5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun

ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ İLE BÖLGE ADLİYE


MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YETKİLERİ


HAKKINDA KANUN


 


Kanun
Numarası                    : 5235


Kabul
Tarihi                           : 26/9/2004


Yayımlandığı
Resmî Gazete  : Tarih: 7/10/2004          Sayı: 25606


Yayımlandığı
Düstur              : Tertip: 5                       Cilt: 43


 


BİRİNCİ KISIM


Genel
Hükümler


Amaç ve kapsam


Madde 1- Bu Kanun, adlî yargı ilk derece mahkemeleri ile bölge
adliye mahkemelerinin kuruluş, görev ve yetkilerini düzenler.


 


İlk derece mahkemeleri


Madde 2- Adlî yargı ilk derece mahkemeleri, hukuk ve ceza mahkemeleridir.


 


Bölge adliye mahkemeleri


Madde 3 - Adlî yargı ikinci derece mahkemeleri, bölge adliye
mahkemeleridir.


 


İKİNCİ
KISIM


Adlî
Yargı İlk Derece Mahkemeleri


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Hukuk
Mahkemeleri


Hukuk mahkemeleri


Madde 4- Hukuk mahkemeleri, sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri
ile özel kanunlarla kurulan diğer hukuk mahkemeleridir.


 


Hukuk mahkemelerinin kuruluşu


Madde 5- Hukuk mahkemeleri, her il merkezi ile bölgelerin coğrafî
durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.


(Değişik ikinci
fıkra: 18/6/2014–6545/45 md.) Sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri
tek hâkimlidir.


(Mülga fıkra: 9/2/2011-6110/13 md.;
Yeniden düzenleme: 18/6/2014–6545/45 md.) Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bu
mahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu parayla
ölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri bir milyon Türk lirasının üzerinde olan dava ve
işler ile dava değerine bakılmaksızın;[1][2]


1. İflas, (…)[3]
iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması, konkordato ve yeniden
yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara,3


2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda hâkimin kesin
olarak karara bağlayacağı işler ile davalara,


3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanan genel kurul
kararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetim organları ve denetim
organları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına, organların azline ve geçici
organ atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisah ve tasfiyeye yönelik
davalara,


4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa ve
21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa göre yapılan
tahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara, (…)[4]
hakemlerin seçimi ve reddine yönelik davalar ile yabancı hakem
kararlarının tanıma ve tenfizine yönelik davalara,


ilişkin tüm yargılama safhaları, bir
başkan ve iki üye ile toplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. (Ek
cümle:22/7/2020-7251/54 md.) Bu iş ve davalarda mahkeme başkanı, belirli
bazı tahkikat işlemlerini yapmak üzere üyelerden birini naip hâkim olarak
görevlendirebilir. Heyet hâlinde bakılacak davalarla ilgili olmak üzere, dava
açılmadan önce veya açıldıktan sonra talep edilen ihtiyati haciz ve ihtiyati
tedbirler de heyet tarafından incelenir ve karara bağlanır. Bu fıkrada
belirtilen dava ve işler dışında kalan uyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri
tarafından görülür ve karara bağlanır. Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma
ilişkin esaslar, işlerde denge sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından
önceden tespit edilir. (Ek cümle:
28/3/2023-7445/15 md.) Bu fıkrada
belirtilen parasal sınır, 6100 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin birinci
fıkrasına göre artırılır.


Özel kanunlarla kurulan diğer hukuk
mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin hükümler saklıdır.


(Değişik beşinci fıkra:17/4/2013–6460/10 md.) İş durumunun gerekli
kıldığı yerlerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu
daireler numaralandırılır. Özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı takdirde,
ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği
dikkate alınarak, daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır.
Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.


Hukuk mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ile anılır.


 


Hukuk mahkemelerinin görevleri


Madde 6- Sulh hukuk mahkemeleri, 18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı
Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile diğer kanunlarda belirtilen görevleri
yerine getirir.


Asliye hukuk mahkemeleri, sulh hukuk
mahkemelerinin görevleri dışında kalan ve özel hukuk ilişkilerinden doğan her
türlü dava ve işler ile kanunların verdiği diğer dava ve işlere bakar.


Özel kanunlarla kurulan hukuk mahkemelerinin görevleri saklıdır.


 


Hukuk mahkemelerinin yargı çevresi


Madde 7- Hukuk mahkemelerinin yargı çevresi, bulundukları il
merkezi ve ilçeler ile bunlara adlî yönden bağlanan ilçelerin idarî
sınırlarıdır. (Ek cümle:22/7/2020-7251/55 md.) Ancak özel kanunlarla
kurulanlar da dâhil olmak üzere, hukuk mahkemelerinin yargı çevresi, il ve ilçe
sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve
Savcılar Kurulunca belirlenebilir.


(Mülga ikinci fıkra:22/7/2020-7251/55 md.)


Coğrafî durum ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak bir hukuk mahkemesinin
kaldırılmasına veya yargı çevresinin değiştirilmesine, özel kanunlarında yargı
çevresi belirtilmemiş olan hukuk mahkemelerinin yargı çevresinin belirlenmesine,
Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar
verilir.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Ceza
Mahkemeleri


Ceza mahkemeleri


Madde 8- Ceza mahkemeleri, (…)[5]
asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan diğer ceza
mahkemeleridir.


 


Ceza mahkemelerinin kuruluşu


Madde 9- Ceza mahkemeleri, her il merkezi ile bölgelerin coğrafî
durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.


(…)[6]
asliye ceza mahkemeleri tek hâkimlidir.


Ağır ceza mahkemesinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Bu
mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır.


Özel kanunlarla kurulan diğer ceza
mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin hükümler saklıdır.


İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde ceza mahkemelerinin birden fazla
dairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır. (Ek cümleler:
2/12/2014-6572/39 md.) Özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı takdirde
ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği
dikkate alınarak daireler arasındaki iş dağılımı, Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar, Resmî Gazete’de yayımlanır.
Daireler, tevzi edilen davalara bakmakla yükümlüdür. Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunca iş dağılımının yapıldığı tarih itibarıyla görülmekte olan davalarda
daireler, iş bölümü gerekçesiyle dosyaları diğer bir daireye gönderemez.


Ceza mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ile anılır.


 


Sulh ceza hâkimliği[7]


Madde 10- (Değişik: 18/6/2014–6545/48 md.)


Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, yürütülen
soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gerekli kararları almak, işleri
yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla sulh ceza
hâkimliği kurulmuştur.


İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde birden fazla sulh ceza hâkimliği
kurulabilir. Bu durumda sulh ceza hâkimlikleri numaralandırılır. Müstakilen
sulh ceza hâkimliğinde görevlendirilen hâkimler, adli yargı adalet
komisyonlarınca başka mahkemelerde veya işlerde görevlendirilemez.


Sulh ceza hâkimliğinde bir yazı işleri müdürü ile yeteri kadar personel
bulunur.


Sulh ceza hâkimliği, her il merkezi ile bölgelerin coğrafi durumları ve
iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.


Sulh ceza hâkimliği bulundukları il veya ilçenin adı ile anılır.


Sulh ceza hâkimliğinin yargı çevresi, bulundukları il merkezi ve ilçeler
ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırlarıdır.


Ağır ceza mahkemeleri ile büyükşehir belediyesi bulunan illerde,
büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki il ve ilçenin adı ile anılan sulh
ceza hâkimliğinin yargı çevresi, il veya ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet
Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir.


Coğrafi durum ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak bir sulh ceza
hâkimliğinin kaldırılmasına veya yargı çevresinin değiştirilmesine, Adalet
Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar
verilir.


 


Asliye ceza mahkemesinin görevi


Madde 11- Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak
üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan
dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır.[8]


 


Ağır ceza mahkemesinin görevi


Madde 12- (Değişik: 21/2/2014 – 6526/2 md.)


Kanunların ayrıca görevli kıldığı
hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp
(m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2), (…)[9] hileli iflâs (m. 161)
suçları, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci
Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç) ve
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren
suçlar dolayısıyla açılan davalar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet
hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve
işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın
yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler, askerî mahkemelerin görevlerine
ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır.


 


Diğer ceza mahkemelerinin görevleri


Madde 13- Diğer ceza mahkemeleri, özel kanunlarla belirlenen dava
ve işleri görür.


 


Mahkemenin görevinin belirlenmesi


Madde 14- Mahkemelerin görevlerinin belirlenmesinde
ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun
cezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur.


 


Ceza mahkemelerinin yargı çevresi


Madde 15- Ceza mahkemelerinin yargı çevresi, bulundukları il
merkezi ve ilçeler ile bunlara adlî yönden bağlanan ilçelerin idarî
sınırlarıdır.


Ağır ceza mahkemeleri ile büyükşehir
belediyesi bulunan illerde, büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki il ve
ilçenin adı ile anılan sulh veya asliye ceza mahkemelerinin yargı çevresi, il
veya ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir.


Coğrafî durum ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak bir ceza mahkemesinin
kaldırılmasına veya yargı çevresinin değiştirilmesine, özel kanunlarında yargı
çevresi belirtilmemiş olan diğer ceza mahkemelerinin yargı çevresinin
belirlenmesine, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunca karar verilir.


(Ek fıkra: 1/7/2016-6723/29 md.) Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dördüncü,
Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar (318 inci, 319 uncu,
324 üncü, 325 inci ve 332 nci maddeler hariç) ile 3713 sayılı Kanunun kapsamına
giren suçlar sebebiyle açılan davalar, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin
adıyla anılan ağır ceza mahkemesinde görülür.


 


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


Cumhuriyet
Başsavcılığı


Cumhuriyet başsavcılığının kuruluşu


Madde 16- Mahkeme kuruluşu bulunan her il merkezi ve ilçede o il
veya ilçenin adı ile anılan bir Cumhuriyet başsavcılığı kurulur.


Cumhuriyet başsavcılığında, bir Cumhuriyet başsavcısı ve yeteri kadar
Cumhuriyet savcısı bulunur. Gerekli görülen yerlerde Adalet Bakanlığının
önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun kararıyla bir veya birden
fazla Cumhuriyet başsavcıvekili atanır.


 


Cumhuriyet başsavcılığının görevleri


Madde 17- Cumhuriyet başsavcılığının görevleri şunlardır:


1. Kamu davasının açılmasına yer olup olmadığına karar vermek üzere
soruşturma yapmak veya yaptırmak,


2. Kanun hükümlerine göre, yargılama faaliyetlerini kamu adına izlemek,
bunlara katılmak ve gerektiğinde kanun yollarına başvurmak,


3. Kesinleşen mahkeme kararlarının yerine getirilmesi ile ilgili işlemleri
yapmak ve izlemek,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Cumhuriyet başsavcısının görevleri


Madde 18- Cumhuriyet başsavcısının görevleri şunlardır:


1. Cumhuriyet başsavcılığını temsil etmek,


2. Başsavcılığın verimli, uyumlu ve düzenli bir şekilde çalışmasını
sağlamak, iş bölümünü yapmak,


3. Gerektiğinde adlî göreve ilişkin işlemleri yapmak, duruşmalara
katılmak ve kanun yollarına başvurmak,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


Ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısının; ağır ceza mahkemesinin
yargı çevresinde görevli Cumhuriyet başsavcıları, Cumhuriyet başsavcıvekilleri,
Cumhuriyet savcıları ile bağlı birimler üzerinde gözetim ve denetim yetkisi
vardır.


Asliye ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısının o yer yargı çevresinde
görevli Cumhuriyet savcıları ile bağlı birimler üzerinde gözetim ve denetim
yetkisi vardır.


(Ek fıkra:17/6/2021-7328/2 md.) Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet
savcılarının soruşturmayı sonlandıran kararları arasında oluşabilecek
farklılıkların giderilmesi ile bu kararların kanuna uygunluğunun denetlenmesi
hususlarında görevli ve yetkilidir.


 


Cumhuriyet başsavcıvekilinin görevleri


Madde 19- Cumhuriyet başsavcıvekilinin görevleri şunlardır:


1. Cumhuriyet başsavcısının verdiği görevleri yerine getirmek,


2. Cumhuriyet savcılarının adlî ve idarî görevlerine ilişkin işlemlerini
inceleyip Cumhuriyet başsavcısına bilgi vermek,


3. Gerektiğinde adlî göreve ilişkin işlemleri yapmak, duruşmalara
katılmak ve kanun yollarına başvurmak,


4. Cumhuriyet başsavcısının yokluğunda ona vekâlet etmek.


Aynı yerde görev yapan birden çok Cumhuriyet başsavcıvekili bulunduğunda,
Cumhuriyet başsavcısına vekâlet edecek olanı Cumhuriyet başsavcısı belirler.


 


Cumhuriyet savcısının görevleri


Madde 20- Cumhuriyet savcısının görevleri şunlardır:


1. Adlî göreve ilişkin işlemleri yapmak, duruşmalara katılmak ve kanun
yollarına başvurmak,


2. Cumhuriyet başsavcısı tarafından verilen adlî ve idarî görevleri
yerine getirmek,


3. Gerektiğinde Cumhuriyet başsavcısına vekâlet etmek,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


Aynı yerde görev yapan Cumhuriyet başsavcıvekili bulunmadığında,
Cumhuriyet başsavcısına vekâlet edecek olanı Cumhuriyet başsavcısı belirler.


 


Cumhuriyet savcılarının yetkisi


Madde 21- Cumhuriyet savcıları, bulundukları il merkezi veya
ilçenin idarî sınırları ile bunlara adlî yönden bağlanan ilçelerin idarî
sınırları içerisinde yetkilidirler.


Ağır ceza mahkemesi ile özel
kanunlarla kurulan diğer ceza mahkemelerinin yargı çevresinde yer alan
Cumhuriyet başsavcılıkları, yetki alanları içerisinde yürüttükleri bu
mahkemelerin görevine giren suçlarla ilgili soruşturmaları yapar ve ivedi,
zorunlu işlerin tamamlanmasından sonra düşünce yazısına soruşturma evrakını
ekleyip ağır ceza mahkemesi veya özel kanunlarla kurulan diğer ceza
mahkemelerinin Cumhuriyet başsavcılığına gönderirler.


Büyükşehir belediye sınırları içerisinde bulunan Cumhuriyet başsavcıları,
bu yer ceza mahkemelerinin yargı çevresinde yetkilidir. Ancak, büyükşehir
belediye sınırları içerisinde yer alan ağır ceza mahkemeleri ile özel kanunlarla
kurulan diğer ceza mahkemelerinin görevine giren işlerde yukarıdaki fıkra hükmü
uygulanır.


(Mülga dördüncü fıkra: 11/5/2005-5348/4 md.; Yeniden düzenleme:
1/7/2016-6723/30 md.) Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap
Dördüncü Kısmının Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan
suçlar (318 inci, 319 uncu, 324 üncü, 325 inci ve 332 nci maddeler hariç) ile
3713 sayılı Kanunun kapsamına giren suçlar sebebiyle açılan soruşturmalar suçun
işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan Cumhuriyet başsavcılığınca
yürütülür. İl Cumhuriyet savcısı, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısından
soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca
bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri
toplar ve gerekmesi hâlinde alınacak kararlar bakımından bulunduğu yer sulh
ceza hâkimliğinden talepte bulunur.


Diğer kanunların Cumhuriyet savcılarının yetkisine ilişkin hükümleri
saklıdır.


 


Duruşmalarda Cumhuriyet başsavcılığını temsil


Madde 22- Kanunlarda Cumhuriyet savcılığının görev yapacağı
belirtilen mahkemelerdeki duruşmalara, Cumhuriyet başsavcısı, görevlendireceği
Cumhuriyet başsavcıvekili veya Cumhuriyet savcısı katılır. Gerektiğinde
duruşmalara birden çok Cumhuriyet savcısı katılabilir.


 


DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM


Ortak
Hükümler


Adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu


Madde 23- Ağır ceza mahkemelerinin bulunduğu yargı çevresinde
görev yapmak üzere bir adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu
kurulur. Bu komisyonun kuruluş şekli, görev ve yetkileri hakkında 24.2.1983
tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun 113 ilâ 115 inci
maddeleri uygulanır.


 


Müdürlükler


Madde 24- Her mahkemede bir yazı işleri müdürlüğü kurulur.


Her Cumhuriyet başsavcılığında, yazı işleri müdürlüğü ile Adalet Bakanlığınca
gerekli görülen yerlerde ayrıca idarî, malî ve teknik işlerle ilgili
müdürlükler kurulur.


Her müdürlükte bir müdür ile yeterli sayıda memur bulunur.


 


ÜÇÜNCÜ
KISIM


Bölge
Adliye Mahkemeleri


 


BİRİNCİ
BÖLÜM


Kuruluş


Kuruluş


Madde 25- Bölge adliye mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları
ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde, Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.


Bölge adliye mahkemelerinin yargı çevrelerinin belirlenmesine, değiştirilmesine
veya bu mahkemelerin kaldırılmasına Adalet Bakanlığının önerisi üzerine
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar verilir.


Birinci ve ikinci fıkra gereğince alınacak kararlar, Resmî Gazetede
yayımlanır.


 


Bölge adliye mahkemelerinin oluşumu


Madde 26- Bölge adliye mahkemeleri, başkanlık, ceza daireleri
başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, bölge adliye
mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu ve
müdürlüklerden oluşur.[10]


 


Bölge adliye mahkemesi başkanlığı


Madde 27- Her bölge adliye mahkemesinde bir başkan bulunur.
Başkanlık, başkan ile yazı işleri müdürlüğünden oluşur.


 


Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk
daireleri başkanlar kurulu[11]


Madde 28- (Değişik birinci fıkra: 20/7/2017-7035/10 md.) Bölge
adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar
kurulu, bölge adliye mahkemesi başkanı ve ilgili dairelerin başkanlarından
oluşur.


Bölge adliye mahkemesi başkanının bulunmadığı hâllerde kurulun başkanlığını
ilgili daire başkanlarından kıdemli olanı yerine getirir.


Daire başkanının mazereti hâlinde, o dairenin kıdemli üyesi kurula
katılır.


 


Bölge adliye mahkemesi daireleri


Madde 29- Bölge adliye mahkemeleri, hukuk ve ceza dairelerinden
oluşur. Her bölge adliye mahkemesinde en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi
bulunur. Gerekli hâllerde dairelerin sayısı, Adalet Bakanlığının önerisi
üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca artırılıp azaltılabilir.


Dairelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur.


 


Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı


Madde 30- Her bölge adliye mahkemesinde bir Cumhuriyet
başsavcılığı bulunur. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı,
Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet başsavcıvekili ve yeteri kadar Cumhuriyet
savcısından oluşur. (Ek cümle:14/11/2024-7532/14 md.) İş durumunun
gerekli kıldığı yerlere birden fazla Cumhuriyet başsavcıvekili atanabilir.[12]


(Değişik ikinci fıkra:14/11/2024-7532/14 md.) Cumhuriyet
başsavcıvekili 19 uncu maddede belirtilen görevleri yerine getirir.


 


Bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu


Madde 31- Her bölge adliye mahkemesinde bir bölge adliye mahkemesi
adalet komisyonu bulunur.


Komisyon, bölge adliye mahkemesi başkanının başkanlığında, Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunca daire başkanları arasından belirlenen bir asıl üye
ile bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısından oluşur. Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu ayrıca daire başkan veya üyeleri arasından bir yedek üye
belirler. Başkanın yokluğunda en kıdemli daire başkanı, Cumhuriyet
başsavcısının yokluğunda Cumhuriyet başsavcıvekili ve asıl üyenin yokluğunda
yedek üye komisyona katılır.


Komisyon eksiksiz toplanır ve çoğunlukla karar verir.


 


Müdürlükler


Madde 32- Bölge adliye mahkemesi başkanlığında, dairelerinde,
Cumhuriyet başsavcılığında ve adalet
komisyonunda birer yazı işleri müdürlüğü, Cumhuriyet başsavcılığında ayrıca bir
idarî işler müdürlüğü ile ihtiyaç duyulan diğer müdürlükler kurulur.


Her müdürlükte bir müdür ile yeterli sayıda memur bulunur.


Müdürlüklerde çalışanların atama, disiplin ve diğer özlük işlerinde adlî
yargı ilk derece mahkemelerinde görevli personelin tâbi oldukları hükümler
uygulanır.


 


İKİNCİ
BÖLÜM


Görevler


Bölge adliye mahkemelerinin görevleri


Madde 33- Bölge adliye mahkemelerinin görevleri şunlardır:


1. Adlî yargı ilk derece mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve
kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamak,


2. (Mülga: 9/2/2011 – 6110/14 md.)


3. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Başkanın görevleri[13]


Madde 34- Bölge adliye mahkemesi başkanının görevleri şunlardır:


1. Mahkemeyi temsil etmek,


2. Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk
daireleri başkanlar kuruluna ve adalet komisyonuna başkanlık etmek, ceza
daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri başkanlar kurulu ile komisyon
kararlarını yürütmek,[14]


3. Mahkemenin uyumlu, verimli ve düzenli çalışmasını sağlamak, genel
yönetim işlerini yürütmek ve bu yolda uygun göreceği önlemleri almak,


4. (Ek: 15/8/2016-KHK-674/9 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/9 md.) Hukukî
veya fiilî nedenlerle bir dairenin kendi üyeleri ile toplanamadığı hâllerde
ilgisine göre diğer dairelerden kıdem ve sıraya göre üye görevlendirmek,


5. Bölge adliye mahkemesi memurlarını denetlemek veya denetletmek,
personelden kendisine doğrudan bağlı olanlar hakkında ilgili kanunda belirtilen
disiplin cezalarını uygulamak,


6. Hükme bağlanan işlerde adlî yargı ilk derece mahkeme hâkim ve
savcılarına verilen not fişlerini mercilerine göndermek,


7. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Başkanlar kurulunun görevleri[15]


Madde 35- Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu
ve hukuk daireleri başkanlar kurulu kendi aralarında toplanır ve aşağıdaki
görevleri yaparlar:


1. Daireler arasında çıkan iş bölümü uyuşmazlıklarını karara bağlamak,


2. (Mülga: 15/8/2016-KHK-674/10 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/10
md.)


3. Re'sen veya bölge adliye mahkemesinin ilgili hukuk veya ceza
dairesinin ya da Cumhuriyet başsavcısının, Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya Ceza
Muhakemesi Kanununa göre istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların, benzer
olaylarda bölge adliye mahkemesi hukuk veya ceza dairelerince verilen kesin
nitelikteki kararlar arasında ya da bu mahkeme ile başka bir bölge adliye
mahkemesi hukuk veya ceza dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar
arasında uyuşmazlık bulunması hâlinde bu uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli
olarak istemeleri üzerine, kendi görüşlerini de ekleyerek Yargıtaydan bu konuda
bir karar verilmesini istemek,[16]


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.


(Değişik fıkra: 20/11/2017 – KHK-696/92 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7079/87 md.) (3) numaralı bende göre yapılacak istemler, ceza
davalarında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına, hukuk davalarında ise ilgili
hukuk dairesine iletilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı uyuşmazlık
bulunduğuna kanaat getirmesi durumunda ilgili ceza dairesinden bir karar
verilmesini talep eder. Uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak dairece bu
fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.


Başkanlar kurulu eksiksiz toplanır ve çoğunlukla karar verir.


(Ek fıkra: 20/7/2017-7035/12 md.) Gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate
alınarak bölge adliye mahkemeleri ceza ve hukuk daireleri arasındaki iş bölümü,
Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.


 


Hukuk daireleri iş bölümü incelemesi


MADDE 35/A- (Ek:7/11/2024-7531/13 md.)


İstinaf incelemesi için dosya kendisine gönderilen ilgili hukuk dairesi,
bir ay içinde yapacağı ön inceleme sonucunda iş bölümü bakımından kendisini
görevli görmez ise gerekçesiyle birlikte dosyayı görevli olduğu kanısına
vardığı ilgili hukuk dairesine gönderir. Bir aylık sürenin bitiminden sonra
veya duruşma günü verilen dosya hakkında gönderme kararı verilemez.


Gönderme kararı üzerine dosya kendisine gelen hukuk dairesi, iki hafta
içinde yapacağı ön inceleme sonucunda görevli olmadığı kanaatine varırsa, varsa
geçici hukuki koruma tedbirlerine dair talepler hakkında da karar vermek
suretiyle dosyayı hukuk daireleri başkanlar kuruluna gönderir. İki haftalık
sürenin bitiminden sonra gönderme kararı verilemez. Kurul tarafından yapılan ön
inceleme sonunda verilen iş bölümüne ilişkin karar kesindir.


 


Hukuk dairelerinin görevleri


Madde 36- Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin görevleri şunlardır:


1. Adlî yargı ilk derece hukuk mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan
hüküm ve kararlara karşı yapılan başvuruları inceleyip karara bağlamak,


2. (Mülga: 9/2/2011 – 6110/14 md.)


3. Yargı çevresi içerisinde bulunan adlî yargı ilk derece hukuk mahkemeleri
arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek,


4. Yargı çevresindeki yetkili adlî
yargı ilk derece hukuk mahkemesinin bir davaya bakmasına fiilî veya hukukî bir
engel çıktığı veya iki mahkemenin yargı sınırları kapsamının belirlenmesinde tereddüt
edildiği takdirde, o davanın bölge adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde
başka bir hukuk mahkemesine nakline veya yetkili mahkemenin tayinine karar
vermek,


5. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Ceza dairelerinin görevleri


Madde 37- Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin görevleri
şunlardır:


1. Adlî yargı ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan
hüküm ve kararlara karşı yapılacak başvuruları inceleyip karara bağlamak,


2. Yargı çevresi içerisinde bulunan adlî yargı ilk derece ceza
mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek,


3. Yargı çevresindeki adlî yargı ilk derece ceza mahkemeleri hâkimlerinin
davayı görmeye hukukî veya fiilî engellerinin çıkması hâlinde, o davanın bölge
adliye mahkemesi yargı çevresi içerisinde başka bir adlî yargı ilk derece ceza
mahkemesine nakli hakkında karar vermek,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Daire başkanlarının görevleri


Madde 38- Bölge adliye mahkemesi daire başkanlarının görevleri şunlardır:



1. Dairelerinde uyumlu, verimli ve düzenli bir çalışmanın gerçekleşmesini
ve işlerin makul süre içinde incelenmesini ve karara bağlanmasını sağlamak,
dairenin kendi kararları arasında meydana gelen farklılık ve uyumsuzlukların
giderilmesi için tedbirler almak, dosya hakkında rapor hazırlayacakları tespit
etmek ve kararların yazılmasını sağlamak,


2. Personelin sicil raporlarını düzenlemek, izin isteklerini
düşünceleriyle birlikte adalet komisyonuna aktarmak,


3. Dairede görevli yazı işleri müdürlüğünün işleyişini denetlemek ve
personel hakkında ilgili kanunda belirtilen disiplin cezalarını uygulamak,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Üyelerin görevleri


Madde 39- Bölge adliye mahkemesi üyelerinin görevleri şunlardır:


1. Daire başkanı tarafından verilen dosyaları gerekli şekilde ve zamanında
inceleyerek heyete sunmak, rapor hazırlamak ve kararlarını yazmak,


2. Dairelerindeki duruşma ve müzakerelere katılmak,


3. Dairenin uyumlu, verimli ve düzenli çalışmasının sağlanmasında ve
işlerin makul süre içinde incelenip karara bağlanmasında daire başkanına yardım
etmek,


4. Bu Kanun uyarınca daire başkanı tarafından verilen diğer görevleri
yapmak.


 


Cumhuriyet başsavcısının görevleri


Madde 40- Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısının görevleri
şunlardır:


1. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığını temsil etmek,


2. Cumhuriyet başsavcılığının verimli, uyumlu ve düzenli bir şekilde
çalışmasını sağlamak,


3. Bölge adliye mahkemesinin genel yönetim işlerini yürütmek,


4. Bölge adliye mahkemesine gelen ceza davalarına ilişkin hüküm ve kararlara
ait dosyaların duruşmalarına katılmayı sağlamak,[17]


5. Ceza dairelerinin kararlarına karşı gerektiğinde kanun yollarına
başvurmak,


6. Dairelerin benzer olaylarda kesin
olarak verdikleri kararlar arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi için ceza
daireleri başkanlar kuruluna veya hukuk daireleri başkanlar kuruluna başvurmak,[18]


7. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcılarının ilerleme belgelerini
düzenlemek,


8. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcıları üzerinde gözetim ve denetim
yetkisini kullanmak,


9. Cumhuriyet başsavcılığı müdürlüklerini ve personelini denetlemek veya
denetletmek,


10. Cumhuriyet başsavcılığında görevli personel hakkında ilgili kanunda
belirtilen disiplin cezalarını uygulamak,


11. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


(Ek fıkra:17/6/2021-7328/3 md.) Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet
savcılarının soruşturmayı sonlandıran kararları arasında oluşabilecek
farklılıkların giderilmesi ile bu kararların kanuna uygunluğunun denetlenmesi
hususlarında görevli ve yetkilidir.


 


Cumhuriyet savcılarının görevleri


Madde 41- Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcılarının görevleri
şunlardır:


1. Bölge adliye mahkemesine gelen ceza davalarına ilişkin hüküm ve
kararlara ait dosyaların duruşmalarına katılmak,[19]


2. Ceza daireleri kararlarına karşı gerektiğinde kanun yollarına
başvurmak,


3. Cumhuriyet başsavcısının vereceği diğer görevleri yapmak,


4. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


Bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun görevleri


Madde 42- Bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun görevleri
şunlardır:


1. Bölge adliye mahkemelerinin hâkim ve savcıları dışında kalan personeli
hakkında, kanunlarla adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonuna verilen
tüm görevleri yerine getirmek,


2. Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.


 


ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM


Nitelik
ve Atama


Bölge adliye mahkemesi başkanı,
daire başkanları ve üyelerin nitelikleri ve atanmaları


Madde 43- (Değişik: 18/6/2014–6545/50 md.)


Bölge adliye mahkemesi başkanı ve daire başkanları birinci sınıf olup,
birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş; daire üyeleri ise
en az birinci sınıfa ayrılmış olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren
nitelikleri yitirmemiş adli yargı hâkim ve savcıları arasından Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunca atanır.


 


Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili ve savcılarının nitelikleri ve
atanmaları[20]



Madde 44- (Değişik: 18/6/2014–6545/51 md.)


Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcıları ve Cumhuriyet
başsavcıvekilleri birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren
nitelikleri yitirmemiş; Cumhuriyet savcıları ise hâkimlik ve savcılık
mesleğinde fiilen en az sekiz yıl görev yapmış ve üstün başarısı ile bölge
adliye mahkemesinde yararlı olacağı anlaşılmış bulunan adli yargı hâkim ve
savcıları arasından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atanır.


 


İstek üzerine atama


Madde 45- (Değişik birinci fıkra: 18/6/2014–6545/52 md.) Yargıtay
daire başkanı ve üyeleri, istekleri üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulunca bölge adliye mahkemesi başkanlığına, daire başkanlıklarına veya
Cumhuriyet başsavcılığına dört yıllığına atanabilirler. Başka bir bölge adliye
mahkemesine yapılacak atamalarda da aynı usul uygulanır. Bu şekilde
atananların; Yargıtay üyeliği sıfatı, kadrosu, aylık ve ödeneği ile her türlü
özlük hakları korunur; aylık ve ödenekleri ile her türlü mali ve sosyal
haklarının Yargıtay bütçesinden ödenmesine devam olunur; disiplin ve ceza
soruşturma ve kovuşturmaları Yargıtay üyeleri hakkındaki hükümlere tabidir; bu
görevde geçirdikleri süre Yargıtay üyeliğinde geçmiş sayılır. Bu kişiler; Yargıtay
üyeleri tarafından Yargıtayda yapılan iş ve işlemlere katılamazlar; Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu üyeliği seçimleri hariç Yargıtaydaki seçimlerde aday
olamaz ve oy kullanamazlar; istekleri üzerine Yargıtaydaki görevlerine geri
dönerler.


Adlî yargı hâkim sınıfından olan Adalet Bakanlığı yüksek müşavirleri,
müsteşar yardımcıları, Teftiş Kurulu Başkanı ve genel müdürleri, bağımsız daire
başkanları istekleri üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca bölge adliye
mahkemesi başkanlığına, daire başkanlıklarına veya Cumhuriyet başsavcılığına
atanabilirler.


 


DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM


Ortak
Hükümler


Toplantı ve karar


Madde 46- Her daire, bir başkan ve iki üyenin katılmasıyla
toplanır. Görüşmeler gizli yapılır, kararlar çoğunlukla verilir. (Ek
cümleler:20/2/2019-7165/6 md.) İş yoğunluğu dikkate alınarak, üye sayısının
yeterli olması hâlinde dairelerde birden fazla heyet oluşturulabilir.
Oluşturulan diğer heyetlere, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirleyeceği üye
başkanlık eder.


Hukukî veya fiilî nedenlerle bir daire toplanamazsa, bölge adliye
mahkemesi başkanının kararıyla diğer dairelerden, bu da mümkün olmazsa,
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca diğer
bölge adliye mahkemelerinden yetkili olarak görevlendirilen üyelerle eksiklik
tamamlanır.[21]


Daire başkanının hukukî veya fiilî nedenlerle bulunamaması halinde
dairenin en kıdemli üyesi daireye başkanlık yapar.


 


Soruşturma ve kovuşturma usulü


Madde 47- Bölge adliye mahkemesi başkanı, daire
başkanları, üyeleri, Cumhuriyet başsavcısı ve Cumhuriyet savcılarının görevden doğan
veya görev sırasında işlenen suçları ile şahsî suçlarından, sıfat ve görevleri
gereklerine uymayan tutum ve davranışlarından dolayı haklarında yapılacak
soruşturma ve kovuşturmalarda özel kanunlarında yazılı hükümler uygulanır.


Şu kadar ki, bunların görevden doğan veya görev sırasında işledikleri
suçlar nedeniyle soruşturma ve kovuşturma mercii olarak kanunda yazılı ağır
ceza mahkemesi ile bu mahkeme nezdindeki Cumhuriyet başsavcısına verilen
görevler, en yakın bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin suç türüne göre görevli
ceza dairesi ile bu mahkeme nezdindeki Cumhuriyet başsavcısı tarafından yerine
getirilir. Kovuşturma mercii Yargıtayın görevli ceza dairesidir.


Bölge adliye mahkemesi başkanı, daire
başkanları, üyeleri, Cumhuriyet başsavcısı ve Cumhuriyet savcılarının şahsî
suçları hakkında genel hükümlere göre yapılacak soruşturma ve kovuşturma
görevi, en yakın bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı ile bu bölge
adliye mahkemesi ceza dairesinin suç türüne göre görevli ceza dairesine aittir.
(Ek cümle: 18/6/2014-6545/53 md.) Daire kararlarına karşı
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 272 nci maddesinde
yer alan hükümler çerçevesinde temyiz başvurusu yapılabilir.[22]


(Ek fıkra: 17/4/2017-KHK-690/3 md.;
Aynen kabul: 1/2/2018-7077/2 md.) Soruşturma aşamasında hâkim kararı gerektiren işlemlere dair
Cumhuriyet başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair
kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu suçların en ağırına
bakmakla görevli bölge adliye mahkemesi ceza dairesini numara itibarıyla
izleyen ceza dairesi başkanı tarafından karar verilir. Suçun son numaralı ceza
dairesinin görevine girmesi halinde talebi inceleme yetkisi birinci ceza
dairesi başkanına aittir. Hâkim kararı gerektiren işlemlerde başkanın verdiği
kararlara karşı yapılan itirazı, numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı
inceler. Son numaralı daire başkanının kararı, birinci ceza dairesi başkanı
tarafından incelenir.


(Ek fıkra: 17/4/2017-KHK-690/3 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7077/2 md.) Bölge
adliye mahkemesi Cumhuriyet savcıları ile ceza dairelerinin idarî yaptırım
kararı verme yetkisi bakımından 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 22 ila 31 inci maddeleri uygulanır. Cumhuriyet savcısının verdiği
idarî yaptırım kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi ceza dairesine
başvurulabilir.


 


Denetleme


Madde 48- Bölge adliye mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri
Cumhuriyet başsavcılıkları ile bölge adliye mahkemeleri adalet komisyonlarının
denetimleri, ilgisine göre Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu başmüfettişleri
veya adalet başmüfettişlerince yapılır.[23]


 


DÖRDÜNCÜ
KISIM


Son
Hükümler


Değiştirilen hükümler


Madde 49-50 – (24.2.1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve
Savcılar Kanunu ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


 


Madde 51- (4.2.1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu
ile ilgili olup yerine işlenmiştir.)


 


Madde 52- (2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu ile
ilgili olup yerine işlenmiştir.)


 


Madde 53- Bu Kanunla kurulan bölge adliye mahkemelerinin ihtiyaçları
için Adalet Bakanlığı taşra teşkilâtında kullanılmak üzere ekli (1) ve (2)
sayılı listelerde yer alan kadrolar ihdas edilerek 190 sayılı Genel Kadro ve
Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı Cetvellerin
ilgili bölümlerine eklenmiştir.[24]


 


Kaldırılan hükümler


Madde 54- 8.4.1924 tarihli ve 469 sayılı Mehakimi Şer'iyenin
İlgasına ve Mehakimin Teşkilatına Ait Ahkâmı Muaddil Kanun, 11 Nisan 1329
tarihli Sulh Hâkimleri Hakkında Kanunu Muvakkat, 26.4.1926 tarihli ve 825
sayılı Ceza Kanununun Mevkii Mer'iyete Vaz'ına Müteallik Kanunun 25, 26, 27, 28
ve 29 uncu maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.


 


Yargı çevresinin değişmesi


Ek Madde 1- (Ek: 15/8/2017-KHK-694/136 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7078/131 md.)


Bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresinin
25 inci madde uyarınca değişmesi halinde, bu değişikliğin uygulanması için
Resmî Gazetede belirlenen tarihten önce ilk derece mahkemelerince verilen
kararların istinaf incelemesinde, karar tarihi itibarıyla yetkili bölge adliye
mahkemelerince yargı çevresinin değiştiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı
verilemez. Yargı çevresinin değiştirilmesinden önce istinaf incelemesinden
geçen dosyalar, yeniden istinaf incelemesine konu edilmesi halinde de ilk
incelemeyi yapan bölge adliye mahkemesince sonuçlandırılır.


Bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresinin 25 inci madde uyarınca
değişmesi halinde, bu değişikliğin uygulanması için Resmî Gazetede belirlenen
tarihten önce bölge adliye mahkemeleri Cumhuriyet başsavcılığınca açılan
soruşturmalar ile bölge adliye mahkemelerinde yürütülmekte olan kovuşturmalarda
yargı çevresinin değiştiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilemez.
Soruşturma neticesinde açılacak kamu davaları da aynı yer bölge adliye
mahkemesinde görülür.


 


Geçici Madde 1- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte görüşülmekte
olan dava ve işlerde mahkemelerin görevinde bir değişikliğin söz konusu olduğu
hallerde, üst görevli mahkemeler yargılamaya devam ederler, alt görevli
mahkemeler görevsizlik kararı vererek dosyayı üst görevli mahkemeye gönderirler.



 


Geçici Madde 2- Adalet Bakanlığı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren en geç iki yıl içinde 25 inci maddede öngörülen bölge adliye
mahkemelerini kurar. Bölge adliye mahkemelerinin kuruluşları, yargı çevreleri
ve tüm yurtta göreve başlayacakları tarih, Resmî Gazetede ilân edilir.


Bölge adliye mahkemeleri göreve
başlamadan önce Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca bu mahkemelerin
başkanları, daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet başsavcısı ve
savcılarının atamaları yapılır. Bölge adliye mahkemelerinde görev yapacak diğer
personelin atamaları da aynı süre içinde yapılır.


 


Geçici Madde 3- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak
en geç iki yıl içinde bölge adliye mahkemeleri için ihtiyaç duyulan bina, araç
ve gereçler, yapım, satın alma veya kiralama yoluyla sağlanır.


Kurulacak mahkemelerin ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile, Adalet
Bakanlığı bütçesi içinde mevcut veya yeniden açılacak tertiplere Maliye
Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden aktarma ve bununla ilgili diğer işlemleri
yapmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.


 


Geçici Madde 4- (Ek: 17/4/2013-6460/11 md.)


Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, bu Kanunun 5 inci maddesinin beşinci
fıkrasında yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay
içinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından mahkemeler arasındaki iş
dağılımına ilişkin olarak karar verilir ve bu karar Resmî Gazete’de yayımlanır.
Kararda mahkemelerin iş dağılımı esaslarına göre çalışmaya başlayacakları tarih
de belirtilir. Mahkemelerin iş dağılımı esaslarına göre çalışmaya
başlayacakları tarihe kadar açılmış olan davaların görülmesine bulundukları
mahkemelerde devam olunur.





Geçici Madde 5- (Ek: 18/6/2014-6545/55 md.)


Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, 5235 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde
yapılan değişikliğin yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içinde Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu tarafından yetkilendirme veya tayin işlemleri yapılır ve
bu mahkemelerin heyet hâlinde çalışmaya başlayacakları tarih belirlenerek Resmî
Gazete’de ilan edilir. Bu mahkemeler, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu
tarafından belirlenen ve ilan edilen tarihe kadar tek hâkimle çalışmaya devam
eder.


 


Geçici Madde 6- (Ek: 1/7/2016-6723/31 md.)


Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihe kadar Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının
Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar (318 inci,
319 uncu, 324 üncü, 325 inci ve 332 nci maddeler hariç) ile 3713 sayılı Kanunun
kapsamına giren suçlar sebebiyle açılmış olan davalarda, bu Kanunla 15 inci
maddeye eklenen hüküm uyarınca yetkisizlik kararı verilemez; bu davalara kesin
hükümle sonuçlandırılıncaya kadar bu mahkemelerce bakılmaya devam olunur. Bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar bu fıkra kapsamındaki suçlar nedeniyle
başlatılmış soruşturmalarda da bu Kanunla 21 inci maddeye eklenen hüküm
uyarınca yetkisizlik kararı verilemez.


 


Geçici Madde 7- (Ek:24/12/2025-7571/13
md.)


Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza
mahkemelerinde görülmekte olan davalarda veya istinaf ya da temyiz kanun yolu
incelemesinde bulunan dosyalarda nitelikli dolandırıcılık (m. 158) suçlarına
bakan mahkemenin görevinin bu maddeyi ihdas eden Kanunla değiştiği gerekçesiyle
görevsizlik veya bozma kararı verilemez. Bu davalara kesin hükümle
sonuçlandırılıncaya kadar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki göreve
ilişkin kurallara göre bakılmaya devam olunur.


 


Yürürlük


Madde 55- Bu Kanun 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girer.[25]


 


Yürütme


Madde 56- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.


 


26/9/2004
TARİHLİ VE 5235 SAYILI KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER


1-9/2/2011 tarihli ve 6110 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:


Geçici Madde 3 – (1) Bu Kanunla, 5235 sayılı Kanunun 5 inci
maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından yetkilendirme veya tayin
işlemleri yapılır ve bu mahkemelerin tek hâkimli olarak çalışmaya
başlayacakları tarih belirlenerek Resmî Gazetede ilân edilir. Bu mahkemeler,
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenen ve ilân edilen tarihe
kadar heyet hâlinde çalışmaya devam eder.





5235
SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN VEYA


ANAYASA
MAHKEMESİ KARARLARININ YÜRÜRLÜĞE


GİRİŞ
TARİHLERİNİ GÖSTERİR TABLO


 







Değiştiren Kanunun/ KHK’nin veya İptal Eden Anayasa
Mahkemesi Kararının Numarası



5235 Sayılı Kanunun Değişen veya

İptal Edilen Maddeleri



Yürürlüğe Giriş Tarihi






5328



12, 55



31/3/2005






5348



12, 21



18/5/2005






6110



5, 33, 36 ve İşlenemeyen Hüküm



14/2/2011






6460



5, Geçici Madde 4



30/4/2013






6526



12



6/3/2014






6545



5, 8, 9, 10, 11, 43, 44, 45, 47, 48, Geçici Madde 5



28/6/2014






6572



9



12/12/2014






6723



15, 21, Geçici Madde 6



23/7/2016






KHK/674



34, 35, 40, 41



1/9/2016






6758



34, 35, 40, 41



24/11/2016






KHK/690



47



29/4/2017






7035



26, 28, 34, 35, 40, 46



5/8/2017






KHK/694



Ek Madde 1



25/8/2017






KHK/696



35



24/12/2017






7077



47



8/3/2018






7078



Ek Madde 1



8/3/2018






7079



35



8/3/2018






7101



5



15/3/2018






7165



46



28/2/2019






7251



5, 7



28/07/2020






7328



18, 40



25/6/2021






7445



5



5/4/2023






7531



35/A



14/11/2024






7532



30, 44



27/11/2024






7571



12, Geçici Madde 7



25/12/2025









 











[1] 22/7/2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanunun 54 üncü maddesiyle,
bu fıkrada yer alan “üç yüz bin” ibaresi “beş yüz bin” şeklinde
değiştirilmiştir.







[2]
28/3/2023  tarihli ve 7445
sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “beş yüz bin” ibaresi “bir milyon”
şeklinde değiştirilmiştir.







[3] 28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunun 55 inci
maddesiyle bu bentte yer alan “kaynaklanan davalara” ibaresi “kaynaklanan iş ve
davalara” şeklinde değiştirilmiş ve “iflasın ertelenmesi,” ibaresi madde
metninden çıkarılmıştır.







[4] 28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunun 55 inci
maddesiyle bu bentte yer alan “iptal davalarına,” ibaresi madde metninden
çıkarılmıştır.







[5] 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 46 ncı
maddesiyle bu fıkrada yer alan, “sulh ceza,” ibaresi madde metninden
çıkarılmıştır.







[6] 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 47 nci
maddesiyle bu fıkrada yer alan, “Sulh ceza ve” ibaresi madde metninden
çıkarılmıştır.







[7] Bu maddenin başlığı, “Sulh ceza mahkemesinin görevi”
iken, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 48 inci maddesiyle metne işlendiği
şekilde değiştirilmiştir.







[8] 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 49 uncu
maddesiyle bu fıkrada yer alan, “sulh ceza” ibaresinden sonra gelmek üzere
“hâkimliği” ibaresi eklenmiştir.







[9]
24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunun 12 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “nitelikli dolandırıcılık (m. 158),” ibaresi madde
metninden çıkarılmıştır.


 







[10] 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 9 uncu
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “başkanlık,” ibaresinden sonra gelmek üzere “ceza
daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri” ibaresi eklenmiştir.







[11] Bu madde başlığı “ Bölge adliye mahkemesi başkanlar
kurulu” iken, 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle metne
işlendiği şekilde değiştirilmiş, aynı maddenin ikinci fıkrasına “başkanlığını”
ibaresinden sonra gelmek üzere “ilgili” ibaresi eklenmiştir.







[12]
14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle, bu fıkranın ikinci
cümlesinde yer alan “Cumhuriyet başsavcısı” ibaresinden sonra gelmek üzere “,
Cumhuriyet başsavcıvekili” ibaresi eklenmiştir.







[13] 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı KHK’nin 9 uncu
maddesiyle, bu maddeye (4) numaralı bent eklenmiş ve diğer bentler buna göre
teselsül ettirilmiş olup, daha sonra bu hüküm 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.







[14] 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 11 inci
maddesiyle, bu bentte yer alan “mahkemesi” ve “başkanlık etmek,” ibarelerinden
sonra gelmek üzere “ceza daireleri başkanlar kurulu ve hukuk daireleri” ibaresi
eklenmiştir.







[15] 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 12 nci
maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasının giriş cümlesinde yer alan “başkanlar
kurulunun görevleri şunlardır” ibaresi “ceza daireleri başkanlar kurulu ve
hukuk daireleri başkanlar kurulu kendi aralarında toplanır ve aşağıdaki
görevleri yaparlar” şeklinde, aynı fıkranın (1) numaralı bendinde yer alan
“Bölge adliye mahkemesi hukuk ve ceza dairelerinin numaralarını ve aralarındaki
iş bölümünü belirlemek, daireler” ibaresi “Daireler” şeklinde ve (3) numaralı
bendinde yer alan “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu veya Ceza Muhakemeleri Usulü
Kanununa” ibaresi “Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya Ceza Muhakemesi Kanununa”
şeklinde değiştirilmiştir.







[16] 20/11/2017 tarihli ve 696 sayılı KHK’nin 92 nci
maddesiyle bu bentte yer alan “Yargıtay Birinci Başkanlığından” ibaresi
“Yargıtaydan bu konuda bir karar verilmesini” şeklinde değiştirilmiş, daha
sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanunun 87 nci maddesiyle aynen
kabul edilerek kanunlaşmıştır.







[17] 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı KHK’nin 11 inci
maddesiyle, bu bentte yer alan “incelenerek yazılı düşünce ile birlikte ilgili
daireye gönderilmelerini ve duruşmalara” ibaresi “duruşmalarına” şeklinde
değiştirilmiş olup, daha sonra bu hüküm 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı
Kanunun 11 inci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.







[18] 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 13 üncü
maddesiyle, bu bentte yer alan “giderilmesi için” ibaresinden sonra gelmek üzere
“ceza daireleri başkanlar kuruluna veya hukuk daireleri” ibaresi eklenmiştir.







[19] 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı KHK’nin 12 nci
maddesiyle, bu bentte yer alan “dosyalardan kendilerine verilenleri inceleyerek
yazılı düşüncesiyle birlikte ilgili daireye göndermek ve duruşmalara” ibaresi
“dosyaların duruşmalarına” şeklinde değiştirilmiş olup, daha sonra bu hüküm
10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı Kanunun 12 nci maddesiyle aynen kabul
edilerek kanunlaşmıştır.







[20]
14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu madde
başlığına “Cumhuriyet başsavcısı” ibaresinden sonra gelmek üzere “,
başsavcıvekili” ibaresi ve birinci fıkrasına “Cumhuriyet başsavcıları”
ibaresinden sonra gelmek üzere “ve Cumhuriyet başsavcıvekilleri” ibaresi eklenmiştir.







[21] 20/7/2017 tarihli ve 7035 sayılı Kanunun 14 üncü
maddesiyle, bu fıkrada yer alan “başkanlar kurulunun” ibaresi “bölge adliye
mahkemesi başkanının” şeklinde değiştirilmiştir.







[22]
18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 53
üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “başkan ve üyeleri ile” ibaresi “başkanı,
daire başkanları, üyeleri,” şeklinde değiştirilmiştir.







[23] 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 54 üncü
maddesiyle bu fıkrada yer alan “adalet komisyonlarının denetimleri,”
ibaresinden sonra gelmek üzere “ilgisine göre Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu başmüfettişleri veya” ibaresi eklenmiştir.







[24] Bu madde ile ihdas edilen kadrolar için, 7/10/2004
tarihli ve 25606 sayılı Resmi Gazete’ye bakınız.







[25] Bu maddede yer alan "1 Nisan 2005“ ibaresi,
31/3/2005 tarihli ve 5328 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesiyle "1 Haziran
2005“ şeklinde değiştirilmiştir.