4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun

AİLE MAHKEMELERİNİN
KURULUŞ, GÖREV VE


YARGILAMA USULLERİNE
DAİR KANUN


 


Kanun
Numarası                    : 4787


Kabul
Tarihi                           : 9/1/2003


Yayımlandığı
Resmî Gazete  : Tarih  : 18/1/2003        Sayı  :24997


Yayımlandığı
Düstur              : Tertip :                         Cilt   : 7


 


Amaç
ve kapsam


Madde
1- Bu Kanunun amacı, aile mahkemelerinin kuruluş, görev ve yargılama usullerini
düzenlemektir.


Bu
Kanun, aile hukukundan doğan dava ve işleri görmek üzere kurulan aile
mahkemelerine dair hükümleri kapsar.


 


Aile
mahkemelerinin kuruluşu


Madde
2- Aile mahkemeleri, Adalet Bakanlığınca Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun
olumlu görüşü alınarak her ilde ve merkez nüfusu yüzbinin üzerindeki her ilçede,
tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde olmak üzere kurulur. Aile mahkemelerinin
yargı çevresi, kurulduğu il ve ilçenin mülkî sınırlarıyla belirlenir. Ancak yargı
çevresi, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca
değiştirilebilir.


Gerektiğinde
birinci fıkradaki usule göre bir yerdeki aile mahkemesinin birden çok dairesi kurulabilir.
Bu durumda daireler numaralandırılır. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu Kanun
kapsamına giren dava ve işlere, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen
Asliye Hukuk Mahkemesince bakılır.


Aile
mahkemelerinde bir yazı işleri müdürü ile yeteri kadar personel bulunur.


 


Aile
mahkemeleri hâkimlerinin nitelikleri ve atanmaları


Madde
3- Aile mahkemelerine, atanacakları bölgeye veya bir alt bölgeye hak kazanmış,
adlî yargıda görevli, tercihan evli ve çocuk sahibi, otuz yaşını doldurmuş ve aile
hukuku alanında lisansüstü eğitim yapmış olan hâkimler arasından Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulunca atama yapılır.[1]


 


Aile
mahkemelerinin görevleri


Madde
4- Aile mahkemeleri, aşağıdaki dava ve işleri görürler:


1. 22.11.2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci
Kitabı ile 3.12.2001 tarihli ve 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama
Şekli Hakkında Kanuna göre aile hukukundan doğan dava ve işler,[2]


2. 20.5.1982
tarihli ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanuna
göre aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi,


3. Kanunlarla
verilen diğer görevler.


 


Uzmanlardan
yararlanma[3]


Madde
5- (Değişik birinci fıkra:17/10/2019-7188/14 md.) Aile mahkemeleri,


1. Davanın
esasına girilmeden önce veya davanın görülmesi sırasında, mahkemece istenen konular
hakkında taraflar arasındaki uyuşmazlık nedenlerine ilişkin araştırma ve inceleme
yapmak ve sonucunu bildirmek,


2. Mahkemenin
gerekli gördüğü hâllerde duruşmada hazır bulunmak, istenilen konularla ilgili çalışmalar
yapmak ve görüş bildirmek,


3. Mahkemece
verilecek diğer görevleri yapmak,


üzere
tercihen; evli ve çocuk sahibi, otuz yaşını doldurmuş ve aile sorunları alanında
lisansüstü eğitim yapmış olanlar arasından Adalet Bakanlığınca adliyelerde görevlendirilen
psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır.


Bu görevlilerin
bulunmaması, iş durumlarının müsait olmaması veya görevin bunlar tarafından yapılmasında
hukukî veya fiilî herhangi bir engel bulunması ya da başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç
duyulması hallerinde, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar veya serbest
meslek icra edenlerden yararlanılır.


Bu uzmanlar,
12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda düzenlenen hâkimin
reddi sebeplerine göre reddolunabilir.[4]


 


Koruyucu,
eğitici ve sosyal önlemler


Madde
6- Aile mahkemesi, diğer kanunlardaki hükümler saklı kalmak üzere görev alanına
giren konularda:


1. Yetişkinler
hakkında;


a) Evlilik
birliğinden doğan yükümlülükleri konusunda eşleri uyararak, gerektiğinde uzlaştırmaya,


b) Ailenin
ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî yükümlülüklerin
yerine getirilmesine ilişkin gerekli önlemleri almaya,


c) Resmî
veya özel sağlık veya sosyal hizmet kurumlarına, huzur evlerine veya benzeri yerlere
yerleştirmeye,


d) Bir
meslek edinme kursuna veya uygun görülecek bir eğitim kurumuna vermeye,


2. Küçükler
hakkında;


a) Bakım ve gözetime yönelik nafaka yükümlülüğü
konusunda gerekli önlemleri almaya,


b) Bedensel
ve zihinsel gelişmesi tehlikede bulunan veya manen terk edilmiş halde kalan küçüğü,
ana ve babadan alarak bir aile yanına veya resmî ya da özel sağlık kurumuna veya
eğitimi güç çocuklara mahsus kuruma yerleştirmeye,


c) Çocuk
mallarının yönetimi ve korunmasına ilişkin önlemleri almaya,


d) Genel
ve katma bütçeli daireler, mahallî idareler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bankalar
tarafından kurulmuş teşekkül, müessese veya işletmelere veya benzeri işyerlerine
yahut meslek sahibi birinin yanına yerleştirmeye,


karar
verebilir.


(Değişik
ikinci fıkra:17/10/2019-7188/15 md.) Aile mahkemesince verilen bu kararların
takibi ve yerine getirilmesinde 5 inci maddeye göre görevlendirilen uzmanlardan
yararlanılabilir. Bu kararlara uyulmaması hâlinde Hukuk Muhakemeleri Kanununun 398
inci maddesi uygulanır.


 


Usul
hükümleri


Madde 7- Aile mahkemeleri,
önlerine gelen dava ve işlerin özelliklerine göre, esasa girmeden önce, aile
içindeki karşılıklı sevgi, saygı ve hoşgörünün korunması bakımından eşlerin ve
çocukların karşı karşıya oldukları sorunları tespit ederek bunların sulh
yoluyla çözümünü, gerektiğinde uzmanlardan da yararlanarak teşvik eder. Sulh
sağlanamadığı takdirde yargılamaya devam olunarak esas hakkında karar verilir.


(Mülga
ikinci fıkra: 14/4/2004-5133/3 md.)


Özel
kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Kanunda hüküm bulunmayan konularda
Türk Medenî Kanununun aile hukukuna ilişkin usul hükümleri ile Hukuk Usulü Muhakemeleri
Kanunu hükümleri uygulanır.


 


Kadrolar


Madde
8- Adalet Bakanlığı taşra teşkilâtında kullanılmak üzere ekli (1) ve (2) sayılı
listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 13.12.1983 tarihli ve 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye ekli (I) ve (II) sayılı cetvelin ilgili bölümlerine eklenmiştir.[5]


 


Değiştirilen
ve yürürlükten kaldırılan hükümler


Madde
9– 1) 14.1.1998 tarihli ve 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanunun
1 inci maddesinin birinci fıkrasındaki “Sulh Hâkimi” ibaresi “Aile Mahkemesi Hâkimi”
olarak değiştirilmiştir.


2) 18.6.1927
tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 8 inci maddesinin II numaralı
bendinin (4) numaralı alt bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (5) numaralı alt
bendi yürürlükten kaldırılmış ve mevcut (6) numaralı alt bendi (5) numaralı alt
bent olarak teselsül ettirilmiştir.


4. Borçlar
Kanununun 91,92 nci maddelerinde mahkeme veya hâkime verilen işleri,


 


Geçici
Madde 1- Aile mahkemesi kurulan yerlerde bu mahkemeler faaliyete geçtiğinde, yargı
çevresi içerisinde ve görev alanına giren sonuçlanmamış dava ve işler, yetkili ve
görevli aile mahkemesine devredilir.


 


Geçici Madde 2- (Ek: 14/4/2004-5133/4
md.)


Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte aile mahkemelerinde görülmekte
olan ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun İkinci Kitabının Üçüncü Kısmında yer alan
konularla ilgili dava ve işler yetkili ve görevli mahkemesine devredilir.


 


Yürürlük


Madde
10- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


 


Yürütme


Madde
11- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


 


4787
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN


YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE


 







Değiştiren Kanunun/ KHK’nin veya İptal
Eden Anayasa Mahkemesi

Kararının Numarası



4787 Sayılı Kanunun Değişen veya İptal
Edilen Maddeleri



Yürürlüğe Giriş Tarihi






5133



3, 4, 7 ve Geçici Madde 2



20/4/2004






7188



5,6



24/10/2019









 











[1] 14/4/2004 tarihli ve 5133 sayılı Kanunun 1 inci
maddesiyle bu fıkrada yer alan “evli ve çocuk sahibi, otuz yaşını doldurmuş ve
tercihan” ibaresi, “tercihan evli ve çocuk sahibi, otuz yaşını doldurmuş ve”
şeklinde olarak değiştirilmiştir.







[2] 14/4/2004 tarihli ve 5133 sayılı Kanunun 2 nci
maddesiyle bu bentte yer alan "Türk Medenî Kanununun" ibaresinden
sonra gelmek üzere "Üçüncü Kısım hariç olmak üzere" ibaresi
eklenmiştir.







[3] 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 14 üncü
maddesiyle bu madde başlığı “Aile mahkemeleri bünyesinde bulunan uzmanlar” iken
metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.







[4] 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanunun 14 üncü
maddesiyle bu fıkrada yer alan “18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununda” ibaresi “12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk
Muhakemeleri Kanununda” şeklinde değiştirilmiştir.







[5] Bu maddede söz edilen kadrolar18/1/2003 tarihli 24997
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.