Danıştay 13. Daire İdare Hukuku · ön sınıflandırma
Danıştay 13. Daire E.2023/539 K.2023/5819
Özet: İhtilaf, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) tarafından 2022’de açılan “Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu kapsamında bagajlı lüks taşımacılık (BLT) ihtiyacının karşılanması amacıyla toplu taşıma amaçlı hatın kiraya verilmesi işi” ihalesinin iptali yönündeki davacının reddi yolundaki kararına karşı açılan temyizdedir. Mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında üçüncü kişilerin müdahale edilmesine izin vererek, ihalenin belediyenin yetkisi dışında hat kiralamaya ilişkin olması nedeniyle iptali gerektiği
T.C. DANIŞTAY ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/539
Karar No:2023/5819
T.C. DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/539
MÜDAHALE İSTEMLERİ HAKKINDA KARAR
... A.Ş. vekili Av. ... tarafından, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istemiyle İETT Genel Müdürlüğü'ne karşı açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı davacı tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. vekili Av. ... tarafından verilen davalı yanında müdahale istemlerini içeren dilekçe, ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili Av. ... tarafından verilen davacı yanında müdahale ve temyiz istemini içeren dilekçe ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı vekili Hukuk Müşaviri Av. ... tarafından verilen davacı yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise, üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, müdahale isteminde bulunanların davaya müdahalede hukukî yararlarının bulunduğu anlaşıldığından, ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın davacı yanında, ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ile ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin davalı idare yanında MÜDAHALE İSTEMLERİNİN KABULÜNE, 14/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/539
Karar No:2023/5819
TEMYİZ EDENLER: 1. (DAVACI) ... İşletme ve Havacılık Endüstrileri A.Ş. (...)
VEKİLİ: Av. ...
2. (DAVACI YANINDA MÜDAHİL) ... Taşımacılık
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (...)
VEKİLİ: Av. ...
MÜDAHİL (DAVACI YANINDA): ... Bakanlığı
VEKİLİ: Hukuk Müşaviri Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI): ... (...) Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. ...
MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA):
1. ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti.
2. ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdari Dava Dairesi'nce verilen kararda; davacı şirket tarafından Sabiha Gökçen Havalimanı ve Kadıköy-Taksim durakları arasında hizmet vermek üzere şehir içi tarifeli yolcu taşıma hizmetine ilişkin tahsis edilecek araziye dair ihalenin 01/03/2022 tarihinde ilana çıkarıldığı ve 13/04/2022 tarihi itibarıyla ihale sonuçlandırılarak en avantajlı teklif veren ... uhdesinde kaldığı, 01/07/2022 tarihi itibarıyla da taşımacılık faaliyetine başlanıldığı bu sebeple İETT tarafından 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin yetkinin bakanlıkta olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı; davacının iddiaları gözetildiğinde uyuşmazlığın çözümünün, havaalanları/havalimanları ile yerleşim yerleri arasında ve aksi yönde yapılacak yolcu taşımacılığının düzenlenmesi hususunda davalı idarenin yetkisinin bulunup bulunmadığı noktasında toplandığı görüldüğünden, dava konusu uyuşmazlığın bu minvalde değerlendirilmesi gerektiği;
Uyuşmazlıkta, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde şehir içi trafik, ulaşım ve toplu taşıma ile ilgili hususlarda karar almak ve tasarrufta bulunmak yetkisinin büyükşehir belediyelerine ait olduğu açık olmakla birlikte, sivil havacılık alanında özel bir düzenleme niteliğinde bulunan Türk Sivil Havacılık Kanunu'nda havacılığın bir unsuru olarak belirlenen hizmetler hususunda düzenleme yapma yetkisinin ilgili Bakanlığa bırakıldığı, yine Bakanlığın ulaşım türleri arasında (hava-kara) koordinasyon sağlama yetkisinin olduğu, Sivil Havacılık Kanunu'nun 43. maddesi ile Bakanlığa, havaalanı ve gerekli göreceği diğer yerlerde havacılık faaliyetinin düzen ve güveni için önlem alma ve bu hizmetlerin yürütülmesi için düzenleme yapma yetkisinin tanındığı, bu kapsamda düzenleme yapma yetkisini kullanan Ulaştırma Bakanlığı'nca çıkarılan Yönetmelik ile ulaşım hizmetinin yer hizmetleri kapsamında olduğu belirtilerek, şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında ve/veya hava alanından çevre illere ve ilçelere yapılacak olan düzenli yolcu taleplere göre, Bakanlık tarafından düzenleneceği belirtildiğinden, ilgili kanun uyarınca özel bir düzenleme niteliğinde olan bu hüküm nedeniyle havaalanı ile terminal arasındaki taşımacılığın nasıl yürütüleceğini belirleme konusunda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na da yetki verildiği ve bu düzenlemelerin belediyenin yetkilerini ortadan kaldırmadığı;
Bu durumda, ilgili mevzuat ışığında; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisinin büyükşehir belediyelerinde ve belediyelerde olduğu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na verilen havalimanı ile şehir şehir terminali arasındaki taşımacılık faaliyetinin düzenlenmesine ilişkin yetkinin istisnai nitelikte olduğu ve dava konusu Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık ihtiyacının karşılanması amacıyla toplu taşıma yapmak üzere hattın kiraya verilmesi işi ihalesinin kombine yolcu taşımacılığına (aynı biletle havayolu+kara yolu taşımacılığı) ilişkin olmadığı, toplu taşımaya ilişkin olduğu dikkate alındığında, "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesi kapsamında davalı idarenin yetkili olduğu anlaşıldığından, dava konusu ihalede yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönetmeliği'ne göre havalimanı işletmecisinden yer tahsisi alınmadan havalimanlarına yolcu taşımacılığı yapılmasının mümkün olmadığı, ancak dava konusu ihale kapsamında yapılacak taşımacılıklarda Sabiha Gökçen Havalimanı işletmecisi sıfatına sahip olmalarına rağmen şirketlerinden yer tahsisi alınmadan ihaleye çıkıldığı, hâlihazırda ihaleyi kazanan ve işe başlayan firmanın da şirketleri ile imzalanmış bir yer tahsis sözleşmesinin de bulunmadığı; Mahkeme kararında özel ve genel kanundan doğan iki farklı yetkinin olduğunun belirtildiği, ancak uygulanacak kanunun belirtilmediği, Bakanlığa verilen yetkinin özel kanun niteliğinde olduğu, Mahkemece "Lex specialis derogat legi generali" ilkesi yorumlanamayarak eksik ve hatalı hüküm kurulduğu, Bakanlığın anılan taşımacılığın düzenlenmesi konusunda ülke sathında yetkili olduğu, biletli ve bagajlı yolcu taşımalarının toplu taşıma olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, şehir merkezinden havalimanı kara tarafı sınırına (havaalanı girişine) kadar yapılacak toplu taşıma faaliyetlerinin belediyelerce düzenlenmesinde herhangi bir engel bulunmadığı, ilgili mevzuata göre yetkilendirilen kuruluşların bakanlıktan onay almasına gerek kalmaksızın toplu taşıma hizmeti verebileceği, hâlihazırda İETT’nin Bakanlık’tan onay almaksızın sarı otobüsleri ile havalimanı kara tarafına taşımacılık faaliyetini sürdürdüğü, davalının iddia ettiği toplu taşıma hizmeti yetkisinin zaten Belediye’ye ait olduğu, Belediye Kanunu’na göre havalimanlarının belediyelerin yetki alanlarının dışında olduğu, belediyelerin taşımacılıkla ilgili düzenleme yetkisinin sadece şehiriçinde olduğu, havalimanlarının ise şehrin dışında kabul edildiğinin mevzuattan açıkça görüldüğü, havalimanına yapılacak taşımacılıkların şehirlerarası yolcu taşımacılığı statüsünde olduğu, bu taşımacılıkların da mahiyeti gereği Bakanlık yetkisinde olduğu, Bakanlık tüm havalimanlarına şehir merkezinden veya başka bir şehirden yapılacak taşımacılıkların tamamında yetkiliyken Belediyelere bağlı UKOME'lerin sadece şehrin içinde durak yeri belirleme, güzergâh ve bekleme yerlerinin belirlemesinde yetkisi bulunduğu, belediyelerin yetkisinde olmayan veya UKOME'nin yetkisi kapsamında bulunmayan havalimanı taşımacılık faaliyetine ilişkin İETT genel Müdürlüğünce yapılan ihalenin hukuki dayanağı olmadığı İETT'nin yetki aşımı yaptığı dikkate alınarak ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri ileri sürülmektedir.
... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, yerel mahkemece dava konusu hususlara ilişkin gerekli şekilde incelemenin yapılmadığı, eksik inceleme neticesinde karar verildiği, HEAŞ tarafından düzenlenen Sabiha Gökçen Taşımacılık ihalesini HAVABÜS markasını yöneten iş ortaklığı kaybettiği için İETT Genel Müdürlüğü'nce ihale düzenlendiği, HEAŞ tarafından düzenlenen ihalede; şirketlerinin ihaleyi kazandığı, “Havabüs” olarak geçmişte Sabiha Gökçen'e taşımacılık yapan Günaydın-Çimen-Platform iş ortaklığının ihalede ikinci olduğu, Bakanlığın iznine tâbi olan havalimanı yolcu taşımacılığı ihalesini bertaraf etmek için davalı tarafça yapılan ihalenin mevzuatta kendisine verilen yetkiyi aştığı ve belediyelere bağlı UKOME'lere havalimanı taşımacılığına ilişkin verilen yetkinin yeni mevzuat düzenlemeleriyle ilga edildiği dikkate alındığında yetkisiz makamlarca düzenlenen ihalenin iptali gerektiği, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararıyla sabit olduğu üzere havalimanı taşımacılık faaliyetlerinin izin, düzenleme, yetkilendirme yetkilerinin tüm yönleriyle Ulaştırma Bakanlığı'nda olduğu, güncel mevzuata göre havalimanı işletmecisiyle yer tahsis sözleşmesi imzalayan taşımacı firmanın Bakanlıktan izin alabileceği, havalimanı işletmecisinden yer tahsisi verme hakkının da davalı İETT uhdesinde olmadığı dikkate alınarak ihalenin iptali gerektiği, belediyelere geçmiş yıllarda genelgeyle verilen izin yetkisinin Bakanlıkça ilga edildiği, maddi hukuk normlarına göre belediyelerin havalimanlarına taşımacılık faaliyeti gerçekleştirme yetkisi bulunmadığı, Bakanlıkça çıkarılan ancak hâlihazırda mülga olan Havayolu-Karayolu Kombine Yolcu Taşımacılığı Genelgelerine göre 2020 yılına kadar büyükşehir belediyelerinde havalimanlarına yolcu taşıma hakkı UKOME tarafından yetkilendirilmiş firmalarca da yapılabildiği, ancak 2020 yılında büyükşehir belediyelerine bağlı UKOME'lerce yetkilendirilen firmalara havalimanı taşımacılığı yapmalarını mümkün hale getiren Havayolu-Karayolu Kombine Yolcu Taşımacılığı Genelgesinde 2020 Şubat ayında yapılan değişiklikle birlikte UKOME'lerce yetkilendirilen firmaların güncel mevzuatta belirlenen şartları sağlaması için geçiş süreci öngörülerek UKOME'lere verilen yetkinin kaldırıldığı, 2021 yılında Sabiha Gökçen Havalimanına yapılan taşımacılık faaliyetinin dayanağı olan ihalenin süresinin sona ermesi nedeniyle güncel mevzuata göre işlem tesis edilmesi zorunluluğunun ortaya çıktığı, bu kapsamda 2021 yılından itibaren İETT, HEAŞ, Bakanlık arasında yapılan yazışmalar neticesinde 2022 yılı Mart ayında HEAŞ tarafından havalimanı taşımacılık faaliyeti için ihale düzenlenmesine karar verildiği, HEAŞ'ın Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile Bakanlıkça çıkarılan Genelgeden aldığı yetki kapsamında düzenlediği ihaleye İETT veya İBB tarafından herhangi bir şekilde itiraz edilmediği, davacı HEAŞ sahip olduğu yetki kapsamında ihale düzenlemiş olmasına rağmen İETT tarafından kamunun teamüllerine ve hukuka aykırı bir şekilde ihale düzenlendiği ileri sürülmüştür.
DAVACI YANINDA MÜDAHİL DİLEKÇESİ: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, belediye sınırları içerisinde bulunan yerleşim yerleri ile şehir merkezi arasında yapılan toplu taşımaların, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümlerine göre ilgili belediyeye ait taşıtlar veya belediye tarafından yetkilendirilen özel halk otobüsleriyle yapılabildiği, ancak 5216 sayılı Kanun’un “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinin “4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunuyla Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na ve organize sanayi bölgelerine tanınan yetki ve sorumluluklar ile sivil hava ulaşımına açık havaalanları ve bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanun'un kapsamı dışındadır.” hükmüne amir bulunduğu, diğer taraftan, havayolu ile gelen veya giden yolcuların, havaalanlarından yerleşim merkezlerine veya tersi yönde, karayoluyla taşınmaları hususunun ilgili mevzuat kapsamında Bakanlıklarınca düzenlendiği, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde; gerek büyükşehir belediyelerinde gerekse de diğer belediyelerde havayolu ile gelen veya giden yolcuların havaalanlarından yerleşim merkezlerine veya tersi yönde karayoluyla yapılacak yolcu taşımalarının, 4925 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yer alan “... karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır.” hükmü, 2920 sayılı Kanun'un 44. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği'nin 11. maddesi ve Cumhurbaşkanlığı 1 no.lu Kararnamesi'nin 477. ve 508. maddeleri ile 2920 sayılı Kanun'un 5. maddeleri kapsamında Bakanlıklarınca düzenlenmesi gerektiği, nitekim Danıştay Sekizinci Dairesi’nin E:2022/6770 sayılı dosyasında 23/08/2022 tarih ve 31932 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde (SHY-22) Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği’nin 11. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine eklenen "Ancak ilgili mevzuatına göre yetkilendirilen ve havalimanının/havaalanının bulunduğu şehir merkezinden havalimanı/havaalanı kara tarafı sınırlarına kadar toplu taşıma hizmeti verecek kuruluşlar bu Yönetmelik gerekliliklerinin dışındadır." hükmünün yürütmesinin durdurulması ve iptalinin istendiği, Yüksek Mahkemece yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği; bununla birlikte, emsal teşkil edeceği düşünülen; Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 26/06/2014 tarih ve E:2013/1983, K:2014/5719 sayılı kararında havaalanı yer hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olan havaalanları ile yerleşim yerleri arasında yapılacak taşıma hizmetlerinin yürütülme şekli ve esasları ile izinleri belirlemek hususunda Bakanlıklarının esas yetkili olduğu, belediyelerin yetkisinin Bakanlığın devrettiği yetki ölçüsünde sınırlı nitelikte olduğunun ifade edildiği, ayrıca Bakanlıkça düzenlenen 2021/5 sayılı Genelge ile Bakanlıkça verilecek izinlerin, ilgili havalimanı işletmecisinin görüşlerini de ihtiva eden değerlendirme, yolcu konforu, ulaşım kolaylıkları ve rekabet koşulları çerçevesinde uygun bulunması hâlinde verileceği, Genelge kapsamında havalimanı kara sahasına girişler ile buna ilişkin denetimin havalimanı işletmecisinin sorumluluğunda olacağı hususlarının düzenlendiği, diğer hususlar düzenlenerek havalimanından şehir merkezine, başka bir şehir veya tersi yöne taşıma yapacak firmalarla ilgili düzenleme yapıldığı, anılan hüküm çerçevesinde gerekli şartları sağlayan tüm firmaların, serbest rekabet ortamında bahse konu taşıma faaliyetini gerçekleştirmelerinin amaçlandığı ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak, davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı, davacının faaliyet alanının havalimanı işletmeciliği olup, şehiriçi toplu taşıma hizmeti ile ilgili herhangi bir yetkisi ve görevi bulunmadığı, şehir içinde toplu taşıma görev ve yetkisi kanunla büyükşehir belediyelerine ve ilgili diğer kamu kurumlarına (İstanbul’da İETT Genel Müdürlüğü) verildiği, dava konusu ihalenin de havalimanı işletmeciliği ile ilgili olmayıp İstanbul ili sınırları dâhilinde herhangi bir ulaşım noktasından biri olan Sabiha Gökçen Havalimanı alanına yolcuların toplu taşıma sistemi ile erişimini sağlamaktan ibaret bir hizmetin teminine ilişkin olduğu, toplu taşıma ile ilgili herhangi bir görev ve yetkisi bulunmayan sivili havalimanı işletmecisi davacının, şehiriçi toplu taşıma hizmetine ilişkin ihalenin iptalini istemekte hukuki yararı bulunmadığı; esasa ilişkin olarak, havalimanı taşımacılığı yer hizmetlerinin Bakanlığa, toplu taşıma yetkisinin büyükşehir belediyesine ait olduğu, davacının havalimanı işletmecisi olduğu, dolayısıyla davacının yetki ve görevinin havalimanı ile sınırlı olduğu, toplu taşıma ile ilgili kararların 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca kurulan ve yine aynı düzenleme ile kararları tüm kamu kurum kuruluş ve ilgililer hakkında bağlayıcı olan Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından alındığı, dava konusu ihalenin de UKOME tarafından belirlenen bir toplu ulaşım/taşıma hattı olduğu, bu yasal düzenlemeler ve yerleşik yargı kararları uyarınca sınırları dahilinde büyükşehir belediyesinin toplu taşıma yapmak için herhangi bir kurum veya kuruluştan izin veya icazet alması gerekmediği, UKOME kararı ile oluşturulan toplu taşıma hattının işletmeciliğinin de yine aynı UKOME kararı ile İETT Genel Müdürlüğü'ne verildiği, 2011 yılından itibaren söz konusu hattın, İETT Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen hat kiralama ihalesi ile ihaleyi kazanan özel hukuk kişilerince işletilerek yerine getirildiği, dava konusu ihalenin konusunun taşımacılık, kanunla belirlenen toplu taşıma olduğu, davacının aktardığı gibi mevzuatta geçen havaalanları/havalimanları yer hizmeti ve/veya havayolu + karayolu kombine yolcu taşımacılığı olmadığı, havalimanı işletmecisinden yer tahsisi alma veya kiralama zorunluluğu olmadığı, ücret toplama yetkisinin havalimanı işletmecisine ait olmadığı, davacının, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İETT Genel Müdürlüğü veya iştirakleri tarafından yapılan havalimanı taşımacılığının Bakanlık tasarrufuyla kaldırıldığına ilişkin iddialarının kabul edilemeyeceği, Belediye Kanunu’na göre havalimanları toplu taşımacılığı değil havaalanları bünyesinde yer alan tesislerin belediyelerin yetki alanı dışında olduğu, ayrıca büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olup, kanunla verilen yetkilerin bu sınırların tamamında geçerli olduğu, havaalanları da bu sınırlar dahilinde olup, tesisleri dışında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin görev ve yetkilerinin buralarda da geçerli olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALI YANINDA MÜDAHİL DİLEKÇESİ: ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından, davaya konu ihalenin, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı ihale kararı ile şirketlerince oluşturulan iş ortaklığı tarafından üstlenildiği, verilecek kararın, ortaklığın hak ve menfaatlerini doğrudan etkileyeceği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacı ve davacı yanında müdahil ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin temyiz istemlerinin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Müdahil yargılama giderlerinin müdahiller üzerinde bırakılmasına,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya ve müdahillere iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 14/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY:
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istemiyle dava açıldığı, ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesi ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde yer alan düzenlemeler ile, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisi büyükşehir belediyelerine ve belediyelere verildiği görülmektedir. Bununla birlikte sivil havacılık alanında özel bir düzenleme olan 2920 sayılı Kanun'un 43. ve 44. maddeleri ile Bakanlık, havaalanlarında ve gerekli göreceği diğer yerlerde, sivil havacılık faaliyetlerinin güvenli, düzenli ve süratli bir biçimde yürütülmesini sağlamak, yolcu ve yük trafiği ile her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacıyla gereken önlemleri almaya ve aldırmaya yetkili kılınmıştır. Yine 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na ilişkin bölümünde yer alan “Görev” başlıklı 474. maddesinde, ulaştırma, hizmetlerinin geliştirilmesi, kurulması, kurdurulması, işletilmesi ve işlettirilmesi hususlarında, ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde, milli politika, strateji ve hedefleri belirlemek; 477. maddesinin birinci fıkrasında, karayolu ulaştırma faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak görev ve yetkisi Bakanlığa verilmiştir.
Bu çerçevede, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisinin genel nitelikli kanun olan 5216 sayılı ve 5393 sayılı Kanunlar ile büyükşehir belediyelerine ve belediyelere verilmiş olduğu; sivil havacılık alanındaki özel kanun niteliğindeki 2920 sayılı Kanun ile de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na havalimanı ile şehir terminali arasındaki taşımacılık faaliyetinin düzenlenmesine ilişkin özel yetki verildiği anlaşılmakta olup, belediyelerin genel kanun ile kendisine verilen şehir içi ulaşımı düzenleme yetkisi kapsamında Bakanlığın yetki alanına müdahale eder şekilde havalimanlarının iç ulaşım işleyişini de kapsayacak şekilde ihale yapmasının yetki alanı dışında kaldığı değerlendirilmiştir.
Nitekim, Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 26/06/2014 tarih ve E:2013/1983, K:2014/5719 sayılı kararında da, “… havaalanı yer hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olan havaalanları ile yerleşim yerleri arasında yapılacak taşıma hizmetlerinin yürütülme şekil ve esasları ile izinleri belirlemek hususunda Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'nın esas yetkili olduğu, belediyelerin yetkisinin ise Bakanlığın devrettiği yetki ölçüsünde sınırlı nitelikte bulunduğu anlaşılmaktadır.” şeklinde tespitlere yer verilmiştir.
Bakılan davada, dava konusu İETT tarafından ilana çıkılan "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi” ihalesinin belediyenin yetkisinde olan toplu ulaşımın düzenlenmesi (havalimanında güzergâh ve durak yeri belirleme) yetkisini aşar şekilde hat kiralamaya ilişkin olduğu anlaşıldığından, mevzuatla tanımlanan görev ve sorumluluğunun kapsam ve çerçevesinin sınırları dışına çıkılarak gerçekleştirilen ihalenin iptali gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, Mahkeme kararının bozularak, dava konusu ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.
Esas No:2023/539
Karar No:2023/5819
T.C. DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/539
MÜDAHALE İSTEMLERİ HAKKINDA KARAR
... A.Ş. vekili Av. ... tarafından, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istemiyle İETT Genel Müdürlüğü'ne karşı açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı davacı tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. vekili Av. ... tarafından verilen davalı yanında müdahale istemlerini içeren dilekçe, ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili Av. ... tarafından verilen davacı yanında müdahale ve temyiz istemini içeren dilekçe ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı vekili Hukuk Müşaviri Av. ... tarafından verilen davacı yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise, üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, müdahale isteminde bulunanların davaya müdahalede hukukî yararlarının bulunduğu anlaşıldığından, ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın davacı yanında, ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ile ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'nin davalı idare yanında MÜDAHALE İSTEMLERİNİN KABULÜNE, 14/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
T.C.
DANIŞTAY
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/539
Karar No:2023/5819
TEMYİZ EDENLER: 1. (DAVACI) ... İşletme ve Havacılık Endüstrileri A.Ş. (...)
VEKİLİ: Av. ...
2. (DAVACI YANINDA MÜDAHİL) ... Taşımacılık
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (...)
VEKİLİ: Av. ...
MÜDAHİL (DAVACI YANINDA): ... Bakanlığı
VEKİLİ: Hukuk Müşaviri Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI): ... (...) Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. ...
MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA):
1. ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti.
2. ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdari Dava Dairesi'nce verilen kararda; davacı şirket tarafından Sabiha Gökçen Havalimanı ve Kadıköy-Taksim durakları arasında hizmet vermek üzere şehir içi tarifeli yolcu taşıma hizmetine ilişkin tahsis edilecek araziye dair ihalenin 01/03/2022 tarihinde ilana çıkarıldığı ve 13/04/2022 tarihi itibarıyla ihale sonuçlandırılarak en avantajlı teklif veren ... uhdesinde kaldığı, 01/07/2022 tarihi itibarıyla da taşımacılık faaliyetine başlanıldığı bu sebeple İETT tarafından 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin yetkinin bakanlıkta olduğu ileri sürülerek iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı; davacının iddiaları gözetildiğinde uyuşmazlığın çözümünün, havaalanları/havalimanları ile yerleşim yerleri arasında ve aksi yönde yapılacak yolcu taşımacılığının düzenlenmesi hususunda davalı idarenin yetkisinin bulunup bulunmadığı noktasında toplandığı görüldüğünden, dava konusu uyuşmazlığın bu minvalde değerlendirilmesi gerektiği;
Uyuşmazlıkta, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde şehir içi trafik, ulaşım ve toplu taşıma ile ilgili hususlarda karar almak ve tasarrufta bulunmak yetkisinin büyükşehir belediyelerine ait olduğu açık olmakla birlikte, sivil havacılık alanında özel bir düzenleme niteliğinde bulunan Türk Sivil Havacılık Kanunu'nda havacılığın bir unsuru olarak belirlenen hizmetler hususunda düzenleme yapma yetkisinin ilgili Bakanlığa bırakıldığı, yine Bakanlığın ulaşım türleri arasında (hava-kara) koordinasyon sağlama yetkisinin olduğu, Sivil Havacılık Kanunu'nun 43. maddesi ile Bakanlığa, havaalanı ve gerekli göreceği diğer yerlerde havacılık faaliyetinin düzen ve güveni için önlem alma ve bu hizmetlerin yürütülmesi için düzenleme yapma yetkisinin tanındığı, bu kapsamda düzenleme yapma yetkisini kullanan Ulaştırma Bakanlığı'nca çıkarılan Yönetmelik ile ulaşım hizmetinin yer hizmetleri kapsamında olduğu belirtilerek, şehir terminali ve/veya terminalleri ile havaalanı arasında ve/veya hava alanından çevre illere ve ilçelere yapılacak olan düzenli yolcu taleplere göre, Bakanlık tarafından düzenleneceği belirtildiğinden, ilgili kanun uyarınca özel bir düzenleme niteliğinde olan bu hüküm nedeniyle havaalanı ile terminal arasındaki taşımacılığın nasıl yürütüleceğini belirleme konusunda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na da yetki verildiği ve bu düzenlemelerin belediyenin yetkilerini ortadan kaldırmadığı;
Bu durumda, ilgili mevzuat ışığında; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisinin büyükşehir belediyelerinde ve belediyelerde olduğu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na verilen havalimanı ile şehir şehir terminali arasındaki taşımacılık faaliyetinin düzenlenmesine ilişkin yetkinin istisnai nitelikte olduğu ve dava konusu Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık ihtiyacının karşılanması amacıyla toplu taşıma yapmak üzere hattın kiraya verilmesi işi ihalesinin kombine yolcu taşımacılığına (aynı biletle havayolu+kara yolu taşımacılığı) ilişkin olmadığı, toplu taşımaya ilişkin olduğu dikkate alındığında, "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesi kapsamında davalı idarenin yetkili olduğu anlaşıldığından, dava konusu ihalede yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacı tarafından, Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönetmeliği'ne göre havalimanı işletmecisinden yer tahsisi alınmadan havalimanlarına yolcu taşımacılığı yapılmasının mümkün olmadığı, ancak dava konusu ihale kapsamında yapılacak taşımacılıklarda Sabiha Gökçen Havalimanı işletmecisi sıfatına sahip olmalarına rağmen şirketlerinden yer tahsisi alınmadan ihaleye çıkıldığı, hâlihazırda ihaleyi kazanan ve işe başlayan firmanın da şirketleri ile imzalanmış bir yer tahsis sözleşmesinin de bulunmadığı; Mahkeme kararında özel ve genel kanundan doğan iki farklı yetkinin olduğunun belirtildiği, ancak uygulanacak kanunun belirtilmediği, Bakanlığa verilen yetkinin özel kanun niteliğinde olduğu, Mahkemece "Lex specialis derogat legi generali" ilkesi yorumlanamayarak eksik ve hatalı hüküm kurulduğu, Bakanlığın anılan taşımacılığın düzenlenmesi konusunda ülke sathında yetkili olduğu, biletli ve bagajlı yolcu taşımalarının toplu taşıma olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, şehir merkezinden havalimanı kara tarafı sınırına (havaalanı girişine) kadar yapılacak toplu taşıma faaliyetlerinin belediyelerce düzenlenmesinde herhangi bir engel bulunmadığı, ilgili mevzuata göre yetkilendirilen kuruluşların bakanlıktan onay almasına gerek kalmaksızın toplu taşıma hizmeti verebileceği, hâlihazırda İETT’nin Bakanlık’tan onay almaksızın sarı otobüsleri ile havalimanı kara tarafına taşımacılık faaliyetini sürdürdüğü, davalının iddia ettiği toplu taşıma hizmeti yetkisinin zaten Belediye’ye ait olduğu, Belediye Kanunu’na göre havalimanlarının belediyelerin yetki alanlarının dışında olduğu, belediyelerin taşımacılıkla ilgili düzenleme yetkisinin sadece şehiriçinde olduğu, havalimanlarının ise şehrin dışında kabul edildiğinin mevzuattan açıkça görüldüğü, havalimanına yapılacak taşımacılıkların şehirlerarası yolcu taşımacılığı statüsünde olduğu, bu taşımacılıkların da mahiyeti gereği Bakanlık yetkisinde olduğu, Bakanlık tüm havalimanlarına şehir merkezinden veya başka bir şehirden yapılacak taşımacılıkların tamamında yetkiliyken Belediyelere bağlı UKOME'lerin sadece şehrin içinde durak yeri belirleme, güzergâh ve bekleme yerlerinin belirlemesinde yetkisi bulunduğu, belediyelerin yetkisinde olmayan veya UKOME'nin yetkisi kapsamında bulunmayan havalimanı taşımacılık faaliyetine ilişkin İETT genel Müdürlüğünce yapılan ihalenin hukuki dayanağı olmadığı İETT'nin yetki aşımı yaptığı dikkate alınarak ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri ileri sürülmektedir.
... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, yerel mahkemece dava konusu hususlara ilişkin gerekli şekilde incelemenin yapılmadığı, eksik inceleme neticesinde karar verildiği, HEAŞ tarafından düzenlenen Sabiha Gökçen Taşımacılık ihalesini HAVABÜS markasını yöneten iş ortaklığı kaybettiği için İETT Genel Müdürlüğü'nce ihale düzenlendiği, HEAŞ tarafından düzenlenen ihalede; şirketlerinin ihaleyi kazandığı, “Havabüs” olarak geçmişte Sabiha Gökçen'e taşımacılık yapan Günaydın-Çimen-Platform iş ortaklığının ihalede ikinci olduğu, Bakanlığın iznine tâbi olan havalimanı yolcu taşımacılığı ihalesini bertaraf etmek için davalı tarafça yapılan ihalenin mevzuatta kendisine verilen yetkiyi aştığı ve belediyelere bağlı UKOME'lere havalimanı taşımacılığına ilişkin verilen yetkinin yeni mevzuat düzenlemeleriyle ilga edildiği dikkate alındığında yetkisiz makamlarca düzenlenen ihalenin iptali gerektiği, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararıyla sabit olduğu üzere havalimanı taşımacılık faaliyetlerinin izin, düzenleme, yetkilendirme yetkilerinin tüm yönleriyle Ulaştırma Bakanlığı'nda olduğu, güncel mevzuata göre havalimanı işletmecisiyle yer tahsis sözleşmesi imzalayan taşımacı firmanın Bakanlıktan izin alabileceği, havalimanı işletmecisinden yer tahsisi verme hakkının da davalı İETT uhdesinde olmadığı dikkate alınarak ihalenin iptali gerektiği, belediyelere geçmiş yıllarda genelgeyle verilen izin yetkisinin Bakanlıkça ilga edildiği, maddi hukuk normlarına göre belediyelerin havalimanlarına taşımacılık faaliyeti gerçekleştirme yetkisi bulunmadığı, Bakanlıkça çıkarılan ancak hâlihazırda mülga olan Havayolu-Karayolu Kombine Yolcu Taşımacılığı Genelgelerine göre 2020 yılına kadar büyükşehir belediyelerinde havalimanlarına yolcu taşıma hakkı UKOME tarafından yetkilendirilmiş firmalarca da yapılabildiği, ancak 2020 yılında büyükşehir belediyelerine bağlı UKOME'lerce yetkilendirilen firmalara havalimanı taşımacılığı yapmalarını mümkün hale getiren Havayolu-Karayolu Kombine Yolcu Taşımacılığı Genelgesinde 2020 Şubat ayında yapılan değişiklikle birlikte UKOME'lerce yetkilendirilen firmaların güncel mevzuatta belirlenen şartları sağlaması için geçiş süreci öngörülerek UKOME'lere verilen yetkinin kaldırıldığı, 2021 yılında Sabiha Gökçen Havalimanına yapılan taşımacılık faaliyetinin dayanağı olan ihalenin süresinin sona ermesi nedeniyle güncel mevzuata göre işlem tesis edilmesi zorunluluğunun ortaya çıktığı, bu kapsamda 2021 yılından itibaren İETT, HEAŞ, Bakanlık arasında yapılan yazışmalar neticesinde 2022 yılı Mart ayında HEAŞ tarafından havalimanı taşımacılık faaliyeti için ihale düzenlenmesine karar verildiği, HEAŞ'ın Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile Bakanlıkça çıkarılan Genelgeden aldığı yetki kapsamında düzenlediği ihaleye İETT veya İBB tarafından herhangi bir şekilde itiraz edilmediği, davacı HEAŞ sahip olduğu yetki kapsamında ihale düzenlemiş olmasına rağmen İETT tarafından kamunun teamüllerine ve hukuka aykırı bir şekilde ihale düzenlendiği ileri sürülmüştür.
DAVACI YANINDA MÜDAHİL DİLEKÇESİ: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, belediye sınırları içerisinde bulunan yerleşim yerleri ile şehir merkezi arasında yapılan toplu taşımaların, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümlerine göre ilgili belediyeye ait taşıtlar veya belediye tarafından yetkilendirilen özel halk otobüsleriyle yapılabildiği, ancak 5216 sayılı Kanun’un “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinin “4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunuyla Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na ve organize sanayi bölgelerine tanınan yetki ve sorumluluklar ile sivil hava ulaşımına açık havaalanları ve bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanun'un kapsamı dışındadır.” hükmüne amir bulunduğu, diğer taraftan, havayolu ile gelen veya giden yolcuların, havaalanlarından yerleşim merkezlerine veya tersi yönde, karayoluyla taşınmaları hususunun ilgili mevzuat kapsamında Bakanlıklarınca düzenlendiği, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde; gerek büyükşehir belediyelerinde gerekse de diğer belediyelerde havayolu ile gelen veya giden yolcuların havaalanlarından yerleşim merkezlerine veya tersi yönde karayoluyla yapılacak yolcu taşımalarının, 4925 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yer alan “... karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır.” hükmü, 2920 sayılı Kanun'un 44. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği'nin 11. maddesi ve Cumhurbaşkanlığı 1 no.lu Kararnamesi'nin 477. ve 508. maddeleri ile 2920 sayılı Kanun'un 5. maddeleri kapsamında Bakanlıklarınca düzenlenmesi gerektiği, nitekim Danıştay Sekizinci Dairesi’nin E:2022/6770 sayılı dosyasında 23/08/2022 tarih ve 31932 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğinde (SHY-22) Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği’nin 11. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine eklenen "Ancak ilgili mevzuatına göre yetkilendirilen ve havalimanının/havaalanının bulunduğu şehir merkezinden havalimanı/havaalanı kara tarafı sınırlarına kadar toplu taşıma hizmeti verecek kuruluşlar bu Yönetmelik gerekliliklerinin dışındadır." hükmünün yürütmesinin durdurulması ve iptalinin istendiği, Yüksek Mahkemece yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği; bununla birlikte, emsal teşkil edeceği düşünülen; Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 26/06/2014 tarih ve E:2013/1983, K:2014/5719 sayılı kararında havaalanı yer hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olan havaalanları ile yerleşim yerleri arasında yapılacak taşıma hizmetlerinin yürütülme şekli ve esasları ile izinleri belirlemek hususunda Bakanlıklarının esas yetkili olduğu, belediyelerin yetkisinin Bakanlığın devrettiği yetki ölçüsünde sınırlı nitelikte olduğunun ifade edildiği, ayrıca Bakanlıkça düzenlenen 2021/5 sayılı Genelge ile Bakanlıkça verilecek izinlerin, ilgili havalimanı işletmecisinin görüşlerini de ihtiva eden değerlendirme, yolcu konforu, ulaşım kolaylıkları ve rekabet koşulları çerçevesinde uygun bulunması hâlinde verileceği, Genelge kapsamında havalimanı kara sahasına girişler ile buna ilişkin denetimin havalimanı işletmecisinin sorumluluğunda olacağı hususlarının düzenlendiği, diğer hususlar düzenlenerek havalimanından şehir merkezine, başka bir şehir veya tersi yöne taşıma yapacak firmalarla ilgili düzenleme yapıldığı, anılan hüküm çerçevesinde gerekli şartları sağlayan tüm firmaların, serbest rekabet ortamında bahse konu taşıma faaliyetini gerçekleştirmelerinin amaçlandığı ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak, davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı, davacının faaliyet alanının havalimanı işletmeciliği olup, şehiriçi toplu taşıma hizmeti ile ilgili herhangi bir yetkisi ve görevi bulunmadığı, şehir içinde toplu taşıma görev ve yetkisi kanunla büyükşehir belediyelerine ve ilgili diğer kamu kurumlarına (İstanbul’da İETT Genel Müdürlüğü) verildiği, dava konusu ihalenin de havalimanı işletmeciliği ile ilgili olmayıp İstanbul ili sınırları dâhilinde herhangi bir ulaşım noktasından biri olan Sabiha Gökçen Havalimanı alanına yolcuların toplu taşıma sistemi ile erişimini sağlamaktan ibaret bir hizmetin teminine ilişkin olduğu, toplu taşıma ile ilgili herhangi bir görev ve yetkisi bulunmayan sivili havalimanı işletmecisi davacının, şehiriçi toplu taşıma hizmetine ilişkin ihalenin iptalini istemekte hukuki yararı bulunmadığı; esasa ilişkin olarak, havalimanı taşımacılığı yer hizmetlerinin Bakanlığa, toplu taşıma yetkisinin büyükşehir belediyesine ait olduğu, davacının havalimanı işletmecisi olduğu, dolayısıyla davacının yetki ve görevinin havalimanı ile sınırlı olduğu, toplu taşıma ile ilgili kararların 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca kurulan ve yine aynı düzenleme ile kararları tüm kamu kurum kuruluş ve ilgililer hakkında bağlayıcı olan Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından alındığı, dava konusu ihalenin de UKOME tarafından belirlenen bir toplu ulaşım/taşıma hattı olduğu, bu yasal düzenlemeler ve yerleşik yargı kararları uyarınca sınırları dahilinde büyükşehir belediyesinin toplu taşıma yapmak için herhangi bir kurum veya kuruluştan izin veya icazet alması gerekmediği, UKOME kararı ile oluşturulan toplu taşıma hattının işletmeciliğinin de yine aynı UKOME kararı ile İETT Genel Müdürlüğü'ne verildiği, 2011 yılından itibaren söz konusu hattın, İETT Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen hat kiralama ihalesi ile ihaleyi kazanan özel hukuk kişilerince işletilerek yerine getirildiği, dava konusu ihalenin konusunun taşımacılık, kanunla belirlenen toplu taşıma olduğu, davacının aktardığı gibi mevzuatta geçen havaalanları/havalimanları yer hizmeti ve/veya havayolu + karayolu kombine yolcu taşımacılığı olmadığı, havalimanı işletmecisinden yer tahsisi alma veya kiralama zorunluluğu olmadığı, ücret toplama yetkisinin havalimanı işletmecisine ait olmadığı, davacının, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İETT Genel Müdürlüğü veya iştirakleri tarafından yapılan havalimanı taşımacılığının Bakanlık tasarrufuyla kaldırıldığına ilişkin iddialarının kabul edilemeyeceği, Belediye Kanunu’na göre havalimanları toplu taşımacılığı değil havaalanları bünyesinde yer alan tesislerin belediyelerin yetki alanı dışında olduğu, ayrıca büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olup, kanunla verilen yetkilerin bu sınırların tamamında geçerli olduğu, havaalanları da bu sınırlar dahilinde olup, tesisleri dışında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin görev ve yetkilerinin buralarda da geçerli olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALI YANINDA MÜDAHİL DİLEKÇESİ: ... Turizm Ulaşım İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... Turizm İnşaat Plastik Ürünler ve Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından, davaya konu ihalenin, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı ihale kararı ile şirketlerince oluşturulan iş ortaklığı tarafından üstlenildiği, verilecek kararın, ortaklığın hak ve menfaatlerini doğrudan etkileyeceği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacı ve davacı yanında müdahil ... Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin temyiz istemlerinin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Müdahil yargılama giderlerinin müdahiller üzerinde bırakılmasına,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya ve müdahillere iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 14/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY:
Dosyanın incelenmesinden, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT) Genel Müdürlüğü'nce 10/08/2022 tarih ve 31919 sayılı Resmî Gazete'de ilan edilen "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi" ihalesinin iptali istemiyle dava açıldığı, ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesi ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde yer alan düzenlemeler ile, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisi büyükşehir belediyelerine ve belediyelere verildiği görülmektedir. Bununla birlikte sivil havacılık alanında özel bir düzenleme olan 2920 sayılı Kanun'un 43. ve 44. maddeleri ile Bakanlık, havaalanlarında ve gerekli göreceği diğer yerlerde, sivil havacılık faaliyetlerinin güvenli, düzenli ve süratli bir biçimde yürütülmesini sağlamak, yolcu ve yük trafiği ile her türlü hizmetlerin çağdaş sivil havacılık ilkelerine ve ülke çıkarlarına uygun bir biçimde yürütülmesi amacıyla gereken önlemleri almaya ve aldırmaya yetkili kılınmıştır. Yine 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na ilişkin bölümünde yer alan “Görev” başlıklı 474. maddesinde, ulaştırma, hizmetlerinin geliştirilmesi, kurulması, kurdurulması, işletilmesi ve işlettirilmesi hususlarında, ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde, milli politika, strateji ve hedefleri belirlemek; 477. maddesinin birinci fıkrasında, karayolu ulaştırma faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak görev ve yetkisi Bakanlığa verilmiştir.
Bu çerçevede, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak, toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek, bunların sayılarını, bilet ve ücret tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemek görev ve yetkisinin genel nitelikli kanun olan 5216 sayılı ve 5393 sayılı Kanunlar ile büyükşehir belediyelerine ve belediyelere verilmiş olduğu; sivil havacılık alanındaki özel kanun niteliğindeki 2920 sayılı Kanun ile de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na havalimanı ile şehir terminali arasındaki taşımacılık faaliyetinin düzenlenmesine ilişkin özel yetki verildiği anlaşılmakta olup, belediyelerin genel kanun ile kendisine verilen şehir içi ulaşımı düzenleme yetkisi kapsamında Bakanlığın yetki alanına müdahale eder şekilde havalimanlarının iç ulaşım işleyişini de kapsayacak şekilde ihale yapmasının yetki alanı dışında kaldığı değerlendirilmiştir.
Nitekim, Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 26/06/2014 tarih ve E:2013/1983, K:2014/5719 sayılı kararında da, “… havaalanı yer hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olan havaalanları ile yerleşim yerleri arasında yapılacak taşıma hizmetlerinin yürütülme şekil ve esasları ile izinleri belirlemek hususunda Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'nın esas yetkili olduğu, belediyelerin yetkisinin ise Bakanlığın devrettiği yetki ölçüsünde sınırlı nitelikte bulunduğu anlaşılmaktadır.” şeklinde tespitlere yer verilmiştir.
Bakılan davada, dava konusu İETT tarafından ilana çıkılan "Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere Hattın Kiraya Verilmesi İşi” ihalesinin belediyenin yetkisinde olan toplu ulaşımın düzenlenmesi (havalimanında güzergâh ve durak yeri belirleme) yetkisini aşar şekilde hat kiralamaya ilişkin olduğu anlaşıldığından, mevzuatla tanımlanan görev ve sorumluluğunun kapsam ve çerçevesinin sınırları dışına çıkılarak gerçekleştirilen ihalenin iptali gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, Mahkeme kararının bozularak, dava konusu ihalenin iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.
Bu karar metni kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; taraf kimlik bilgileri anonimleştirilir. Yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel verilerinizin yer aldığını düşünüyorsanız kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.