Arpa İhracatının Murakabesine Dair Nizamname

365








ARPA İHRACATININ
MURAKABESİNE DAİR


NİZAMNAME


 


Bakanlar
Kurulu Kararının Tarihi           :  
19/1/1940,       No: 2/12700


Dayandığı
Kanunun Tarihi                        :  
10/6/1930,       No: 1705


Yayımlandığı
Resmî Gazetenin Tarihi      :  
1/1/1940,         No: 4422


Yayımlandığı
Düsturun Tertibi                 :   3, Cildi:
21,     S. 299


 


FASIL: 1


Umumi hükümler


 


Madde
1 – Türkiye'den ihraç olunacak arpalar,
Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması hakkındaki 1705
numaralı Kanun ile buna ek olan 3018 numaralı kanun mucibince işbu Nizamname
hükümleri dairesinde kontrola tabidir.


 


Madde
2 – Aşağıda yazılı hallerde ihraç edilecek
arpalar bu Nizamname hükümlerine tabi tutulmaz.


A)
Gayrisafi 5 kiloya kadar gönderilecek nümuneler,


B)
Türkiye'nin şark ve cenubunda hemhudut olduğu memleketlere karadan yapılacak
ihracat ile Ticaret Vekaleti Kontrolörü bulunmıyan yerlerden hemhudut
memleketlere ve Adalar Denizindeki bütün adalara, Girit ve Kıbrıs dahil olmak
üzere sair, Türk sahillerine mücavir adalara otuz tona kadar ihraç edilecek arpalar,


C)
Yolcu beraberinde yüz kiloya kadar götürülecek arpalar,


 


Madde
3 – Bu Nizamname hükümleri dairesinde yapılacak
kontrol işleri Ticaret Vekaleti tarafından görülür.


 


Madde
4 – Arpa kontrolu, aşağıda yazılı merkezlerde
yapılır:


Samsun,
İstanbul, Bandırma, Tekirdağ, İzmir, Antalya, Mersin, İskenderun.


Ticaret
Vekaleti, göreceği lüzum üzerine, muvakkat arpa kontrol merkezleri ihdas
edebilir.


Bu
muvakkat kontrol merkezlerinde işe başlama zamanı, Ticaret Vekaleti tarafından
on beş gün evvel Ankara'da Resmî Gazete ve diğer bir gazete ile, mahallinde de
münasip surette ilan edilir. Bu merkezlerde işe nihayet verileceği zaman bir ay
evvel keyfiyet Ticaret Vekaletince aynı surette ilan olunur.


Harcırah
ve masarifi ihracatçı tarafından verilmek şartiyle ve Ticaret Vekaletince imkan
görüldüğü takdirde, talep vukunda, ihraç merkezi olmıyan yerlere, yakın
iskelelerden, arpa kontrolu için memur gönderilebilir.


 


Madde
5 – Arpanın hususi ve umumi depolarda,
temizleme yerlerinde ve mümkün oldukça demiryolu ve gemi ambarlarında
rutubetten müteessir olacak şartlar altında ve koku neşredici veya ambalajları
kirletici maddelerle bir arada bulundurulmaması ve fena koku sinmiş ve kirli
vagon ve mavnalara konulmaması lazımdır.


 


Madde
6 – İhracata mahsus arpaların temizlendiği ve
muhafaza edildiği fabrika, depo, ambar ve siloların haiz olması lazım gelen
sıhhi ve teknik şartlar İktisat, Ziraat, Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Ticaret
Vekaletlerince müştereken yapılacak bir talimatname ile tayin olunur.


 


FASIL: II


Kontrol edilecek hususlar


 


Madde 7 – Türkiye'den
ihraç olunacak arpalar, zararlı yabancı kokudan (Gaz, küf ve ekşimsi gibi) ari
ve küflenmemiş olacaktır.


 


Madde 8 – İhraç
olunacak arpaların rutubet derecesi 11 ve 12 nci maddelerde yazılı sınıflarda
%14 ü, 13 ve 14 üncü maddelerde yazılı olanlarda % 15 i tecavüz edemez.


Rutubet derecesinin ne şekilde ölçüleceği Ticaret
Vekaletince tesbit olunur.


Ticaret Vekaleti bu nispetleri, 15 gün evvel ilan etmek
şartiyle indirmeğe salahiyetlidir.


 


Madde 9 – 2,2
milimetrelik mustatil elekten düşen arpalara kalburaltı denir.


Arpaya karışık bulunan bilumum maddeler "Yabancı
maddeler" sayılır. Bunların, 4 milimetre murabbalık delikleri havi elekten
geçenlerine "İnce yabancı maddeler" ve aynı eleğin üstünde
kalanlarına "Kalın yabancı maddeler" denilir.


Yabancı maddeler arasında bulunan buğday, çavdar ve yulafa
"Unlu maddeler" adı verilir. Yulafın unlu madde olarak % 1 1/4 den
fazla bulunması caiz olmayıp bu nispetten fazlası yabancı madde sayılır.


13 ve 14 üncü maddelerde yazılı arpa sınıflarında,
mukavelenamesinde o yolda sarahat bulunmak şartiyle, zararlı olmayan diğer
hububat ve bakliyat dahi unlu maddelerden sayılabilir.


 


Madde 10 – Arpalar;
beyaz arpa, ova arpası, sıra arpa ve mikset (Karışık) adı ile 4 sınıfa
ayrılarak ihraç edilir.


 


Madde 11 – Beyaz
arpa: Beyaza yakın açık sarı renkte, umumiyetle dolgun, karınlı, mütecanis ve
yüksek vasıflı (Yayla adiyle maruf) arpalardır.


İhraç olunacak beyaz arpalar ilişik tabloda gösterilmiş
olduğu veçhile, on dereceye ayrılarak ihraç olunabilir.


Beyaz arpaların renkleri her mahsul yılında Ticaret
Vekaletince hazırlanacak nümunelerle tesbit olunur, ve on beş gün evvel keyfiyet
ilan olunur. Bu müddet zarfında eski nümune muteber sayılır.


 


Madde 12 – Ova
arpası: Beyaz arpalara kıyasla karınsız ve uzunca, mütecanis, yüksek vasıflı
(Yerli adiyle maruf) arpalar olup bunlar da ilişik tabloda gösterilen (5)
dereceye ayrılarak ihraç olunurlar.


 


Madde 13 – 11 ve
12 nci maddelerde yapılan tariflere göre (Beyaz) veya (Ova) sınıflarına
girmiyen arpalar ilişik tabloda yazılı olduğu veçhile (Sıra arpa) adiyle (6)
dereceye ayrılarak ihraç olunurlar.


 


Madde 14 – Kara ve
çakır arpalar "Mikset" (Karışık) adiyle ihraç olunur. Bunların haiz
olmaları lazım gelen asgari vasıflar da ilişik tabloda gösterilmiştir.


 


Madde 15 – Talep
vukuunda, beyaz arpa ve ova arpası, sınıflarına dahil arpalardan, Vekalet
Laboratuvarında analiz yapılarak, 16 ncı maddede yazılı evsafı haiz oldukları
görülenler için (Biralık arpa) vesikası verilir.


 


Madde 16 – Biralık
adı verilebilecek olan beyaz arpa ve ova arpalarının, 11 ve 12 nci maddelerde
yazılı evsaftan başka, aşağıdaki asgari vasıfları da haiz bulunmaları lazımdır.


a - Protein miktarı % 13 den fazla olamaması,


b - Çimlenme kabiliyeti asgari % 95 olması,


c - Kalburaltı miktarı % 2 yi aşamaması,


d - Arpaların asgari % 80 inin 2,5 ve 2,8 veya 2,2 ve 2,5
milimetrelik mustakil eleklerin üstünde kalacak irilikte olması şarttır.


 


Madde 17 – 11 ila
14 üncü maddelerde sözü geçen tablonun -3 ila 8 - numaralı sütunlarında yazılı
arpa vasıflarının icap edenlerinde mahsul vaziyetini gözönüne almak ve on beş
gün evvel ilan etmek şartiyle değişiklik yapmağa Ticaret Vekaleti
salahiyettardır.


 


Madde 18 – Arpalar;
dökme veya çuvallı olarak ihraç edilir.


Çuvallar, arpanın ağırlığına dayanabilecek metanette, deliksiz
ve sağlam dikişli olacaktır.


 


FASIL : III


Kontrolun şekli ve icrası sureti


 


Madde 19 – Arpa
ihracatçısı veya mümessilli Ticaret Vekaleti İhracat Kontrolörlüğüne bir
beyanname vererek ihraç edeceği malın kontrolunu ister. Bu beyannameler Ticaret
Vekaletince tesbit edilecek formüle göre tanzim olunur ve tahmile başlamadan 24
saat evvel verilmesi mecburidir. Nümune alınması bittikten sonra 24 saat içinde
kontrolün ikmali ve vesikanın verilmesi icap eder.


 


Madde 20 – 30 tona
kadar olan partiler için beş ve daha fazlası için de on kiloluk ikişer nümune
alınır ve nümuneleri muhtevi torbalar kontrol memuru ile ihracatçı veya
mümessili tarafından müştereken mühürlenir.


İhracatçı veya yazı ile göstereceği mümessili nümune
alınırken hazır bulunmağa mecburdur.


Nümunelerin alınış tarzı ve bu işte kullanılacak aletlerin
vasıfları Ticaret Vekaletince tesbit edilir.


 


Madde 21 – İhraç
olunacak arpaların nümunesini almak üzere Ticaret Vekaleti İhracat Kontrolörü
malın başına gelerek işe başladığını yazı ile bildirmeden mahalli gümrük
idarelerince arpaların tahmiline müsaade olunmaz. Gümrük İdareleri ve memurları
yüklenen arpaların nümunelerinin alınmasında ve muhafazasında, vakı olacak,
talebi üzerine ihracat kontrolörüne yardım ile mükelleftirler.


 


Madde 22 – Kontrol,
alınan nümuneler üzerinde yapılır. Kontrol memuru 20 inci madde mucibince
aldığı nümunelerden birini açarak muayene ve icabına göre tetkik ve tahlil
ettikten sonra muayene neticesini mutazammın bir rapor tanzim eder. Bu rapora
göre:


a) Arpaların, beyannamesinde yazılı sınıf ve dereceye ait
vasıfları haiz bulunduğu görülürse, ihracatçısına bir kontrol vesikası verilir.


b) Arpaların, beyannamesinde yazılı dereceden, yüksek
vasıflarda olduğu görülürse, ihracatçısına, muayene raporu ile tesbit edilmiş
olan sınıf ve dereceden bir kontrol vesikası verilir.


c) Arpaların, beyannamesinde yazılı derece için Nizamnameye
konulmuş olan hadlerden:


1 - Hektolitresi en çok iki kiloya kadar daha hafif,


2 - Yabancı madde miktarı, % 3 e kadar(3 dahil) olan
derecelerde işbu miktarların yarı nispetlerine % 3 den fazla olan derecelerde
bunlar için tesbit edilen hadlerin beşte biri nispetlerine kadar daha ziyade,


3 - Sair unsurlara ait olanların her biri için tesbit edilen
hadlerin yine beşte biri nispetlerine kadar daha fazla, olduğu görülürse ve mal
sahibinin muayene raporuna bir itirazı olmazsa, keyfiyet muayene raporunun
altına yazılarak ihracatçı veya mümessili tarafından imza edilir ve mal
sahibine, mezkür rapor ile tesbit edilmiş olan vasıflara göre bir kontrol
vesikası verilir.


İhracatçı veya mümessili muayene raporuna itiraz ettiği
takdirde, itirazı neden ibaretse muayene raporunun arkasına yazarak imzalar ve
bu takdirde 20 inci madde mucibince alınan nümunelerden açılmamış olanı ile
itirazlı muayene raporu, 31 nci maddede yazılı heyet tarafından tetkik edilir.
Heyet bu husustaki kararını, mucip sebepleriyle, sarih olarak, rapora yazılmış
olan itirazın altına yazıp imzalar. Mezkür karar, ihracatçı veya mümessili
tarafından ileri sürülen itirazı haklı gösterdiği takdirde, kontrol vesikası,
karara göre taayyün eden vasıfları üzerinden verilir.


Bu fıkrada yazılı olan ahvalde zabıt varakası tanzim
olunmaz.


ç) Arpaların, beyannamede yazılı derecesi ile muayene
raporunda tesbit edilen vasıfları arasında "c" fıkrasında yazılı toleraslardan
fazla bir fark görülürse, kontrol memuru tarafından 29 uncu madde hükümlerine
tevfikan ihracatçı veya mümessilinin huzuriyle zabıt varakası tanzim olunur. Bu
kabil ahvalde ihracatçı veya mümessilinin muayene raporu münderecatına bir
itirazı yoksa, zabıt varakasının altı kontrol memuru ile birlikte ihracatçı
veya mümessili tarafından imza edilir ve bu takdirde 4 üncü fasılda yazılı
hükümler dahilinde takibatta bulunulmakla beraber, mal sahibine, muayene raporu
ile tesbit edilmiş olan vasıflara göre kontrol vesikası verilir. İhracatçı veya
mümessili muayene raporuna itiraz ettiği takdirde, itirazı neden ibaretse zabıt
varakasının altına yazarak imzalar ve bu takdirde kontrol vesikasının verilmesi
31 inci maddede yazılı heyetçe karar ittihazına kadar tehir olunur.


 


Madde 23 – İhraç
edilen arpaların, 22 nci maddede yazılı muayene raporuna göre sıra arpaların
altıncı numarasının vasıflarından yüzde yirmiden daha aşağı vasıflarda olduğu
görülür ve bu husus İhracatçı veya mümessili tarafından zabıt varakasının
altına yazılarak imza edilmek suretiyle kabul olunur, veya itirazı halinde bu
itiraz, 31 inci maddede yazılı heyet tarafından varit görülmez ise, malın
vasıflarını gösterir meşruhatı havi bir kontrol vesikası verilip, takibatta
bulunulmakla beraber, keyfiyet, malın, namına yüklendiği alıcının adresi ile
birlikte Ticaret Vekaletine bildirilir. Ticaret Vekaleti, alıcı ile satıcı
arasında bu yüzden çıkacak ihtilafın tetkikında kullanılmak üzere, hadiseyi
vesikalariyle, alıcı tacirin bulunduğu memleketteki Türkiye Ticaret Ataşeliğine
ve Ataşe olmıyan yerlerde Türkiye Konsolosluğuna bildirir.


 


Madde 24 – İhraç
edilecek arpalar için, kontrol vesikası ibraz edilmedikçe, menşe şahadatnamesi
verilemez. Menşe şahadatnamelerine, kontrol vesikasında yazılı sınıf ve derece
kayıtları derc ve bulunduğu takdirde, diğer meşruhat da ilave olunur.


 


Madde 25 – Kontroldan
sonra arpaların kısmen veya tamamen ihracından sarfı nazar eden ihracatçı
kontrol vesikasını derhal ihracat kontrolörlüğüne iade ile mükelleftir. Ancak
ihracatçı arpasını kısmen ihraçtan sarfınazar etmiş bulunduğu takdirde mütebaki
mal için kendisine yeni bir kontrol vesikası verilebilir.


 


Madde 26 – İhracat
kontrolörleri ihraca mahsus arpaların bulunduğu depoları, ambarları, siloları
ve buralarda bulunan arpaları her zaman kontrol edebilirler.


 


Madde 27 – Gümrükten
geçmiş olduğu halde Türkiye hudutları içinde bulunan malları Ticaret Vekaleti,
göreceği lüzum üzerine, tekrar muayene ettirebilir.


 


Madde 28 – Alınan
nümuneler ait oldukları parti hakkında bir ihtilaf çıkmadığı takdirde 3 ay
müddetle, ihtilaf vukuunda, ihtilafın halline kadar kontrol memurluğu dairesinde
saklanır.


İhracatçı bu müddetin hitamından itibaren bir hafta içinde
müracaat ederek kendisine ait nümuneleri alabilir.


 


FASIL : IV


Nizamname hükümlerine muhalif
hareketler


 


Madde 29 – Kontrol
esnasında bu Nizamname hükümlerine aykırı bir hal görülecek olursa keyfiyet
Ticaret Vekaleti İhracat Kontrolörü tarafından tanzim olunacak zabıt varakası
ile tesbit olunur. Zabıt varakası dört nüsha olmak üzere kaleme alınır. Arpa
ihracatçısı veya mümessili, mündericatına itirazı olmadığı takdirde, zabıt
varakasını derhal imzalamağa mecbur olduğu gibi itirazı varsa bunun neden
ibaret olduğunu zabıt varakasının hususi hanesine derhal yazıp imzalamağa
mecburdur. Zabıt varakalarının bir nüshası alakadar ihracatçı veya mümessiline
verilir. Diğer nüshaları ihracat kontrolörlüğünde muhafaza edilir.


 


Madde 30 – İhracatçı
veya mümessili tarafından kontrol neticesine itiraz vuku bulduğu takdirde,
ihtilafın mevzuu, kontrol memurunun müracatı üzerine, 48 saat zarfında, 31 inci
maddede yazılı heyet tarafından, kontrol memuru ile alakadar ihracatçı veya
mümessili hazır bulunduğu halde tetkik olunur.


 


Madde 31 – İhracatçı
veya mümessilinin, kontrol neticesine vakı olacak itirazlarını tetkik etmek ve
karara bağlamak üzere, aşağıda gösterilen şekilde bir heyet teşkil olunur.


A) Mahalli ticaret odası tarafından bir sene müddetle
intihap olunacak ve intihabı Ticaret Vekaletince tasdik edilecek, arpadan anlar
bir zat ve bunun hazır bulunmadığı zaman heyete girmek üzere aynı suretle
seçilecek yedeği,


B) Borsa bulunan yerlerde borsa komiseri, borsa bulunmıyan
yerlerde ticaret ve sanayi odası başkatibi, yedek olarak vekilleri,


C) Ticaret Vekaletince bir sene müddetle seçilecek, arpadan anlar
bir zat ve bunun hazır bulunmadığı zaman heyete girmek üzere aynı suretle
seçilecek yedeği,


Ticaret odası bulunmayan yerlerde A fıkrasında gösterilen
aza doğrudan doğruya Ticaret Vekaletince seçileceği gibi ne borsa ne de ticaret
odası bulunmayan yerlerde B fıkrasında yazılı aza yerine gümrük idaresinin bu
işe ayıracağı memuru veya icabında bunların yedekleri heyete dahil olurlar.


Aza, ihtilaf çıkan parti ihracatçısının usul ve furuundan
veya dördüncü dereceye kadar civar hısımlarından olduğu veya müstahdemi
bulunduğu takdirde heyete iştirak edemez.


 


Madde 32 – Heyet
20 nci madde mucibince alınmış olan nümunelerden açılmamış olanını tetkik ve
icabında tahlil ederek ihtilaf mevzuu hakkındaki kanaatlerine müstenit kararlarını
mucip sebepleriyle, sarih olarak, vaziyete göre, muayene raporuna yazılmış olan
itirazların altına veya zabıt varakasının hususi hanesine yazıp imzalar.


 


Madde 33 – Heyetin
tetkik neticesinde vereceği karar, ihracatçı veya mümessil tarafından ileri
sürülen itirazı haklı gösterdiği takdirde ihracatçısına karara göre taayyün
eden dereceden bir kontrol vesikası verilir ve bu takdirde zabıt varakasının,
heyetin kararını da ihtiva eden bir nüshası, malümat olmak üzere Ticaret
Vekaletine gönderilir.


 


Madde 34 – Zabıt
varakasına, arpa ihracatçısı veya mümessili tarafından bir güna itiraz vakı
olmadığı veya itiraz edilip de 31 inci madde mucibince teşkil olunan heyetçe
yapılan tetkikat neticesinde Nizamname hükümlerine aykırı bir hareket vukua
getirildiği tesbit edilmiş olduğu takdirde, vaziyete göre 22 ve 23 üncü
maddeler mucibince hareket olunmakla beraber zabıt varakasının bir nüshası
takibat icra olunmak üzere Cumhuriyet Müddeiumumiliğine tevdi olunur ve bir
nüshası da Ticaret Vekaletine gönderilir. İhracat kontrolörleri, tanzim
ettikleri zabıt varakalarının birer nüshasını muhafaza ederler.


 


Madde 35 – Vasıfları,
tasnifi veya ambalajı itibariyle bu Nizamnamenin 7, 8, 10 ila 14, 18, 22 ve 23
üncü maddeleri hükümlerine uymayan arpaları kontrola arzedenlerle 20, 25 ve 29
uncu maddeleri hükümlerine muhalif harekette bulunanlar hakkında 3018 numaralı
kanunun 8 inci maddesi mucibince ve bunun haricinde kalan hallerde veya
suiniyet sabit olan vaziyetlerde 1705 numaralı kanuna göre takibat yapılır.


 


Madde 36 – Memleket
içinde ve dışında harb hali, seferberlik ve seferberliğe hazırlık veya tabii
afetler gibi mucbir sebepler altında bu Nizamnamede yazılı tolerans miktarları
Ticaret Vekaletince iki misline kadar artırılabilir.


 


Madde 37 – 1705 ve
3018 numaralı kanunlara göre hazırlanmış ve Devlet Şurasınca görülmüş olan bu
Nizamname hükümleri 15 Temmuz 1940 tarihinden itibaren yürümeğe başlar.


 


Madde 38 – Bu
Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.