6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun

8049








ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA


USULLERİ HAKKINDA KANUN


 


Kanun
Numarası                    : 6216


Kabul
Tarihi                           : 30/3/2011


Yayımlandığı
Resmî Gazete  : Tarih  : 3/4/2011          Sayı  : 27894


Yayımlandığı
Düstur              : Tertip : 5                      Cilt   : 50


 


BİRİNCİ
KISIM


Genel
Hükümler


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Amaç,
Kapsam ve Tanımlar


Amaç ve kapsam


MADDE 1- (1) Bu Kanunun amaç ve
kapsamı; Anayasa Mahkemesinin yapısı, görevleri, yargılama usulleri, Başkan,
başkanvekilleri ve üyelerinin seçimi, disiplin ve özlük işleri ile raportörler,
raportör yardımcıları ve personelinin nitelikleri, atanmaları, görev ve
sorumlulukları, disiplin ve özlük işlerine ilişkin esasları düzenlemektir.


 


Tanımlar[1]


MADDE 2- (1) Bu Kanunun
uygulanmasında;


a) Başkan: Anayasa Mahkemesi Başkanını,


b) Başkanlık: Anayasa Mahkemesi Başkanlığını,


c) Başkanvekili: Bölümlerin başkanlığını yürütmek ve Başkana
vekâlet etmek üzere Genel Kurulca dört yıllığına seçilen üyeleri,


ç) Bölüm: Bir başkanvekilinin başkanlığında altı üyeden oluşan ve
ilgili başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanıp bireysel
başvurular hakkında karar verme yetkisine sahip olan kurulu,


d) Genel Kurul: Onbeş üyeden oluşan kurulu,


e) İçtüzük: Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünü,


f) Kıdem: Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilme tarihinden itibaren
geçen süreyi veya aynı tarihte seçilenlerden yaşça büyük olmayı,


g) Komisyon: Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik
incelemesini yapmak üzere oluşturulan kurulları,


ğ) Mahkeme: Anayasa Mahkemesini,


h) Üye: Başkan ve başkanvekilleri de dâhil tüm üyeleri,


ı) Yüce Divan: Anayasanın 148 inci maddesinin altıncı ve yedinci
fıkralarında belirtilen kişilerin, görevleri ile ilgili suçlarından dolayı
yargılamasını yapmakla görevli Mahkeme Genel Kurulunu,


ifade eder.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Görevler,
Yetkiler ve Mahkeme Bütçesi


Mahkemenin görev ve yetkileri[2]


MADDE 3- (1) Mahkemenin görev ve
yetkileri şunlardır:


a) Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, Türkiye Büyük
Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde veya hükümlerinin şekil
ve esas bakımından, Anayasa değişikliklerinin ise sadece şekil açısından
Anayasaya aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davalarına bakmak.


b) Anayasanın 152 nci maddesine göre mahkemelerce itiraz yoluyla
kendisine intikal ettirilen işleri karara bağlamak.


c) Anayasanın 148 inci maddesi uyarınca yapılan bireysel
başvuruları karara bağlamak.


ç) (Değişik: 2/7/2018 - KHK-703/209 md.) Cumhurbaşkanını, Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanını, Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları, Anayasa Mahkemesi,
Yargıtay, Danıştay başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Cumhuriyet
Başsavcıvekilini, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyelerini,
Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarını görevleriyle ilgili
suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.


d) Siyasi partilerin kapatılmasına ve Devlet yardımından yoksun
bırakılmasına ilişkin davalar ile ihtar başvuruları ve dağılma durumunun
tespiti istemlerini karara bağlamak.


e) Siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin
kanuna uygunluğunun denetimini yapmak veya yaptırmak.


f) Milletvekillerinin yasama
dokunulmazlıklarının kaldırılmasına veya milletvekilliklerinin düşmesine ya da Cumhurbaşkanı
yardımcıları ve bakanların dokunulmazlıklarının kaldırılmasına Türkiye Büyük
Millet Meclisince karar verilmesi hâllerinde, ilgili milletvekili veya bir
diğer milletvekilinin Anayasa, kanun veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü
hükümlerine aykırılık iddiasına dayanan iptal istemlerini karara bağlamak.


g) Mahkeme üyeleri arasından Anayasa Mahkemesi Başkanı ve
başkanvekilleri ile Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ve Başkanvekilini seçmek.


ğ) Anayasada kendisine verilen diğer görevleri yerine getirmek.


 


Mahkeme bütçesi


MADDE 4- (1) Mahkeme, merkezi yönetim bütçesi
içinde kendi bütçesi ile yönetilir.


(2) Türkiye Büyük Millet Meclisinde bütçe ile ilgili görüşmelerde
Mahkeme Genel Sekreteri hazır bulunur.


 


İçtüzük


MADDE 5- (1) Bu Kanun
çerçevesinde;


a) Mahkemenin iç düzeni, işleyişi, teşkilatı, çalışma usulleri,
tutulacak defter ve kayıtlar, elektronik ortam da dâhil evrak akış düzeni, arşivlenmesi,
Mahkeme kütüphanesi, Genel Sekreterlik ile idari teşkilatı, idari personelin
görev ve sorumlulukları,


b) Başkan ve üyeler ile raportörler ve raportör yardımcılarının
özlük dosyalarının tutulması, disiplin işleri, izin ve sağlık durumları, giyecekleri
kisvelerin şekli ve bunların giyilme zaman ve yerleri,


c) Mahkemenin çalışma, yargılama usul ve
esasları, müzakere ve duruşmaların yönetimi ve kayda alınması,


Genel Kurulca kabul edilecek İçtüzükle düzenlenir.


(2) İçtüzük Resmî Gazetede yayımlanır.


 


İKİNCİ KISIM


Anayasa Mahkemesi Üyeliği


 


BİRİNCİ BÖLÜM


Üyelerin Nitelikleri, Seçimi ve
Atanması


Mahkemenin
kuruluşu ve üyelerin seçilme yeterliği[3]


MADDE 6- (1) Mahkeme onbeş üyeden
kurulur.


(2) Mahkeme üyeliğine seçilebilmek için aşağıdaki bentlerde sayılan
niteliklerden birine sahip olmak gerekir:


a) Yargıtay, Danıştay (…)3 veya Sayıştayda başkan ya
da üye olmak.


b) Mahkemede asgarî beş yıldır raportör olarak görev yapıyor
olmak.


c) Kırkbeş yaşını doldurmuş, yükseköğrenim görmüş olması ve
hâkimlik mesleğine alınmaya engel bir hâlinin bulunmaması kaydıyla;


1) Yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat veya siyasal bilimler
dallarında profesör veya doçent unvanını kazanmış olmak,


2) En az yirmi yıl fiilen serbest avukatlık yapmış olmak,


3) En az yirmi yıl kamu hizmetinde fiilen
çalışmış üst kademe yöneticileri arasından seçilecek üye için Yükseköğretim
Kurulu Başkan veya üyesi ya da bir yükseköğretim kurumunun rektör veya dekanı
ya da bakan yardımcısı, müsteşar, müsteşar yardımcısı, büyükelçi veya
vali olmak,


4) Birinci sınıf hâkim ve savcılar için adaylık dâhil en az yirmi
yıl çalışmış olmak.


 


Üyelerin seçimi


MADDE 7- (1) Türkiye Büyük Millet
Meclisi; iki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun kendi Başkan ve üyeleri arasından,
her boş yer için göstereceği üçer aday içinden, bir üyeyi ise baro
başkanlarının serbest avukatlar arasından gösterecekleri üç aday içinden
yapacağı gizli oylamayla seçer. Türkiye Büyük Millet Meclisinde yapılacak bu
seçimde, her boş üyelik için ilk oylamada üye tam sayısının üçte iki ve ikinci
oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. İkinci oylamada salt çoğunluk
sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için üçüncü oylama yapılır;
üçüncü oylamada en fazla oy alan aday üye seçilmiş olur. İkinci ve üçüncü tur
oylamalarda oyları eşit olan adaylar arasında eşitlik bozulana kadar oylama
tekrarlanır.


(2) Cumhurbaşkanı; üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay (…)[4] genel kurullarınca kendi başkan ve
üyeleri arasından her boş yer için gösterecekleri üçer aday içinden; en az
ikisi hukuk bilim dallarından olmak üzere üç üyeyi Yükseköğretim Kurulunun
yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev
yapan ve kendi üyesi olmayan öğretim üyeleri arasından her boş yer için göstereceği
üçer aday içinden; dört üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar,
birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa
Mahkemesi raportörleri arasından seçer.


(3) Yargıtay, Danıştay (…)[5]
ve Sayıştay genel kurulları ile Yükseköğretim Kurulu ve baro başkanlarınca
Mahkeme üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde en fazla oy alan üç
kişi aday gösterilmiş sayılır. Bu fıkra uyarınca yapılacak seçimler tek turda
yapılır ve her bir üye her boş üyelik için bir adaya oy kullanabilir. Oyları
eşit olan adaylar arasında eşitlik bozulana kadar oylama tekrarlanır.[6]


 


Üye seçilenlere tebligat ve seçilenlerin görevi kabul etmemesi


MADDE 8- (1) Türkiye Büyük Millet
Meclisince seçilen üyeler Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca,
Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyeler ise Cumhurbaşkanlığınca, Mahkemeye
yazıyla bildirilir. Anayasa Mahkemesi Başkanlığı durumu, seçilenlere yazı ile
tebliğ eder.


(2) Seçilenlerin ad ve soyadları Resmî Gazetede yayımlanır.


(3) Mahkeme üyeliğine seçilenin görevi kabul etmemesi durumunda,
bu husus ilgilinin Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilmiş olması hâlinde
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına, Cumhurbaşkanınca seçilmiş olması
hâlinde Cumhurbaşkanlığına ve aday gösterilmesi söz konusu ise ilgili kurum ya
da kurula Başkan tarafından yazıyla bildirilir.


(4) Bildirimden itibaren 7 nci maddedeki
usule göre bir ay içinde yeni üye seçilir. Aday gösterecek kurulların tatilde
bulunması hâlinde, bu süre tatilin bitiminden itibaren başlar.


 


And içme


MADDE 9- (1) Üyeler görevlerine
başlamadan önce, Başkanın davet edeceği Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanı, (…)[7]
yüksek yargı organları başkan ve başsavcıları, Adalet Bakanı ve Devlet
protokolünde yer alan diğer üst düzey görevliler ile emekli üyelerden
katılanların, diğer ilgililerin huzurunda ve Anayasa Mahkemesi Başkan ve
üyeleri önünde aşağıdaki andı içerler:


“Türkiye Cumhuriyeti Anayasasını ve temel hak ve özgürlükleri
koruyacağıma; görevimi doğruluk, dürüstlük, tarafsızlık ve hakka saygı duygusu
içinde, her türlü etki ve kaygıdan uzak olarak Anayasanın dayandığı temel
ilkelere uygun hukuk anlayışı içinde, sadece vicdanımın emrine uyarak yerine
getireceğime büyük Türk Milleti önünde namusum ve şerefim üzerine and içerim.”


 


Üyelik süresi ve teminatı


MADDE 10- (1) Mahkeme üyeleri oniki yıl için seçilirler. Bir kimse iki
defa üye seçilemez.


(2) Başkan ve üyeler azlolunamaz; kendileri istemedikçe görev
süreleri dolmadan veya altmışbeş yaşından önce emekliye sevk edilemezler.


(3) Başkan ve üyelerin görevleri yalnızca Anayasada ve bu Kanunda
öngörülen hâllerde sona erer.


 


Üyeliğin boşalması ve sona ermesi[8]


MADDE 11- (1) Başkan, bir
üyenin görev süresinin dolacağı tarihten iki ay önce, bunun dışında bir boşalma
olduğu takdirde ise derhâl, keyfiyeti üyeyi seçmeye ve aday göstermeye yetkili
olanlara yazıyla bildirir ve bu tarihten itibaren iki ay içinde 7 nci maddedeki
usule göre boşalan üyelik kaynağından seçim yapılır.


(2) Başkan ve üyeler, yazılı olarak emekliliklerini
isteyebilecekleri gibi, müddet ve kabule bağlı olmaksızın görevlerinden
çekilebilirler; seçildikleri tarihten itibaren oniki yılın sonunda görevleri
sona erer ve her hâlükârda altmışbeş yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.


(3) (Ek:3/11/2022-7420/29 md.) Zorunlu emeklilik yaşından
önce görev süresi dolan Başkan veya üyelerden;


a) Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay Başkan ve üyeleri arasından
seçilenler herhangi bir işleme gerek olmaksızın ve boş kadro şartı
aranmaksızın, kalan görev sürelerini tamamlamak üzere geldikleri üyelik görevine
geri dönerler, boşalan ilk üye kadrosu kendilerine tahsis olunur.


b) Yükseköğretim kurumlarından seçilenler, talepleri üzerine
Yükseköğretim Kurulu tarafından 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanununun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrasında yer alan usul ve esaslara göre
ayrıldıkları yükseköğretim kurumuna veya uzmanlık alanlarına göre talep
ettikleri üç yükseköğretim kurumundan birine atanırlar.


c) Üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim
ve savcılar ile raportörler arasından seçilenler ve bu fıkranın (b) bendi
kapsamında olup öğretim üyeliği kadrosuna atanmak istemediğini görev süresi
bitmeden bir ay içinde bildirenler, Sayıştay üyeliği kadrosuna atanırlar. Atama
işleminin gerçekleşmesi ile birlikte başka bir işleme gerek kalmaksızın söz
konusu kadro kendiliğinden ihdas edilmiş ve Sayıştay Başkanlığının ilgili kadro
cetveline eklenmiş sayılır. Bu şekilde ihdas edilmiş sayılan kadrolar herhangi
bir şekilde boşalmalarını müteakiben başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş
ve ilgili cetvelden çıkarılmış sayılır. Bu fıkra kapsamında ihdas edilmiş
sayılan kadrolar 3/12/2010 tarihli ve 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 15 inci
maddesinin birinci fıkrasında yer alan oranların hesabında dikkate alınmaz.


(4) (Ek:3/11/2022-7420/29 md.) Görevi sona eren üyelerin
yeni görevlerine atamaları gerçekleşinceye kadar, özlük hakları Mahkeme
tarafından karşılanmaya devam olunur.


(5) (Ek:3/11/2022-7420/29 md.) Mahkeme üyelerinin
Mahkemede geçirdikleri süreler, yeni görevlerinde tâbi oldukları kanun
hükümlerine göre hizmetlerinde değerlendirilir.


(6) (Ek:3/11/2022-7420/29 md.) Bu madde Anayasanın geçici
18 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca yaş haddine kadar görevlerine devam
etmeleri öngörülen üyelerden yaş haddini doldurmadan kendi isteğiyle üyelikten
çekilenler hakkında da uygulanır.


(7) Başkanlık ve üyelik; 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler
ve Savcılar Kanununa göre hâkimlik ve savcılık mesleğinden çıkarılmayı
gerektiren bir suçtan dolayı kesin hüküm giyilmesi veya Türk vatandaşlığının
kaybedilmesi hâlinde kendiliğinden; görevin sağlık bakımından yerine
getirilemeyeceğinin sağlık kurulu raporuyla kesin olarak anlaşılması hâlinde
Mahkeme üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararıyla ya da 19 uncu maddeye
göre Genel Kurulun kararıyla üyelikten çekilmeye davet edilme cezası verilen
üyenin kendiliğinden çekilmesi veya istifa etmiş sayılması hâllerinde sona
erer.


(8) (Mülga: 2/7/2018 - KHK-703/209 md.)[9]


 


Başkan, başkanvekilleri ile Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ve
Başkanvekilinin seçimi


MADDE 12- (1) Başkan ve başkanvekilleri, Uyuşmazlık Mahkemesi Başkan ve
Başkanvekili üyeler arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla
dört yıl için seçilirler.


(2) Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. Seçimler, bu
görevlerin sona ereceği tarihten önceki iki ay içerisinde sonuçlandırılır.


(3) Seçimlerle ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.


 


Başkanın
görev ve yetkileri


MADDE 13- (1) Başkanın görev ve yetkileri şunlardır:


a) Genel Kurulun ve gerektiğinde bölümlerin gündemini belirlemek.


b) Genel Kurula ve Yüce Divana başkanlık etmek; gerekli gördüğü
takdirde kendi yerine bu görevleri ifa etmek üzere başkanvekillerinden birini
görevlendirmek.


c) Genel Sekreter ve Genel Sekreter
yardımcılarını görevlendirmek ve görevden almak.


ç) Mahkemeyi temsil etmek.


d) Mahkeme yönetmeliklerini onaylamak.


e) Harcamaların Mahkeme bütçesine uygunluğunu denetlemek.


f) Bölümlerden birinin fiilî ya da hukuki imkânsızlık nedeniyle
toplanamaması hâlinde diğer bölümden üye görevlendirmek.


g) Mahkeme personelinin atamasını yapmak.


ğ) Mahkemenin verimli ve düzenli çalışmasını sağlamak ve bu amaçla
uygun göreceği tedbirleri almak.


h) Gerekli gördüğü takdirde basına ve kamuoyuna Mahkemeyle ilgili
bilgi ve demeç vermek veya bu maksatla başkanvekili, üye veya raportör
görevlendirmek.


 


Başkanvekillerinin görev ve yetkileri


MADDE 14- (1) Başkana ait görev ve yetkiler, Başkanlığın boş olması
hâlinde kıdemli başkanvekili; Başkanın mazeretli veya izinli olması hâllerinde
ise Başkan tarafından belirlenen başkanvekilince yerine getirilir.
Başkanvekillerinin de bulunmaması durumunda Mahkemeye en kıdemli üye başkanlık
eder.


(2) Başkanvekillerinin görev ve yetkileri şunlardır:


a) Bölümlere ve Başkanın gerekli gördüğü hâllerde Genel Kurul ya
da Yüce Divana başkanlık etmek.


b) Başkanı oldukları bölümün gündemini belirlemek.


c) Bölüm içinden oluşturulacak komisyonlarda üyelerin dönüşümlü
olarak görev yapmalarını sağlamak.


ç) Bu Kanunla verilmiş diğer görevler ile
Başkan tarafından tevdi edilen işleri yapmak.


 


Üyelerin yükümlülükleri


MADDE 15- (1) Üyeler;


a) Hâkimlik mesleğinin vakar ve şerefine uygun hareket etmek
zorundadırlar; görevleriyle bağdaşmayan herhangi bir faaliyette bulunamazlar,


b) Geçerli bir mazeretleri olmadıkça oturumlara katılırlar,


c) Mahkemede görüşülmekte olan konularda görüş ve düşüncelerini
açıklayamazlar,


ç) Oturumun ve oylamanın gizliliğini muhafaza ederler,


d) Oylamalarda çekimser oy kullanamazlar,


e) Görevleri dışında resmî veya özel hiçbir
görev alamazlar; davet olundukları ulusal ve uluslararası kongre, konferans ve
benzeri bilimsel toplantılara Başkanın izniyle katılabilirler.


(2) Sportif, sosyal ve kültürel amaçlı derneklerde yönetim ve
denetim kurullarında görev almamak koşuluyla üyelik hâli görev olarak
nitelendirilemez.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Disiplin
İşlemleri ile Suç ve Cezalara İlişkin Hükümler


Başkan ve üyeler hakkında inceleme ve soruşturma


MADDE 16- (1) Başkan ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri
sırasında işledikleri iddia edilen suçları, kişisel suçları ve disiplin
eylemleri için soruşturma açılması Genel Kurulun kararına bağlıdır. Ancak, ağır
ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde, soruşturma genel hükümlere
göre yürütülür.


(2) Başkan, müstear adla yapılan veya yapıldığı anlaşılan imzasız,
adressiz yahut belli bir olayı ve nedeni içermeyen, delilleri ve dayanakları
gösterilmeyen ihbar ve şikâyetleri işleme koymaz. Ancak, bu ihbar ve
şikâyetlerin somut delillere dayanması durumunda konu hakkında gerekli inceleme
ve araştırma yapılır.


(3) Başkan gereken hâllerde, işi Genel Kurula götürmeden önce
üyelerden birine ön inceleme yaptırabilir. Soruşturma açılmasına yer olup
olmadığının belirlenmesi için gerekli incelemeyi yapmak üzere görevlendirilen
üye, incelemesini tamamladıktan sonra, durumu bir raporla Başkana bildirir.


(4) Konu, Başkan tarafından gündeme alınarak
Genel Kurulda görüşülür. Hakkında işlem yapılan üye görüşmeye katılamaz. Genel
Kurulca, soruşturma açılmasına yer olmadığına karar verildiği takdirde, karar
ilgili üye ile ihbar ve şikâyette bulunanlara tebliğ edilir.


(5) Soruşturma açılmasına karar verildiği
takdirde, Genel Kurul, üyeler arasından üç kişiyi Soruşturma Kurulunu
oluşturmak üzere seçer. Kıdemli üye Soruşturma Kuruluna başkanlık eder.
Soruşturma Kurulu, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun
Cumhuriyet savcısına tanıdığı bütün yetkilere sahiptir. Kurulun soruşturma ile
ilgili yapılmasını istediği işlemler, mahallinde yetkili adli makamlar
tarafından derhâl yerine getirilir.


(6) Ön inceleme yaptırılmasına, Soruşturma
Kurulu üyelerinin seçilmesine, soruşturmanın yapılmasına ve gereken diğer
kararların verilmesine dair esaslar İçtüzükle düzenlenir.


(7) Başkanın yukarıda yazılı hâl ve hareketlerinin görülmesi veya
öğrenilmesi hâlinde, Başkan tarafından yapılması gereken işlemler kıdemli
başkanvekilince yürütülür.


 


Adli soruşturma ve kovuşturma[10]


MADDE 17- (1) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren kişisel suçlarla
ilgili suçüstü hâli istisna olmak üzere, görevlerinden doğan veya görevleri
sırasında işledikleri iddia edilen suçları ve kişisel suçları nedeniyle Başkan
ve üyeler hakkında koruma tedbirlerine ancak bu madde hükümlerine göre karar
verilebilir.


(2) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren kişisel suçlarla ilgili
suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür. İddianame
hazırlanması hâlinde kovuşturma Yargıtay ilgili ceza dairesince yapılır.


(3) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren kişisel suçlarla ilgili
suçüstü hâli dışındaki görevden doğan veya görev sırasında işlendiği iddia
edilen suçlar ile kişisel suçlarda Soruşturma Kurulu, soruşturma sırasında 5271
sayılı Kanunda ve diğer kanunlarda yer alan koruma tedbirlerinin alınması
talebinde bulunursa, Genel Kurulca bu konuda karar verilir.


(4) Soruşturma Kurulu soruşturmayı tamamladıktan sonra kamu
davasının açılmasına gerek görmezse kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar
verir. Kurul, kamu davası açılmasını gerekli görürse düzenleyeceği iddianameyi
ve dosyayı görevleriyle ilgili suçlarda Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapmak
üzere Anayasa Mahkemesine, kişisel suçlarda ise Yargıtay ilgili ceza dairesine
tevdi olunmak üzere Başkanlığa gönderir. Soruşturma Kurulunun vereceği kararlar
şüpheliye ve varsa şikâyetçiye tebliğ olunur.


 


Disiplin soruşturması işlemleri


MADDE 18- (1) Başkan ve üyelerin hâkimlik mesleğinin vakar ve şerefi
ile bağdaşmayan veya hizmetin aksamasına yol açan hâl ve hareketlerinden dolayı
haklarında 16 ncı maddede belirlenen kurallar çerçevesinde disiplin
soruşturması yapılır. Genel Kurul, eldeki bilgi ve deliller ile isnat olunan
hâl ve hareketin niteliğine göre disiplin soruşturması yapılmasına yer olup
olmadığına karar verir.


(2) Ceza soruşturma ve kovuşturmaları, disiplin işlemlerinin
ayrıca yapılmasına ve uygulanmasına engel olmaz. Disiplin soruşturmasını
gerektiren eylemlerin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmiş olması hâlinde
disiplin soruşturması açılamaz. Disiplin cezasını gerektiren eylemin işlendiği
tarihten itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde disiplin cezası verilemez.
Disiplin cezasını gerektiren eylem, aynı zamanda bir suç teşkil eder, bu suç
için kanunda daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüş olur ve ceza
soruşturması veya kovuşturması da açılır ise, bu fıkrada belirtilen süre yerine
zamanaşımı süreleri uygulanır. Genel Kurulca kovuşturma sonucunun beklenmesine
karar verilenler hakkında ise, kovuşturmayı yürüten mahkeme kararının
kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle ceza verme yetkisi zamanaşımına
uğrar.


(3) Genel Kurul disiplin soruşturması açılmasına karar verirse
Soruşturma Kurulu, konu ile ilgili bilgileri toplar ve sübut delillerini tespit
eder, lüzum gördükleri kimseleri yeminle dinler, isnat olunan hâl ve hareketi
bildirerek ilgiliyi onbeş günden az olmamak üzere tanınacak süre içinde
savunmasını yapmaya davet eder. İlgili, savunmasının istendiği andan itibaren,
soruşturma evrakını incelemeye yetkilidir.


(4) Kamu idareleri, kamu görevlileri, diğer gerçek ve bankalar
dâhil tüzel kişiler, Soruşturma Kurulunun sorularına cevap vermek ve
soruşturmayla ilgili taleplerini yerine getirmek zorundadırlar.


(5) Soruşturma Kurulu inceleme neticesinde, elde ettiği bilgi ve
delilleri gösteren ve bunlara göre disiplin cezası verilmesine yer olup
olmadığı hakkındaki kanaatlerini içeren bir rapor hazırlayarak rapor ve
eklerini Genel Kurula iletmek üzere Başkanlığa sunar.


(6) Başkan, soruşturma sonucunu ilgiliye yazılı olarak bildirir ve
ilgiliyi beş günden az olmamak üzere tayin edeceği süre içinde Genel Kurul
huzurunda sözlü ya da yazılı savunmasını vermeye davet eder.


(7) Genel Kurul, yapılan disiplin soruşturmasının sonucuna göre,
gerekirse soruşturmanın genişletilmesine, isnat olunan hâl ve hareketi sabit
görmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına, sabit görmesi hâlinde ise eylemine
uyan disiplin cezasına karar verir.


 


Disiplin cezaları ve yerine getirilmesi


MADDE 19- (1) Başkan ve üyelerin, asli görevleri dışında resmî veya özel
bir görev almaları ya da yaptıkları yeminle veya üyeliğin vakar ve şerefi ile
bağdaşmayan, hizmetin aksamasına yol açan hâl ve hareketlerinin sabit görülmesi
hâlinde, eylemin niteliğine göre, uyarma, kınama ya da üyelikten çekilmeye
davet edilme cezalarından birisine karar verilir.


(2) Üyelikten çekilmeye davet edilme cezasına karar verilebilmesi
için Genel Kurulun üçte iki oy çokluğu aranır.


(3) Disiplin cezasına ilişkin Genel Kurul kararına karşı
ilgili, kararın kendisine tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde Genel Kurula
yeniden inceleme başvurusunda bulunabilir. Genel Kurulca yapılacak yeniden
inceleme sonucunda verilen karar kesindir. Genel Kurul kararı Başkan tarafından
ilgiliye tebliğ edilir ve yerine getirilir.


(4) Hakkında üyelikten çekilmeye davet cezası verilen üye, tebliğ
tarihinden itibaren bir ay içinde buna uymazsa istifa etmiş sayılır ve bu süre
içinde izinli kabul edilir.


 


ÜÇÜNCÜ
KISIM


Teşkilat
Yapısı


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Mahkeme
Teşkilatı


Teşkilat


MADDE 20- (1) Anayasa Mahkemesi teşkilatı; Başkanlık, Genel
Kurul, bölümler, komisyonlar, Genel Sekreterlik ve idari birimlerden oluşur.


 


Genel Kurul


MADDE 21- (1) Genel Kurul, Mahkemenin onbeş üyesinden oluşur.
Genel Kurul, Başkanın veya belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on
üye ile toplanır.[11]


(2) Genel Kurulun görevleri şunlardır:


a) İptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek
yargılamalara bakmak.


b) Siyasi partilere ilişkin mali denetim yapmak, dava ve
başvuruları karara bağlamak.


c) İçtüzüğü kabul etmek veya değiştirmek.


ç) Başkan ve başkanvekilleri ile Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı ve
Başkanvekilini seçmek.


d) Bölümler arasındaki iş bölümünü yapmak,
bölümlerden birinin yıl içinde gelen işleri normal çalışmayla karşılanamayacak
şekilde artmış ve bölümler arasında iş bakımından bir dengesizlik meydana
gelmişse takvim yılı başında toplanıp bir kısım işleri diğer bölüme vermek.


e) Bölümler arasında meydana gelen iş bölümü uyuşmazlıklarını
kesin karara bağlamak, fiilî veya hukuki imkânsızlık nedeniyle bir bölümün
görevine giren işe bakamaması hâlinde diğer bölümü görevlendirmek.


f) Üyeler hakkında disiplin ve ceza soruşturması açılmasına,
soruşturma ve kovuşturma tedbirlerine ve gerektiğinde disiplin cezası
verilmesine ya da üyeliğin sona erdirilmesine karar vermek.


g) İtirazları incelemek.


 


Bölümler ve komisyonlar


MADDE 22- (1) Mahkemede,
bireysel başvuruları karara bağlamak üzere bir başkanvekili başkanlığında altışar
üyesi olan iki bölüm bulunur. Bölümler, bir başkanvekilinin başkanlığında dört
üyenin katılımıyla toplanır.[12]


(2) Bölüm ve komisyonların oluşumu ve
iş bölümü ile ilgili hususlar İçtüzükle düzenlenir.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Genel
Sekreterlik, Raportörler ve Raportör Yardımcıları


Genel Sekreter ve Genel Sekreter yardımcılarının görevleri


MADDE 23- (1) Başkanlığa bağlı olarak Genel Sekreterlik birimi kurulur.
Genel Sekreterliğe bağlı birimlerin çalışma esasları yönetmelikle düzenlenir.


(2) Genel Sekreter, Başkan tarafından
raportörler arasından görevlendirilir. Genel Sekreterin görevde olmaması
durumunda, yerine Genel Sekreterin belirleyeceği Genel Sekreter yardımcısı
vekâlet eder.


(3) Genel Sekreter, Başkanın gözetim ve denetimi altında;


a) Başvuruların kayıt ve sevk edilmesi,


b) Genel Kurul ve bölüm toplantılarıyla ilgili idari işlerin
yürütülmesi,


c) Kararların ve raporların otomasyonunun sağlanması ve
arşivlenmesi,


ç) Mahkemenin yazışmalarının yapılması,


d) Mahkeme kararlarının uygulanmasının takip edilmesi ve bu konuda
Genel Kurula bilgi verilmesi,


e) Bütçenin harcanması ve bu konuda Başkana bilgi verilmesi,


f) Mahkemenin kurumsal, bilimsel, idari, mali ve teknik işlerinin
yürütülmesi,


g) Protokol işlerinin düzenlenmesi,


ğ) Personelin sevk ve idaresinin sağlanması,


h) Kanun, İçtüzük ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde Başkan
tarafından verilen diğer işlerin yapılması,


konularında görevli ve yetkilidir.


(4) Başkan tarafından raportörler arasından
üç Genel Sekreter yardımcısı görevlendirilir. Genel Sekreter yardımcılarının
görevleri ve aralarındaki iş bölümü ile ilgili hususlar yönetmelikle
düzenlenir.


 


Raportörler


MADDE 24- (1) Mahkemede, yargısal ve idari çalışmalara yardımcı olmak
üzere yeteri kadar raportör görevlendirilir ya da atanır.


(2) Mahkemede raportör olabilmek için aşağıdaki şartlardan birini
taşımak gerekir:


a) Mesleklerinde en az beş yıl başarıyla çalışmış adli veya idari
hâkim ya da savcı veya Sayıştay denetçisi, başdenetçisi ya da uzman denetçisi
olmak.


b) Yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat veya siyasal bilimler
dallarında doçent, yardımcı doçent ya da doktorasını tamamlamış araştırma
görevlisi olmak.


c) Adaylık süresi hariç, en az beş yıl başarıyla çalışmış raportör
yardımcısı olmak.


(3) Kamu Personeli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit
Sınavından en az (C) düzeyinde belge almış olmak ve lisansüstü çalışmalar
yapmış olmak, raportörlüğe görevlendirmede ve atanmada tercih nedenidir.


(4) Raportörler, idari yönden Başkana bağlı olup, görevlerini
hâkimlik teminatına uygun olarak yerine getirirler.


 


Raportörlerin görevlendirilmesi, özlük hakları, disiplin ve ceza
işleri


MADDE 25- (1) Raportör olarak çalışmak isteyenler bu konudaki
isteklerini yazılı olarak Başkanlığa iletirler.


(2) Raportörler Başkanın uygun görmesi üzerine bağlı oldukları
kurum tarafından görevlendirilirler.


(3) Bu Kanunda hüküm bulunan hâller dışında, görevlendirilen
raportörlerin özlük işlerinde, mensup oldukları mesleklere ait hükümler
uygulanır ve raportör olarak Mahkemede geçirdikleri süreler mesleklerinde
geçmiş sayılır. Yükselme ve kademe ilerlemelerinde Başkan tarafından verilecek
yazılı bilgi esas alınır.


(4) Mahkemenin kadrolarına atanan raportörlerin yükselme süreleri
iki yıldır.


(5) Görevlendirilenler de dâhil raportörlerin aylıkları ve diğer
mali hakları Mahkeme bütçesinden ödenir.


(6) Görevlendirilen raportörlerin kanunî izin haklarına ve sağlık
işlerine ilişkin işlemler Başkanlıkça yürütülür ve özlük dosyalarına işlenmek
üzere kurumlarına bildirilir.


(7) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) ve
(b) bentlerine göre görevlendirilen raportörlerin görevlerinden ayrılmalarında,
görevlendirmelerinde izlenen yöntem uygulanır. Görevlerinden ayrılmalarından
sonra tabi oldukları kanunlara göre yapılacak atamalarda, sahip bulundukları
derece ve kıdem, Mahkemedeki çalışmaları ile kendi istekleri dikkate alınır.


(8) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine göre
görevlendirilen raportörler, talepte bulunmaları ve Başkanlıkça uygun görülmesi
hâlinde Mahkeme raportörü olarak atanırlar. Bu şekilde ataması yapılan
raportörlerin önceki kurumlarıyla ilişikleri kesilir.


(9) Mahkemenin raportörlük kadrolarına atananlar, emeklilik
hakları ile teminatları bakımından kıdem, sınıf ve derecelerindeki birinci
sınıf, birinci sınıfa ayrılmış, ikinci sınıf ve üçüncü sınıf hâkim ve savcılar
hakkındaki hükümlere tabidir. Ek göstergelere ilişkin olarak birinci sınıfa
ayrılmış hâkim ve savcılar için aranan “Yargıtay ve Danıştay üyeliklerine
seçilme hakkını kaybetmemiş olmak” şartı, atanan raportörler için “birinci
sınıfa ayrılma niteliklerini kaybetmemek” şeklinde uygulanır.


(10) Mahkemeye atanan raportörlerin aylık, ödenek, mali, sosyal ve
emeklilik hakları, adli suçlarıyla ilgili soruşturma ve kovuşturma işlemleri
ile diğer haklarına ilişkin bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde, 2802 sayılı
Kanunun ilgili hükümleri uygulanır.


(11) 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine göre
görevlendirilen raportörlerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında
işledikleri suçlar ve kişisel suçları ile disiplin eylemlerinden dolayı
Başkanın bildirmesi üzerine; bağlı bulundukları kurumlarca kendileriyle ilgili
mevzuat hükümleri uyarınca işlem yapılır.


 


Raportörlerin görevleri


MADDE 26- (1) Raportörler, Başkan tarafından kendilerine verilen
dosyaların ilk ve esas inceleme raporlarını hazırlar ve toplantılara
katılırlar; bireysel başvurularla ilgili olarak Kanunda ve İçtüzükte belirtilen
görevleri ifa ederler.


(2) Başkan tarafından gerektiğinde raportörlere tanık veya uzman
dinleme ve benzeri görevler verilebilir.


(3) Raportörler Başkan tarafından komisyonlarda
görevlendirilebilirler.


(4) Raportörler Başkanın izin vermesi koşuluyla üniversitelerde,
Türkiye Adalet Akademisinde ve benzeri kurum ve kuruluşlarda ders, kurs ve
konferans verebilirler.


(5) Kanun, İçtüzük, yönetmelik ya da Başkan
tarafından verilen diğer görevleri yaparlar.


 


Raportör yardımcıları ve adayları


MADDE 27- (1) Mahkemede, yargısal ve idari çalışmalara yardımcı olmak
üzere yeteri kadar raportör yardımcısı atanır.


(2) Hukuk, siyasal bilgiler, iktisat,
işletme, iktisadî ve idari bilimler alanlarında en az dört yıllık yükseköğrenim
yapmış veya bunlara denkliği kabul edilmiş yabancı öğretim kurumlarından mezun
olanlar ya da yabancı bir hukuk fakültesini bitirip de Türkiye’deki hukuk
fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarı
belgesi almış bulunanlar arasından açılacak giriş sınavını kazananlar, Başkan
tarafından raportör yardımcılığına aday olarak atanır. Sınava girebilmek için
askerlik hizmetini tamamlamış, erteletmiş veya askerlik hizmetinden muaf olmak,
giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının son günü itibarıyla, lisans ve
lisansüstü öğrenimini yapmış olanlar için otuz, doktora öğrenimini tamamlamış
olanlar için otuzbeş yaşını bitirmemiş olmak, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilen genel nitelikleri
taşımak şarttır.


(3) Giriş sınavı, yazılı sınav ve mülakattan oluşur.


(4)
Mülakat adayın;


a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme
gücü,


b) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin
mesleğe uygunluğu,


c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,


ç) Genel yetenek ve genel kültürü,


d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,


yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek
suretiyle gerçekleştirilir. Adaylar, komisyon tarafından yukarıdaki bentlerde yazılı
özelliklerin her biri için yirmişer puan üzerinden değerlendirilir ve verilen
puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Bunun dışında mülakat ile ilgili herhangi
bir kayıt sistemi kullanılmaz.


(5) Raportör yardımcıları ve raportör yardımcı adayları 657 sayılı
Kanundaki genel idare hizmetleri sınıfına dâhil olup, raportörlük sınıf ve
derecelerine dâhil değildirler. Bunlara 657 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı
olmayan hükümleri uygulanır.


(6) Raportör yardımcılarının raportörlüğe atanabilmeleri için
adaylık süresi hariç olmak üzere bu görevde fiilen en az beş yıl çalışmış
olmaları, hazırlayacakları meslekî nitelikteki tezin kabul edilmesi şarttır. Bu
koşulları taşıyanlar, kadro durumu da gözetilerek Genel Sekreterin teklifi ve
Başkanın onayı ile raportörlüğe atanabilirler.


(7) Raportör yardımcılığı
adaylığına giriş sınavı usul ve esasları, adaylık eğitiminin şekli ve şartları,
adaylık süresi sonunda yapılacak sınavın usul ve esasları, raportör
yardımcılarının hazırlayacakları tezlerin şekil ve kapsamı ile diğer hususlar
yönetmelikle düzenlenir.


 


Yüksek Disiplin Kurulu


MADDE 28- (1) Başkan, başkanvekilleri, üyeler ve 24 üncü maddenin
ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılanlar hariç olmak üzere,
Mahkemede istihdam edilen personelin disiplin işleri Yüksek Disiplin Kurulu
tarafından yürütülür.


(2) Kurul, Genel Sekreterin önerisi ve Başkanın onayı ile
belirlenen üç raportörden oluşur. Bunlardan kıdemli olan raportör Kurula
başkanlık eder.


(3) Disiplin cezasını gerektiren hâller ve verilecek cezalar
konusunda 657 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
Kurulun çalışma usul ve esasları ile sair hususlar yönetmelikle düzenlenir.


 


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


Hizmet
Birimleri


Hizmet birimleri


MADDE 29- (1) Mahkemenin hizmet birimleri şunlardır:


a) Yazı İşleri Müdürlüğü


b) İdarî ve Mali İşler Müdürlüğü


c) Personel Müdürlüğü


ç) Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü


d) Dış İlişkiler Müdürlüğü


e) Strateji Geliştirme Müdürlüğü


f) Teknik Hizmetler Müdürlüğü


g) Özel Kalem Müdürlüğü


ğ) Basın Müşavirliği


(2) İhtiyaç hâlinde Başkanın önerisi, Genel
Kurulun kararı ile yeni birimler oluşturulabilir.


(3) Hizmet birimlerinin görev ve sorumlulukları yönetmelikte
gösterilir.


 


Mahkeme personeli ve atanması


MADDE 30- (1) Mahkeme görevlerini yerine getirirken hukuki,
idari ve mali alanlarda çalışmak üzere yeterli sayıda personel istihdam eder.
Bu personel hakkında 657 sayılı Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri
uygulanır.


(2) Personelin ataması Genel Sekreterin önerisi üzerine Başkan
tarafından yapılır.


 


Geçici görevlendirme


MADDE 31- (1) Mahkemenin
Anayasa ve bu Kanunda verilen görevlerini yerine getirirken ihtiyaç görülmesi
hâlinde; hâkim, savcı ve Sayıştay denetçileri ile kamu kurum ve kuruluşlarında
çalışanlardan memur ve diğer kamu görevlisi statüsünde olanlar aylık, ödenek,
her türlü zam, tazminatlar ile diğer mali ve sosyal hak ve yardımlar
kurumlarınca ödenmek kaydıyla Mahkemede geçici olarak görevlendirilebilir. Bu
hüküm çerçevesince yapılacak görevlendirmelerde kamu görevlisinin muvafakati
aranır. Bu şekilde yapılan görevlendirmenin süresi bir yılı geçemez. Ancak
ihtiyaç hâlinde bu süre altı aylık dönemler hâlinde uzatılabilir.


(2) Başkanın bu kapsamdaki görevlendirme talebi ilgili kurum ve
kurullarca on gün içinde kanuni bir engeli olmaması hâlinde yerine getirilir. Geçici
görev süresi ilgililerin terfi ve emekliliklerinde kurumlarınca hesaba
katılarak özlük hakları devam ettirilir.


(3) Geçici görev süresince yükselme ve kademe ilerlemelerine esas
olmak üzere Başkan, ilgili kurum ve kurullara yazılı bilgi verir.


(4) Geçici olarak görevlendirilenlerin kendi kurumlarında
aldıkları net aylıkları ile hâkim, savcı ve Sayıştay meslek mensupları
arasından görevlendirilenler için raportörlerin; memurlar ve diğer kamu
görevlileri için Mahkemede görev yapmakta olan emsali memurların almakta
oldukları aylıklar ve diğer ödemeler arasındaki fark ayrıca ödenir. Bu fıkraya
göre yapılacak ödemeler hakkında aylıklara ilişkin hükümler uygulanır ve damga
vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz, her ne şekilde olursa olsun
başka bir ödemenin hesaplanmasında dikkate alınmaz.


 


Sözleşmeli personel


MADDE 32- (1) Mahkeme Başkanlığında; 657 sayılı Kanun ve diğer
kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı
olmaksızın, kadroları karşılık gösterilmek suretiyle, sözleşmeli olarak basın
müşaviri ve mütercim çalıştırılabilir.


(2) Bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esasları ile
ödenecek brüt sözleşme ücreti, birinci derecedeki raportör yardımcısı için
belirlenen brüt ortalama aylıkları geçmemek üzere Başkanlıkça tespit edilir.


 


Hizmet satın alma


MADDE 33- (1) Başkan, Mahkemenin ihtiyaç duyduğu alanlarda
projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart
olan zaruri ve istisnai hâllere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisi ve
ihtisasını gerektiren işlerde hizmet alımı yoluyla yerli ve yabancı uzman
çalıştırmaya yetkilidir.


 


İdarî personelin Adalet Bakanlığı kadrolarına atanması


MADDE 34- (1) 27 nci maddenin birinci fıkrasına göre atananlar hariç,
Mahkemenin hizmet birimlerinde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personel, Genel
Sekreterin teklifi ve Başkanın uygun görmesi üzerine, mükteseplerine uygun
olarak Adalet Bakanlığınca Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı kadrolarına
atanabilirler.





DÖRDÜNCÜ KISIM


İnceleme ve Yargılama Usulleri


 


BİRİNCİ BÖLÜM


İptal Davası


İptal davası açmaya yetkili olanlar


MADDE 35- (1) Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ya da hükümlerinin Anayasaya
aykırılığı iddiasıyla doğrudan doğruya iptal davası açmaya yetkili olanlar
şunlardır:[13]


a) Cumhurbaşkanı


b) (Değişik: 2/7/2018 - KHK-703/209 md.) Türkiye Büyük
Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubundan her biri


c) Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri
oranındaki üyeleri


(2) (Değişik: 2/7/2018 - KHK-703/209 md.) Türkiye Büyük
Millet Meclisindeki üye sayılarında eşitlik bulunması halinde, iptal davası
açabilecek siyasi parti grupları, son milletvekili genel seçiminde alınan
geçerli oy sayısına göre belirlenir.


(3) Anayasa değişikliklerinin ve kanunların şekil bakımından
Anayasaya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açmaya Cumhurbaşkanı veya Türkiye
Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az beşte biri oranındaki
milletvekilleri yetkilidir.


 


Şekil bakımından iptal davası ve sınırı


MADDE 36- (1) Şekil bakımından denetim; Anayasa değişikliklerinde
teklif çoğunluğuna, oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına
uyulup uyulmadığı; kanunların ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün son
oylamasının öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı; (…)[14] hususlarıyla sınırlıdır.


(2) Anayasa değişikliklerine karşı iptal davaları yalnız şekil
bakımından aykırılık iddiası ile açılabilir.


(3) Şekil bozukluğuna dayanan iptal davaları
Mahkeme tarafından öncelikle incelenerek karara bağlanır.


(4) Şekil bozukluğuna dayanan Anayasaya aykırılık iddiası
mahkemeler tarafından ileri sürülemez.


 


İptal davası açma süresi


MADDE 37- (1) Anayasa değişiklikleri ile kanunların şekil
yönünden Anayasaya aykırılıkları iddiası ile doğrudan doğruya iptal davası açma
hakkı, bunların Resmî Gazetede yayımlanmalarından başlayarak on gün; Cumhurbaşkanlığı
kararnameleri ile Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belli
madde ve hükümlerinin şekil ve esas, kanunların ise sadece esas yönlerinden
Anayasaya aykırılıkları iddiasıyla doğrudan doğruya iptal davası açma hakkı,
bunların Resmî Gazetede yayımlanmalarından başlayarak altmış gün sonra düşer. [15]


 


İptal davası açılmasında temsil ve uyulması gereken esaslar[16]


MADDE 38- (1) Kanunların, Cumhurbaşkanlığı
kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün
veya bunların belirli madde ya da hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiasıyla
açılacak iptal davası, 35 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde yazılı
siyasi parti gruplarının genel kurullarının, üye tam sayısının salt çoğunluğu
ile alacakları karar üzerine açılır.


(2) Dava, 35 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde yazılı
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri tarafından açıldığı takdirde dilekçede,
kendilerine Mahkemece tebligat yapılmak üzere, iki üyenin adının gösterilmesi
gerekir.


(3) İptal davası, Anayasa değişiklikleri ile
kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ya da
hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiası ile iptalini ihtiva eden dava
dilekçesinin Genel Sekreterlikçe, Yazı İşleri Müdürlüğüne havale edildiği
tarihte açılmış sayılır. Davayı açanlara Genel Sekreterlikçe başvurunun kayda
alındığına dair bir belge verilir.


(4) Dava, Türkiye Büyük Millet Meclisinin üye tam sayısının en az
beşte biri oranındaki milletvekilleri tarafından açılmakta ise dava dilekçesi
ile birlikte davayı açanların sıra numarasıyla ad ve soyadlarının, seçildikleri
bölgelerinin ve imzalarının yer alması ve bu dilekçenin imzaları içeren her bir
sayfasının o sayfada ad ve soyadları ile imzaları bulunanların milletvekili ve
imzalarının da kendilerine ait olduğunun ayrı ayrı Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanı veya belirleyeceği görevli tarafından imza ve mühür konulmak suretiyle
onaylanmış olarak Genel Sekreterliğe verilmesi zorunludur.


(5) Siyasi parti grupları tarafından açılan
davalarda ise grup genel kurulu kararının onaylı örnekleri ile dava
dilekçesinde imzası olanların, grup başkanı veya vekili olduklarını belirleyen
onaylı belge örneklerinin dava dilekçesi ile birlikte Genel Sekreterliğe
verilmesi gerekir.


(6) İptal davalarında, Anayasaya aykırılıkları ileri sürülen
hükümlerin Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunun ve gerekçelerinin
belirtilmiş olması zorunludur.


 


Eksikliklerin tamamlattırılması ve görüş bildirme


MADDE 39- (1) Mahkemece, dava dilekçesinin, 38 inci maddede gösterilen
şartları taşıyıp taşımadığı, kayıt tarihinden itibaren on gün içinde incelenir.
Başvuru dilekçesinde eksiklikler varsa kararla saptanarak onbeş günden az
olmamak üzere verilecek süre içinde tamamlanması ilgililere tebliğ olunur.


(2) Dava, Türkiye Büyük Millet Meclisinin üye tam sayısının en az
beşte biri oranındaki milletvekilleri tarafından açılmışsa, eksikliklerin
tamamlanmasına ilişkin tebligat, başvuru dilekçesinde tebligatların yapılacağı
belirtilen milletvekillerine, dilekçede bu husus belirtilmemişse dilekçenin en
başında ad ve soyadları yazılı olan iki üyeye yapılır.


(3) Birinci fıkrada belirtilen süre içinde eksikliklerin
tamamlanmaması hâlinde Genel Kurulca iptal davasının açılmamış sayılmasına
karar verilir. Bu karar, ilgililere tebliğ olunur.


(4) İptal davalarında Mahkemece esasın incelenmesine karar
verilmesi hâlinde, dava dilekçesi ile ekleri Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı ile iptal davası açmaya yetkili siyasi parti
gruplarına gönderilir. Bu makamlar, iptal davasıyla ilgili yazılı görüşlerini
değerlendirilmek üzere Mahkemeye bildirebilirler.[17]


 


İKİNCİ
BÖLÜM


İtiraz
Yolu


Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi


MADDE 40- (1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak
bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya
taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına
varırsa;[18]


a) İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı
olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını,


b) Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini,


c) Dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan
belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini,


dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine gönderir.


(2) Taraflarca ileri sürülen Anayasaya aykırılık iddiası davaya
bakan mahkemece ciddi görülmezse bu konudaki talep, gerekçeleri de gösterilmek
suretiyle reddedilir. Bu husus esas hükümle birlikte temyiz konusu yapılabilir.



(3)
Genel Sekreterlik gelen evrakı kaleme havale eder ve keyfiyeti başvuran
mahkemeye bir yazı ile bildirir.


(4) Evrakın kayda girişinden itibaren on gün içinde başvurunun
yöntemine uygun olup olmadığı incelenir. Açık bir şekilde dayanaktan yoksun
veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvuruları, Mahkeme tarafından esas
incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedilir.


(5) Anayasa Mahkemesi, işin kendisine noksansız olarak gelişinden
başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar
verilmezse ilgili mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır.
Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar
gelirse mahkeme buna uymak zorundadır.


 


Başvuruya engel durumlar


MADDE 41- (1) Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının
Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün
Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.


(2) İtiraz yoluna başvuran mahkemede itiraz konusu kuralın
uygulanacağı başka dava dosyalarının bulunması hâlinde, yapılmış olan itiraz
başvurusu bu dosyalar için de bekletici mesele sayılır.


 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


İptal ve İtiraz Davalarına İlişkin
Ortak Hükümler


Anayasaya aykırılığı ileri sürülemeyecek düzenlemeler


MADDE 42- (1) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası
andlaşmalar aleyhine şekil ve esas bakımından iptal davası açılamaz ve
mahkemeler tarafından Anayasaya aykırılık iddiası ileri sürülemez.


(2) Ayrıca;


a) 3 Mart 1340 tarihli ve 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanununun,


b) 25 Teşrinisani 1341 tarihli ve 671 sayılı Şapka İktisası
Hakkında Kanunun,


c) 30 Teşrinisani 1341 tarihli ve 677 sayılı Tekke ve Zaviyelerle
Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Birtakım Unvanların Men ve İlgasına
Dair Kanunun,


ç) 17 Şubat 1926 tarihli ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisiyle
kabul edilen, evlenme aktinin evlendirme memuru önünde yapılacağına dair medeni
nikâh esası ile aynı Kanunun 110 uncu maddesi hükmünün,


d) 20 Mayıs 1928 tarihli ve 1288 sayılı Beynelmilel Erkamın Kabulü
Hakkında Kanunun,


e) 1 Teşrinisani 1928 tarihli ve 1353 sayılı Türk Harflerinin
Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanunun,


f) 26 Teşrinisani 1934 tarihli ve 2590 sayılı Efendi, Bey, Paşa
gibi Lâkap ve Unvanların Kaldırıldığına Dair Kanunun,


g) 3 Kânunuevvel 1934 tarihli ve 2596 sayılı Bazı Kisvelerin
Giyilemeyeceğine Dair Kanunun,


7 Kasım 1982 gününde yürürlükte bulunan hükümlerinin Anayasaya
aykırı olduğu iddia edilemez.


 


Dosya üzerinden inceleme ve gerekçeyle bağlı olmama[19]


MADDE 43- (1) İptal davaları ve itiraz başvurularında dosya üzerinden
inceleme yapılır. Mahkeme ayrıca gerekli gördüğü hâllerde, sözlü açıklamalarda
bulunmak üzere ilgilileri ve konu hakkında bilgisi olanları çağırabilir.


(2) Cumhurbaşkanı adına Cumhurbaşkanının tensip edeceği görevli
sözlü açıklamada bulunur.


(3) Mahkemenin, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya aykırılığı hususunda ileri sürülen gerekçelere
dayanma zorunluluğu yoktur. Mahkeme, taleple bağlı kalmak şartıyla başka
gerekçeyle de Anayasaya aykırılık kararı verebilir.


(4) Başvuru, kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük
Millet Meclisi İçtüzüğünün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhine
yapılmış olup da, bu madde veya hükümlerin iptali kanunun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün diğer bazı hükümlerinin veya
tamamının uygulanamaması sonucunu doğuruyorsa, keyfiyeti gerekçesinde belirtmek
şartıyla Mahkeme, uygulama kabiliyeti kalmayan kanunun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesinin
veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün bahis konusu öteki hükümlerinin
veya tümünün iptaline karar verebilir.


 


Gündeme alınan dosyaların görüşülmesi


MADDE 44- (1) Mahkemenin müzakereleri gizli olup, Başkanın uygun
göreceği teknik araçlarla kaydı yapılır. Bu kayıtların muhafazası ve
kullanımına ilişkin esaslar yönetmelikle düzenlenir.


(2) Müzakerelerin düzeni ve yönetimi Başkan
veya kendisinin toplantıya katılmaması hâlinde görevlendireceği başkanvekili
tarafından sağlanır. Üyelere talep sırasına göre söz verilir.


 


DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM


Bireysel
Başvuru


Bireysel başvuru hakkı


MADDE 45- (1) Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden,
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller
kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla
Anayasa Mahkemesine başvurabilir.


(2) İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,
eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının
tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.


(3) Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine
doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile
Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun
konusu olamaz.


 


Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar


MADDE 46- (1) Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen
işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan
etkilenenler tarafından yapılabilir.


(2) Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel
kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle
bireysel başvuruda bulunabilir.


(3) Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak
yabancılar bireysel başvuru yapamaz.


 


Bireysel başvuru usulü


MADDE 47- (1) Bireysel başvurular, bu Kanunda ve İçtüzükte belirtilen
şartlara uygun olarak doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler
vasıtasıyla yapılabilir. Başvurunun diğer yollarla kabulüne ilişkin usul ve
esaslar İçtüzükle düzenlenir.


(2) Bireysel başvurular harca tabidir.


(3) Başvuru dilekçesinde başvurucunun ve varsa temsilcisinin
kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle ihlal edildiği
ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasa hükümlerinin, ihlal
gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamaların, başvuru
yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih
ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir. Başvuru dilekçesine,
dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların
aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin eklenmesi şarttır.


(4) Başvurucu bir avukat tarafından temsil
ediliyorsa, vekâletnamenin sunulması gerekir.


(5) Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten;
başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün
içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde
başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve
mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler. Mahkeme,
öncelikle başvurucunun mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek
talebi kabul veya reddeder.


(6) Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde,
Mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa
vekiline onbeş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti
olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine
karar verileceği bildirilir.


 


Bireysel başvuruların
kabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi


MADDE 48- (1) Bireysel başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı
verilebilmesi için 45 ila 47 nci maddelerde öngörülen şartların taşınması
gerekir.


(2) Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel
hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve
başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan
yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.


(3) Kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır. Kabul
edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular
hakkında, kabul edilemezlik kararı verilir. Oy birliği sağlanamayan dosyalar
bölümlere havale edilir.


(4) Kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ
edilir.


(5) Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları
ile ilgili diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.


 


Esas hakkındaki
inceleme


MADDE 49- (1) Kabul edilebilirliğine karar verilen bireysel
başvuruların esas incelemesi bölümler tarafından yapılır. Başkan iş yükünün
bölümler arasında dengeli bir şekilde dağıtılması için gerekli önlemleri alır.


(2) Bireysel başvurunun kabul edilebilirliğine karar verilmesi
hâlinde, başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilir. Adalet
Bakanlığı gerekli gördüğü hâllerde görüşünü yazılı olarak Mahkemeye bildirir.


(3) Komisyonlar ve bölümler bireysel başvuruları incelerken bir
temel hakkın ihlal edilip edilmediğine yönelik her türlü araştırma ve
incelemeyi yapabilir. Başvuruyla ilgili gerekli görülen bilgi, belge ve
deliller ilgililerden istenir.


(4) Mahkeme, incelemesini dosya üzerinden yapmakla birlikte,
gerekli görürse duruşma yapılmasına da karar verebilir.


(5) Bölümler, esas inceleme aşamasında, başvurucunun temel
haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun
talebi üzerine karar verebilir. Tedbire karar verilmesi hâlinde, esas hakkındaki
kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir. Aksi takdirde tedbir kararı
kendiliğinden kalkar.


(6) Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel
başvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve
bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır.
Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.


(7) Bireysel başvuruların incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte
hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlarının bireysel başvurunun
niteliğine uygun hükümleri uygulanır.


(8) Esas hakkında incelemenin usul ve esasları ile ilgili diğer
hususlar İçtüzükle düzenlenir.


 


Kararlar


MADDE 50- (1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal
edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde
ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere
hükmedilir. Ancak yerindelik denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem
niteliğinde karar verilemez.


(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,
ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere
dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar
bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde
dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme,
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan
kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.


(3) Bölümlerin esas hakkındaki kararları gerekçeleriyle birlikte
ilgililere ve Adalet Bakanlığına tebliğ edilir ve Mahkemenin internet
sayfasında yayımlanır. Bu kararlardan hangilerinin Resmî Gazetede
yayımlanacağına ilişkin hususlar İçtüzükte gösterilir.


(4) Komisyonlar arasındaki içtihat farklılıkları, bağlı oldukları
bölümler; bölümler arasındaki içtihat farklılıkları ise Genel Kurul tarafından
karara bağlanır. Buna ilişkin diğer hususlar İçtüzükle düzenlenir.


(5) Davadan feragat hâlinde, düşme kararı verilir.


 


Başvuru hakkının kötüye
kullanılması


MADDE 51- (1) Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit
edilen başvurucular aleyhine, yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin
Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir.


 


BEŞİNCİ
BÖLÜM


Siyasi
Parti Kapatma ve Dokunulmazlığın Kaldırılması Davaları


Siyasi parti kapatma davaları


MADDE 52- (1) Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı tarafından açılan dava üzerine Mahkeme, bir siyasi
partinin Anayasanın 69 uncu maddesinde sayılan hâllerden ötürü kapatılmasına
veya dava konusu fiillerin ağırlığına göre Devlet yardımından kısmen ya da
tamamen yoksun bırakılmasına, toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy
çokluğuyla karar verebilir.


(2) Siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalar, 5271 sayılı
Kanunun davanın mahiyetine uygun hükümleri uygulanmak suretiyle dosya üzerinden
Genel Kurulca incelenir ve kesin karara bağlanır.


(3) Başkanın görevlendirdiği raportör ilk inceleme raporunu
hazırlayarak Başkanlığa sunar. Yapılacak ilk inceleme sonrasında iddianamenin kabulüne
karar verilmesi hâlinde, iddianame ve ekleri ilgili siyasi partiye gönderilerek
usul ve esasa ilişkin savunmaları alınır. Davalı partinin yazılı savunma
vermesi hâlinde, bu savunma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
Ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi
partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin sözlü savunması
dinlenir. Hakkında siyasi yasaklılık istenenler iddialarla ilgili savunmalarını
yazılı olarak sunabilirler.


(4) Genel Kurul, gerekli gördüğü hâllerde sözlü açıklamalarını
dinlemek için ilgilileri ve konu hakkında bilgisi olanları çağırabilir.


(5) Siyasi parti kapatma davası sonucunda verilen karar, Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı ile ilgili siyasi partiye tebliğ edilir ve Resmî Gazetede
yayımlanır.


 


Siyasi partilere ihtar verilmesi


MADDE 53- (1) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bir siyasi partinin
22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 101 inci maddesi
dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili
emredici hükümlerine aykırı hareket ettiği iddiasıyla, o parti aleyhine ihtar
kararı verilmesi istemiyle Mahkemeye başvurabilir. Mahkemece verilecek süre
içinde siyasi partinin savunması alındıktan sonra, aykırılık tespit edilirse
aykırılığın giderilmesi için ilgili siyasi parti hakkında ihtar kararı verilir.



(2) Bu karar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ile ilgili siyasi
partiye tebliğ edilir ve Resmî Gazetede yayımlanır.


 


Dokunulmazlığın kaldırılması veya milletvekilliğinin düşmesi durumlarında
iptal talebi


MADDE 54- (1) Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya
milletvekilliğinin düşmesine ilişkin Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarına
karşı, ilgili milletvekili,
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan ya da bir diğer milletvekili, kararın alındığı günden
başlayarak yedi gün içinde kararın Anayasaya, kanuna veya Türkiye Büyük Millet
Meclisi İçtüzüğüne aykırılığı iddiasıyla iptali için Mahkemeye başvurabilir. Bu
talep onbeş gün içinde kesin olarak karara bağlanır.[20]


(2) İptal taleplerinde Mahkeme, ilgilinin ibraz etmesini
beklemeksizin gerekli evrakı doğrudan getirtir.


 


ALTINCI
BÖLÜM


Siyasi
Partilerin Mali Denetimi


Siyasi partilerin mali denetimi


MADDE 55- (1) Mahkeme siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve
giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimi için Sayıştaydan yardım sağlar.


(2) Siyasi partiler, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan
kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının
kesin hesaplarının onaylı birer örneğini haziran ayı sonuna kadar 2820 sayılı
Kanuna uygun olarak, Anayasa Mahkemesi Başkanlığına gönderirler. Mahkeme
kendisine gönderilmiş olan bu belgeleri incelenmek üzere Sayıştay Başkanlığına
gönderir.


(3) Sayıştayca düzenlenen incelemeye ilişkin raporlar karara
bağlanmak üzere Mahkemeye gönderilir.





Mali denetimde ilk ve esas inceleme


MADDE 56- (1) Siyasi partilerin kesin hesapları üzerindeki inceleme
2820 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılır.


(2) Yapılan incelemeye ilişkin raporlar ilgili siyasi partiye
gönderilerek en geç iki ay içinde görüşünü bildirmesi istenir.


(3) Mahkeme mali denetim sırasında siyasi partilerin incelemeye
ilişkin raporlar hakkındaki görüşlerini de değerlendirir.


(4) Mahkemenin mali denetime ilişkin kararlarının birer örneği
ilgili siyasi partiye ve siyasi partinin sicil dosyasına konulmak üzere
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.


(5) Mali denetim sonucunda verilen kararlar Resmî Gazetede
yayımlanır.


 


YEDİNCİ
BÖLÜM


Yüce
Divan Yargılaması


Duruşma[21]


MADDE 57- (1) Genel Kurul, Yüce Divan sıfatıyla çalışırken yürürlükteki
kanunlara göre duruşma yapar ve hüküm verir.


(2) (Ek: 2/7/2018 - KHK-703/209 md.) (İptal: Anayasa
Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212 Sayılı
Kararı ile.) (Yeniden Düzenlenen fıkra:18/6/2025-7551/17 md.) Cumhurbaşkanı,
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkındaki Yüce Divan yargılamaları üç
ay içinde tamamlanır. Yargılama bu süre içinde tamamlanamadığı takdirde, ilave
üç aylık süre içinde kesin olarak tamamlanır.


(3) Yüce Divan, 5271 sayılı Kanundaki iddianamenin iadesi sebeplerinden
başka esaslı hukuka aykırı hâllerin bulunması hâlinde de iddianamenin veya
iddianame yerine geçen belgelerin iadesine karar verebilir.


(4) Yüce Divanda sorgusu yapılmış olan sanığın, sonraki oturumlara
gelmemesi ve Yüce Divan tarafından da duruşmada hazır bulunmasına gerek
görülmemesi hâllerinde, duruşmadan vâreste tutulma talebi olmasa dahi
yokluğunda duruşmaya devam edilerek kamu davası sonuçlandırılabilir. Müdafi her
zaman duruşmada hazır bulunabilir.


(5) Duruşma sırasında Başkanın uygun göreceği teknik araçlarla
kayıt yapılır. Bu kayda dayanılarak düzenlenen duruşma tutanaklarının her
sayfası Başkan ile tutanağı düzenleyenler tarafından imzalanır.


(6) Yüce Divanda savcılık görevini, Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar. Yargıtay
Cumhuriyet savcılarından görevlendirilenler de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekiliyle birlikte duruşmaya katılabilir.


 


Yeniden inceleme


MADDE 58- (1) Yüce Divan tarafından verilen hükme karşı yeniden
inceleme başvurusu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcıvekili, sanık, müdafi, katılan veya vekili tarafından yapılabilir.


(2) Yeniden inceleme başvurusu hükmün açıklanmasından itibaren
onbeş gün içinde Yüce Divana bir dilekçe verilmesi suretiyle yapılır. Hüküm,
yeniden incelemeye başvurma hakkı olanların yokluğunda açıklanmışsa, süre
tebliğ tarihinden başlar.


(3) Yüce Divan yeniden incelemeyi dosya üzerinden yapar. Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısının veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekilinin, sanığın
veya katılanın istemi üzerine ya da resen incelemenin duruşma açılarak
yapılmasına da karar verilebilir.


(4) İncelemenin duruşma açılarak yapılmasına karar verilmesi
hâlinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına veya Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcıvekiline, sanığa, katılana, müdafi ve vekile duruşma günü tebliğ
edilir. Sanık, duruşmada hazır bulunabileceği gibi, kendisini bir müdafi ile de
temsil ettirebilir.


(5) Duruşmada Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili, hazır bulunması hâlinde sanık, müdafi,
katılan ve vekili iddia ve savunmalarını açıklar; yeniden inceleme başvurusunda
bulunan tarafa önce söz verilir. Her hâlde son söz sanığındır.


(6) Yeniden inceleme, yalnızca başvuruda belirtilen hususlarla sınırlı
olarak yapılır. Başvurunun yerinde görülmesi hâlinde aynı zamanda başvuru
konusu hakkında da karar verilir. Yeniden inceleme başvurusu üzerine verilen
kararlar kesindir.


 


SEKİZİNCİ
BÖLÜM


Yargılamaya
İlişkin Diğer Hususlar


Dava ve işlere katılmaya engel durumlar


MADDE 59- (1) Başkan ve üyeler;


a) Kendilerine ait olan veya kendilerini ilgilendiren dava ve
işlere,


b) Aralarında evlilik bağı kalkmış olsa bile eşinin, kan veya
akrabalık yönünden üstsoy ve altsoyunun, dördüncü dereceye kadar (bu derece dâhil)
kan yönünden ve akrabalığı doğuran evlilik bağı kalkmış olsa bile üçüncü
dereceye kadar (bu derece dâhil) akrabalık yönünden civar hısımlarının veya
aralarında evlatlık bağı bulunan kimselerin dava ve işlerine,


c) Dava ve iş sahiplerinin vekili, vasisi veya kayyımı sıfatıyla
hareket ettiği dava ve işlere,


ç) Hâkim, savcı, hakem sıfatıyla bakmış veya tanık ya da bilirkişi
olarak beyanda bulunmuş olduğu dava ve işlere,


d) İstişarî görüş ve düşüncesini ifade etmiş olduğu dava ve
işlere,


bakamazlar.


 


Başkan ve üyelerin reddi


MADDE 60- (1) Başkan ve üyeler tarafsız hareket edemeyecekleri kanısını
haklı kılan hâllerin olduğu iddiası ile reddolunabilirler.


(2) Bu takdirde, Genel Kurul ya da bölümlerde ilgili üye
katılmaksızın ret konusu hakkında kesin karar verilir.


(3) Ret şahsidir. Genel Kurul ya da bölümlerin toplanmasına mani
olacak sayıda üyenin reddine ilişkin talepler dinlenmez.


(4) Ret dilekçesinde, ret sebeplerinin açıkça gösterilmesi ve
delillerin birlikte bildirilmesi gereklidir. Bu şartları taşımayan dilekçeler
reddolunur. Yemin delil teşkil etmez.


(5) Ret talebinin kötü niyetle yapıldığının anlaşılması ve esas
yönünden kabul edilmemesi hâlinde, talepte bulunanların her birine Mahkemece
beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezası verilir.



(6) Bu Kanun anlamında disiplin para cezasından maksat, bireysel
başvuru hakkını veya ret talebini açıkça kötüye kullandığı tespit edilen
başvurucular aleyhine verilen, verildiği anda kesin olan ve derhâl infazı
gereken para cezasıdır. Bu ceza, seçenek yaptırımlara çevrilemez ve adli sicil
kayıtlarında yer almaz.


(7) Disiplin para cezası, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.


 


Çekinme


MADDE 61- (1) Başkan ve üyelerin 59 uncu ve 60 ıncı maddelerde yazılı
sebeplere dayanarak davaya veya işe bakmaktan çekinmeleri hâlinde, Genel Kurul
çekinme talebinde bulunan Başkan veya üyenin de iştirakiyle konu hakkında kesin
kararını verir. Ancak, çekinme talebinde bulunan üye oylamaya katılamaz.


 


Bilgi ve belge verme yükümlülüğü ile Devlet sırrı niteliğindeki
bilgiler


MADDE 62- (1) Mahkeme, kendisine verilen görevlerin yerine getirilmesi
sırasında yasama, yürütme, yargı organları, kamu idareleri, kamu görevlileri,
bankalar ile diğer gerçek ve tüzel kişilerle doğrudan yazışmaya, bilgi ve belge
istemeye, gerekli gördüğü her türlü belge, kayıt ve işlemi incelemeye, bilgi
almak üzere her derece ve sınıftan kamu görevlileri ile ilgilileri çağırmaya,
idare ve diğer tüzel kişilerden temsilci istemeye yetkilidir. Mahkemenin bu
taleplerini belirtilen süre içinde yerine getirmeyenler hakkında genel
hükümlere göre doğrudan soruşturma yapılır.


(2) Mahkemenin bakmakla görevli olduğu dava ve işlerle ilgili
bilgiler, Devlet sırrı olduğu gerekçesiyle Mahkemeye karşı gizli tutulamaz.


(3) Tanıklık konusu bilgilerin Devlet sırrı niteliğini taşıması
hâlinde tanık, Mahkeme tarafından stenograf ve zabıt kâtibi dahi olmaksızın
dinlenir. Başkan daha sonra bu tanık açıklamalarından sadece bakılmakta olan
davanın esasına etkili olan hususları tutanağa geçirir. Açıklanması, Devletin
dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine zarar verebilecek,
anayasal düzen ve dış ilişkilerde tehlike yaratabilecek nitelikteki bilgiler
Devlet sırrı sayılır.


(4) Bu hükümler sözlü açıklamasına başvurulanlar ile bilirkişilere
de uygulanır.





Araç, gereç ve personelden yararlanma


MADDE 63- (1) Başkan, Yüce Divan, siyasi parti kapatma davaları ve
sözlü açıklamalarda duruşmanın gerekli kıldığı durumlarda, Devlet kurum ve kuruluşlarına
ait araç, gereç, stenograf ve teknik personelden yararlanmak için istemde
bulunabilir. Bu istemler, ilgili makamlarca derhâl yerine getirilir.


 


Harç istisnası


MADDE 64- (1) Mahkemeye yapılacak bireysel başvurular dışındaki
başvurular, alınacak kararlar ve bunlarla ilgili yapılacak işlemler harca tabi
değildir.


 


DOKUZUNCU
BÖLÜM


Kararlar


Oylama şekli ve karar nisabı


MADDE 65- (1) Genel Kurul ve
bölümler kararlarını katılanların salt çoğunluğuyla alır. Oyların eşitliği
hâlinde başkanın bulunduğu tarafın görüşü doğrultusunda karar verilmiş olur.


(2) Anayasa değişikliklerinde iptale, siyasi partilerin
kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi
için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu aranır.


(3) Oylamaya en kıdemsiz üyeden başlanır.


 


Mahkeme kararları[22]


MADDE 66- (1) Mahkeme kararları kesindir. Mahkeme kararları Devletin
yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel
kişileri bağlar.


(2) İptal kararları geriye yürümez.


(3) Mahkemece iptaline karar verilen kanun, Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi veya
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü veya bunların belirli madde veya
hükümleri, iptal kararının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten
kalkar. Mahkeme gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere
ayrıca kararlaştırabilir.


(4) Mahkeme, bir kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük
Millet Meclisi İçtüzüğünün tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun
koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis
edemez.


(5) Mahkeme kararları gerekçeli olarak yazılır. İptal kararları
gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.


(6) Karar taslaklarının hazırlanması ve görüşülmesine
ilişkin esaslar İçtüzükte gösterilir.


(7) Kararlar, inceleme veya yargılamaya katılan başkan ve üyeler
tarafından imzalanır. Muhalif kalanlar, kararda muhalefet nedenlerini İçtüzükte
belirtilecek süre içinde yazılı olarak teslim ederler. Kararlar ilgililere bu
şekliyle tebliğ olunur.


(8) İptal ve itiraz başvuruları sonucu verilen gerekçeli kararlar
Resmî Gazetede hemen yayımlanır.


 


Yargılamanın yenilenmesi


MADDE 67- (1) Mahkemenin siyasi parti kapatma davalarında veya Yüce
Divan sıfatıyla verdiği kararlara karşı yargılamanın yenilenmesi 5271 sayılı
Kanun hükümlerine göre istenebilir.


(2) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, Anayasa Mahkemesinin siyasi
parti kapatma veya Yüce Divan sıfatıyla verdiği bir kararının Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi ve eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğine hükmetmesi
hâlinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren
bir yıl içinde Anayasa Mahkemesinden yargılamanın yenilenmesi talebinde
bulunulabilir.


(3) Mahkeme, yargılamanın yenilenmesi istemini esaslı ve kabule
değer bulursa, yargılamanın yenilenmesine karar verir. İstem genel hükümlere
göre sonuçlandırılır.


 


BEŞİNCİ
KISIM


Mali
Hükümler, Personel ve Özlük İşleri


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Mali,
Sosyal ve Diğer Haklar


Mali haklar


MADDE 68- (1) Anayasa Mahkemesi Başkanı, başkanvekilleri, üyeleri,
Anayasa Mahkemesi raportörleri, raportör yardımcıları ve raportör yardımcısı adaylarının
aylık ve ödenekleriyle diğer mali, sosyal hak ve yardımları bu Kanun
hükümlerine tabidir.


 


Aylık
tablosu


MADDE 69- (1) Kıstas aylığı oluşturan her bir ödeme unsurunun;


a) Anayasa Mahkemesi Başkanına % 100’ü,


b) Anayasa Mahkemesi başkanvekillerine % 90’ı,


c) Anayasa Mahkemesi üyelerine % 86’sı,


ç) Birinci sınıf raportörlere % 79’u,


d) Birinci sınıfa ayrılmış raportörlere % 65’i,


e) Birinci derecede bulunan diğer raportörlere % 55’i,


f) İkinci derecede bulunan raportörlere % 53’ü,


g) Üçüncü derecede bulunan raportörlere % 51’i,


ğ) Dördüncü derecede bulunan raportörlere % 49’u,


h) Beşinci derecede bulunan raportörlere % 47’si,


ı) Altıncı derecede bulunan raportörlere % 45’i,


i) Yedinci derecede bulunan raportörlere % 43’ü,


j) Sekizinci derecede bulunan raportörlere % 41’i,


k) Birinci derecede bulunan raportör yardımcılarına % 65’i,


l) İkinci derecede bulunan raportör yardımcılarına % 56’sı,


m) Üçüncü derecede bulunan raportör yardımcılarına % 54’ü,


n) Dördüncü derecede bulunan raportör yardımcılarına % 52’si,


o) Beşinci derecede bulunan raportör yardımcılarına % 50’si,


ö) Altıncı derecede bulunan raportör yardımcılarına % 47’si,


p) Yedinci derecede bulunan raportör yardımcılarına % 46’sı,


r) Sekizinci derecede bulunan raportör yardımcılarına % 44’ü,


s) Raportör yardımcısı adaylarına % 37’si,


oranında aylık ödeme yapılır. Bu madde kapsamındaki ödeme
unsurları arasında yer alan ikramiyenin hesabında, kıstas aylık içindeki
ikramiyenin bir mali yıldaki toplam tutarının onikide biri dikkate alınır.


(2) Dereceleri yükselen Anayasa Mahkemesi raportörleri ve raportör
yardımcıları yeni derecelerine ilişkin aylığa, söz konusu yükselmelerinin
geçerlilik tarihlerini takip eden ayın onbeşinden itibaren hak kazanırlar.


(3) Birinci sınıf raportörlerin almakta oldukları aylık
oranlarına, ödemeye esas olacak olan oran % 83’ü geçmemek üzere, birinci sınıfa
ayrılma niteliklerini kaybetmemeleri koşuluyla her üç yılda bir, iki puan ilave
edilir.


(4) Kıstas aylığı oluşturan ödeme unsurlarından vergiye tabi
olmayanlar, bu maddeye göre yapılacak ödemelerde de aynı şekilde vergiye tabi
olmaz.


(5) Birinci fıkrada unvanları belirtilenlerden Anayasa Mahkemesi
Başkanı, başkanvekilleri, üyeleri ile raportörlere aynı maddeye göre ödenmekte
olan brüt aylıklarının % 10’u oranında yargı ödeneği verilir.


(6) Yükseköğretim kurumlarından veya Sayıştaydan gelen
raportörlere, aynı derece, kademe ve kıdemdeki hâkim ve savcı raportörlere
ödenen aylık ve ödenekler esas alınarak ödeme yapılır.


(7) Bu maddeye göre ödeme yapılanlara; 27/6/1989 tarihli ve 375
sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında yapılan ödemeler (yabancı dil
tazminatı hariç) ile temsil, makam ve yüksek hâkimlik tazminatları ödenmez ve
657 sayılı Kanunun 152 nci maddesi uyarınca ödeme yapılmaz.


(8) Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin ek göstergeleri
sırasıyla (9.000) ve (8.000), yüksek hâkimlik tazminat göstergeleri ise
(17.000)’dir.


(9) Başkan, başkanvekilleri ve üyelere (40.000) gösterge rakamının
memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda, raportörlere
ise (10.000) gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı
sonucu bulunacak tutarda aylık ek ödenek verilir. Bu ödeneğe hak kazanılmasında
ve ödenmesinde 2802 sayılı Kanunun aylıklara ilişkin hükmü uygulanır ve bu
ödenek, damga vergisi hariç, herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.


(10) Bu maddeye göre ödeme yapılanların aylıklarının ödenme
zamanı, hangi hâllerde geri alınacağı, sosyal hak ve yardımları ile
yardımcılıktan ve açıktan atanmada aylık ve ödeneğe hak kazanmada, bu Kanunda
hüküm bulunmayan hâllerde, ilgisine göre 2802 sayılı Kanun ile 657 sayılı Kanun
hükümleri uygulanır.


(11) Mahkemede görevli 657 sayılı Kanuna tabi personele her ay,
(5.000) gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ile çarpımı
sonucunda bulunan aylık tutarda ek ödeme yapılır. Ek ödeme tutarı, damga
vergisi hariç, herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulamaz. Ek ödeme, her ne
şekilde olursa olsun başka bir ödemenin hesaplanmasında dikkate alınmaz.


 


İzin


MADDE 70- (1) (Yeniden düzenleme: 27/6/2013-6494/31 md.) Başkan
ve üyelerin, Yüce Divan sıfatıyla bakılan veya Anayasaya göre süreye tabi olan
işlerin engellenmemesi kaydıyla kırk günlük yıllık izin hakları vardır.[23]


(2) Hastalık ve mazeret izinleri genel hükümlere tabidir. Yıllık
ve mazeret izinleri Başkan tarafından verilir.


 


Sağlık işleri ve tedavi


MADDE 71- (1) Başkan ve üyeler ile bunların emeklileri ve bakmakla
yükümlü oldukları aile fertlerinin sağlık giderleri, Türkiye Büyük Millet
Meclisi üyelerinin tabi olduğu hükümler ve esaslar çerçevesinde Mahkeme
bütçesinden ödenir.


 


Kuruluş günü ve onur belgesi verilmesi


MADDE 72- (1) Her yılın nisan ayının 25 inci günü Mahkemenin kuruluş
günüdür. Kuruluş günü törenlerle kutlanır; seminer, konferans ve benzeri
etkinlikler tertiplenebilir.


(2) Emekliye ayrılmış olan başkanlar, başkanvekilleri ve üyelere
onur belgeleri ve geçmiş hizmetlerinin anısını simgeleyen birer armağan
verilir.


(3) Bu amaçla yapılacak tören ve armağanların giderini karşılamak
üzere her yıl Mahkeme bütçesine yeterli ödenek konulur. Bu amaçla yapılacak
harcamalar 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi değildir.


 


Yabancı ülkelere gönderilme


MADDE 73- (1) Raportörler ve raportör yardımcıları bilgi ve görgülerini
artırma, lisansüstü eğitim, bilimsel araştırma ya da karşılıklı iş birliği
çerçevesinde yabancı ülke mahkemeleri, üniversiteler veya uluslararası
kuruluşlarda çalışmak veya öğrenim görmek üzere Başkanlıkça iki yıla kadar yurt
dışında görevlendirilebilirler. Başkanlıkça gerekli görüldüğü takdirde bu
süreler bir katına kadar uzatılabilir.


(2) Bu kapsamda yurt dışında görevlendirilenlerin; mali hakları,
yükümlülükleri, mecburî hizmetleri, giderlerinin karşılanması, aylık ve
ödeneklerinin transferi konularında Devlet memurlarına ilişkin hükümler
uygulanır.


(3) Bu Kanun hükümlerine göre yabancı ülkelere gönderilenlerin
derece yükselmeleri, kademe ilerlemeleri, emeklilik, aylık, ödenek ve diğer
bütün özlük hakları ile yükümlülükleri devam eder.


 


Mahkemede staj


MADDE 73/A – (Ek:8/7/2021-7331/26 md.)


(1) Hâkim ve savcı yardımcıları ile avukat stajyerleri, Mahkemede
staj yapabilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle
düzenlenir.[24]


 


Kadrolar


MADDE 74- (1) Mahkemeye ait kadroların tespiti,
ihdası, kullanımı ve iptali ile kadrolara ilişkin diğer hususlar 13/12/1983
tarihli ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre düzenlenir.


 


EK MADDE 1- (Ek:7/11/2024-7531/23
md.)


(1) Anayasa Mahkemesi
üye, raportör ve iç denetçi kadroları bu Kanuna ekli (I) sayılı Kadro
Cetvelinde düzenlenmiştir.


 


Geçiş hükümleri


GEÇİCİ MADDE 1- (1) Anayasa Mahkemesi Başkanlığında; Genel
Sekreter Yardımcısı, Yazı İşleri Müdürü, Basın ve Halkla İlişkiler Müdürü,
Kararlar Müdürü, Özel Kalem Müdürü, Arşiv Müdürü, Mali İşler Müdürü, Bilgi İşlem
Müdürü, İkmal Müdürü, Personel ve Eğitim Müdürü, Yayın İşleri Müdürü,
Kütüphane Müdürü, İdarî İşler Müdürü, Müdür, Ayniyat Saymanı ve Sivil Savunma
Uzmanı kadro unvanlı görevlerde bulunanların görevleri, bu Kanunun yayımı
tarihinde sona erer. Bunlar en geç altı ay içinde Mahkemede ya da Adalet
Bakanlığı teşkilatında derece ve kademelerine uygun kadrolara atanırlar. Atama
işlemi yapılıncaya kadar Başkanlıkça durumlarına uygun işlerde
görevlendirilebilirler. Bunlar, yeni bir kadroya atanıncaya kadar, eski kadrolarına
ait aylık, ek gösterge ve her türlü zam ve tazminatlar ile diğer mali haklarını
almaya devam ederler. Söz konusu personelin, atandıkları yeni kadroların aylık,
ek gösterge, her türlü zam ve tazminatları ile diğer mali haklar toplamı, eski
kadrolarına ait aylık, ek gösterge ve her türlü zam ve tazminatlar ile diğer
mali hakları net tutarından az olması hâlinde, aradaki fark, farklılık
giderilinceye kadar, atandıkları kadrolarda kaldıkları sürece herhangi bir
kesintiye tabi tutulmaksızın tazminat olarak ödenir.


(2) Bu Kanunun yayımı tarihinde Başkanlığa ait kadrolarda
bulunanlardan, birinci fıkrada sayılanlar hariç kadro ve görev unvanı
değişmeyenler Başkanlığa ait aynı unvanlı kadrolara atanmış sayılırlar.


(3) Bu Kanuna göre yeniden düzenleme ve atamalar yapılıncaya kadar
Mahkemenin değişen veya yeniden kurulan birimlerine verilen görevler daha önce
bu görevleri yapmakta olan birimler tarafından yapılmaya devam edilir.
Başkanlık, teşkilatını ve kadrolarını en geç altı ay içinde bu Kanuna uygun
hâle getirir. Bu çerçevede kadro değişiklikleri 190 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 9 uncu maddesinin son fıkrası hükmü uygulanmaksızın anılan Kanun
Hükmünde Kararnamenin hükümlerine göre yürütülür.


(4) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte görevde bulunan Başkan ve
Başkanvekili, seçildikleri tarihte geçerli olan süreyi tamamlar.


(5) Bu Kanunda öngörülen İçtüzük ve yönetmelik Başkanlıkça en geç
altı ay içerisinde hazırlanarak yürürlüğe konulur. İçtüzük ve yönetmelik
yürürlüğe girinceye kadar, mevcut İçtüzük ve yönetmeliğin bu Kanuna aykırı
olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.


(6) Mevzuatta 10/11/1983 tarihli ve 2949 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanuna yapılmış olan
atıflar, bu Kanuna aykırı hükümleri hariç, bu Kanuna yapılmış sayılır.


(7) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçekleştirilen
tedavi giderleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 2949 sayılı Kanunun
14 üncü maddesi hükümleri esas alınır.


(8) Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve
kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları inceler.


 


GEÇİCİ MADDE 2- (Ek:
2/7/2018 - KHK-703/209 md.)


(1) (İptal: Anayasa
Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212 Sayılı
Kararı ile.) (Yeniden Düzenlenen fıkra:18/6/2025-7551/18 md.) 9/7/2018 tarihinden
önce görev yapmış Bakanlar Kurulu üyeleri, görevleriyle ilgili suçlardan dolayı
Yüce Divanda yargılanırlar.


(2) (İptal: Anayasa
Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212 Sayılı
Kararı ile.) (Yeniden Düzenlenen fıkra:18/6/2025-7551/18 md.) Kaldırılan
Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi başkan ve üyeleri,
başsavcıları ile Jandarma Genel Komutanı, 27/4/2017 tarihinden önce
görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanırlar.


(3) Kaldırılan Askerî Yargıtay
ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesinden Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilmiş
üyelerin herhangi bir sebeple görevleri sona erene kadar üyelikleri devam eder.
(İptal ikinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2018/117,
K: 2023/212 Sayılı Kararı ile.) (Yeniden Düzenlenen cümle:18/6/2025-7551/18
md.) Bu üyelerin,
ordu mensubu olmaktan doğan emeklilikle ilgili bütün hakları saklıdır.


(4) Mahkemenin kanun hükmünde kararnamelere
ilişkin görev ve yetkileri devam eder.


 


Değiştirilen ve yürürlükten kaldırılan hükümler


MADDE 75- (1) 10/11/1983 tarihli ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.


(2) (15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu ile ilgili
olup yerine işlenmiştir.)


(3) (24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu
ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


(4) (23/1/1987 tarihli ve 270 sayılı Yüksek Hâkimlik Tazminatı
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


(5) (14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


(6) 13/12/1983 tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) sayılı cetvelin Anayasa Mahkemesi Başkanlığı
bölümünde yer alan kadrolar iptal edilerek ilgili cetvelden çıkarılmıştır. Bu
Kanuna ekli (l) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 190 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (II) sayılı cetvelin, (2) sayılı listede yer
alan kadrolar ihdas edilerek (I) sayılı cetvelin Anayasa Mahkemesi Başkanlığı
bölümüne eklenmiş, (5) sayılı listede yer alan kadrolar iptal edilerek 190
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (II) sayılı cetvelin Anayasa Mahkemesi
Başkanlığı bölümünden çıkarılmıştır. Ekli (3) sayılı listede yer alan kadrolar
ihdas edilerek 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (II) sayılı cetvelin
Adalet Bakanlığı, (4) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas edilerek (II) sayılı
cetvelin Sayıştay Başkanlığı bölümüne eklenmiştir.[25][26]


(7) (14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


(8) (2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu ile ilgili
olup yerine işlenmiştir.)


 


Yürürlük


MADDE 76- (1) Bu Kanunun;


a) 45 ila 51 inci maddeleri 23/9/2012 tarihinde,


b) Diğer hükümleri yayımı tarihinde,


yürürlüğe girer.


 


Yürütme


MADDE 77- (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


 


 


(I) SAYILI KADRO CETVELİ


(Ek cetvel: 7/11/2024-7531/23)


KURUMU: ANAYASA MAHKEMESİ


TEŞKİLATI: MERKEZ







ÜNVANI



DERECESİ



ADEDİ






Üye



1



15






Raportör (Hâkim ve Savcı)



1-5



170






Raportör (Uzman Denetçi)



1



13






Raportör (Başdenetçi)



2



8






Raportör (Doçent)



1



4






Raportör (Doktor Öğretim Üyesi)



1



12






Raportör (Doktorasını Tamamlamış Araştırma
Görevlisi)



5



10






Raportör (Raportör Yardımcısı)



3-5



50






İç Denetçi



1-5



3






                      
TOPLAM



 



285









 


 





6216 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
VEYA


ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ


TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO


 







Değiştiren Kanunun/ KHK’nin veya İptal
Eden Anayasa Mahkemesi Kararının Numarası



6216 Sayılı Kanunun Değişen veya
İptal Edilen Maddeleri



Yürürlüğe Giriş Tarihi






KHK/650



70



1/1/2012






Anayasa Mahkemesinin 1/3/2012
tarihli ve

E.: 2011/59, K.: 2012/34 sayılı
Kararı



36



2/4/2013






Anayasa Mahkemesinin 18/7/2012
tarihli ve

E.: 2011/113, K.: 2012/108 sayılı
Kararı



70 inci maddenin birinci
fıkrasında yer alan "kırk" ibaresi



1/1/2013 tarihinden
başlayarak altı ay sonra

(1/7/2013)






6494



70 inci maddenin birinci fıkrası



7/7/2013






6524



7



27/2/2014






KHK/680



17



6/1/2017






7072



17



8/3/2018






KHK/703



3, 6 ncı maddenin ikinci fıkrası,
7, 9, 11, 35, 37, 38, 39, 40, 43, 54, 57, 66, GEÇİCİ MADE 2



24/6/2018 tarihinde
birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri
sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihte

(9/7/2018)






2, 6 ncı maddenin birinci fıkrası, 21, 22



Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek
İdare Mahkemesinden seçilen her iki üyenin de üyeliklerinin sona erdiği
tarihte







7331



73/A



14/7/2021






7413



73/A



1/1/2023






7420



11



1/10/2022 tarihinden itibaren
uygulanmak üzere yayımı tarihinde

(9/11/2022)






7531



Ek Madde 1, (I) Sayılı Cetvel



12/9/2024 tarihinden geçerli olmak
üzere yayımı tarihinde

(14/11/2024)






Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023
Tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212 Sayılı Kararı  



57, Geçici Madde 2



4/6/2025






7551



57, Geçici Madde 2



1/7/2025









 











[1] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 2 nci maddenin birinci
fıkrasının (ç) bendinde yer alan “yedi” ibaresi “altı” şeklinde; (d) bendinde
yer alan “Onyedi” ibaresi “Onbeş” şeklinde değiştirilmiştir.







[2] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 3 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
bendinde yer alan “kanun hükmünde kararnamelerin” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı
kararnamelerinin” şeklinde; (f) bendinde yer alan “milletvekili olmayan”
ibaresi “Cumhurbaşkanı yardımcıları ve” şeklinde değiştirilmiştir.







[3] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 6 ncı maddenin birinci fıkrasında yer alan
“onyedi” ibaresi “onbeş” şeklinde değiştirilmiş; ikinci fıkrasının (a) bendinde
yer alan “, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi” ibaresi madde
metninden çıkarılmış ve (c) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan “dekanı
ya da” ibaresinden sonra gelmek üzere “bakan yardımcısı,” ibaresi eklenmiştir.







[4] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “, bir üyeyi Askerî Yargıtay,
bir üyeyi Askerî Yüksek İdare Mahkemesi” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.







[5] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “, Askerî Yargıtay, Askerî
Yüksek İdare Mahkemesi” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.







[6] 15/2/2014 tarihli ve 6524 sayılı Kanunun 40
ıncı maddesiyle bu fıkrada yer alan “üç adaya” ibaresi “bir adaya” şeklinde
değiştirilmiştir.







[7] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “Başbakan” ibaresi madde
metninden çıkarılmıştır.







[8] 3/11/2022
tarihli ve 7420 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle bu maddeye ikinci
fıkrasından sonra gelmek üzere fıkralar eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre
teselsül ettirilmiştir.


 







[9] Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2018/117, K: 2023/212
Sayılı Kararı ile bu fıkranın yürürlükten kaldırılması iptal edilmiştir.







[10] 2/1/2017 tarihli ve 680 sayılı
KHK’nin 15 inci maddesiyle, bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan “Yargıtay
Ceza Genel Kurulunca” ibaresi “Yargıtay ilgili ceza dairesince” şeklinde ve aynı
maddenin dördüncü fıkrasında yer alan “Yargıtay Ceza Genel Kuruluna” ibaresi
“Yargıtay ilgili ceza dairesine” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm
1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle aynen kabul edilerek
kanunlaşmıştır.







[11] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “onyedi” ibaresi “onbeş”
şeklinde ve “oniki” ibaresi “on” şeklinde değiştirilmiştir.







[12] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “yedişer” ibaresi
“altışar” şeklinde değiştirilmiştir.







[13] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “kanun hükmünde
kararnamelerin,” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin,” şeklinde değiştirilmiştir.







[14] , Anayasa Mahkemesinin 1/3/2012 tarihli ve
E.: 2011/59, K.: 2012/34 sayılı Kararı ile bu
fıkrada yer alan “…kanun hükmünde kararnamelerin ise yetki
kanununda öngörülen süre içinde çıkarılıp çıkarılmadığı ile Cumhurbaşkanı ve
Bakanlar Kurulu üyelerinin imzalarının bulunup bulunmadığı …” ibaresi iptal edilmiştir.







[15] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu maddede yer alan “kanun hükmünde kararnamelerle”
ibaresi “Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile” şeklinde değiştirilmiştir.







[16] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 38 inci maddenin birinci ve üçüncü
fıkralarında yer alan “kanun hükmünde kararnamelerin” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı
kararnamelerinin” şeklinde değiştirilmiştir.







[17] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “Başbakanlık” ibaresi
“Cumhurbaşkanlığı” şeklinde değiştirilmiştir.







[18] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “kanun
hükmünde kararnamenin” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin” şeklinde
değiştirilmiştir.







[19] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 43 üncü maddenin üçüncü fıkrasında yer alan
“kanun hükmünde kararnamelerin” ibaresi “Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin”
şeklinde ve dördüncü fıkrasında yer alan “kanun hükmünde kararnamenin”
ibareleri “Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin” şeklinde değiştirilmiştir.







[20] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu fıkrada yer alan “milletvekili veya
milletvekili olmayan” ibaresi “milletvekili, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya”
şeklinde değiştirilmiştir.







[21] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle bu maddenin birinci fıkrasından sonra gelmek
üzere ikinci fıkra eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.







[22] 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 209 uncu maddesiyle 66 ncı maddenin üçüncü ve dördüncü
fıkralarında yer alan “kanun hükmünde kararname” ibareleri “Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi” şeklinde değiştirilmiştir.







[23] 8/8/2011 tarihli ve 650 sayılı KHK’nin 34
üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “otuzbeş” ibaresi “kırk” şeklinde değiştirilmiş
olup, daha sonra Anayasa Mahkemesi’nin 18/7/2012 tarihli ve E.: 2011/113 K.:
2012/108 sayılı Kararı ile “kırk” ibaresi iptal edilmiş ve İptal  Kararı Resmî
Gazete’de yayımlandığı 1/1/2013 tarihinden başlayarak altı ay sonra yürürlüğe
girmiş, 27/6/2013 tarihli ve 6494 sayılı Kanunun 31 inci maddesiyle yapılan
düzenleme ise aynı şekilde metne işlenmiştir.







[24] 23/6/2022
tarihli ve 7413 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “Hâkim
adayları” ibaresi “Hâkim ve savcı yardımcıları” şeklinde değiştirilmiştir.







[25] Bu maddede yer alan kadrolarla
ilgili olarak 3/4/2011 tarihli ve 27894 sayılı Resmî Gazete’ye bakınız.







[26] Bu maddede yer alan kadrolarla ilgili olarak 14/11/2024
tarihli ve 32722 sayılı Resmî Gazete’ye bakınız.