Nisan
ayından Eylül ayını kapsayan dönemde yapılır.

c) Ülkemizin
kuzey bölgelerinde ve yüksek rakımlı kesimlerde sıcaklık farkından dolayı
örnekleme zamanı için diğer bölgelere göre daha ileri bir tarih belirlenir.

ç) Düşük rakımlı,
kıyılara yakın ve sığ göllerde genel olarak sucul makrofitlerin büyüme
sezonunun daha kısa olduğu göz önünde bulundurularak örnekleme tarihi
belirlenir.

d) Her örnekleme
yılında ilkbahar ve yaz olmak üzere iki defa örnekleme yapılır.

e) Aynı örnekleme
istasyonlarında birbirini izleyen yıllarda sucul makrofit izlemesi yapılacak
ise dönemsel verilerin karşılaştırılabilir olması için örneklemenin aynı ya
da yakın tarihte yapılması gerekir.

f) Gölde
örnekleme zamanı belirlenirken, göl su seviyesindeki dalgalanmalar ve
bulanıklık durumu dikkate alınır.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar

MADDE 25
– (1) Nehirlerde sucul makrofit örneklemeleri aşağıdaki örnekleme
metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Nehirde sucul
makrofit örneklemesi 100 metrelik transektte yapılır.

b) Belirlenen
transektin başlangıç ve bitiş koordinatları Ek-3’te yer alan arazi formuna
işlenir.

c) Aynı su
kütlesi üzerinde farklı dönemlerde gerçekleştirilecek örnekleme çalışmaları
aynı transektte yapılır.

ç) 1,2 metreden sığ
olan nehirlerde örnekleme kasık çizmeleriyle en az 100 metre transekt
boyunca zigzaglar çizecek şekilde yürünerek elle toplama yöntemiyle
yapılır.

d) 1,2 metreden
derin nehirlerde örnekleme 100 metre transekt boyunca grapnel ya da 32
santimetre uzunluğunda, çatal uçları 6 santimetre ve uçlar arasındaki
aralıkları 2 santimetre olan tek veya çift taraflı tırmık kullanılarak
yapılır.

e) Derinliğin
uygun olduğu yerlerde sucul makrofitlerin kapladığı alan, doğrudan batiskop
kullanılarak gözlemlenir.

f) Örnekleme
yapılırken suda bulanıklığa sebep olmamak için akışın tersi yönünde
ilerlenir.

g) Örnekleme
alanında transekt boyunca bulunan farklı tüm sucul makrofit örnekleri
alınır, mümkün olanların teşhisleri arazide yapılır, her bir türün
fotoğrafları çekilir ve her türün görece bolluğu yüzde olarak arazi formuna
işlenir.

ğ) Örneklemenin
submergent, emergent, serbest yüzücü ve helofit olmak üzere tüm sucul
makrofit yaşam formlarını içerecek şekilde yapılmasına dikkat edilir.

h) Dioik türlerde
her iki eşeyden de örnek alınmasına dikkat edilir.

ı) Nehir sucul
makrofitleri için Ek-7’de yer alan bolluk skalası kullanılarak Ki skoru
belirlenir.

i) Alınan her
farklı örneğin teşhisi sahada yapılır ve örnek preslenir.

j) Sahada teşhisi
yapılamayan sucul makrofit örnekleri veya alınan örneklerden preslenmeyecek
özellikte olanlar uygun şekilde muhafaza edilerek laboratuvara taşınır ve
teşhisleri laboratuvarda yapılır.

(2) Göllerde
sucul makrofit örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman
kullanılarak yapılır:

a) Örneklemeden
önce örnekleme alanında göl derinliği ölçülür ve Secchi diski ile gölün
ışık geçirgenliği belirlenir.

b) Örneklemenin
submergent, emergent, serbest yüzücü ve helofit olmak üzere tüm sucul
makrofit yaşam formlarını içermesine, dioik türlerde ise her iki eşeyden
örnek alınmasına dikkat edilir.

c) Göllerde
örnekleme alanları mümkün olduğunca gölü eşit aralıklarla çevreleyecek
şekilde seçilir.

ç) Yüzey alanı 50
hektar ve daha küçük olan göllerde en az dört örnekleme alanı, 50-500
hektar arasındaki göllerde en az altı örnekleme alanı, 500 hektar ve üzeri
büyüklükteki göllerde ise en az sekiz örnekleme alanı belirlenir.

d) Gölde
belirlenen örnekleme alanlarının başlangıç ve bitiş koordinatları arazi
formuna kaydedilir.

e) Aynı gölde
farklı dönemlerde gerçekleştirilecek örnekleme çalışmalarının aynı
örnekleme alanlarında yapılması gerekmektedir.

f) Göl
örneklemesinde Ek-8’de detayları yer alan aşağıdaki hususlar dikkate
alınır:

1) Kıyıya paralel
100 metrelik bir kıyı şeridi ile gölün ortasına doğru 100 metrelik bir
transekt belirlenir. Örnekleme alanında kasık çizmesiyle girilebilen
derinliğe kadar sucul makrofit örnekleri toplanır ve örneklenen türlerin
görece örtüşleri yüzde olarak Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

2) Gölde 100
metrelik kıyı şeridinin orta noktasından belirlenen hat boyunca botla veya
tekneyle maksimum kolonizasyon derinliğine kadar sucul makrofit örnekleri
toplanır ve görece örtüşleri yüzde olarak kaydedilir.

3) Maksimum
kolonizasyon derinliğine gölün 100 metre ortasına doğru belirlenmiş
transektin bitiminden önce ulaşılması durumunda örneklemeye devam edilmez.

4) Gölde
belirlenen her bir transekt için Ek-3’te yer alan arazi formu doldurulur.

5) Transektler
arasında maksimum kolonizasyon derinliği en yüksek olan transektin değeri
gölün maksimum kolonizasyon derinliği olarak kabul edilir.

g)
Bottan/tekneden örnekleme yapılırken, yaklaşık 3,5 metre derinliğe kadar
uzatılabilen 32 santimetre uzunluğunda, çatal uçları 6 santimetre ve uçlar
arasındaki aralıkları 2 santimetre olan tek veya çift taraflı tırmık ya da
bir iple sarkıtılan çok uçlu grapnel yardımıyla sucul makrofit örnekleri
alınır.

ğ) Yürünerek
örnekleme yapılabilen sığ bölgelerde, uzun saplı tırmık veya grapnel
kullanılarak sucul makrofit örneklemesi yapılır.

h) Su üstü bitkileri
süzgeç yardımıyla yüzeyden toplanır.

ı) Derinliğin
uygun olduğu yerlerde sucul makrofitlerin kapladığı alan, doğrudan batiskop
kullanılarak gözlemlenir.

i) Örneklerin
teşhisi arazide yapılır ve bitkiler preslenir. Teşhis edilemeyen veya
preslenemeyecek formdaki türler uygun muhafaza koşullarında laboratuvara
taşınır.

j) Bulanıklığı
arttırarak sucul makrofitlerin örtüşünü belirlemeye engel olacak şiddetli
rüzgarlı hava ve taşkın gibi durumlarda örnekleme yapılmaz.

k) Gölün başka bir
yerinden sürüklenen ve örnekleme alanına ait olmadığı düşünülen sucul
makrofitler arazi formuna kaydedilmez.

l) Sucul makrofit
örneklemesinin desteklenmesi maksadıyla havadan fotoğraflama yöntemi
kullanılabilir.

(3) Derin
göllerde sucul makrofit örnekleme çalışmalarında aşağıdaki hususlar dikkate
alınır:

a) Derinliği iki
metreyi aşan göllerde dalış yapılarak veya bottan grapnel atılarak
örnekleme yapılır.

b) Dalış
yapılarak gerçekleştirilen örneklemelerde gerekli güvenlik tedbirleri
alınır. Sucul makrofit örnekleri, su altında kullanılabilen bir not
defterine kaydedilir.

c) Su altı kamera
kullanılarak sucul makrofit örnekleme çalışması desteklenir.

Örneklerin
muhafaza edilmesi

MADDE 26
– (1) Nehir ve göllerde sucul makrofit örnekleri aşağıdaki hususlara
göre muhafaza edilir:

a) Sucul makrofit
örnekleri preslenerek kurutulur ya da koruyucu çözeltiler içinde saklanır.

b) Örnekler pres
yapılıncaya kadar naylon torbalara konulur veya ıslatılmış gazete
kağıtlarına sarılır.

c) Kök kısımları
çamurlu olan sucul makrofit örnekleri preslenmeden önce temizlenir.

ç) Temizlenen
örnekler kurulanır ve bitki presi içerisine yerleştirilir.

d) Boyları çok
uzun olan veya hacimli örnekler V, N harfleri şeklinde katlanarak veya
kısaltılarak preslenir.

e) Presleme için
varsa tohumlu, çiçekli, rizomlu su yüzeyinde ve suya batık yaprakları olan
örnekler seçilir.

f) Chara sp.,
Fontinalis sp., Myriophyllum sp., Ceratophyllum sp. gibi narin türler, su
içindeki formlarına en yakın formda şekillendirilerek su içine daldırılan
pres ve kurutma kartonu üzerine alınır ve preslenir.

g) Presteki
kurutma kağıtları gerekli sıklıklarda değiştirilerek örneklerin kuruması
sağlanır.

ğ) Presleme
yöntemine alternatif olarak sucul makrofit örnekleri kısa süreli muhafaza
için % 70 alkol veya % 4 formaldehit çözeltisinde, daha uzun süreli
muhafaza için ise Strasburger veya Kopenhag karışımı gibi koruyucu
çözeltilerde saklanır.

h) Filamentöz
algler için 0,5 gram iyot, 1,0 gram potasyum iyodür, 4 mililitre glasial
asetik asit, 24 mililitre formol, 400 mililitre su ile hazırlanan koruyucu
çözelti kullanılabilir.

Örneklerin
teşhisi ve veri toplama

MADDE 27
– (1) Sucul makrofit örneklerinin teşhis işlemleri aşağıdaki
hususlara göre yapılır:

a) Sucul
makrofitler arazide teşhis edilir. Teşhisi yapılamayan bitki örnekleri
uygun koşullarda muhafaza edilerek laboratuvara getirilir ve teşhisleri
yapılır.

b) Tüm örnekler
tür düzeyinde teşhis edilir, tür düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin
teşhis edilememe sebebi bilimsel olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en
düşük taksonomik seviyede teşhisleri yapılır.

c) Gerekli
durumlarda örnekler herbaryum materyali olarak saklanır.

ç) Tüm türleri ve
türlere ait yüzde örtüş veya yüzde bolluk, yaşam formu, örnekleme metodu
gibi bilgileri içeren veri seti Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına
işlenir.

YEDİNCİ BÖLÜM

Makroalg ve Angiosperm
Örnekleme Usul ve Esasları

Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi

MADDE 28 – (1)
Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm örnekleme alanları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:

a) Örnekleme
alanları su kütleleri ile bölgenin hidrodinamik yapısının genelini temsil
edecek ve makroalg için sert substrat, angiosperm için yumuşak subsrattan
seçilir.

b) Örnekleme
alanları litoral ve bentik bölgeyi kapsayacak ve su kütlesindeki mevcut tüm
habitatları temsil edecek şekilde seçilir.

Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları

MADDE 29 – (1)
Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm örnekleme dönemleri ve
izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Kıyı ve geçiş
sularında makroalg ve angiosperm için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık
tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.

b) Makroalg ve
angiosperm açısından en üretken olan dönemler dikkate alınarak ilkbahar ve
sonbahar olmak üzere yılda iki defa örnekleme yapılır.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipman

MADDE 30
– (1) Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm örneklemeleri
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Substrattan
örnek alınması için kullanılan Tahrip Edici Metod aşağıdaki hususlara göre
uygulanır:

1) Kıyı ve geçiş
sularında örnekleme kayalık alanlardan ve serbest dalış ile alanı temsil
edecek şekilde en az üç ayrı noktadan üç tekrarlı yapılır.

2) Örnekleme
20x20 santimetre kuadrat ile yapılır ve örnekler spatula ile alınmadan önce
sualtı fotoğraf makinesi ile görüntülenir.

3) Kuadratla
belirlenen örnekleme alanı bir spatula ile kazınarak toplanan türler
örnekleme kabına konulur.

4) Kuadratın
kapladığı alan % 1’lik dilimlere bölünerek her bir taksonun görece bolluğu
belirlenir ve türler ekolojik gruplarına ayrılır.

b) Substrattan
örnek alınması için kullanılan Görsel Metod aşağıdaki hususlara göre
uygulanır:

1) Serbest dalış
ile örnekleme yapılır ve 20x20 santimetre boyutlarındaki kuadratlar
kullanılır. Sualtı kameraları kullanılarak toplamda en az on adet kuadrat
fotoğraflanır. Fotoğrafı çekilen örnekler üzerinde özel bir grid sistemi
kullanılarak makroalg ve angiospermlerin yüzde örtüşleri belirlenir.

2) Örneklemede
ilk kuadrat rastgele seçilirken kalan dokuz tanesi aynı yatay eksende
birkaç metreden oluşan eşit aralıklarla birbirinin ardı sıra dizilir.

3) Fotoğrafı
çekilen tüm örneklerin analizi yapılarak gözle görülen türler teşhis
edilir.

4) Gridler
üzerinde her bir taksonun kapladığı karelerin toplamı hesaplanarak taksonun
kapladığı yüzey alanı bulunur ve yüzde örtüş olarak ifade edilir. Bir
gridden daha az bir alanı kaplayan taksonlar için yüzde örtüş değeri 0,5
olarak kabul edilir.

5) Örneklemede
her bir taksonun toplanan verileri Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

Örneklerin
muhafaza edilmesi

MADDE 31
– (1) Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm örnekleri
aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:

a) Toplanan
örnekler % 4 formalin çözeltisi ile fikse edilir ve 1-3 litrelik plastik
pet kavanozlarda veya plastik torbalarda etiketlenerek soğutucu içinde
laboratuvara taşınır.

b) Laboratuvarda
örnekler –20 oC’de depolanır veya % 4 formalin çözeltisi
içerisinde tutulur.

Örneklerin
analizi/teşhisi

MADDE 32
– (1) Makroalg ve angiosperm örneklerinin teşhisi aşağıdaki
hususlara göre yapılır:

a) Tüm örnekler
tür düzeyinde teşhis edilir, tür düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin
teşhis edilememe sebebi bilimsel olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en
düşük taksonomik seviyede teşhisleri yapılır.

b) Cins
seviyesinde teşhis edilemeyen taksonlar morfolojik olarak benzer türlerle
grup halinde tanımlanır.

c) Teşhis edilen
taksonların yüzde örtüş değerleri tespit edilerek taksonlar ekolojik
gruplarına ayrılır.

ç) Gerekli
durumlarda örnekler herbaryum materyali olarak saklanır.

d) Örnekleme
çalışmalarında toplanmış olan bütün veriler Ek-5’te yer alan veri raporlama
tablolarına işlenir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Balık Örnekleme Usul ve
Esasları

Örnekleme
alanlarının belirlenmesi ve ön hazırlık çalışmaları

MADDE 33
– (1) Nehirlerde balık örnekleme alanları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:

a) Örnekleme
alanları, su kütlesini ve mevcut tüm habitatları temsil edecek şekilde ve
balıkların bolluk, kompozisyon ve boy-ağırlık ilişkisini belirleyebilmek
için yeterli sayıda seçilir.

b) Örnekleme
alanları balıkların göç etmesine engel olan bariyerler ile akarsuların
karışım noktalarından uzakta seçilir.

c) Nehirler için
örneklenmesi gereken alan, nehrin genişliği, derinliği ve habitat çeşitliliğine
bağlı olarak aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

1) Genişliği 15
metreden dar olan nehirler için tüm nehir genişliği örneklenir.

2) 15 metreden
geniş nehirler için nehrin tek yakası veya iki yakası boyunca örnekleme
yapılır.

3) Nehir
genişliğinin 20 katı uzunlukta bir bölgenin örneklenmesi gereklidir. Ancak
30 metreden geniş büyük nehirler için nehir genişliğinin 10 katı
uzunluğundaki bir alanın örneklenmesi yeterlidir. Örnekleme yapılacak nehir
uzunluğu 100 metreden kısa seçilemez.

(2) Göllerde
balık örnekleme alanları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Göllerde en az
50 metre uzunluğundaki litoral bölge örneklenir.

b) Göller
derinlik haritaları kullanılarak derinlik katmanlarına ayrılır ve her
katmandan rastgele örnekleme yapılır.

c) Ağların
yerleştirileceği noktalar gölün değişik habitatları ile göle giren ve çıkan
nehirlerin etkilerini temsil edecek şekilde seçilir.

(3) Geçiş
sularında örnekleme alanları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:

a) Geçiş
sularında örnekleme noktaları, deniz ve nehrin birleşim noktalarını, geçiş
suyunun denize doğru olan bölümünü ve geçiş suyunun gelgitten etkilenen
nehir bölümünü içerecek şekilde seçilir.

b) Nehir özelliği
gösteren geçiş suları için nehirlerde örnekleme alanı belirleme esasları ve
göl özelliği gösteren geçiş suları için göllerde örnekleme alanı belirleme
esasları dikkate alınır.

(4) Balık
örneklemesi öncesi ön hazırlık aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Topoğrafik
haritalar ve uydu görüntüleri kullanılarak örnekleme alanının uygunluğu
kontrol edilir.

b) Örnekleme
yapılacak alana ait literatür araştırması yapılarak alanda örneklenebilecek
türler, alanın coğrafyası ve su kalitesi hakkında bilgi edinilir.

c) Yerel
balıkçılar ile konuşularak örnekleme alanında bulunan türler ve istilacı türler
hakkında bilgi alınır.

Örnekleme
dönemi ve sıklığı

MADDE 34
– (1) Balık örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:

a) Balık
örneklemesi için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan
Havza İzleme Programlarında belirlenir.

b) Balık
örneklemesi yaz ve sonbahar dönemini kapsayacak şekilde yılda iki kez
yapılır.

c) Yıllık
değişimlerin etkisini en aza indirmek için her sene aynı dönemde örnekleme
yapılır.

ç) Nehirlerde
yağış olduğu dönemlerde ve taşkın durumlarında örnekleme yapılmaz.

Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar

MADDE 35
– (1) Nehirde balık örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi
ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Nehirlerde
balık örneklenmesi için elektrikle balık avcılığı yönteminin kullanılması
esastır. Elektrikle balık avcılığı alternatif akım kullanılmayan
elektroşoker ile yapılır.

b) Nehirde balık
örneklemesi gün ışığında yapılır.

c) Yürünerek
örnekleme yapılabilen küçük ve sığ nehirlerde;

1) En uygun balık
örnekleme yöntemi elektrikle balık avcılığıdır.

2) Her 5 metre
genişlik için birer anot kullanılacak şekilde örnekleme yapılır.

3) Örnekleme
suyun akış yönünün tersine doğru yavaş hareket edilerek ve anotla suyu
süpürerek yapılır.

4) Elektrikle
şoklanmış balıklar gerekli ölçümlerin yapılması maksadıyla toplanır.

5) Örneklemenin
verimliliğini arttırmak maksadıyla örnekleme alanının memba ve mansabına
yerleştirilecek uzatma ağları ile örnekleme alanındaki tüm balıklar
yakalanabilir.

ç) Yürünerek
örnekleme yapılamayan derin nehirlerde;

1) Elektrikle
balık avcılığı tek başına yeterli olmayıp sadece nehrin litoral bölgeleri
için kullanılır. Nehrin derin bölgeleri için farklı örnekleme yöntemleri
kullanılır.

2) Yürünerek
örnekleme yapılmasının tehlikeli olduğu derinlik ve akış hızlarında
elektrikle balık avlama botu kullanılır.

d) Nehirlerde
akışın yavaşladığı lentik bölgelerde örnekleme için standart bentik ağlar
kullanılır ve diğer örnekleme yöntemleri ile desteklenmesi gerekir.

e) Nehirlerde
diğer örnekleme ekipmanı olarak, derin nehirlerin litoral bölgelerinde
ığrıp ve fanyalı ağ, derin nehirlerde bottan sürüklenen veya kıyıya
sabitlenmiş çapalı ağ ve düşük akış hızına sahip nehirlerde pinter
kullanılır.

f) Örnekleme
alanından elde edilen veriler Ek-3’te yer alan arazi formlarına işlenir.

g) Elektrikle
örnekleme sırasında güvenlik açısından aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

1) Örneklemeyi
yapacak ve elektriksel alanla temas edecek kişilerin su geçirmez ve iletken
olmayan giysiler giymesi gereklidir.

2) Ağ
kullanılacak ise ağların tutacak yerlerinin iletken olmayan materyalden
yapılmış olması gereklidir.

3) Örneklenen
balıkların toplanması ve taşınması için uygun boyutta, havalandırılması
sağlanmış ve iletken olmayan materyalden yapılmış muhafaza kapları
kullanılır.

4) Örnekleme sırasında
acil durumlar için iletişim araçları ve uygun ilk yardım malzemeleri
bulundurulması gereklidir.

5) Elektrikle
balık örnekleme, akışın yüksek olduğu dönemlerde ve yağmur sırasında
yapılmaz.

6) Elektrikle
örnekleme yapan tüm personelin elektroşoker kullanımı konusunda tecrübeli
olması gerekir.

7) Elektrikle
örnekleme en az iki kişi tarafından yapılır.

8) Örneklemeye
başlamadan önce elektroşokerin doğru ve güvenli olarak çalıştığından emin
olunur.

9) Katot su
içindeyken elektroşoker çalıştırılır ve örnekleme ekibi sistemin çalışmaya
başladığına dair uyarılır.

10) Elektroşoker
çalışırken çıplak elle suya ve elektrik kaynağından sökülmedikçe elektrodun
herhangi bir metalik aksamına dokunulmaz, elektrottan elle herhangi bir şey
alınmaz ve örneklenen balıklar elle temas etmeden yalıtkan bir kaba
aktarılır.

11)
Elektroşokerler güvenli, kuru ve temiz koşullarda muhafaza edilir.

12)
Elektroşokerler düzenli aralıklarla bakımı yapılarak mekanik ve elektriksel
arızalar açısından kontrol edilir.

(2) Gölde balık örneklemeleri
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:

a) Göllerde balık
örneklemesi için standart bentik ve pelajik ağların kullanılması esastır.

b) Standart
bentik ağlar her biri 2,5 metre uzunluğunda 12 değişik göz aralığındaki panelden
oluşmakta olup, toplam uzunluğu 30 metre ve derinliği 1,5 metredir.

c) Standart
bentik ağlar homojen renksiz naylondan yapılır. Ağlarda 30 metrelik mantar
yaka ve 33 metrelik kurşun yaka bulunur.

ç) Standart
bentik ağları oluşturan panellerin sırası, panellerde kullanılan göz
aralığı ve ağ ip çapları Ek-9’da yer almaktadır.

d) Göllerin
örneklenmesinde tabakalı rastgele örnekleme yöntemi kullanılır.

e) Örneklenecek
göl derinlik katmanlarına ayrılır ve her derinlik katmanından rastgele
örnekleme yapılır. Gölün derinlik katmanları belli değilse ağların
atılacağı alanlar derinlik ölçer yardımıyla belirlenir.

f) Gölün derinlik
dağılımı çıkartıldıktan sonra 0 – 2,9 metre, 3 – 5,9 metre, 6 – 11,9 metre,
12 – 19,9 metre, 20 – 34,9 metre, 35 – 49,9 metre, 50 – 74,9 metre ve
>75 metre derinlik katmanlarına rastgele ağ atılır.

g) Yüzey alanı 50
hektar ve daha küçük göllerde en az dört, 51-500 hektar arasındaki göllerde
en az altı, 501-5000 hektar arasındaki göller için en az sekiz ağ ve 5000
hektarın üzerindeki göller için en az on iki bentik ve pelajik ağ atılır.
50 hektardan daha büyük ve yüksek verime sahip sığ göllerde uzman görüşü
doğrultusunda en az 4 standart bentik ağ atılır.

ğ) Bentik ve
pelajik ağ sayıları gölün derinlik katmanlarının dağılımına göre örnekleyen
uzman tarafından belirlenir.

h) Göle ait
derinlik haritası var ise her derinlik katmanına kaç ağ atılacağı her
katmanın yüzey alanı ile doğru orantılı olarak hesaplanır. Gölün en derin
katmanının gölün yüzey alanına oranla çok küçük olması durumunda en derin
katmana ağ atılmasına gerek yoktur.

ı) Ağların
atılacağı alanların gölün yüzey alanına ve derinliğine göre belirlenmesine
ilişkin örnek harita Ek-10’da yer almaktadır.

i) Ağlar düz bir
hat şeklinde serilir ve aynı derinlik katmanında kalacak şekilde
yerleştirilir.

j) Ağlar arka
arkaya gelecek şekilde yerleştirilmez.

k) Ağların
yerleştirildiği noktaların koordinatları kayıt altına alınır.

l) Ağlardaki
balıklar alındıktan sonra ağlar temizlenip kurutularak bir gölden diğerine
canlı taşınması engellenir.

m) Pelajik ağlar,
standart bentik ağla aynı uzunluk, göz aralığı ve ağ ip çapında seçilir.

n) Pelajik
ağlarda mantar yaka 30 metre olup, kurşun yaka 33-45 metre arasında
değişiklik gösterir.

o) Pelajik
ağların atılacağı alanlar bentik ağlarda olduğu gibi tabakalı rastgele
örnekleme metodolojisine göre seçilir. Ağların yerleştirildiği alanların
koordinatları kayıt altına alınır.

ö) Göllerde ağlar
gün batımından 2-3 saat önce yerleştirilip gün doğumundan 2-3 saat sonra toplanır.
Verimli göllerde ağların kapasitesinin aşılmasını engellemek için uzman
görüşüne göre bu süre kısaltılabilir ve ağların atılma ve toplanma saati
arazi formunda belirtilmek kaydıyla değiştirilebilir.

p) Örnekleme
alanından elde edilen veriler Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.

r) Göllerde balık
örneklemek için bentik ve pelajik ağların kullanılamaması durumunda
yürünerek girilmesi güvenli göllerin litoral bölgelerinde elektroşoker,
bottan elektroşoker, ığrıp, fanyalı ağlar ve pinter gibi yöntemlerle balık
örneklenir.

(3) Geçiş
sularında balık örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman
kullanılarak yapılır:

a) Geçiş
sularında tür kompozisyonu, bolluk ve boy-ağırlık ilişkisine dair veri
toplayabilmek için birden fazla yöntem kullanılır.

b) Elektriksel
iletkenliği 6 mS/cm’den düşük geçiş sularının litoral bölgeleri için
elektroşoker kullanımı uygundur.

c) Geçiş
sularının litoral bölgeleri için ığrıp, standart bentik ağ, fanyalı ağ ve
pinter kullanılabilir.

ç) Geçiş
sularının derin bölgeleri için ığrıp ve bottan sürüklenen veya kıyıya
sabitlenmiş çapalı ağ kullanılabilir.

d) Göl özelliği
gösteren geçiş sularında standart bentik ve pelajik ağlar kullanılır.

e) Örnekleme
alanından elde edilen veriler geçiş suyunun nehir veya göl özelliği
göstermesine göre Ek-3’te yer alan uygun arazi formuna işlenir.

Örneklerin
muhafazası, teşhisi ve analizi

MADDE 36 – (1)
Balık örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:

a) Balık
örnekleri sahada teşhis edilerek öldürülmeden örneklendiği su kütlesine
bırakılır.

b) Sahada teşhis
edilemeyen balık örnekleri ile yaş dağılımlarının belirlenmesi için
popülasyonu temsil edecek sayı ve boy aralığındaki bireyler uygun muhafaza
koşullarında laboratuvara taşınır.

c) Balık
örneklerinin muhafaza edilmesi için kullanılan formalin solüsyonu, toplam 1
litre hacim için 100 mililitre % 37 formaldehit, 900 mililitre distile su,
4 gram monobazik sodyum fosfat ve 6,5 gram dibazik sodyum fosfat ile
hazırlanır.

ç) 10
santimetreden küçük balıklar doğrudan formalin solüsyonu içinde muhafaza
edilir. 10 santimetreden büyük balıklar için gövdeye solüsyonun enjeksiyonu
gereklidir. 25 santimetreden büyük ve yağlı balıklar için sırt kas
kütlesine % 37 formaldehit enjekte edilir.

d) Farklı
boyutlardaki balık örnekleri geniş ağızlı ve su sızdırmayan plastik kapaklı
numune kapları içinde üzerini kaplayacak kadar formalin solüsyonu eklenerek
muhafaza edilir. Numune kabının kapağı metal ise formaldehit solüsyonuna
litre başına 1 gram sodyum borat eklenir.

(2) Balık
örneklerinin teşhisi ve analizi aşağıdaki hususlara göre yapılır:

a) Tüm örnekler
tür düzeyinde teşhis edilir, tür düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin
teşhis edilememe sebebi bilimsel olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en
düşük taksonomik seviyede teşhisleri yapılır.

b) Örneklerin
analizi sonucunda örneklenen takson listesi, taksonların birey sayıları,
örnekteki taksonlara ait her bir bireyin total boyu ile ağırlığı ve
taksonların ortalama boyu ile ortalama ağırlığı belirlenir.

c) Her bir takson
için boy-ağırlık grafikleri hazırlanır.

ç) Göller için
kullanılan ağların toplam yüzey alanı ve ağların gölde kalma süresi ile
nehirler için örnekleme alanının genişliği, uzunluğu ve örnekleme süresi
kayıt altına alınır. Her bir takson için birim zaman ve birim alandaki
birey sayısı ile birim alandaki ağırlık Ek-5’te yer alan veri raporlama
tablolarındaki birimler bazında hesaplanır.

d) Her bir
bireydeki parazit, omurga anomalileri, tümörler, lezyonlar, renk
değişimleri ve göz anomalileri gibi anomaliler kayıt altına alınır.

e) Balık
örnekleme sonuçları Ek-5’teki veri raporlama tablolarına işlenir.

DOKUZUNCU BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Diğer hükümler

MADDE 37 – (1)
Biyolojik örnekleme için sahaya çıkmadan önce Bakanlık Doğa Koruma ve Milli
Parklar Genel Müdürlüğü, Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü ve diğer
ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınır.

(2) Akademik
çalışmalar kapsamında yapılan biyolojik izlemelerde izleme sıklığı ve
parametreler çalışmanın kapsamına göre belirlenir.

Yürürlük

MADDE 38 – (1)
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 39 – (1)
Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

 

Ekleri için tıklayınız.